Wyobraźcie sobie, że macie nauczyć kogoś wiązania sznurówek. Jak zrobić to najprościej i najefektywniej? Opisać ten proces na kartce, wytłumaczyć słownie czy pokazać „na żywo”.  Odpowiedź jest oczywista – ludzie najlepiej uczą się na przykładach, im bardziej spersonalizowanych i bezpośrednich, tym proces jest skuteczniejszy.

W jaki sposób można wykorzystać siłę przykładu w projektowaniu interfejsów? Jak mogą one pomóc naszym użytkownikom czy klientom?

Okazuje się, że są one przydatne właściwie na każdym etapie zapoznawania się z produktem czy usługą:

• rozpoznanie tematu – wszelkiego rodzaju przykłady pozwalają zrozumieć na podstawowym poziomie sens działania produktu, istotę usługi, ułatwiają rozeznanie się w temacie. Dają możliwość przejścia od abstrakcyjnych opisów do konkretów.
• porównanie opcji – aby móc wybrać najlepszą opcję, trzeba ją poznać i zrozumieć. O wiele łatwiej można zrozumieć coś dogłębnie odnosząc się do konkretnych prezentacji i próbek niż np. ogólnego opisu. To właśnie dzięki nim można ocenić, który produkt czy usługa spełnia określone kryteria.
• podjęcie decyzji – często trudno wybrać z wielu dostępnych opcji. Dostarczenie użytkownikom przykładów może ułatwić i przyspieszyć proces decyzyjny przechylając szalę w stronę zrozumiałych i dobrze zobrazowanych produktów.
• używanie – pierwsze kroki z nowym produktem, aplikacją czy nawet formularzem bywają trudne. Przykłady pozwalają na szybsze nauczenie się obsługi w oparciu o dostarczone wzorce, które pełnią funkcję przydatnej „ściągawki”.

Choć w internecie możliwość pokazania na żywo jest ograniczona, to istnieje szereg możliwości, które ułatwią kontakt z produktem webowym.

Dosłowne przykłady

Ucząc się nowych narzędzi i korzystając z nich na co dzień, wykonujemy akcje i podejmujemy szereg decyzji. Pokazanie dosłownych przykładów może te działania i decyzje znacząco uprościć.

• W sekcji „Dlaczego warto używać Basecamp” odnaleźć można szereg powodów -  każdy z nich jest świetnie zilustrowany (screenami lub video) i opisany.

• Przykłady realnych prototypów i mockupów, które można wykonać za pomocą programu Axure, to dla niejednego klienta ważny punkt poznawania produktu.

Wielokrotnie pewnie spotkaliście się z sytuacją, w której przy pierwszym zetknięciu z nowym narzędziem nie wiecie od czego zacząć. Nawet, jeśli wybrany przez was produkt dotyczy ściśle zadań, które wykonujecie na co dzień, zrozumienie działania aplikacji może być czasochłonne. Aby zapobiec takim sytuacjom, warto tworzyć przykładowe projekty czy szablony, które będą dla użytkowników podstawą do stworzenia własnego elementu.

• Przykładowy projekt w narzędziu webowym do testowania aplikacji na Android pomoże programistom w rozpoczęciu korzystania z narzędzia.

W czasie codziennych interakcji z produktami interaktywnymi wykonujemy dziesiątki i setki akcji. Często spotykamy się z pozornie błahymi problemami, które cały proces czynią mniej znośnymi. Ostatnio na badaniach, które prowadziłam, okazało się, że dla respondentki bardzo irytującym problemem jest niepewność co do wymaganego formatu adresu w formularzu. Takie drobne, lecz ważne decyzje mogą poważnie wpłynąć na satysfakcję użytkownika oraz czas wykonywania danej czynności. Warto zatem wykorzystać możliwości, które daje nam uczenie przez przykłady.

• Przykładowe formaty zakresu dat podane w wyszukiwarce poczty w Gmailu zapobiegają konieczności domyślania się, co należy wpisać w pole.

• Prezentacja możliwych rozmiarów embedowanego slidera i ich wzajemne proporcje ułatwiają użytkownikom stworzenie odpowiedniego kodu.

• Tagowanie produktu na Amazon zawiera sugestie fraz.  Podpowiadanie fraz spełnia dwie funkcje -  uczy użytkowników poprawnego konstruowania tagów oraz przyczynia się do zachowania ich spójności.

Analogie

W designie tłumaczenie poprzez analogie (bardzo często wizualne) to potężna technika, która może pomóc w wytłumaczeniu nowych i nieutrwalonych zagadnień w odniesieniu do tych, z którymi ludzie są już zaznajomieni.

Na pewno każdy z Was stanął kiedyś przed wyzwaniem wytłumaczenia niezorientowanemu klientowi  (czy rodzinie;)) na czym polega projektowanie architektury informacji. Ja zarówno w prywatnie, jak i w firmie bardzo często odnoszę się do analogii związanych z budową domu – od projektu, poprzez budowę i dekorację wnętrz, aż do podejścia gospodarskiego w ulepszaniu. I bardzo często takie wytłumaczenie skutkuje! Dzieje się tak, ponieważ odnosi się ono do wcześniejszych doświadczeń, do procesu, z którym prawie każdy człowiek w mniejszym lub większym stopniu zetknął się w codziennym życiu.

• Wykorzystanie analogii budowania domów w celu przedstawienia etapów tworzenia architektury informacji projektu.

• Ekran powitalny dla nowego użytkownika deviantartu -  przyrównanie uzupełniania  danych w profilu do tworzenia obrazu samego siebie.

Prezentacja wizualna – diagramy

Jeden obraz wyraża więcej niż tysiąc słów.  Szczególnie jeśli chodzi o prezentację procesów. Coś, co prawdopodobnie byłoby niemożliwe (lub trudne) do obrazowego i zrozumiałego opisania, można w łatwy do przyswojenia sposób pokazać w postaci przykładowego diagramu. To połączenie obrazowania przykładami z myśleniem wizualnym. Przy abstrakcyjnych zagadnieniach, to właśnie diagramy procesualne są przykładami, które pomagają odbiorcom w zrozumieniu tematu.

• Diagram prezentujący w jaki sposób oferowany produkt może przysłużyć się poszczególnym zespołom w organizacji.

• Jak można pokazać złożony proces tworzenia aplikacji mobilnych? Stosując rozbudowany, interaktywny diagram prezentujący etapy, ich aktorów oraz dodatkowe informacje.

Wszystkim zainteresowanym wizualnym obrazowaniem zagadnień polecam artykuły Igi o projektowaniu informacji oraz Ewy o tworzeniu diagramów.

Szukamy UX Designera do Sabre Airline Solutions (Kraków).

Jeśli masz już parę lat doświadczenia i jesteś gotowy/a projektować proste rozwiązania do złożonych problemów, zapraszamy gorąco. Twoich projektów będą używać linie lotnicze na całym globie i miliony ich pasażerów.

Sabre w tym roku kolejny raz wygrało plebiscyt na Najlepsze Miejsce Pracy w Polsce.

Oferta pracy User Experience Designer

Jesteś zainteresowany/a?

Daj mi znać na es[małpa]uxbite.com lub aplikuj bezpośrednio przez link w wyżej wymienionym ogłoszeniu.

Na Polish IA Summit 2012, wspólnie z Basią, podzieliłyśmy się swoim doświadczeniem w prowadzeniu badań użyteczności i grywalności z dzieciakami w wieku od 3 do 12 lat. Byłam moderatorem lub obserwatorem kilkudziesięciu testów z dziećmi, przy czterech projektach badawczych: gry komputerowej, gry przeglądarkowej, serwisu z grami edukacyjnymi oraz serwisu społecznościowego dla dzieciaków. I choć za każdym razem starannie przygotowywałam się do testów, to jednak zawsze zdarzały się jakieś wpadki. Do każdego testu podchodziłam więc z nowym bagażem doświadczeń, a przemyślenia przekuwałam w kolejne wnioski na temat prowadzenia badań z dziećmi. Dla tych, którzy nie mieli możliwości posłuchać mojego i Basi wystąpienia na konferencji, przygotowałam poniższe omówienie naszych porad.

Testy użyteczności z dziećmi – 15 zasad minimalizowania katastrof

1. Zadbaj o atrakcyjność i przytulność laboratorium badawczego - laboratorium nie powinno stresować, pomogą w tym ozdoby takie jak poduszki, kwiatki, pluszaki czy welurowe naklejki na ścianie. Nie można jednak przesadzić, aby ozdoby te nie rozpraszały w trakcie testów lub nie stały się zagrożeniem dla dzieci (warto więc usunąć z pokoju niszczarkę czy też wiatrak, choć nawet poduszki i lustro weneckie mogą się okazać zagrożeniem dla testu).
2. Zaaranżuj poczekalnię i rozdziel rodzeństwo - doświadczenie pokazuje, że zawsze zjawi się jakiś niezapowiedziany gość w postaci starszego lub młodszego rodzeństwa. Przyda się wtedy osobny kącik z kolorowankami czy bajkami. Jeśli chcemy uniknąć wyrywania myszki z rąk brata lub siostry, lub też innych wybryków rodzeństwa (w kupie raźniej), warto ich rozdzielić pomiędzy laboratorium i poczekalnię.
3. Uważnie dobieraj dzieci pod względem doświadczenia z komputerem – wiek nie zawsze będzie najlepszym tego wyznacznikiem – 6-letnia dziewczynka może mieć mniejsze doświadczenie z komputerem, niż 3-5 letnia użytkowniczka Photoshopa (true story!).
4. Nakreśl rodzicowi sytuację i pokaż laboratorium – zarówno przy rekrutacji, jak i przed samym testem warto wytłumaczyć rodzicowi cel i zasady spotkania oraz pokazać laboratorium. Uspokoi to nie tylko rodzica, ale także dziecko.
5. Nawiąż kontakt zarówno z rodzicem, jak i dzieckiem – krótka pogawędka z rodzicem o przysłowiowej pogodzie pokaże dziecku, że jesteśmy w oczach jego rodziciela godni zaufania. Nawiązanie kontaktu z dzieciakiem ułatwi z kolei luźna pogawędka o jego ulubionej grze, bajce czy przedmiocie w szkole.
6. Skorzystaj z napoi i przekąsek o nikłym potencjale katastrofy - słodycze dobrze przełamują lody, jednak czekoladki i kruche ciasteczka w trakcie testu mogą się okazać zgubne zarówno dla Twojego komputera, jak i koncentracji uczestnika badań. Z napoi najbezpieczniejsze też będą soczki w kartonikach ze słomką (doświadczyłam na własnej skórze, dosłownie!).
7. Nie stresuj - powstrzymaj się przed używaniem takich słów, jak badanie, test, badany – wprowadzają stres porównywalny z olimpiadą w szkole (zarówno u dzieci, jak i ich rodziców). Lepiej sprawdzą się: spotkanie, rozmowa, pomoc.
8. Nie przemęczaj - spotkanie powinno trwać maksymalnie jedną godzinę, w przypadku młodszych dzieci, które szybciej się nudzą i męczą – 30-40 minut. Dotyczy to całego spotkania, nie tylko samego testu.
9. Skorzystaj z metody wspólnego odkrywania – to wyjątkowo naturalna metoda badawcza w przypadku testów z dziećmi. W takim teście biorą udział wspólnie albo rodzeństwo, albo rodzic z dzieckiem. To ostatnie ma najlepsze zastosowanie w przypadku małych dzieci (do 6 lat).
10. Opracuj mało ustrukturyzowany scenariusz i specjalne narzędzie do badania satysfakcji - badania z tak młodymi respondentami wymagają specjalnych przygotowań – zwykle będzie to mniej ustrukturyzowany scenariusz (aby sprawdzić, czy dzieci rozumieją koncepcję aplikacji i jak same uczą się interfejsu). Z kolei zamiast ankiety z klasyczną skalą Likerta satysfakcję lepiej zbadają nam np. trzy kolorowe buźki.
11. Umożliwiaj pomoc moderatora lub rezygnację z zadania - niepowodzenia w trakcie testów mogą zniechęcić dziecko do całkowitego udziału w teście, dlatego powinniśmy być bardziej elastyczni w udzielaniu pomocy, niż w przypadku testów z dorosłymi. Taka pomoc jest też bardziej naturalna, bo w sytuacji domowej udziela ją zwykle albo starsze rodzeństwo albo rodzic.
12. Przygotuj wytrychy i plan B – warto przewidzieć, co może pójść nie tak, i przygotować sobie drogę na skróty, np. kody do kolejnej planszy gry, przykładowy kod pocztowy czy adres email, którego dzieci mogą nie znać/pamiętać.
13. Upewnij się, że krzesło jest dopasowane do wzrostu dziecka - chodzi nie tylko o to, aby uczestnik sięgnął po myszkę i klawiaturę, ale także aby kamera objęła całą twarz dziecka w trakcie testów użyteczności.
14. Zadawaj więcej pytań lub skup się na obserwacji - w trakcie moderowania testu warto zadawać sporo pytań – dzięki temu możemy np. odkryć, że nasz nieletni respondent zupełnie opacznie zrozumiał podstawową etykietę w interfejsie. Jednak nagabywanie na siłę może doprowadzić do tego, że dzieciak całkowicie zamknie się w sobie. Trzeba więc dostosować taktykę moderacji do danego uczestnika.
15. Skontaktuj się z rodzicem dzień po teście po dodatkowy feedback - choćby zwykły telefon do rodzica może stać się bogatym źródłem dodatkowych informacji o wrażeniach dzieciaka. Szczególnie ważne okaże się to w przypadku dzieci nieśmiałych, z którymi trudniej było nawiązać kontakt w trakcie samego testu.

Najważniejszy jednak wniosek z dotychczasowego doświadczenia badawczego z nieletnimi to: bądź gotowy na wszelkie katastrofy, bo dzieciaki są po prostu nieprzewidywalne. Nawet najlepsze przygotowanie do testów nie da Ci gwarancji, że wszystko przebiegnie zgodnie z planem. Nie da się ukryć – ma to swój urok ;)

Uczestnicy Polish IA Summit 2012 (foto organizatorów)

Tegoroczny Polish IA Summit odwiedziłyśmy w pełnym UXbite’owym składzie. Zgodnie z zapowiedziami, konferencję można zaliczyć do udanych. Osobiście bawiłam się znakomicie i wróciłam ze sporym zastrzykiem energii i zapału – a o to między innymi chodzi w takich imprezach. O czym przede wszystkim się mówiło na scenie i poza?

• User Experience

W Warszawie terminy customer design, industrial design, service design, enterprise design słychać było częściej niż web design czy nawet mobile, i to nie tylko od zagranicznych gości. I, moim zdaniem, to dobrze. Nasza branża dojrzewa i wychodzi już na dobre poza stare ramy projektowania serwisów i aplikacji. Projektowanie doświadczeń wymaga szerokiego, kompleksowego spojrzenia i myślenia, przekraczania granic i kwestionowania ustalonych standardów. Ważniejsze od gotowych rozwiązań i odpowiedzi jest umiejętne zadawanie pytań, docieranie do prawdziwych motywacji i „ułatwianie myślenia”.

• Visual thinking

Drugi wdzięczny temat to szkicowanie, rysowanie, diagramy i inne sposoby analizy i organizacji problemów.  Każdy rysował w dzieciństwie i każdy rysować może. W niejednej prezentacji przewijało się wezwanie do chwytania ołówków i do angażowania w to współpracowników. Niewątpliwie, graficzne przedstawianie problemów ułatwia ich zrozumienie i ogarnięcie, a tym samym komunikację z klientem i w zespole. Jednym z frameworków, który można w tym celu wykorzystać jest business model canvas – w swoich prezentacjach odwoływali się Wiesiek Kotecki oraz Aga Szóstek.

• Dzieciaki

Tworzymy dla coraz młodszych użytkowników. To atrakcyjny rynek, ale i spore wyzwania. Brian Pagan i Wouter Sluis-Thiescheffer opowiedzieli jak projektować dla najmłodszych, od niemowlaków po nastolatki. Natomiast o tym, jak badać można się było dowiedzieć z prezentacji WitFlow oraz z case’ów Pauliny Makuch.

• Żegnaj, UX rockstar

Temat, który chyba od zawsze był tematem dyskusji przy piwie, w tym roku przedostał się do prezentacji. Czas skończyć z opozycją UX vs. reszta świata i postawić na współpracę, koordynację i taką trochę pracę u podstaw. Bardzo spodobało mi się porównanie UXowca do Johna Stocktona z Utah Jazz, pewnie dlatego, że byłam jego ogromną fanką w nastolectwie (tak, wiem, mało kto lubił Stocktona. Ale to naprawdę jego asysty wygrywały mecze). Podsumowując, UX nabiera pokory i wszyscy na tym skorzystamy.

Prezentacje, prezentacjami, ale konferencja to także networking. W ciągu dnia okazje ku temu ograniczała bardzo mała ilość przerw. Jednak wieczorem w Cafe Kulturalna ludzie stawili się tłumnie. Naprawdę ciekawy wieczór, dzięki wszystkim za rozmowy. Do zobaczenia, mam nadzieję, w przyszłym roku na konferencji, już zapowiadanej pod nazwą UX Poland.

Znacie to uczucie, kiedy w głowie kłębi się tyle informacji, pomysłów i problemów, że trudno określić, co jest ważne, od czego zacząć czy jak powiązać ze sobą elementy?

To, co czasem dzieje się w głowach designerów i badaczy dobrze oddaje ścieżka dźwiękowa poniższego filmiku:

Na czym polega tworzenie diagramów affinity?

Diagramy affinity, inaczej pokrewieństwa, to narzędzie, które na dobre weszło w zestaw podstawowych metod organizacji dużej ilości informacji. Zostały wymyślone już w latach 60 XX wieku. Mimo ich popularności, przez długi czas kojarzyły mi się jedynie z sortowaniem kart. Jednak ich zastosowań jest o wiele więcej i mogą być naprawdę ważnym elementem pracy zarówno projektanta jak i badacza.

Generowane idee lub zgromadzone wcześniej dane i  informacje zapisywane są  na  karteczkach (polecam  samoprzylepne karteczki oraz markery), a potem łączone w logicznie powiązane (pokrewne) ze sobą grupy.

Cały proces może przebiegać indywidualnie (czasem po prostu pracujemy w jednoosobowym zespole), ale diagramy affinity są niezastąpionym narzędziem pracy grupowej. Stają się wtedy bazą do dyskusji, kooperacji, pozwalają na wykrycie wieloznaczności oraz niedostrzeganych wcześniej powiązań na wczesnych etapach prac.

Wytyczne do grupowego tworzenia diagramów możecie znaleźć w dokumencie opracowanym przez Infodesign.

Największym minusem tej metody jest jej czasochłonność – wymaga zaangażowania kilku osób na dłuższy czas. Jednak poniesienie takich kosztów może naprawdę się opłacić.

Narzędzie dla projektanta

• Debriefing – czasem przychodzący brief projektowy jest tak rozległy, a przez to niezrozumiały, że trudno się do niego odnieść czy zadać pytania. Diagramy pokrewieństwa pomogą uporządkować wizję nowego projektu i  zidentyfikować obszary, które należy zgłębić przed przystąpieniem do realizacji.

• Porządkowanie pomysłów po burzy mózgów – w czasie spotkań kreatywnych, przy tworzeniu strategii pojawia się wiele idei, które później należy ocenić i uporządkować. Zapisywanie ich na kartkach, wspólne odrzucenie części z nich oraz późniejsze posortowanie reszty pomysłów (np. na  pierwszo- i drugorzędne) pozwala okiełznać kreatywny zamęt. Warto tutaj łączyć pomysły w bardziej złożone grupy – np. odnoszące się do podobnego konceptu czy realizujące jeden cel.
  Po jednej z burz mózgów w firmie, umieściliśmy posegregowane pomysły na układzie współrzędnych -  oś x określała ilość potrzebnych do zrealizowania zasobów, oś y mówiła o potencjalnych korzyściach, które mogło przynieść wdrożenie.
  Takie układy można tworzyć według różnych kluczy, np. funkcje ważne dla użytkownika vs funkcje ważne dla klienta, ważność vs czasochłonność itp.

• Tworzenie struktury – kiedy wizja i strategia projektu jest już wstępnie określona, zanim usiądziemy do prototypowania, można zwizualizować jego strukturę przy użyciu diagramów pokrewieństwa. Sekcje, kategorie, podstrony zapisane na karteczkach ułatwią nam stworzenie architektury informacji, co jest szczególnie trudne przy rozbudowanych serwisach i aplikacjach.

• Ustalanie hierarchii informacji – projektując  skomplikowane ekrany często trudno określić ważność elementów (nie wszystko da się umieścić przed łamaniem ;)). Pomaga tutaj spisanie funkcji, które powinny zostać umieszczone w danym widoku i ułożenie ich według ważności.
  Ostatnio użyłam tej metody do określenia zawartości dashboardu dużej aplikacji webowej i porangowaniu elementów. Z kartki A4 wymagań przesłanych przez klienta udało się sprawnie wyłonić zarys makiety :)

Narzędzie dla badacza

• Przeprowadzanie sortowania kart – kiedy samoprzylepne karteczki oddamy w ręce respondentów staną się one świetnym narzędziem do przeprowadzenia badań sortowania kart. Badanie polega na tworzeniu przez użytkowników (indywidualnie lub grupowo) struktury witryny oraz określaniu najbardziej adekwatnej w ich mniemaniu terminologii.

• Analiza danych z badań grupy celu i testów użyteczności – bardzo często po badaniach ilość zebranych danych jest trudna do ogarnięcia. W czasie analizy nagrań oraz notatek  z testów warto zapisywać sobie problemy oraz częstość ich pojawiania się, a następnie grupować je np. według ważności (krytyczne, istotne czy błahe) lub obszarów, których dotyczą (nawigacja, terminologia czy wyszukiwanie) itp.
  Podobnie przy analizie badań grupy celu – porządkowanie danych przy użyciu diagramów affinity może być wstępem do tworzenia person.

• Identyfikacja obszarów do przyszłych badań – bardzo często badania użyteczności przynoszą kolejne pytania i wątpliwości, co do interfejsu.  Te mało poznane obszary w łatwy sposób można zidentyfikować tworząc diagramy. Są to najczęściej te zagadnienia, co do których zespół jest najmniej zgodny lub które trudno przyporządkować do którejkolwiek z wyłonionych grup.

A jakie są Wasze doświadczenia z mapowaniem affinity? Może stosujecie je w jeszcze innych sytuacjach niż te wyżej opisane?

W większości prowadzonych przeze mnie testów użyteczności wykorzystuję tzw. protokół głośnego myślenia (ang. thinking aloud protocol/method). Jestem zdecydowanym zwolennikiem tej metody, znając oczywiście jej zagrożenia i ograniczenia. Polega to na tym, iż uczestnicy badania wykonując zadania stale „głośno myślą”, czyli werbalizują swój proces myślenia i komentują reakcje aplikacji. Dzięki takiej werbalizacji badacz może zrozumieć, w jaki sposób użytkownik postrzega system i jak przebiegają jego procesy myślowe: na co zwraca uwagę, jak interpretuje różne elementy systemu, dlaczego postępuje tak, a nie inaczej.

Początkowo protokół głośnego myślenia był używany jako metoda badań psychologicznych. Z czasem zaczęto go stosować w badaniach interfejsu, aby z jego pomocą zrozumieć proces poznawczy użytkowników komputerów i aplikacji.

Jak zachęcać do mówienia?

Do badan z głośnym myśleniem należy dobierać takie osoby, które nie maja problemów z wyrażaniem opinii (np. z powodu dużej nieśmiałości). W trakcie trwania badań moderator powinien zachęcać uczestnika testu do mówienia poprzez aktywne słuchanie, potakiwanie, zadawanie pytań oraz powtarzanie wypowiedzianych przez użytkownika kwestii. Pytania nie mogą być oczywiście sugerujące, ani stronnicze. Lepiej też nie pytać użytkowników „dlaczego” – takie sformułowanie może być odebrane jako atak – „wytłumacz się ze swojego zachowania” – i powodować sztuczną racjonalizację swoich działań. Lepiej sprawdzają się pytania w stylu:

• Spodziewałeś się, że…?
• Twoim celem było…?
• Co myślałeś wykonując taką czynność?
• Co chciałbyś osiągnąć w tym miejscu aplikacji?
• Jakiego efektu spodziewałeś się wykonując tą czynność?
• Jakiego działania spodziewałeś się teraz po aplikacji?
• Jak sądzisz, co ta wiadomość oznacza?

Zauważyłam też, że bardzo dobrze działa ogólne i nie zobowiązujące „co się (teraz) dzieje?” – szczególnie, kiedy uczestnik testu milknie na dłuższy okres. Takie krótkie pytanie świetnie sprawdza się w roli przypomnienia o protokole głośnego myślenia i nie trąci sztucznością.

Retrospektywny protokół głośnego myślenia

Tą technikę stosuje się najczęściej w trakcie wykonywania zadań, jednak istnieje także jej retrospektywna wariacja. Po zakończonym teście użytkownikowi pokazuje się nagranie, na którym on sam wykonuje zadania. Użytkownik jest proszony o wytłumaczenie swoich działań i podanie przyczyn, dla których postępował akurat w taki sposób. Metoda ta daje bardziej dogłębne informacje, na których wyrażenie w czasie rozwiązywania testu użytkownik zwykle nie ma czasu. Także badaczowi łatwiej jest po skończonym teście zadać dodatkowe pytania wyjaśniające.

Z drugiej strony uważa się, iż taki wariant sprzyja racjonalizowaniu swoich działań przez uczestników badań. Dodatkowym problemem retrospektywnej metody głośnego myślenia jest prawie dwukrotnie dłuższy czas prowadzenia testu, co czyni z niej niezwykle kosztowną metodę badania użyteczności. Dlatego też nigdy nie zdecydowałam się na zastosowanie jej w praktyce i znam tylko w teorii.

Ograniczenia

Niebezpieczeństwem protokołu głośnego myślenia są nie mające pokrycia w rzeczywistości teorie użytkowników o przyczynie określonych problemów interfejsu. Ewaluator musi mieć na uwadze, iż komentarze użytkowników nie zawsze odpowiadają rzeczywistym problemom (poczytaj o drugim prawie ucd – nie słuchaj swoich użytkowników).

W literaturze można odnaleźć sprzeczne dane odnośnie wpływu głośnego myślenia na skuteczność i szybkość wykonywania zadań przez użytkowników. Niektóre badania wykazują pozytywny wpływ werbalizacji na szybkość wykonywania zadań, inne – negatywny. Przymus głośnego myślenia może być przede wszystkim dla ludzi nienaturalny. Szczególnie trudna może się okazać werbalizacja sposobu myślenia dla użytkowników-ekspertów, którzy wykonują operacje w danym systemie z taką wprawą i szybkością, że nie mają nic do skomentowania. Z powodu automatyzacji określonych czynności mogą oni wręcz nie uświadamiać sobie, jakie interakcje właśnie wykonują i dlaczego. Werbalizacja własnych myśli może również zmienić sposób postępowania użytkowników, poprzez uświadomienie im własnych poczynań.

Jednak dzięki głośnemu myśleniu możemy odkryć, że zrozumienie interfejsu przez użytkownika odbiega znacznie od wykonywanych działań. W skrajnym przypadku zdarzyło mi się kiedyś, że użytkowniczka wykonała poprawnie zadanie, jednak dzięki protokołowi głośnego myślenia odkryliśmy, że w jej oczach zadanie nie zostało zakończone, a ona nie odnalazła właściwej funkcji. Gdyby nie werbalizacja jej myśli, trwalibyśmy w przekonaniu, że aplikacja nie sprawiła żadnych problemów. Dlatego ja zwykle decyduję się na zastosowanie protokołu głośnego myślenia, które stanowi po prostu obfite źródło dodatkowych informacji, które poddaje się analizie.

Źródła:

Nielsen, J. (1993) Usability Engineering. Morgan Kaufmann Publisher, San Francisco

Fonteyn, M.E., Kuipers, B., Grobe, S.J. (1993) A Description of Think Aloud Method and Protocol Analysis. Qualitative Health Research, Vol. 3 No. 4, November 1993, ss. 430-441

Z początkiem marca UXbite’owi stuknęły dwa latka. Dla całej naszej trójki jest to nie tylko szalenie miła rocznica, ale także okazja do spotkania się osobiście. Tym razem we Wrocławiu świętowałyśmy, co było i obmyślałyśmy, co będzie.

Gdy pewnego zimowego wieczoru w Krakowie powoływałyśmy UXbite do życia, miałyśmy ambitne plany i do pracy zabrałyśmy się doprawdy poważnie: powstał nawet statut UXbite :) I choć dziś to wspomnienie wywołuje lekki uśmiech, to jedno jest pewne – popularność bloga przerosła nasze najśmielsze oczekiwania. A dobre słowa, które od Was słyszymy (bądź czytamy) są dla nas ogromną motywacją. Dzięki!

2011 w telegraficznym skrócie

• Opublikowałyśmy ponad 50 artykułów w tym trzy wywiady z gośćmi
• Odświeżyłyśmy logo
• Zmieniłyśmy układ i szatę graficzną bloga
• Wydałyśmy raport „Kariera w UX”
• W konkursach nagrodziłyśmy siedmioro czytelników (podziękowania dla JustProto i nakanapie.pl)

Najpopularniejsze posty

Największą popularnością wśród naszych lojalnych czytelników cieszyły się następujące artykuły:

1. Niezbędnik początkującego projektanta aplikacji mobilnych
2. Projektancie interakcji – kim jesteś?
3. Zasady grupowania percepcyjnego i psychologia postaci
4. Zaprojektuj UX swojego CV
5. 3 x 3 książki o UX i usability
6. Rodzaje zadań w testach użyteczności
7. Rola projektanta interakcji w kształtowaniu strony wizualnej projektu
8. Brief user experience
9. Chodź, opowiem ci historię… czyli o storytellingu w projektowaniu User Experience
10. Upominki dla projektanta interakcji

Na horyzoncie

W tym roku UXbite’owym otwieramy podwoje dla gości. Będzie więcej praktycznych doświadczeń, rzeczywistych case’ów. Znajdzie się także miejsce dla start-upów. Jeśli masz projekt, z którego UX jesteś dumny(a), będziesz mieć okazję pochwalić się nim na naszych łamach.  A wszystko w ramach krzewienia dobrych praktyk projektowych i badawczych w naszej prężnej polskiej branży. Więcej szczegółów wkrótce*.

* Masz już pytania? Skontaktuj się z nami.

Update: 02.04.2012

Prima Aprilis :)

——————-

W piątek późnym popołudniem branżę usability obiegła niespodziewana wiadomość, która może odmienić sytuację na rynku badań w Polsce.

Otóż okazało się, że podsumowania po 100 dniach sprawowania władzy przez rząd Donalda Tuska objęły również szerokim wpływem całą branżę internetową, a w szczególności dwa jej segmenty – social media oraz ergonomię.

Social media z racji, iż jest to obszar, w którym kontakty poszczególnych ministerstw najczęściej zazębiają się z przeciętnymi użytkownikami (profile na Facebooku, Twitterze i liczne skandale z tym związane).

Objęcie zainteresowaniem branży usability (!!!)  wynika z przyśpieszenia realizacji jednego z głównych założeń statutowych Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji, jakim jest:

„współpraca międzynarodowa w zakresie społeczeństwa informacyjnego, w szczególności w odniesieniu do działań związanych z koordynacją i monitorowaniem wdrażania Europejskiej Agendy Cyfrowej”

Skąd ten nagły zryw? Tłumaczy to list otwarty z Kancelarii Ministra Boniego skierowany do przedstawicieli branży usability:

„…zamieszanie wokół ratyfikacji ACTA oraz informacje o problemach z posługiwaniem się polskimi stronami www, lawinowo nadchodzącymi od zagranicznych kibiców przygotowujących się do odwiedzenia Polski w czasie Euro, utwierdziły nas [Ministerstwo – przyp. UXbite],  w przekonaniu, że kwestie Internetu w naszym kraju należy niezwłocznie uporządkować.

Dlatego też przystępujemy do egzekwowania tak ważnej wytycznej jak norma ISO 9241 z 1998, która szczególnie wpisuje się w kluczowe inicjatywy Europejskiej Agendy Cyfrowej.  Pierwszy etap stanowić będzie przebadanie pod kątem ergonomii  i dostępności około 60% spośród witryn w polskim Internecie, drugi obejmie co najmniej kolejne 20%.  Z wyłączeniem tych oferujących nielegalne treści.”

Ministerstwo ogłasza tym samym wstępny nabór wniosków od firm badawczych, które są zainteresowane współpracą przy ewaluacji użyteczności i dostępności stron internetowych. Szczegóły i konkrety mają zostać wkrótce opublikowane na stronach Biuletynu Informacji Publicznej.

„To będzie wielki krok w stronę otwarcia się na potrzeby internautów” – pisze w liście otwartym do przedstawicieli branży usability w Polsce, Minister Administracji i Cyfryzacji.

Za wcielenie planów w życie odpowiedzialny będzie bezpośrednio Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwa.

Jeśli faktycznie plany te wejdą w życie, to oznacza to dla naszej branży niesamowity rozwój, istny boom zapotrzebowania na nasze usługi, a tym samym nowe miejsca pracy dla młodych specjalistów usability. Idą zmiany!

Przyszła pora na drugi z serii, inspirujący wywiad z człowiekiem branży UX. Takie same pytania, jak ostatnio, zadałam także Marcinowi Trederowi. Mój rozmówca to kolejny projektant o filozoficznych korzeniach i, co ciekawe, były uczeń Marka Kasperskiego. Przez ponad trzy lata odpowiadał za użyteczność Nokaut.pl, a przez ostatni rok przewodził działowi UX w grupie Nokaut. Najbardziej znany prawdopodobnie za współtworzenie jednego z najciekawszych startupów naszej branży – UXPin. Z notatników i aplikacji UXPin skorzystały już takie firmy, jak Google, Yahoo, Zappos, MySpace, a opisywano je w The Wall Street Journal, czy TechChrunch.

Iga Mościchowska: Jak zaczęła się Twoja przygoda z projektowaniem  interakcji?

(c) Marcin Treder

Marcin Treder: W ramach studiowania filozofii na Uniwersytecie Gdańskim miałem niebywałe szczęście poznać Marka Kasperskiego, który w tamtym czasie był wykładowcą uniwersyteckim. Od Marka błyskawicznie zaraziłem się pasją do kognitywistyki, a wkrótce także praktycznej aplikacji tej wiedzy – projektowaniem opartym o wiedzę dotyczącą systemu poznawczego człowieka.

Zbierałem wiedzę i zbierałem, aż po kilku latach udało mi się dostać do porównywarki cen Nokaut.pl. Trochę bocznymi drzwiami – zacząłem pracę na stanowisku niezwiązanym z projektowaniem w firmie w której tematyka User Experience jeszcze nie istniała. Po 3 miesiącach przeprowadziłem pierwsze badanie z użytkownikami i szedłem za ciosem. Dzięki fenomenalnej postawie właścicieli dziś możemy się pochwalić całym zespołem UX, który działa pod moim skromnym kierownictwem.

Po drodze współtworzyłem notesy do szybkiego projektowania na papierze UXPin dzięki czemu udało mi się wyjść z moim projektowaniem, badaniem i analizowaniem poza granice Polski.

Komu Twoim zdaniem jest łatwiej w „branży użyteczności” – ścisłowcom czy humanistom?

Te etykietki nie mają znaczenia. Stereotypowi humaniści z awersją do matematyki mają nikłe szanse na prawidłową analizę wyników ilościowych, stereotypowi „ścisłowcy” mogą mieć problemy z analizą wyników jakościowych… itd. Najwyraźniej branża User Experience potrzebuje ludzi nieszablonowych.

To co szczególnie cenię sobie pod względem edukacji (niekoniecznie uniwersyteckiej) to solidna wiedza z zakresu psychologii. To ona powinna wzmacniać nasze decyzje projektowe.

Jaki kierunek studiów Twoim zdaniem będzie najbardziej korzystny dla młodych ludzi, którzy chcą rozpocząć karierę w UX?

Psychologia. Psychologia to teoria, UX to praktyka. Praktyka potrzebuje solidnej teorii.

Nie jest to chyba szczególnie zaskakujące zważywszy na to, że jeden z ojców dziedziny (i ojciec teminu User Experience) – Don Norman jest cenionym psychologiem poznawczym.

Jakich cech charakteru szukałbyś u kandydatów na stanowisko Junior Interaction Designer?

Zawsze zwracam uwagę na bijącą z postawy kandydata ciekawość na poziomie charakterystycznym dla dzieci. Jeśli ktoś lubi dociekać, szukać przyczyn zachowania ludzi i powodów decyzji projektowych będzie czuł się w UX jak eskimos w lodówce.

Niezwykle istotna jest także komunikatywność. Kto nie potrafi rozmawiać, argumentować i czerpać z umysłów innych ludzi (a także przekazywać swoją wiedzę) nie przeżyje pierwszego większego projektu.

Ważne dla mnie jest także coś co nazywam „nastawieniem problemowym” dobry projektant musi cierpliwie i dociekliwie walczyć o definicję problemu. Musi ten problem poczuć, przejąć się nim i dążyć do jego rozwiązania.

I w końcu: jeśli ktoś nie wie, że zawsze wie stosunkowo niewiele, to przegrywa projekt zanim zacznie przy nim cokolwiek robić. Sokratejska pokora jest zawsze na miejscu.

Jak zachęciłbyś młodych ludzi do zainteresowania się tematyką user experience?

Projektowanie to nie rysowanie prostokątów. Projektowanie to sztuka definiowania problemów i kształtowania doświadczeń. To trudne, męczące, nie dające się zamknąć w ramach 8 godzin, zajęcie. Za to jest cholernie satysfakcjonujące.

Jednym z pierwszych zadań projektanta aplikacji jest poznanie potrzeb użytkowników i odwzorowanie czynności, które prowadzą do ich realizacji. Na tej podstawie przystępujemy do określania funkcjonalności i logiki działania systemu. Jest to jak najbardziej słuszna droga. Jednak czyha na niej pewne niebezpieczeństwo.

Projektant w swojej misji ułatwiania życia użytkownikom może przesadzić w drugą stronę. Starając się jak najdokładniej odwzorować zadania i procesy myślowe użytkownika, niekiedy tworzy aplikację o zbyt sztywnej strukturze, narzucającą użytkownikom konkretne kroki kosztem jej elastyczności. A ludzie nie lubią, gdy komputer próbuje za nich myśleć.

Im bardziej złożone zadanie, im więcej wyobraźni i kreatywnego myślenia wymaga, tym większe pole do popisu należy zostawić użytkownikowi. Zawsze, gdy chcemy dodać funkcjonalność, która ogranicza swobodę i kontrolę użytkownika, trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie (najlepiej w badaniach), czy korzyści z niej wypływające są większe niż koszt utraty tej elastyczności.

Ludzie są dobrzy w pewnych rzeczach, komputery w innych. Które zadania powierzyć maszynie, a które lepiej pozostawić w gestii użytkownika?

Przykład Workflowy

Workflowy to cudownie prosta aplikacja do „organizacji mózgu”, jak sami się określają. Może służyć do tworzenia list zadań, notatek, pisania prac i esejów, prowadzenia dziennika, planowania ślubu, wycieczki i wielu, wielu innych rzeczy. Wszystkie te zadania można określić jako kreatywne i niejednoznaczne. Różni ludzie różnie będą do nich podchodzić. Workflowy, zamiast próbować okiełznać tę wielowątkowość, zdecydował się dać użytkownikom maksymalną swobodę i powierzyć im kontrolę nad wachlarzem możliwości.

Mimo tak szerokiego zakresu zastosowań, aplikacja jest banalnie prosta. Ukłony dla twórców, którzy zamiast mnożyć funkcjonalności znane z konkurencyjnych rozwiązań (np. określanie różnych typów list, formularze wpisów, sortowanie po dacie czy tworzenie osi czasu), zdecydowali się powierzyć te zadania samym użytkownikom i pozwolić im na korzystanie z aplikacji w dogodny dla siebie sposób.

Dla mnie Workflowy okazał się tak prostym i logicznym rozwiązaniem, że w ciągu paru tygodni stosowania zastąpił mi inne narzędzia do zarządzania zadaniami, tworzenia list zakupów, list życzeń, planowania wyjazdów i do notatek.

Narzędzie do planowania podróży TripIt.com proponuje użytkownikowi ogromny formularz szczegółów wynajmu auta (po lewej). Workflowy nie narzuca żadnej struktury użytkownikowi, w zamian pozwala bezboleśnie i elastycznie przechowywać notatki w takiej formie, jaka ma sens dla samego użytkownika (po prawej).

Proste tagowanie elementów sprawdza się w praktyce lepiej niż niejedna aplikacja mobilna łącząca zakupy z geolokalizacją.

Wokflowy rozdziela zadania między komputer i człowieka

Użytkownik sam tworzy i nazywa swoje listy. Za pomocą tagów sam grupuje elementy list, na dowolnym poziomie szczegółowości. Jeśli chce priorytetyzować treści, może to robić poprzez układanie elementów w logicznej dla siebie kolejności lub, ponownie, z wykorzystaniem tagów. Dzięki temu aplikacja nie narzuca nikomu struktury i nie mówi ci, jak masz myśleć. Zamiast tego może dostosować się do każdego użytkownika i jego sposobu „organizacji mózgu”.

Rolą komputera w tym przypadku jest zapamiętywanie informacji wpisywanych przez użytkownika, ich kolejności i powiązań między nimi oraz umożliwienie szybkiego dotarcia do konkretnej pozycji. Aplikacja pozwala też na łatwe współdzielenie wybranych treści z innymi użytkownikami oraz eksport zawartości do formatu tekstowego.

Człowiek myśli, notuje, wprowadza powiązania. Komputer przechowuje i odnajduje zawartość. Cudownie proste i użyteczne.

Dla projektanta

Projektując aplikacje pamiętajmy o tym, że nie muszą – a nawet nie powinny – robić wszystkiego za użytkownika. Komputery są dobre w jednych rzeczach, ludzie w innych i nasze projekty powinny uwzględniać możliwości obu stron. Prawdopodobnie nigdy nie będziemy w stanie przewidzieć w stu procentach, krok po kroku, jak dane zadanie będzie realizowane w rzeczywistości. Użytkownicy zawsze zaskakują. Dlatego też zamiast mnożyć nowe, szczegółowe funkcjonalności i próbować przewidzieć każdy możliwy ruch, dajmy ludziom swobodę i kontrolę.

Źródło:

Colborne, G. (2011) Simple and Usable. Web, Mobile and Interaction Design.