W ramach pracy u podstaw wróćmy najpierw do pojęcia „usability”. Dziś drugim najpopularniejszym zwrotem jest „user experience”. Używanie ich wymiennie nie jest dobrym pomysłem, a jest to nie tak rzadkie. W tekście Web Design Trendy w 2012 autor wymienia jednym tchem „Usability / User Experience / User Interface”, aby zaraz napisać „W wielkim skrócie użyteczność.”

To tak jakby napisać „PHP / bazy danych / flash / photoshop. W wielkim skrócie robienie stron” ;-)

To tylko pierwszy z brzegu przykład mylenia usability z user experience. Dlaczego jest to problemem? Przede wszystkim rodzi problemy ze zrozumieniem czym zajmuje się UX. Łatwo przyjąć UX jako kolejny synonim dla „łatwości użycia”. A user experience to znacznie więcej niż popularnie rozumiana użyteczność! Tak więc zrównanie tych dwóch wyrządza szkodę UX. Może to też rodzić problemy komunikacyjne i trudność w zrozumieniu zakresu pracy niezbędnej do wykonania. Jeżeli mamy upraszczać terminologię to raczej należy powiedzieć, że usability jest częścią UX. I to będzie miało sens.

Aby lepiej to wyjaśnić zacznijmy od definicji usability. Spotkać się można najcześciej z trzema definicjami użyteczności:

• Definicja ogólna. Usability oznacza szeroko rozumianą łatwość użycia, przyjazność dla użytkownika, przejrzystość informacji, czytelność, możliwość bezproblemowej realizacji zadań. Taka definicja jest obecnie w najszerszym użyciu. I jest to całkiem niezła definicja, ponieważ dobrze przemawia do świadomości osób spoza webu. Dzięki temu ma wartość marketingową.
• Norma ISO 9241. Cytując za UsabilityNet: „the extent to which a product can be used by specified users to achieve specified goals with effectiveness, efficiency and satisfaction in a specified context of use.”
• Usability engineering. Testy użyteczności z użytkownikami pokazujące czy i z jaką efektywnością użytkownik może zrealizować zadanie w aplikacji/serwisie.

Warto zwrócić uwagę, że:

• Żadna z powyższych definicji użyteczności nie mówi nam nic o budowie marki, kreowaniu lojalności i zaangażowania.
• Powyższe definicje nie mówią o uwzględnianiu wymiaru strategicznego, analizie konkurencji, budowania przewag konkurencyjnych, monetyzacji i budowie solidnego modelu biznesowego dla produktu.
• W powyższych definicjach nieistotne jest szeroko rozumiane budowanie doświadczeń użytkownika (UX). Brzydki, nieprzyjemny w użyciu, nie zapadający w pamięć i nie wyróżniający się na rynku serwis może mieć przecież wspaniałe usability.
• Powyższe definicje nie mówią nic o analityce internetowej i ciągłym ulepszaniu produktu dzięki uzyskanym danym.
• Według żadnej z definicji w usability nie ma miejsca na świadome projektowanie produktu. Usability może nam tylko powiedzieć, czy ten produkt jest przyjazny w użyciu.

Dlatego usability to w dzisiaj o wiele za mało. Budowa interfejsów, które są użyteczne to tylko jeden z wielu, wielu wymogów, które należy spełnić tworząc serwis/aplikacje dostosowaną do obecnych oczekiwań użytkowników i warunków rynkowych.

Oczywiście usability było i będzie ważne. Ale to dopiero początek początku i jeden z wielu składników dobrego produktu.

W następnej części: definicja user experience i user experience designu.

testów zadaniowych i eyetrackingu (!) na interaktywnym prototypie – klikalnych makietach z placeholderami w miejscu większości grafik, bez koloru, z lorem ipsum, różniącym się wielkością i wyglądem wielu elementów w stosunku do finalnych projektów graficznych

Bardzo trafna diagnoza obecnej sytuacji w której firmy badawcze, bez doświadczenia w UX czy nawet w internecie w ogóle, sprzedają badania eyetrackingowe. Faktycznie nie do końca mają do zaoferowania cokolwiek wartościowego. No ale w końcu eyetracking najłatwiej sprzedać klientowi z etykietą „naukowości” i kolorowymi obrazkami map cieplnych, aby finalnie dowiedzieć się, że trzeba „powiększyć logo” :)

• GUI Gallery – galeria historycznych systemów operacyjnych. Od Xeroxa, przez Amigę OS czy BeOS, po Windowsa.
• Revolutionary User Interfaces – przedstawione na linii czasu urządzenia oraz software, które były największymi rewolucjami w historii UI (choć kilku istotnych według mnie brakuje).
• Historia graficznych systemów operacyjnych – strona co prawda niezbyt świeżo wyglądająca (nieistotne!), ale za to ze sporym zbiorem zrzutów ekranu z dużej liczby systemów operacyjnych.
• Computer History Museum – serwis, który najbardziej polecam. Dużą liczbę historycznych interfejsów można przejrzeć na linii czasu lub według tematów. Computer History Museum można także zwiedzać w Kalifornii :)

Jak wybieramy to, co nam odpowiada? Przestajemy zwracać uwagę na obiektywne cechy produktu (bo wszystkie spełniają nasze oczekiwania), a kupujemy emocjonalne cechy z nim związane. Nikt dziś nie mówi, że samochód dowiezie Cię z miejsca A do miejsca B. Jest za to technologia i emocje, jest sportowy pazur, jest bezpieczeństwo… Każdy konsument znajdzie coś dla siebie.

O marce budującej całościowe doświadczenie konsumenta:

Branding ewoluuje w kierunku tworzenia całościowego doświadczenia marki. Szlak wytyczyły najsilniejsze marki świata, m.in. Apple. Steve Jobs już dawno wiedział, że nie wystarczy wyprodukować gadżetu elektronicznego, by stał się silną marką – trzeba kontrolować cały proces zakupu, tworząc jednolite doświadczenie.

Polecam lekturę całości.

• Używasz wielu eventów do mierzenia różnych rzeczy.
• Używasz wirtualnych odsłon (np. do symulowania odsłon AJAX-owych stron).

W celu ułatwienia przetestowania poprawności instalacji kodów oraz wykrywania błędów (gdy otrzymujesz nie do końca poprawne wyniki i zastanawiasz się z czego mogą wynikać) polecam narzędzie Google Analytics Debugger. Jest to dodatek do przeglądarki Chrome wyświetlający w konsoli dane, które są przesyłane do GA. Pokazuje wywołania eventów, wirtualnych odsłon i chyba wszystkie informacje, które normalnie siedzą w ciasteczka Analyticsa.

Temat najpierw poruszył Maciek:

Często okazuje się, że największym wyzwaniem jakie stoi przed projektantem dużych serwisów dla dużych klientów nie jest maksymalizacja użyteczności ani poprawa skuteczności biznesowej, ale obronienie spójności i sensu jak największej części projektu przed zupełnym zniszczeniem przez korporacyjną machinę.

Polecam lekturę. Dobrze zarysowuje problemy przed jakimi mogą stawać projektanci czy to zewnętrzni czy pracujący na stałe w danej organizacji. W starciu z dużymi machinami nie ma żartów :) Pamiętajmy o tym, gdy będziemy kolejny raz narzekać na mało użyteczne strony kolejnego operatora komórkowego ;)

Polecam też zajrzeć do Tebe, który dodał kilka mądrych rzeczy o organizowaniu pracy, podejmowaniu decyzji i problemach wynikających ze skali działania.

Temat korpo projektantów zarazem kojarzy mi się ze świetną serią tekstów Agi Szóstek o poziomach dojrzałości organizacji do UX:

• Część 1
• Część 2
• Część 3

Przeważająca większość firm wciąż znajduje się na niskim poziomie gotowości na UX.