VIB

BASF en VIB-UGent starten samenwerking voor verhoogde gewasopbrengst door inzicht in moleculaire netwerken

Niels De Smet — Tue, 07 Feb 2012 10:06:22 GMT

> VIB-UGent en BASF Plant Science ontwikkelen gezamenlijk TopYield-technologie
> Grootste samenwerking ooit voor VIB in plantenbiotechnologie
> IWT biedt ondersteuning aan project

Gent, België en Ludwigshafen, Duitsland

Het VIB Department voor Plantensysteembiologie aan de UGent en BASF Plant Science kondigen vandaag een samenwerkingsakkoord aan in plantenbiotechnologie. Samen zullen ze werken aan een nieuwe technologie om genen en netwerken van genen te identificeren die een rol spelen bij de opbrengst van gewassen. Het project, dat de naam TopYield draagt, zal de grote variabiliteit van plantengroei onder verschillende omstandigheden in kaart brengen, ondermeer de reactie van planten op droogte.

De samenwerking zal gedurende verschillende jaren lopen. Er zijn zowat twintig voltijdse onderzoekers van VIB aan de UGent bij betrokken. Het is de grootste samenwerking die VIB ooit heeft opgezet binnen plantenbiotechnologie. Wetenschappers van BASF Plant Science zullen betrokken zijn om de onderzoeksresultaten te testen en te valideren in het labo, in de serre en in grootschalige screeningsfaciliteiten. Die taken zullen grotendeels plaatsvinden op de BASF Plant Science onderzoekssite in Gent.

Het project krijgt de financiële steun van het IWT, het Vlaams Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie. De samenwerking versterkt de competenties in het onderzoek naar productiviteit in de landbouw van zowel VIB-UGent als van BASF Plant Science op de onderzoekssite in Gent.

“Tegen 2050 zal de wereldbevolking stijgen tot 9 miljard mensen. We hebben dus dringend nood aan een nieuwe revolutie in de landbouw. De opbrengsten moeten omhoog,” zegt Dirk Inzé, projectleider en directeur van het VIB Departement voor Plantensysteembiologie aan de UGent. “Met TopYield willen we bijdragen aan de verbetering van landbouwgewassen met behulp van geavanceerde gewasveredeling en biotechnologie.”

“Dit project zal helpen in onze ambitie om innoverende eigenschappen voor gewassen te ontwikkelen,” zegt Jürgen Schweden, Senior Vice President, Research & Development, BASF Plant Science. “Verbetering van gewasopbrengst is cruciaal voor een duurzame landbouw. VIB heeft een uitzonderlijke onderzoeksexpertise in plantenbiotechnologie. Dat maakt hen tot een ideale partner voor BASF Plant Science.”

Reeds vandaag zijn plantenwetenschappers zijn in staat om individuele genen te identificeren die een impact hebben om de opbrengst van een gewas. Met TopYield willen BASF Plant Science en VIB nog een stap verder gaan. De technologie moet toelaten om inzicht te verschaffen en voorspellingen te doen over de versterkende effecten van uitgebreide netwerken van genen, niet enkel over individuele genen. Dat is vooral van belang om inzicht te verwerven in opbrengst of droogtetolerantie van gewassen.

Veldproef met genetisch gewijzigde maïs in Wetteren - vragen en antwoorden

VIB\jogan — Fri, 03 Feb 2012 10:09:00 GMT

In 2012 willen wetenschappers van VIB en UGent een maïsveldproef met genetisch gewijzigde planten uitvoeren in Wetteren. Daarvoor is een aanvraag ingediend bij de Belgische federale overheid. De veldproef past in onderzoek naar de verhoging van de opbrengst van landbouwgewassen. Hieronder een antwoord op de tot nu toe gestelde vragen.

Wat zal er in deze maïsveldproef worden onderzocht?

In deze veldproef worden genetisch gewijzigde maïsplanten onderzocht die in de serre groter worden dan traditionele maïs. Met het experiment willen de wetenschappers nagaan of de maïsplanten ook groter worden in de buitenlucht, onder normale landbouwomstandigheden. Daarnaast zal worden nagegaan of de maïsplanten dichter op elkaar kunnen worden geplant en of dat voor een hogere opbrengst kan zorgen. Bovendien bleek in de serre dat de nieuwe maïsplant beter bestand zijn tegen koude en milde droogte. Dit zou erop kunnen wijzen dat deze maïs ook onder slechte omstandigheden sneller blijft groeien. Ook dit zal verder worden onderzocht in de maïsveldproef.

Wat is de noodzaak van grotere maïs?

Deze veldproef past in onderzoek naar de verhoging van de opbrengst van planten. De bouw van de plant bepaalt in grote mate de opbrengst van een gewas. Hogere planten die dichter op elkaar worden geplant, kunnen meer bladoppervlakte per vierkante meter bereiken. Er zijn ook aanwijzingen dat de planten in deze proef minder gevoelig zouden zijn voor koude en droogte. Beide eigenschappen kunnen bijdragen tot een hogere opbrengst. Of dat ook daadwerkelijk zo is, wordt nagegaan in dit experiment.

Waarom moet de opbrengst van landbouwgewassen omhoog?

Tegen 2050 zal de wereldbevolking stijgen tot 9 miljard mensen. De Wereldvoedselorganisatie (FAO) voorspelt dat we in 2050 zeventig procent meer voedsel moeten produceren dan in 2009. Het verhogen van de opbrengst per hectare kan daar een rol in spelen. Het is beter om de opbrengst per hectare te verhogen dan om meer landbouwgrond in gebruik te nemen, bijvoorbeeld door bossen of natuurgebieden op te offeren.

Welk wetenschappelijk onderzoek ligt aan de basis van de veldproef?

VIB doet al jarenlang onderzoek naar opbrengstverhoging van planten. Eén van de stoffen die daarbije bestudeerd worden is het enzym GA20oxidase, betrokken in de aanmaak van het plantenhormoon gibberelline (Gibberellic acid of GA afgekort). Gibberelline is een stof die van nature in de planten aanwezig is en een rol speelt bij de groei. De planten in de veldproef produceren er een grotere hoeveelheid van. Dat zorgt ervoor dat de planten zich meer ‘strekken’ tijdens de groei, en dus hoger worden. De wetenschappers hebben een extra kopij ingebracht van GA20oxidase, het genetisch materiaal dat voor de aanmaak van GA instaat. Daarom spreken we hier van genetisch gewijzigde, of ggo-maïs.

Bestaan er al gewassen met een veranderde productie van plantenhormonen?

Rijst en tarwe, na maïs wereldwijd de belangrijkste voedingsgewassen, zijn voorbeelden van gewassen met veranderde productie van plantenhormonen. Ze zijn in de loop van vorige eeuw geselecteerd op kortere stengels en grotere korrels. Die nieuwe varianten lagen mee aan de oorsprong van de zogeheten 'Groene Revolutie', die ervoor gezorgd heeft dat de opbrengst van de landbouw spectaculair is gestegen in de tweede helft van de 20-ste eeuw. Deze tarwe en rijst staan nu bekend als de ‘korte-stro rassen’.

Bij moderne rijst is de aanmaak van het enzym GA20oxidase verminderd, waardoor er minder van het plantenhormoon gibberelline wordt aangemaakt. Ook de tarwe die we vandaag kennen heeft een gewijzigde aanmaak van het plantenhormoon gibberelline.

Bij de maïsplanten in de veldproef is net het omgekeerde gebeurd als bij de rijst: de productie van GA20oxidase wordt verhoogd in plaats van verminderd.

Binnen VIB wordt er onderzocht wat het effect van een verhoogde of verminderde hoeveelheid van dit enzym is op de groei van planten onder verschillende condities. Wanneer dit enzym in extra hoeveelheden wordt aangemaakt groeien de planten sneller en verandert de architectuur of het algemeen uitzicht van de plant: langere stelen en langere bladeren. De planten blijken ook beter door te groeien bij koude (koude nachten aan het begin van het groeiseizoen) of milde droogte. Deze vaststelling opent mogelijkheden om landbouwgewassen te ontwikkelen die hogere opbrengsten leveren, ook wanneer de weersomstandigheden minder gunstig zijn. Vandaag is de wetenschap echter nog lang niet zover. Er moeten nog een pak fundamenteel onderzoek gebeuren.

Waarom een veldproef?

Sinds een tweetal jaren zijn er bij VIB serreproeven met maïsplanten die meer GA20oxidase produceren. Experimentele planten die in de serre veelbelovend lijken kunnen pas het bewijs (of de ontkenning) van hun werkzaamheid tonen als ze ook in de open lucht, onder normale landbouwomstandigheden presteren. Planten groeien anders in de serre dan in het veld. Daar worden ze blootgesteld aan weer en wind. Om dat verschil te bepalen zijn veldproeven noodzakelijk.

Waar is de veldproef gepland?

Op een terrein in Wetteren in de provincie Oost-Vlaanderen. VIB werkt voor deze veldproef samen met het Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek (ILVO), een Vlaamse onderzoeksinstelling die ondermeer 200 ha landbouwgrond gebruikt om plantkundig en teelttechnisch onderzoek voor de Vlaamse landbouw te verrichten. De experts van ILVO zullen helpen bij de observatie van de maïsplanten.

Hoe groot is de veldproef en hoeveel veldproeven zijn er nodig?

De onderzoekers willen in 2012 een start maken met een beperkte proef waarin 200 genetisch gewijzigde maïsplanten in het veld worden gegroeid. Als de resultaten van deze eerste proef uit wetenschappelijk oogpunt niet negatief uitpakken zullen de onderzoekers in 2013 en 2014 de proef uitbreiden. De oppervlakte van genetisch gewijzigde maïsplanten en niet-gemodificeerde referentielijn tesamen zal in die jaren niet meer dan 0,05 hectare bedragen.

Met deze proef over drie jaren hopen de onderzoekers voldoende wetenschappelijke gegevens te verzamelen om solide uitspraken te kunnen doen over de werkzaamheid en het nut van de ingebrachte eigenschap. Het is noodzakelijk om veldproeven over meerdere groeiseizoenen te herhalen omdat de condities niet zo gestandaardiseerd zijn als in de serre: zo kan het bijvoorbeeld extreem warm zijn tijdens het groeiseizoen, wat niet typisch is voor het Belgische groeiseizoen: door de proef enkele malen te herhalen zullen dergelijke extreme situaties de resultaten minder beïnvloeden.

Wat gebeurt er als de eigenschap nuttig blijkt te zijn?

Het is aan anderen om te bepalen of ze de eigenschap in nieuw te ontwikkelen maïsvariëteiten zouden willen inbouwen. Als dat zo is, begint een nieuw ontwikkelingstraject dat vanaf nul start op de tekentafel: ontwerp van een geschikte DNA-vector, inbouw in een commercieel relevante inteeltlijn, selectie van lijnen in een serre, veldproeven om een elite-lijn te selecteren, en veldproeven om de gegevens te verzamelen die noodzakelijk zijn om een marktaanvraagdossier uit te bouwen. Anderzijds is het ook mogelijk dat dit kenmerk niet zijn toepassing zal vinden in het maken van nieuwe variëteiten via genetische aanpassingen, maar eerder als een merker die kan helpen in de klassieke veredeling: bijvoorbeeld als de GA20OX planten meer tolerant blijken te zijn voor koude en droogte, dan kan de keuze voor lijnen met een hoog GA gehalte tijdens het veredelingsproces voordeliger zijn als men lijnen wil selecteren om te groeien in een bepaald klimaat waard koude en droogte voorkomen tijdens het groeiseizoen.

Hoeveel kans bestaat er dat de veldproef ‘slecht’ afloopt?

Dat is moeilijk te voorspellen. Het belangrijkste negatieve scenario is dat de hoge maïsplanten onvoldoende bestand zijn tegen felle wind en regen en als gevolg daarvan tegen de vlakte gaan. Als dat zo is, wil dat echter nog niet zeggen dat de ingebrachte eigenschap waardeloos is. Het is ook mogelijk dat de ingebrachte eigenschap in combinatie met andere (klassieke) eigenschappen wel nog een maïsvariëteit oplevert die een meerwaarde heeft.

Waarvoor zal deze maïs uiteindelijk worden gebruikt? Als diervoeder? Als voedsel voor de mens? Of als basis voor biobrandstoffen of bioplastic?

De maïsvariant die in dit experiment gebruikt wordt is enkel geschikt voor wetenschappelijk onderzoek. Het is een variant waarvan gekend is dat er gemakkelijk nieuwe eigenschappen in kunnen worden aangebracht. Spreken over toepassingen is nog niet aan de orde. Het is stof voor verder wetenschappelijk onderzoek om uit te maken of en welke maïsvarianten voordeel hebben bij de verhoogde productie van GA20oxidase. Zoete maïs, diervoeder, basis voor biobrandstoffen of bioplastic? Het kan nog alle kanten uit.

Wat heeft deze maïs te maken met herbicidetolerantie?

De testplanten bevatten (voorlopig) wel gen dat hen bestand maakt tegen glufosinaat, het achtieve bestanddeel herbicide Basta. Die eigenschap is enkel van nut geweest tijdens de laboratoriumfase van het onderzoek. Het gen is in dit geval niet toegevoegd met de bedoeling om glufosinaat op de maïs in het veld te spuiten. Tijdens de veldproef zal dan ook geen glufosinaat gebruikt worden.

Het inbouwen van tolerantie tegen herbiciden is een techniek die door plantenonderzoekers vaak wordt toegepast om de selectie van de nieuwe planten te vergemakkelijken. Hoe gaat dat in zijn werk?

Het gen dat de plant bestand maakt tegen het herbicide, wordt gekoppeld aan het gen dat de wetenschapper wil inbrengen in de plant (in dit geval: het strekgen).
De combinatie (strekgen+herbicideresistentie) wordt in een groot aantal plantencellen ingebracht
Die cellen worden tot plantengroei aangezet op een kweekbodem die ook het herbicide glufosinaat bevat
Alleen de planten waarbij de combinatie van nieuwe genen succesvol zijn ingebouwd, groeien uit tot nieuwe planten waardoor het veel efficiënter is om de transformanten te selecteren

Deze maïs draagt genetisch materiaal van bacteriofaag lambda, geassocieerd met de darmbacterie E. coli. Waarom? En zal dat in de latere onderzoeksfasen zo blijven?

Eerst en vooral. E. coli (voluit: Escherichia coli) is een gewone darmbacterie die van kindsbeen af deel uitmaakt van onze darmflora. Ze is van vitaal belang voor de vertering van ons voedsel en de aanmaak van vitaminen. Iedereen draagt miljarden van deze bacteriën in de darmen. Af en toe duiken er ook schadelijke stammen van E. coli op, zoals in de loop van 2011 met de EHEC-besmetting (EnteroHemorragische Escherichia coli). Dat zijn echter zeldzame gevallen. Over het algemeen is E. coli een voor de mens erg nuttige bacterie.

Wat heeft deze bacterie nu te maken met de veldproef met genetische gewijzigde maïsplanten? Dat is een technische materie. Om nieuwe genen in te brengen in een plant, wordt een zogeheten DNA-vector gebouwd. Dat is een DNA-streng waar onder andere het ‘strekgen’ wordt opgeplaatst – het gen dat de wetenschappers willen inbouwen in de plant.

De DNA-vector die gebruikt is bij deze maïs, bevat stukken DNA van lambda, een bacteriofaag van E. coli. Die stukjes DNA worden recombinatiesites genoemd en laten toe om op een heel eenvoudige wijze verschillende genen met elkaar te combineren. Het is om die reden dat deze sites en dit type van DNA-vectoren in het wetenschappelijk onderzoek heel veel gebruikt worden. De recombinatiesites zullen alleen in de testfasen in de planten aanwezig zijn.

Wat is de relatie van deze proef met het speerpuntproject van de UGent ‘Biotechnology for a Sustainable Economy’?

Het departement Planten Systeembiologie van VIB-UGent is één van de partners in het UGent speerpuntproject ‘Biotechnology for a Sustainable Economy’. Dit project wil door middel van wetenschappelijk onderzoek bijdragen tot een omschakeling van een op olie gebaseerde economie naar een op hernieuwbare, plantaardige biomassa gebaseerde economie.

Binnen het speerpuntproject ‘Biotechnology for a Sustainable Economy’ onderzoekt VIB hoe planten verbeterd kunnen worden om te dienen als bron voor biomassa. Daarbij worden drie typen van eigenschappen bestudeerd: (1) verhoogde opbrengst, (2) opbrengstzekerheid (weerstand tegen stress zoals koude of droogte) en (3) afbreekbaarheid. De planten in de veldproef richten zich op (1) en (2).

Verhoogde opbrengst en een betere weerstand tegen koude en droogte zijn niet alleen van belang voor het gebruik van planten als biomassa, maar voor alle gewassen, ook planten die dienen als voedsel of diervoeder.

Een rechtstreekse link met de productie van biobrandstoffen is er in deze veldproef niet. Dat is bijvoorbeeld wel het geval bij de veldproef met genetisch gewijzigde, lignine-arme populieren, een proef die ook door het VIB wordt uitgevoerd.

Hoe zit het met de eigendomsrechten bij deze proef?

VIB heeft geen eigendomsrechten geclaimd op de functie van de ingebrachte genen of het gebruik ervan in genetisch gewijzigde planten.

Wie zijn de partners in dit project?

De veldproef is een project van VIB-UGent in samenwerking met het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO).

Welk impact zal/kan deze veldproef hebben voor de gezondheid en het leefmilieu?

Niets wijst erop dat de veldproef enige gevolgen kan hebben voor de menselijke gezondheid of het leefmilieu. Immers, het gaat hier om planten die een stof aanmaken die al van nature aanwezig is in planten. In deze planten wordt ze enkel in grotere hoeveelheden aangemaakt. De nieuw ingebrachte eigenschap maakt de planten niet schadelijk, alleen groter.

De kans op verspreiding van de pollen van de maïsplanten in de veldproef is eveneens miniem. De mannelijke bloemen – de pluimen – zullen geplukt worden voordat ze stuifmeel kunnen gaan verspreiden. Verspreiding van de gemodificeerde eigenschap naar andere maïs is om die reden zo goed als onmogelijk. Ook zal er geen genetisch gemodificeerd stuifmeel in voedingsmiddelen, zoals honing, terecht kunnen komen.

Ook de tolerantie tegen glufosinaat en de aanwezige recombinatiesites maken de planten niet schadelijk. Glufosinaat zal in het veld niet worden toegepast en de toegevoegde eigenschappen zijn stabiel.

> Lees meer over de impact van ggo's op gezondheid en milieu

Waarom wordt de verspreiding van pollen en zaden tegengegaan?

Voor alle duidelijkheid: we doen dat niet omdat de planten schadelijk zouden zijn, want dat is niet het geval, maar om in dit stadium van het onderzoek te voorkomen dat ze zich met andere maïsplanten zouden kunnen vermengen. De planten hebben immers op dit moment geen markttoelating. De veldproef zal niet tot schade kunnen leiden, maar toch heeft VIB als onderdeel van de vergunningsprocedure een verklaring ondertekend inzake burgerlijke aansprakelijkheid.

Ik heb nog vragen over deze veldproef. Waar kan ik ze stellen?

Begin je zoektocht op de pagina's Biotechnologie: landbouw, milieu, industrie van de VIB website. Of stel een vraag via www.vib.be/vragen.

Vrijwilligers gezocht voor grootschalig darmonderzoek

System Account — Wed, 18 Jan 2012 09:17:10 GMT

Nature en Science selecteren onderzoek VIB-VUB als wetenschappelijke hoogtepunten van 2011

VIB\jogan — Wed, 04 Jan 2012 12:58:12 GMT

De twee internationale wetenschappelijke toptijdschriften Nature en Science hebben werk van VIB-onderzoekers aan de Vrije Universiteit Brussel opgenomen in hun jaaroverzichten van 2011. Nature selecteerde het werk van Jan Steyaert naar de werking van receptoren in de plasmamembraan. Science koos voor onderzoek van Jeroen Raes naar de samenstelling van de darmflora.

Jan Steyaert in Nature

In ‘365 days: 2011 in review’, selecteerde het toptijdschrift Nature onderzoek waarin Jan Steyaert (VIB–Vrije Universiteit Brussel) een cruciale rol speelde als een van de hoogtepunten van het jaar. Samen met wetenschappers van de Stanford University, publiceerde Steyaert de volledige driedimensionale atomaire structuur van een geactiveerde GPCR in actie: de beta-2-adrenergische receptor (beta-2-AR) in complex met zijn G-eiwit. Dit is een belangrijke stap naar het begrijpen van hoe de receptoren ook echt werken. En dat is op zijn beurt weer van belang voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. G-eiwit-gekoppelde receptoren (GPCR) zijn populaire doelwitten voor geneesmiddelen, goed voor ongeveer een derde van de goedgekeurde medicijnen en vele honderden medicijnen die momenteel in ontwikkeling zijn.

> Nature: http://www.nature.com/news/365-days-2011-in-review-1.9684

Jeroen Raes in Science

Science heeft het werk van Jeroen Raes (VIB–Vrije Universiteit Brussel) naar de samenstelling van de darmflora uitgeroepen tot één van de wetenschappelijke ‘doorbraken van het jaar’. Samen met collega’s uit andere Europese onderzoeksinstellingen toonde Raes aan dat de honderdduizend miljard bacteriën in onze darmen onderverdeeld kunnen worden in drie duidelijk te onderscheiden types darmflora. De bacteriegemeenschappen beïnvloeden tot omzetting van voedsel in energie en de aanmaak van vitaminen in de darmen.

> Science http://www.sciencemag.org/content/334/6063/1629.full#sec-5

> Bekijk de mediaberichten over dit darmonderzoek

Gericht stilleggen celdood voorkomt fatale aandoening septische shock

VIB\jogan — Tue, 27 Dec 2011 09:09:21 GMT

Onderzoekers van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) en Universiteit Gent (UGent) hebben een nieuwe piste ontdekt in het voorkomen van de fatale aandoening septische shock. Septische shock, kortweg sepsis, is een extreme ontstekingsreactie van het lichaam. Het is de meest voorkomende doodsoorzaak op afdelingen intensieve zorg in ziekenhuizen. Bij sepsis gaat acute ontsteking gepaard met lage bloeddruk en bloedklonters, wat zorgt voor het stilvallen van de organen. Onlangs nog overleed de Braziliaanse voetballegende Socrates aan de gevolgen van de aandoening. In een nieuwe studie in het vaktijdschrift Immunity beschrijven Peter Vandenabeele en collega’s van VIB-UGent dat het blokkeren van een bepaald type celdood (necroptose) muizen compleet beschermt tegen deze dodelijke ontsteking.

“Dit onderzoekt opent nieuwe perspectieven voor de behandeling van dodelijke ontstekingsziekten zoals sepsis,” zegt onderzoeker Peter Vandenabeele van VIB en UGent. “Met het stilleggen van necroptose hebben we een mogelijk nieuw doelwit gevonden voor een therapie.”

Sepsis en SIRS

De Gentse wetenschappers onderzochten het Systemisch Inflammatoir Respons Syndroom (SIRS). Dat is een zware ontstekingsreactie die het hele lichaam aantast. Oorzaak kan liggen bij een infectie, zoals bij sepsis, of bij een fysiek letsel, zoals ernstige brandwonden of een zwaar auto-ongeval.

Rol van TNF bij SIRS

Bij het optreden van SIRS speelt de stof tumor necrosis factor (TNF) een cruciale rol. De aanwezigheid van TNF kan ertoe leiden dat de cellen worden aangespoord tot ontsteking geprogrammeerde celdood. Ontsteking is een noodzakelijke reactie in het lichaam, die onder meer wordt ingezet om schade te voorkomen bij letsels en infecties. Geprogrammeerde celdood kan op twee manieren optreden: via apoptose of via necroptose. Het verschil in beide vormen van celdood ligt onder meer in de communicatie met ons afweersysteem. Necroptose lokt meestal een hevige reactie uit van het immuunsysteem, terwijl apoptose in alle stilte verloopt.

RIPK: potentieel therapeutisch doelwit voor behandeling SIRS en sepsis

Peter Vandenabeele en zijn collega’s Linde Duprez, Nozomi Takahashi en Anje Cauwels ontdekten dat bij muizen het uitschakelen van apoptose geen impact had op dodelijke SIRS, terwijl het uitschakelen van necroptose een volledige bescherming bood tegen de aandoening. De wetenschappers slaagden erin om necroptose te blokkeren door RIPK-moleculen (Receptor-interacting serine/threonine-protein kinase) uit te schakelen. Uit de experimenten bleek dat RIPK een cruciale rol speelt bij SIRS en sepsis. De molecule blijkt een potentieel therapeutische doelwit te vormen voor de behandeling van SIRS en sepsis. Verder wetenschappelijk onderzoek moet duidelijkheid scheppen over de potentiële toepassingen van deze vinding.

Relevante publicatie
Linde Duprez et al. RIP Kinase-Dependent Necrosis Drives Lethal Systemic Inflammatory Response Syndrome, Immunity, 2011,

Funding
Het onderzoek werd gefinancierd door FWO Vlaanderen, IWT, Europese Gemeenschap, de Belgische federale overheid, UGent, VIB en de Vlaamse regering (Methusalem).

Vragen van patienten
Patiënten, familie of kennissen die na het lezen van dit artikel met vragen zitten, kunnen steeds terecht op patienteninfo@vib.be

VIB dient veldproefaanvraag in voor grotere maïs

Niels De Smet — Wed, 21 Dec 2011 09:55:32 GMT

VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) heeft bij de federale overheid een veldproefaanvraag ingediend voor een experiment met genetisch gewijzigde maïs. Het gaat over planten die groter worden dan traditionele maïs – alvast in de serre. Met het experiment wil VIB nagaan of de maïsplanten ook onder normale landbouwomstandigheden hoger worden en of ze dichter bij elkaar kunnen worden geplant. Dat zou kunnen bijdragen tot een hogere opbrengst. De vergunning wordt aangevraagd voor drie seizoenen, te starten in 2012. De veldproef zal worden uitgevoerd in Wetteren, op gronden van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO), een wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid.

> Lees ook de 'Vragen en antwoorden' over de maïsveldproef

VIB-onderzoek op het veld
De genetisch gewijzigde maïsplanten zijn het resultaat van werk door VIB-wetenschappers onder leiding van Dirk Inzé en Hilde Nelissen. Die voeren al jaren onderzoek uit naar opbrengstverhoging. Daartoe bestuderen ze de groei en ontwikkeling van planten. De veldproef zelf maakt deel uit van onderzoek dat de groep uitvoert in het kader van het UGent speerpuntproject ‘Biotechnology for a Sustainable Economy’. De wetenschappelijke proef valt volledig onder de verantwoordelijkheid van VIB en wordt betaald met eigen middelen. VIB-wetenschapper Frank Van Breusegem coördineert de uitvoering van de veldproef.

Verhoogde productie van ‘strek-enzym’
De maïsplanten worden hoger omdat ze het enzym GA20-oxidase in grotere hoeveelheden aanmaken. Dit enzym is betrokken bij de groeiregulatie van planten. De verhoogde productie zorgt ervoor dat de planten zich meer ‘strekken’ tijdens de groei, en dus hoger worden. Planten met verschillende hoeveelheden van de betrokken groeistimulatoren komen van nature al voor in onze graangewassen. Een bekend voorbeeld van planten met een laag gehalte zijn de zogenoemde ‘korte-stro rassen’ die aan de basis liggen van de Groene Revolutie. Bij deze maïsplanten is net het omgekeerde gebeurd – de productie van de groeistimulatoren wordt net verhoogd.

Maatregelen om verspreiding te voorkomen
De onderzoekers zullen de mannelijke bloemen – de ‘pluimen’ – van de genetisch gewijzigde maïsplanten verwijderen. Dit heeft tot gevolg dat de planten geen stuifmeel kunnen verspreiden naar andere maïsplanten. Ook de zaden kunnen zich niet verspreiden. Die zitten stevig vast in kolven die zorgvuldig met de hand zullen worden geoogst.

Procedure
De Federale ministers voor Volksgezondheid en Leefmilieu Onkelinx en Wathelet zijn verantwoordelijk voor het afleveren van de veldproefvergunning. De Vlaamse minister van Leefmilieu, Joke Schauvliege, heeft in de procedure een veto-adviesrecht. Belangstellenden kunnen de vergunningaanvraag via de website van de Federale overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, en op het gemeentehuis in Wetteren raadplegen gedurende de periode van het openbaar onderzoek die loopt van 22 december 2011 tot en met 21 januari 2012.

Andere veldproeven
Lees hier meer over de andere veldproeven van VIB.

Allereerste Vlaamse genomen ontrafeld

VIB\jogan — Mon, 19 Dec 2011 08:45:33 GMT

Ondanks de geavanceerde genoomtechnologieën, blijft het een grote uitdaging om kleine variaties in het erfelijk materiaal (DNA) tussen individuen met zekerheid te identificeren. VIB-wetenschappers verbonden aan de K.U.Leuven en de Universiteit Antwerpen hebben een methode op punt gesteld die toelaat met grote zekerheid genetische variaties in het DNA op te sporen waarbij de kans op onechte verschillen - te wijten aan de gebruikte technologie - drastisch kleiner wordt. Het tijdschrift Nature Biotechnology pakt uit met de resultaten.

Optimale herkenning van “echte” genetische verschillen

Joke Reumers uit de onderzoeksgroep van Diether Lambrechts (VIB-K.U.Leuven) en Peter De Rijk uit de groep van Jurgen Del-Favero (VIB-Universiteit Antwerpen) hebben een strategie en bijhorende software ontwikkeld om genetische verschillen tussen twee of meerdere genomen snel te vinden. Daarnaast laat de techniek toe om deze verschillen te kunnen onderscheiden van fouten gemaakt tijdens het aflezen van de genomen.

De methode werd vervolgens toegepast in twee studies, waarin de eerste Vlaamse genomen ooit werden onderzocht.

Allereerst konden de minimale genetische verschillen tussen eeneiige tweelingen in hun volledige genomen worden gekarakteriseerd. Vervolgens werd de methode toegepast op de genomen van de tumor en het normale weefsel van een patiënt met eierstokkanker. De onderzoekers konden daarbij de mutaties opsporen die verantwoordelijk waren voor de tumorontwikkeling.

Genetische verschillen tussen mensen opsporen

Hoewel de technologie om menselijke genomen te “lezen” al erg ver staat, neemt dit niet weg dat het vinden van de specifieke verschillen tussen twee menselijke genomen een grote uitdaging blijft. Het menselijk genoom bestaat uit 3 miljard “basen”, waarvan er gemiddeld zo’n 3 miljoen verschillen met het zogenaamde referentiegenoom. Tussen twee gelijkaardige genomen, bijvoorbeeld tussen twee verwanten of tussen een tumor en de normale cellen van de kankerpatiënt, ligt dit aantal nog veel lager, in de orde van tien- of duizendtallen. Dit is in dezelfde grootteorde als het aantal fouten dat wordt gemaakt bij het lezen van de genomen, waardoor het erg moeilijk is om de “echte” verschillen van de fouten te onderscheiden.

Ter vergelijking, als je het menselijk genoom in boekvorm zou gieten, spreken we over 700 boeken van 1000 pagina’s elk. Het is onbegonnen werk om deze boeken manueel na te kijken. Daarom dat de ontwikkeling van een snelle methode om de genetische verschillen tussen twee personen automatisch, efficiënt en accuraat terug te vinden van cruciaal belang is.

Evolutie genomics

In juni 2000 presenteerden Craig Venter van Celera en Francis Collins van het Human Genome Project naast elkaar en in aanwezigheid van toenmalig president Bill Clinton een eerste versie van het menselijke genoom. Verdere verfijningen volgden in 2001 en 2004, leidend tot het eerste menselijk referentiegenoom. Alle mensen verschillen een beetje van dit referentiegenoom en het zijn net deze verschillen die mede de gevoeligheid van een persoon voor bijvoorbeeld kanker, hart- en vaatziekten, mentale ontwikkelingsstoornissen, maar ook voor specifieke medicatie bepalen. In de loop van de jaren is deze technologie verder geëvolueerd en zo is het nu mogelijk om een individueel genoom op enkele dagen tijd in kaart te brengen.

Vragen
Aangezien dit onderzoek veel vragen kan oproepen, willen we u vragen in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan hier met vragen omtrent dit en ander medisch gericht onderzoek terecht: patienteninfo@vib.be.

Relevante wetenschappelijke publicatie
Het onderzoek verschijnt in het toonaangevende tijdschrift Nature Biotechnology (Reumers et al., Optimized filtering reduces the error rate in detecting genomic variants by short-read sequencing).

Onderzoeksteam
Dit onderzoek werd uitgevoerd door Joke Reumers onder leiding van Diether Lambrechts (VIB Vesalius Onderzoekscentrum, K.U.Leuven) en door Peter De Rijk onder leiding van Jurgen Del-Favero (VIB Departement Moleculaire Genetica, Universiteit Antwerpen).

Financiering
Dit onderzoek wordt mede gefinancierd door het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen, het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie, de Stichting tegen Kanker, KULeuven (KULPFV/10/ 016-SymBioSysII) en VIB.

Genoom van eerste spinachtige gekraakt

Sven Verheyen — Wed, 23 Nov 2011 13:28:24 GMT

Een internationaal team van wetenschappers – waaronder Gentse VIB-wetenschappers - is erin geslaagd om het genoom van de spintmijt te kraken. Dit is meteen het eerst gekende genoom van een spinachtige. Deze primeur brengt niet alleen nieuwe inzichten in de evolutie van de geleedpotigen met zich mee, maar biedt ook nieuwe mogelijkheden om gewasbeschermingsmiddelen tegen de spintmijt te ontwikkelen.

Spintmijten, huisstofmijt en teken

Spintmijten behoren tot de groep van de Acari (onder de spinachtigen) en zijn verwant aan de huisstofmijt, en andere parasitaire mijten zoals de teken die belangrijke ziektes overbrengen op de mens en dier. www.acari.be

Enorme schade bij talrijke gewassen

Spintmijten zijn koloniale, invasive mijten die zich voeden met plantensappen. De spintmijt Tetranychus urticae lust meer dan 1100 verschillende plantensoorten en vormt in onze streken een echte plaag in siertuinen en bij serreteelt van o.a. tomaten, paprika’s, komkommers, aardbeien, of hele maïs- en soya-velden.

Spintmijten doorboren plantencellen aan de onderzijde van het blad waarna ze die leegzuigen. Bij de meeste planten is spintschade te herkennen als kleine gele stipjes op bladeren. Spintmijtplagen leiden tot verminderde oogsten voor de telers en zijn een bedreiging voor de voedselopbrengst. Bij ernstige aantasting verdort het blad en kan zelfs een hele plant afsterven. Spintmijten hebben hun naam te danken aan hun vermogen om spinseldraden te maken waarin ze de planten wikkelen.

De jaarlijkse kost van pesticiden tegen de spintmijt zou nu al 0.5 tot 1 biljoen dollar bedragen en wetenschappers voorspellen dat door de opwarming van de aarde spintmijtplagen nog zullen toenemen.
Bovendien vertoont de spintmijt resistentie tegen verschillende soorten pesticiden. De voorgestelde studie heeft de mechanismen blootgesteld die de mijt toelaat verdere resistentie te onwikkelen.

Genoom onthult unieke eigenschappen

Stephane Rombauts, Pierre Rouzé en andere collega’s uit de onderzoeksgroep van Yves Van de Peer maakten deel uit van het internationaal team dat het genoom van T. urticae in kaart bracht. Dit genoom bevat unieke genen die bij andere geleedpotigen nog niet geïdentificeerd werden. Deze nieuwe genen spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de spintmijt gedurende de evolutie. De onderzoekers identificeerden talrijke genen - betrokken bij detoxificatie en vertering - welke de onovertroffen resistentie van de spintmijt tegen pesticiden en zijn polyfagie helpen verklaren. Ook werden nieuwe genen geïdentificeerd die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van de spinseldraden bij de spintmijt. Met deze kennis kunnen wetenschappers proberen om dit nanomateriaal na te maken en mogelijks vindt dit nieuwe materiaal dan toepassingen in de medische biotechnologie. De unieke combinatie van eigenschappen die je bij spinseldraden terugvindt – waaronder bijzonder sterk, niet te elastisch en schokwerend – kan je bijna niet vinden in een ander type materiaal.

Relevante wetenschappelijke publicatie

Het onderzoek verschijnt in het toonaangevende tijdschrift Nature (Grbic et al., the genome of Tetranychus urticae reveals herbivorous pest adaptations).

10.000ste vraag beantwoord op ‘Ik heb een vraag’!

VIB\ingey — Fri, 28 Oct 2011 15:35:06 GMT

Waarom zit de natuur zo perfect in elkaar? (Elisa, 15)

De 15-jarige Elisa kreeg het 10.000ste antwoord op de website www.ikhebeenvraag.be. Zij vroeg zich af waarom de natuur zo perfect in elkaar zit, en kreeg antwoord van één van de 600 wetenschappers die vrijwillig meewerken aan dit project.

Hebben mosselen ogen? Waarom maken wij fouten? Moet de koning ook gaan stemmen? Waarom kunnen dieren niet praten? Hoe ontstaat een land? Waarom zijn spinnen nijdig? Op deze en duizenden andere vragen vind je een antwoord op www.ikhebeenvraag.be.

‘Ik heb een vraag’ werd in 2008 gelanceerd om groot en klein de mogelijkheid te geven hun vragen aan een wetenschapper te stellen. Iets meer dan drie jaar na lancering werden al 10.000 vragen beantwoord uit allerhande wetenschappelijke domeinen, zoals biologie, fysica, wiskunde, chemie, technologie, geneeskunde, geschiedenis, taal, politiek, sociologie …

Wetenschappers krijgen hierdoor de kans hun kennis te delen met een groot publiek. Ondertussen zijn 600 onderzoekers vrijwillig actief op de vraagbaak. VIB is een van de stichtende partners van dit initiatief.

‘Ik heb een vraag’ is een initiatief van 40 Vlaamse en federale wetenschappelijke instellingen, universiteiten en hogescholen, met de steun van het actieplan ‘Wetenschap maakt knap’ van de Vlaamse Overheid.

De 10.000ste vraag: Waarom zit de natuur zo perfect in elkaar? (Elisa, 15)

Kristiaan D’Août, bioloog en onderzoeker bij de Universiteit Antwerpen, is één van de 600 wetenschappers die actief is bij ‘Ik heb een vraag’. Hij beantwoordde de 10.000ste vraag. Het antwoord kan je hier lezen.

Contactpersoon

Jiska Verbouw (coördinator project)

Dienst Communicatie

Museum voor Natuurwetenschappen

ERC reikt 2000-ste beurs uit aan onderzoeker VIB-K.U.Leuven Matthew Holt

VIB\ingey — Thu, 20 Oct 2011 13:42:08 GMT

Leuven, 20 oktober 2011 – De 2000-ste ERC-beurs gaat naar Matthew Holt, een Britse topwetenschapper in hersenonderzoek die begin 2012 start aan VIB-K.U.Leuven. Dat maakte de European Research Council gisteren bekend. VIB en K.U.Leuven reageren bijzonder opgetogen op het nieuws. De ERC Starting Grant, die zo’n 1,5 miljoen euro bedraagt, is een erg prestigieuze beurs in de Europese Unie.

“De ERC-beurzen zijn een ideaal instrument om de meest getalenteerde wetenschappers naar Vlaanderen te halen,” zegt Bart De Strooper van VIB en K.U.Leuven. “Ze stellen ons in staat het niveau en de creativiteit aan onze academische instellingen verder te verhogen.”

De Britse wetenschapper kiest voor VIB-K.U.Leuven om de rol te onderzoeken van de zogeheten astrocyten. Dat zijn gespecialiseerde cellen die de werking van de zenuwcellen (neuronen) in onze hersenen ondersteunen. Met zijn onderzoek hoopt Holt meer inzicht te verwerven in de gevolgen van een beroerte - nog steeds de belangrijkste oorzaak van mindervaliditeit bij volwassenen in de EU.

Holt is een hersenonderzoeker die al indrukwekkend internationaal parcours heeft afgelegd. Hij studeerde af aan de Universiteit van Liverpool en behaalde zijn doctoraat aan de MRC Laboratory of Molecular Biology in Cambridge. In 2003 ging hij aan de slag aan het Max Planck Instituut voor Biofysische Chemie in Göttingen in Duitsland. Sinds 2010 is hij een onafhankelijk onderzoeker aan de Vrije Universiteit in Berlijn. Begin 2012 start hij aan het VIB Departement Ontwikkelings- en Moleculaire Genetica, K.U.Leuven, onder leiding van Bart De Strooper.

Holt is één van de 480 onderzoekers die dit jaar werden geselecteerd door de ERC. Voor deze selectieronde kreeg de organisatie niet minder dan 4080 aanvragen binnen.

Andere ERC starting grants bij VIB en K.U.Leuven
Holt is de 28ste K.U.Leuven onderzoeker die de prestigieuze ERC onderzoeksbeurs ontvangt. Voor VIB is het de 10-de ERC-beurs.

Bij de K.U.Leuven waren de andere ERC Starting Grants voor Hans Op de Beeck, Christa Maes, Jan D’Hooge, Hiroshi Ujii en Lies Geris. Dit jaar ontvingen ook VIB-onderzoekers Mo Lamkanfi and Jiří Friml (UGent) een ERC Starting Grant.

Lees het ERC persbericht (in Engels)

Huidkanker - kankerstamcellen gevoelig voor groeifactor VEGF

Niels De Smet — Mon, 17 Oct 2011 11:50:19 GMT

Vlaams-Waalse wetenschappelijke samenwerking leidt tot toppublicatie in Nature

Leuven, Gent - De cellen die bij huidkanker verantwoordelijk zijn voor de proliferatie van de tumor hebben een zwakke plek. Ze zijn gevoelig voor de groeifactor VEGF, een stof die zorgt voor de aanmaak van nieuwe bloedvaten. Onder invloed van VEGF blijven de cellen zichzelf verjongen, zodat ze kunnen blijven delen. Dat blijkt uit onderzoek van wetenschappers van VIB-K.U.Leuven, VIB-UGent, ULB en Welbio. De vinding kan de basis vormen voor een meer gerichte aanpak van huidkanker. De resultaten verschijnen in het vakblad Nature.

Vlaams-Waalse samenwerking
De studie is een samenwerking van onderzoekers onder leiding van Cédric Blanpain, verbonden aan Welbio-ULB, Peter Carmeliet van VIB-K.U.Leuven en Jody J. Haigh van VIB-UGent. Het recent opgerichte Welbio is de Waalse tegenhanger van VIB. In 2011 gingen de eerste onderzoeksprojecten van start.

Kankerstamcellen
De onderzoekers hebben hun studie uitgevoerd op kankerstamcellen. Die spelen een cruciale rol in de vorming en de groei van tumoren omdat zichzelf door deling kunnen ‘vernieuwen’. Dat stelt ze in staat om continu te blijven delen. Daarnaast slagen ze erin om dochtercellen te maken die zich kunnen specialiseren in verschillende celtypen. Hoewel ze slechts een klein deel uitmaken van de cellen in een tumor, zijn ze toch de aanstokers van tumorgroei. Hoe ze dat voor elkaar krijgen, is een van de kernvragen van het kankeronderzoek.

Plaveiselcelcarcinoom
De onderzoekers namen een specifieke vorm van huidkanker onder de loupe: het plaveiselcelcarcinoom. Dat is de tweede meest voorkomende vorm van huidkanker. Ook bij deze tumoren spelen kankerstamcellen een centrale rol. De onderzoekers ontdekten nu dat de kankerstamcellen in grote hoeveelheden VEGF(Vasculaire Endotheliale GroeiFactor) produceren. VEGF stimuleert de groei van bloedvaten. Hierdoor zorgen de kankerstamcellen ervoor dat de tumor kan blijven groeien. Via de bloedvaten worden immers voedingsstoffen en zuurstof voor de tumor aangevoerd.

Stilleggen VEGF doet huidtumor krimpen
Door de werking van VEGF stil te leggen met een specifiek antilichaam, slaagden de wetenschappers erin om het aantal kankerstamcellen gevoelig te doen dalen. Het gevolg was dat de groei van de tumoren werd stilgelegd. Na langdurige behandeling bleken de tumoren zelfs te krimpen.

In een volgend experiment switchten de wetenschappers in de kankerstamcellen het gen uit dat instaat voor de productie van VEGF. Daarmee wilden ze nagaan wat de invloed is van de eigen productie van VEGF op de werking van de kankerstamcellen. Resultaat hiervan was dat de kankerstamcellen zichzelf niet langer konden ‘vernieuwen’. Ook hierbij bleek na verloop van tijd de tumor te krimpen.

Relatie met VEGF-receptor Neuropilin 1
Tenslotte ontdekten de onderzoekers dat Neuropilin 1, een receptor waar VEGF aan bindt, in grote mate wordt geproduceerd door de kankerstamcellen. Ook deze stof bleek een belangrijke rol te spelen om de kankerstamcellen toe te laten om ongeremd te blijven groeien en een tumor te vormen.

Nieuwe behandelingsstrategie
De ontdekking dat zowel VEGF als Neuropilin 1 in grote mate worden geproduceerd in kankerstamcellen van plaveiselcarcinoma vormt een nieuwe strategie om deze ziekte te behandelen.

“Huidige therapieën richten zich enkel op het blokkeren van VEGF,” zegt Peter Carmeliet van VIB-K.U.Leuven. “Door in te werken op de combinatie van VEGF als Neuropilin 1 is het misschien mogelijk een meer effectieve therapie te ontwikkelen. Dat moet verder onderzoek uitwijzen.”

Patiënteninfo
Aangezien dit onderzoek veel vragen kan oproepen, willen we u vragen te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan met vragen over dit medisch onderzoek terecht op patienteninfo@vib.be.

Wetenschappelijke publicatie
Beck et al, A vascular niche and a VEGF–Nrp1 loop regulate the initiation and stemness of skin tumours, Nature, 2011

Nieuwe start-up Q-Biologicals gaat biotechcluster voorzien van eiwitten, vaccins en antilichamen

VIB\jogan — Wed, 19 Oct 2011 10:58:12 GMT

Eerste project SOFI-fonds Vlaamse regering van start in Gents Technologiepark

Het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) en UGent lanceren samen met voormalige medewerkers van Innogenetics-Fujirebio een nieuwe start-up voor de productie van biologicals. Dat zijn stoffen die geproduceerd worden via levende, biologische processen. CEO van Q-Biologicals wordt Annie Van Broekhoven, voormalig directeur Biological Operations bij Innogenetics-Fujirebio. Investeerders in Q-Biologicals zijn VIB, PMV, Life Sciences Research Partners (LSRP) en het recent door minister Lieten opgerichte SOFI fonds.

Biologicals
Onder ‘biologicals’ wordt een breed gamma aan biologische stoffen verstaan. Vaak zijn het medische producten zoals vaccins, therapeutische eiwitten of antilichamen die gebruikt worden voor de behandeling van ziektes of als basis voor diagnostische tests. Biologicals kunnen niet via klassieke chemische processen gefabriceerd worden, maar worden door bacteriën, gisten of celculturen aangemaakt. Q-Biologicals zal zich niet enkel richten op de productie van biologicals, maar ook op de zuivering ervan. Het bedrijf start met een 7-tal werknemers, vooral ex-medewerkers van Innogenetics. Samen met Annie Van Broekhoven zet ook André Van de Voorde, de voormalige CSO van Innogenetics-Fujirebio, de stap naar de nieuwe start-up.

Biologicals voor groeiende biotechcluster
Met 16% groei per jaar is de productie van biologicals een sterk groeiende markt. De totale wereldproductie bedraagt meer dan 2 miljard euro per jaar. Ook de Vlaamse biotechcluster ontwikkelt meer en meer biologicals. Veel bedrijven besteden de productie en zuivering van deze eiwitten uit aan derden. Reden hiervoor is de hoge eis die gesteld worden aan expertise en infrastructuur.

“Met Q-Biologicals blijft de expertise in productie en zuivering van eiwitten verankerd in Vlaanderen en beschikbaar voor onze bioindustrie,” zegt Annie Van Broekhoven, CEO van Q-Biologicals. “Heel wat bedrijven uit de Vlaamse biotechcluster hebben nu al interesse getoond voor de diensten van Q-Biologicals. Dat toont de noodzaak aan deze expertise.”

Bijdrage VIB en UGent
Naast financiële steun bij de opstart van het bedrijf, leveren VIB en UGent ook een technologische bijdrage. Via de FastScreen-technologie, ontwikkeld bij VIB, is het mogelijk om de productie van biologische stoffen snel te evalueren. VIB en UGent leveren ook expertise aan via de VIB Protein Service Facility (PSF). PSF, onder leiding van wetenschapper Jurgen Haustraete, zal nauw samenwerken met Q-Biologicals.

SOFI-fonds
Het SOFI-fonds werd in de loop van 2011 opgericht onder impuls van Vlaams minister voor Innovatie Ingrid Lieten. Het heeft als doel om de oprichting van spin-offs aan de vier Vlaamse Strategische Onderzoekscentra (VIB, IMEC, IBBT en VITO) te stimuleren. Voor dit nieuwe instrument heeft de Vlaamse regering 10 miljoen euro uitgetrokken. Coördinatie van het fonds gebeurt door PMV. SOFI kan investeren in spin-offs onder de vorm van aandelen of converteerbare leningen. De rechtstreekse investeringen vanuit SOFI bedragen ten hoogste 1 miljoen euro per spin-off over een periode van twaalf maanden.

“Onze SOC’s zijn toponderzoekscentra van Vlaanderen waar meer dan 4.000 onderzoekers iedere dag weer werken aan nieuwe uitvindingen die de kwaliteit van ons leven moeten verbeteren,” zegt Ingrid Lieten, Vlaams minister van Innovatie. “Die uitvindingen moeten daartoe wel hun weg vinden van het laboratorium naar onze economie zodat iedereen ervan kan genieten. De SOC’s stuiten echter vaak op de moeilijkheid om kapitaal te vinden voor de opstart van die spin-offs. Daarom heb ik 10 miljoen euro vrijgemaakt om onze toponderzoekscentra via SOFI en PMV te helpen bij het oprichten van nieuwe bedrijfjes die deze uitvindingen op grote schaal op de markt moeten brengen.”

Twee miljoen euro kapitaal
Naast het SOFI-fonds investeren ook PMV en LSRP, het fonds van Désiré Collen, elk 500.000 euro in Q-Biologicals. Voor beide fondsen is het de eerste samenwerking met VIB bij de opstart van een nieuw bedrijf.

Kenneth Wils, business manager PMV: “PMV is zeer verheugd met deze nieuwe investering, waarmee PMV verder uitgroeit tot een belangrijke biotechinvesteerder in Vlaanderen. De kennis en expertise van het Q-Biologicals team, samen met de inbreng van VIB technologie en de nauwe samenwerking met de VIB Protein Service Facility zijn volgens ons de ingrediënten die Q-Biologicals zullen laten uitgroeien tot een gevestigde speler.”

Chris Buyse, bestuurder LSRP VZW: “ Het is de missie van LSRP vzw om beloftevolle biotechnologie bedrijven een duwtje in de rug te geven bij de start. Wij zijn in perfect gezelschap, samen met PMV, het VIB en een sterk managementteam, om van Q- Biologicals een succes te maken.”

De investering van 350.000 euro door VIB en de inbreng van het management brengt het totale startkapitaal op bijna 2 miljoen euro.

Bio-incubator
Q-Biologicals heeft zijn intrek genomen in de Bio-incubator in het Technologiepark in Zwijnaarde, Gent. Dat is een bedrijvencentrum gericht op startende biotech-ondernemingen, opgericht door VIB. Met de Bio-incubator stelt VIB 8.000 vierkante meter infrastructuur ter beschikking. Ook andere VIB-startups, zoals ActoGeniX en Pronota zijn gevestigd in de Bio-incubator.

Wetenschappers VIB-K.U.Leuven beschrijven nieuwe manier om bloedvaten te verbreden na hartaanval of herseninfarct

VIB\ingey — Mon, 10 Oct 2011 10:56:17 GMT

Leuven, 10 oktober 2011 – Onderzoekers van VIB en K.U.Leuven beschrijven in het vakblad Nature een nieuw mechanisme om de bloedcirculatie na een hartaanval of herseninfarct te herstellen. Deze aandoeningen worden uitgelokt door verstoppingen in de bloedvaten naar de organen. Om de gevolgen hiervan te beperken, moet het lichaam nieuwe bloedvaten aanleggen. Het team van onderzoeker Massimiliano Mazzone heeft nu ontdekt dat het blokkeren van het eiwit PhD2 in witte bloedcellen de rijping van nieuwe bloedvaten versnelt.

“Een verminderde bloedtoevoer kan leiden tot zware schade aan organen, denk maar aan een hartaanval of herseninfarct. Deze vinding kan leiden tot een nieuwe strategie om deze schade aan organen te beperken,” zegt Massimiliano Mazzone, verbonden aan VIB-K.U.Leuven.

Verstopping omzeilen

Mazzone heeft aangetoond dat het rijpen van bestaande, maar zeer smalle, verbindingen tussen bloedvaten tot functionele bloedvaten versneld kan worden door de functie van het eiwit PhD2 te blokkeren in een specifieke klasse witte bloedcellen. Dit resulteerde in bredere en functionele bloedvaten die als het ware een weg vormen rond de verstopping, en dus tot een betere bloeddoorstroming. De wetenschappers willen het therapeutisch potentieel van het blokkeren van PhD2 verder in detail onderzoeken voor ziekten ten gevolge van een verminderde bloedtoevoer.

Bloed als leverancier van levensnoodzakelijke stoffen

Elk orgaan in ons lichaam heeft voldoende zuurstof en andere vitale stoffen nodig om goed te kunnen functioneren. Ons bloed zorgt voor het transport ervan doorheen ons lichaam naar de verschillende organen. Het verwijdert ook afvalstoffen. Minder – of geen – bloedtoevoer naar een orgaan, bijvoorbeeld door het dichtslibben van een bloedvat, brengt dit orgaan in gevaar en kan na een tijd onherstelbare schade veroorzaken. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een hartaanval of een herseninfarct. Het is een uitdaging om de bloedstroom zo snel mogelijk te herstellen om schade aan de organen te vermijden.

Het laten ‘rijpen’ van bestaande verbindingen tussen bloedvaten is een van de natuurlijke processen om orgaanschade te voorkomen. Dit is essentieel om bloedvaten te bekomen die voldoende breed en functioneel zijn voor een goede bloeddoorstroming. Er gaat veel aandacht naar onderzoek om dit proces te versnellen als een mogelijke therapeutische benadering om weefselschade door onvoldoende doorbloeding te voorkomen.

Publicatie

Takeda et al.
Macrophage skewing by PhD2 haplodeficiency prevents ischemia by inducing arteriogenesis
Nature, 2011

Vragen

Aangezien dit onderzoek veel vragen kan oproepen, willen we u vragen te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan met vragen over dit medisch onderzoek terecht op patienteninfo@vib.be.

VIB opgetogen over nieuwe beheersovereenkomst met Vlaamse regering

VIB\jogan — Mon, 10 Oct 2011 10:05:58 GMT

De dotatie van VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) stijgt vanaf volgend jaar tot 43,8 miljoen euro per jaar, een groei met 6,3 miljoen euro. Dat maakte Vlaams minister van Innovatie Ingrid Lieten bekend op ‘Closer to the future’, een symposium over de toekomst van de levenswetenschappen, georganiseerd naar aanleiding van het 15-jarig bestaan van VIB. Het bedrag is vastgelegd in de nieuwe beheersovereenkomst van de Vlaamse regering met VIB. De overeenkomst loopt van 1 januari 2012 tot 31 december 2016.

De nieuwe beheersovereenkomst volgt op een positieve beoordeling die VIB dit jaar kreeg na een doorlichting in opdracht van de Vlaamse overheid. Externe wetenschappers en consultants hielden de wetenschappelijke, economische en maatschappelijke impact van het instituut tegen het licht.

Het is al de derde keer dat het instituut een positieve evaluatie afrondt.

“We zijn bijzonder opgetogen,” zeggen Jo Bury en Rudy Dekeyser, het directeursduo van VIB. “Hiermee bevestigt de Vlaamse regering onder impuls van minister Lieten haar vertrouwen in het wetenschappelijk en economisch belang van biotechnologie.”

Nieuwe strategie: gezondheid en voedsel

Voor de komende vijf jaar heeft VIB een vernieuwde strategie uitgewerkt. Die vertrekt vanuit twee basisbehoeften van de mens: gezondheid en voedsel. De nood aan nieuwe geneesmiddelen en manieren om ziektes op te sporen zal de komende jaren alleen maar stijgen. Denk maar aan de aankomende vergrijzing van de bevolking. Ook de behoefte aan voedsel zal blijven toenemen. Tegen 2050 zullen we op aarde met negen miljard mensen zijn. Willen we die uitdagingen het hoofd kunnen bieden, dan zullen we tot in het fijnste detail moeten ontleden hoe ziektes in elkaar zitten en hoe planten groeien. “Daar is wetenschap voor nodig,” zeggen Bury en Dekeyser.

Basisonderzoek met aandacht voor toepassingen

De strategie van VIB is geïnspireerd door heel concrete problemen waar de mensheid voor staat. Toch is het instituut volledig gericht op strategisch basisonderzoek. Dat betekent dat VIB-wetenschappers, die internationaal worden gerekruteerd, hun onderzoeksvragen zelf bepalen, vanuit hun eigen nieuwsgierigheid. Focus ligt op het ontrafelen van de oorzaken van ziekten zoals kanker, alzheimer, reuma en tuberculose. Ook naar de groei van planten verricht VIB basisonderzoek. Dat moet onder andere inzicht verschaffen hoe planten zich beschermen tegen stress zoals droogte. Tenslotte specialiseert het instituut zich ook op basisvragen in de biologie, zoals de werking van eiwitten.

De komende jaren zal VIB investeren in nieuwe technologie zoals geavanceerde microscopen en de grootschalige DNA-analyses. Bioinformatica, de verwerking van de gigantische hoeveelheid data uit de experimenten, zal een prominente rol krijgen in het instituut.

Toepassingen

Om de resultaten van het basisonderzoek door te laten stromen naar patiënten en consumenten, heeft VIB een actieve techtransfer-politiek uitgewerkt. De mogelijke toepassingen van de wetenschappelijke resultaten worden vroeg opgespoord en gebracht tot een niveau waarop de industrie voldoende interesse krijgt om ze verder te ontwikkelen.

Uitvindingen van VIB-wetenschappers vormen intussen de basis voor nieuwe geneesmiddelen, diagnostica en verbeterde gewassen. Die worden tot bij de patiënt en consument gebracht door VIB-startups, of in samenwerking met bestaande bedrijven uit binnen- en buitenland.

De koppeling tussen basisonderzoek en valorisatie heeft VIB een katalysator gemaakt van de groeiende biotech hotspot in Vlaanderen. Heel wat kleine en grote biotechbedrijven hebben zich de afgelopen jaren gevestigd in de regio, ook dankzij de gebouwen en infrastructuur die VIB mee heeft neergezet.

Maatschappelijke return activiteiten VIB

Toepassingen VIB-onderzoeksresultaten

Tot nog toe zijn er 11 kandidaat-geneesmiddelen die hun oorsprong vinden in VIB-onderzoek geëvalueerd in klinische studies. Ze bieden hoop op nieuwe therapeutica voor ziektes zoals kanker, reuma, infectieziekten, hart-en bloedvatziektes.
In 2010 en 2011 bracht Multiplicom, de recentste start-up van VIB, diagnostica op de markt voor bepaalde tumoren en voor de taaislijmziekte. Daarmee zijn er nu al vijf diagnostische testen gebaseerd op VIB-onderzoek op de markt. Daarnaast zitten er een vele producten in de pijplijn.
In samenwerking met bedrijven zoals Bayer en CropDesign (BASF) worden momenteel nieuwe gewassen getest met een verbeterde opbrengst en een verhoogde stressresistentie.

Overeenkomsten met bedrijven

VIB heeft in totaal bijna 800 overeenkomsten gesloten met bedrijven, waarvan ongeveer de helft met Vlaamse bedrijven.
De partners van VIB variëren van (bio)farma tot agrobiotech bedrijven tot voedingsbedrijven en van KMO tot multinational.
Via de technologietransferactiviteiten werd in 2010 meer dan 13,5 miljoen euro inkomsten vastgelegd.

Investeringen in VIB-startups

VIB heeft in totaal al 11 start-ups gelanceerd
Die hebben in totaal al 464 miljoen euro aan investeringen opgehaald, zowel op de beurs als bij durfkapitaalinvesteerders.
De VIB-start-ups trekken ook heel wat buitenlands kapitaal naar Vlaanderen. De helft van de investeringen komt van buiten Vlaanderen.
De VIB-startups, die vaak een internationaal management hebben, stellen in totaal rechtstreeks 471 hoogopgeleide wetenschappers en technici te werk.

Wetenschappers VIB-UGent en Bayer CropScience starten samenwerking om veredeling landbouwgewassen te versnellen

VIB\jogan — Wed, 21 Sep 2011 08:30:21 GMT

Wetenschappers van VIB-UGent en Bayer CropScience gaan samenwerken aan de ontwikkeling van gewassen met hogere opbrengst en verbeterde weerstand tegen stress, zoals droogte of zout in de bodem. Daarbij zullen de onderzoekers gebruik maken van gedetailleerde kennis over het genetisch materiaal van planten. In een eerste project zal gekeken worden naar zogeheten epigenetische verschillen tussen groepen planten en het gebruik ervan als basis voor selectie van nieuwe kenmerken in gewassen. Een tweede project is gebaseerd op computeranalyses van de genen die betrokken zijn bij de reactie van planten op stresssituaties zoals droogte. Na afloop van het onderzoek zullen de resultaten in wetenschappelijke vaktijdschriften worden gepubliceerd. Beide onderzoeksprojecten worden gesteund door het IWT (Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie).

Geen verschil in DNA, wel in de manier van aflezen
Epigenetica is een natuurlijk fenomeen dat gebruikt wordt door planten (en ook dieren) om het aflezen van erfelijk materiaal flexibel te reguleren, bijvoorbeeld als reactie op droogte. Het is een soort biologisch geheugen. Afhankelijk van externe factoren, zoals lange periodes van droogte, worden genen meer of minder afgelezen uit het DNA. Het gaat bij epigenetica dus niet over verschillen in de volgorde van de letters van het DNA zelf, maar over de mate waarin de informatie uit het DNA wordt afgelezen en gebruikt. Opmerkelijk is dat die veranderingen worden doorgegeven aan nakomelingen, zelfs al liggen ze niet opgeslagen in de volgorde van de letters van het DNA. Met het nieuwe onderzoeksproject willen de onderzoekers van VIB-UGent en Bayer CropScience epigenetische controle ontwikkelen als nieuwe moleculaire tool voor de veredeling van landbouwgewassen.

Verhoogde oogststabiliteit
Tegelijkertijd gaan wetenschappers van VIB-UGent en Bayer CropScience ook verder met een project naar het gebruik van computertoepassingen bij het onderzoek naar weerstand van planten tegen stress. Daarbij zal de focus liggen op systeembiologie, de wetenschap die biologische systemen bestudeert als de interacties tussen vele componenten, zoals genen, eiwitten en metabolieten. Die aanpak is nodig bij het bestuderen van stressbestendigheid, omdat weerstand tegen droogte of zout vaak gestuurd wordt door ingewikkelde netwerken van genen. Bedoeling is om de genen en netwerken van genen betrokken bij stressresistentie te identificeren en experimenteel te valideren. Dat moet leiden tot planten met een verhoogde oogststabiliteit. Het onderzoek zal initieel gebeuren op Arabidopsis thaliana, de zandraket. Deze plant dient als model voor landbouwgewassen, omdat er op een versnelde manier het effect van individuele genen en netwerken van genen uitgetest worden. In een latere fase zullen beloftevolle genen uitgetest worden in verschillende gewassen (koolzaad, rijst en katoen).

Oogstverlies door stress
Planten die maken krijgen met droogte, hitte, koude, overstromingen of zout in de bodem, reageren daarop door hun groei te verminderen. Dat kan tot ernstige oogstverliezen leiden. Mede als gevolg van de wijzigende weersomstandigheden dreigen zulke omstandigheden in de toekomst steeds vaker voor te komen. Het is dus noodzakelijk nieuwe gewassen te ontwikkelen die aan deze vormen van stress kunnen weerstaan. Meer voedsel produceren op een beperkt landbouwareaal is dan ook een van de uitdagingen van deze eeuw. Met de deze samenwerking willen VIB en Bayer CropScience bijdragen aan een oplossing voor dit probleem.

Onderzoeksleiders
Onderzoeksleiders van de projecten zijn Frank Van Breusegem (VIB-UGent), Mieke Van Lijsenbettens (VIB-UGent), Steven Maere (VIB-UGent), Marc De Block (Bayer CropScience) en Matthew Hannah (Bayer CropScience). Ook wetenschappers verbonden aan de Universiteit Antwerpen zijn betrokken bij dit project.

VIB-onderzoek naar universeel griepvaccin te zien op BBC World News

Niels De Smet — Fri, 26 Aug 2011 08:38:58 GMT

Een griepvaccin is slechts één seizoen werkzaam. Het griepvirus verandert constant waardoor het vaccin ook ieder jaar moet worden aangepast. De groep van Xavier Saelens (VIB Departement voor Moleculair Biomedisch onderzoek, UGent) is op zoek naar een permanente oplossing voor dit probleem. De onderzoekers speuren naar een vaccin dat bestand is tegen het steeds wijzigende virus en tevens werkt tegen verschillende soorten van griep. In deze reportage van Rockhopper tv, uitgezonden op BBC World geeft Xavier Saelens uitleg over zijn zoektocht naar een universeel vaccin.

Download ‘The Health Show – Developing universal flu vaccine’ [.MOV, 4 min, 40MB]
Download samenvatting ‘The Health Show – Developing universal flu vaccine’ [.MOV, 1 min, 14MB]

Wegversperring als nieuwe strategie voor de behandeling van alzheimer

Sven Verheyen — Mon, 22 Aug 2011 11:55:38 GMT

Het blokkeren van een transportweg in de hersencellen biedt nieuwe perspectieven om het ontstaan van de ziekte van Alzheimer af te remmen. Dat schrijven Wim Annaert en collega’s van VIB en K.U.Leuven in een artikel in de Proceedings of the National Academy of Sciences. Twee hoofdrolspelers die betrokken zijn bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer, het eiwit APP (amyloid-beta precursor protein) en het enzym beta-secretase (BACE1), volgen een verschillende weg door de hersencellen om bij elkaar te geraken, zo hebben de onderzoekers ontdekt. Het is tijdens de uiteindelijke ontmoeting tussen eiwit en enzym dat de basis wordt gelegd voor het ontstaan van de ziekte.

“Het afsluiten of bijsturen van de route die beta-secretase volgt om tot bij APP te geraken kan misschien gebruikt worden om het ontstaan van de ziekte af te remmen,” suggereert Wim Annaert. “Echter, veel verder onderzoek zal noodzakelijk zijn om te bevestigen of deze ontdekking effectief tot een geneesmiddel kan leiden.”

Vorming van amyloïde plaques afremmen

Typisch voor de hersenen van alzheimerpatiënten is de aanwezigheid van amyloïde plaques. Dat zijn abnormale ophopingen van een kleverig kort eiwit (beta-amyloïde) tussen de zenuwcellen. Het peptide beta-amyloïde ontstaat wanneer het voorlopereiwit APP op een verkeerde manier in stukken geknipt wordt, in een reactie waarbij ook het enzym beta-secretase is betrokken. Overproductie van deze peptiden kan aanleiding geven tot de vorming van de plaques. De plaques verstoren de werking van de hersenen. Het voorkomen van de vorming van de plaques is een mogelijke strategie voor het afremmen van de ziekte.

De ziekte van Alzheimer

De ziekte van Alzheimer is een geheugenziekte die tot 70 procent van alle dementerenden treft. In België telt men ongeveer 100 000 mensen met deze ziekte. De ziekte vernietigt langzaam, stap voor stap, hersencellen in de diepe delen van de hersenen die instaan voor het geheugen en kennis. Sinds het eerste rapport van de ziekte door Alois Alzheimer, nu 100 jaar geleden, zoeken wetenschappers naar middelen om de ziekte te behandelen.

Publicatie
Sannerud et al, ADP ribosylation factor 6 (ARF6) controls amyloid precursor protein (APP) processing by mediating the endosomal sorting of BACE1, PNAS, 2011

Artikel op Alzheimer Forum
Going It Alone—APP, BACE1 Take Distinct Routes to Endosome

Defect gen veroorzaakt reumatoïde artritis

Sven Verheyen — Tue, 16 Aug 2011 12:03:27 GMT

Onderzoekers verbonden aan VIB en UGent hebben aangetoond dat een defect gen kan bijdragen tot het ontstaan van reumatoïde artritis. Dat is een auto-immuunziekte die gepaard gaat met pijnlijke ontstekingsreacties in de gewrichten. Het onderliggende moleculaire mechanisme van de ziekte is nog verre van opgehelderd. In een studie in het vakblad Nature Genetics beschrijven de onderzoekers nu dat een fout in de expressie van de A20-gen (TNFAIP3) kan bijdragen tot het ontstaan van reumatoïde artritis bij muizen. De wetenschappers nemen aan dat A20 een belangrijk doelwit is voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen.

Reumatoïde artritis (RA)
RA is een chronische progressieve gewrichtsaandoening die begint met een ontsteking van het gewrichtsvlies en die de weke weefsels rond de gewrichten aantast. Bij langdurige ontsteking worden ook kraakbeen en het bot aangetast. Dit veroorzaakt instabiliteit en misvormingen, wat tot belangrijke invaliditeit kan leiden. In België wordt het aantal RA-patiënten op 100.000 geschat. De juiste oorzaak is ongekend, maar er is evidentie dat het afweersysteem ontregeld is waardoor het lichaam zijn eigen weefsels aanvalt en ontstekingen in diverse gewrichten ontstaan. Bij meer uitgesproken vormen van RA kunnen naast de gewrichten ook andere inwendige organen aangetast worden. Momenteel kan men de ziekte afremmen, maar niet genezen.

Onderzoek naar het eiwit A20
Het eiwit A20 is een intracellulaire negatieve regulator van de transcriptiefactor NF-κB die een sleutelrol speelt bij het opwekken van een ontstekingsreactie. Echter, in het geval van een overmatige NF-κB activatie kan dit leiden tot een hele reeks zgn. ‘ontstekingsziekten’, waaronder artritis. De onderzoeksgroep van Rudi Beyaert onderzoekt de moleculaire mechanismen die de activatie van NF-κB controleren, en eerder in vitro onderzoek toonde reeds een belangrijke rol aan voor A20 in dit proces. Bovendien suggereerden genetische associatiestudies bij de mens reeds dat een defect in A20 kan bijdragen tot het ontstaan van verschillende auto-immuunziekten waaronder RA.

Muizenmodel voor RA
VIB-onderzoekers onder leiding van Geert van Loo en Rudi Beyaert aan de UGent ontwikkelden muizen waarvan bepaalde witte bloedcellen, zgn. myeloide cellen, het eiwit A20 niet kunnen aanmaken. In samenwerking met Dirk Elewaut, reumatoloog aan het Universitair Ziekenhuis Gent – UGent, die het onderzoek mee superviseerde, konden de VIB-onderzoekers aantonen dat deze muizen verhoogde hoeveelheden cytokines in het bloed en de gewrichten aanmaken en spontaan RA met ernstige ontsteking en botverlies ontwikkelen. Bovendien bleek de artritis bij dit muizenmodel niet afhankelijk te zijn van het cytokine TNF, een eiwit dat doorgaans een bepalende rol speelt in ontstekingen en de ontwikkeling van RA.

Impact onderzoek
Dit onderzoek bevestigt de cruciale rol van A20 in de controle over ontstekingsreacties en toont aan dat een defect in A20 in myeloide cellen aanleiding kan geven tot reumatoïde artritis die niet reageert op anti-TNF-therapie. Vanuit therapeutisch standpunt is dit een heel belangrijke vinding, aangezien bij 30% van de patiënten met RA een anti-TNF behandeling faalt. Deze A20 deficiënte muizen vormen dan ook een interessant nieuw muizenmodel voor de studie van nieuwe therapeutica voor RA.

I.s.m. Bart Lambrecht (Universitair Ziekenhuis Gent, UGent) konden de VIB vorsers recent ook aantonen dat muizen die A20 missen in dendritische cellen, een specifiek type immuuncellen, eveneens een pathologie ontwikkelen die in dit geval eerder gelijkend is op systeemlupus, een veralgemeende auto-immuunziekte bij de mens. Dit onderzoek is dan ook van groot belang voor onze kennis betreffende de moleculaire mechanismen die bijdragen tot de ontwikkeling van RA en systeemlupus, en zou op termijn kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van nieuwe therapieën.

Vragen
Aangezien dit onderzoek veel vragen kan oproepen, willen we u vragen in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres waar iedereen met vragen terecht kan: patienteninfo@vib.be.

Relevante wetenschappelijke publicatie
Het onderzoek verschijnt in het toonaangevende tijdschrift Nature Genetics (Matmati et al., A20 (TNFAIP3) deficiency in myeloid cells triggers erosive polyarthritis resembling rheumatoid arthritis

Andere relevante wetenschappelijke publicatie:
Kool et al.
The ubiquitin-editing protein A20 prevents dendritic cell activation, recognition of apoptotic cells, and systemic autoimmunity
Immunity 2011

Onderzoeksteam
Dit onderzoek werd uitgevoerd door het onderzoeksteam onder leiding van Geert van Loo en Rudi Beyaert (www.vib.be/rudi-beyaert) in het VIB Departement Moleculair Biomedisch Onderzoek, UGent, in een samenwerking met het team van Dirk Elewaut van het Universitair Ziekenhuis Gent, UGent.

Financiering
Dit onderzoek wordt mede gefinancierd door:
VIB, FWO, IWT, Odysseus, en UGent-MRP financiering

Muizen wijzen de weg naar een therapie voor een erfelijke zenuwaandoening Charcot-Marie-Tooth

Niels De Smet — Tue, 02 Aug 2011 12:38:45 GMT

Onderzoekers van VIB verbonden aan K.U.Leuven en Universiteit Antwerpen zijn erin geslaagd om een muismodel te ontwikkelen voor de ziekte van Charcot-Marie-Tooth (CMT), een erfelijke aandoening van het perifeer zenuwstelsel. Gebruik makend van dit muismodel hebben de onderzoekers een potentiële therapie ontwikkeld voor deze ongeneeslijke ziekte. De onderzoekers, onder leiding van Wim Robberecht en Ludo Van Den Bosch, zijn erin geslaagd om een halt toe te roepen aan de symptomen van de ziekte: de aantasting van de zenuwbanen en de verzwakking van de spieren. De therapie bleek bovendien de symptomen zelfs terug te draaien. Het onderzoek verliep in samenwerking met het onderzoeksteam van Vincent Timmerman van VIB-Universiteit Antwerpen en werd onlangs gepubliceerd in Nature Medicine.

De kern van het onderzoek, uitgevoerd door Constantin d’Ydewalle van VIB-K.U.Leuven en collega’s, bestond uit de ontwikkeling van een muismodel voor CMT, een ziekte die veroorzaakt wordt door fouten in het genetisch materiaal. De onderzoekers brachten één van de gemuteerde genen (HSPB1) tot expressie in de zenuwcellen van muizen. Via deze strategie konden de onderzoekers bestuderen hoe genetische defecten in HSPB1 resulteren in zenuwdegeneratie, spierzwakte en gevoelsproblemen.

De muizen zijn normaal bij de geboorte, maar na een aantal maanden ontwikkelen ze gelijkaardige symptomen als de CMT-patiënten. Ze vertonen onder meer spierkrachtverlies, een veranderd wandelpatroon en klauwpoten, die gelijkenis vertonen met de holvoeten en hamertenen die typisch zijn voor CMT-patiënten. Daarnaast vertonen de CMT-muizen ook gevoelsverlies, in het bijzonder voor pijn en temperatuur. Ook dat lijkt sterk op wat bij patiënten wordt waargenomen. In het ziekenhuis wordt de diagnose gesteld door functiemetingen van de zenuwen en spieren. Dezelfde metingen werden uitgevoerd bij de muizen en de afwijkingen vertonen een sterke gelijkenis met deze geobserveerd bij patiënten. Pathologisch onderzoek van de transgene muizen toonde aan dat het contact tussen de zenuwen en de spieren verstoord is.

Een verzameling van erfelijke zenuwaandoeningen
De ziekte van Charcot-Marie-Tooth (CMT) is een verzamelnaam voor erfelijke aandoeningen waarbij de zenuwbanen gradueel worden aangetast en dit leidt tot motorische en sensorische problemen. Deze aandoening tast in belangrijke mate de levenskwaliteit aan en in het meest ernstige geval komen de CMT-patiënten in een rolstoel terecht. Er bestaan verschillende vormen van CMT. Eerder onderzoek wees uit dat sommige patiënten mutaties hebben in het HSPB1-gen. Dit gen codeert voor het ’27 kDa small heat shock protein B1’, een eiwit dat tussenkomt in tal van stress-gerelateerde moleculaire processen in ons lichaam. De VIB onderzoekers waren overigens de eersten die mutaties vonden in ‘small heat shock’ proteïnes bij erfelijke perifere zenuwaandoeningen, zoals CMT. Het was tot nu toe niet duidelijk hoe fouten in HSPB1 konden leiden tot aantasting van de zenuwbanen, met spierzwakte en gevoelsverlies als gevolg.

Transport in zenuwen wordt hersteld
Dit onderzoek heeft geleid tot nieuwe inzichten in wat er precies fout loopt aangezien de CMT-muizen de unieke gelegenheid bieden om zenuwcellen te isoleren en te onderzoeken afkomstig van zieke dieren. De onderzoekers ontdekten dat het transport van mitochondriën – de energiefabriekjes van de cel – veel moeizamer verloopt in de uitlopers van de gekweekte zenuwcellen. Bovendien bleek dat de sporen waarlangs de mitochondriën getransporteerd worden aangetast zijn, waardoor het contact tussen de energiefabriekjes en deze sporen verstoord is. Een gebrekkig transport van mitochondriën kan vervolgens leiden tot het afsterven van de zenuwbanen. Deze observatie opende meteen ook perspectieven voor een behandeling aangezien op een gerichte manier het effect van verschillende therapeutische stoffen kon uitgetest worden in dit modelsysteem. De potentiële geneesmiddelen die in deze studie ontdekt werden behoren tot de klasse van de zogenaamde “tubuline-deacetylatie inhibitoren”. De meest specifieke therapeutische stof (Tubastatine A) werd ontwikkeld door Alan Kozikowski van de University of Illinois at Chicago (VS). De transgene CMT-muizen konden vervolgens ook succesvol behandeld worden met deze stoffen. Niet alleen wordt de ziekte in de muizen gestopt, een aantal van de symptomen worden ook minder uitgesproken.

Muizenmedicijn is geen mensenmedicijn
Er is nog een lange weg af te leggen vooraleer dit geneesmiddel ook voor patiënten ter beschikking zal komen. Veel experimentele geneesmiddelen mislukken tijdens klinische studies vanwege problemen met de veiligheid of door het gebrek aan therapeutische effectiviteit. Toch zijn de resultaten van dit soort onderzoek belangrijk, aangezien op deze manier nieuwe mogelijke therapieën ontdekt worden. Proefdieronderzoek is hierin een belangrijke schakel.
Gebruik makend van andere muismodellen kan er overigens ook gezocht worden naar een antwoord op de vraag in hoeverre de nieuwe therapeutische strategie, werkzaam in een muismodel voor CMT, ook een effect heeft bij andere neurodegeneratieve of neurologische aandoeningen. Het feit dat een verstoord transport in de uitlopers van zenuwen geobserveerd wordt bij verschillende neurodegeneratieve aandoeningen, wijst er op dat deze therapeutische strategie een breder toepassingsveld zou kunnen hebben dan enkel CMT. Verder wetenschappelijk onderzoek moet hieromtrent duidelijkheid scheppen.

Publicatie

HDAC6 inhibitors reverse axonal loss in a mouse model of mutant HSPB1–induced Charcot-Marie-Tooth disease, 2011, Nature Medicine, doi:10.1038/nm.2396

Balans van het immuunsysteem bepaald door nieuw ontdekt type T-cel

VIB\jogan — Tue, 26 Jul 2011 10:25:58 GMT

De balans van het immuunsysteem wordt bewaakt door een nieuw ontdekt type cel. Deze cellen zijn afgeleid van Foxp3 (+) regulatoire T-cellen, waarvan is aangetoond dat ze ziekte onderdrukken tijdens transplantaties. Nature Medicine and Blood, twee hooggeplaatste wetenschappelijke tijdschriften, publiceren de bevindingen van het team van Adrian Liston van VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) en K.U.Leuven .

Talloze mensen lijden aan een ziekte van het afweer- of het immuunsysteem. Als dat systeem overactief is, kan dat leiden tot allergieën en auto-immuunziekten zoals Systemische lupus erythematosus (afgekort SLE), een aandoening waarbij het afweersysteem zich op overdreven wijze tegen het eigen lichaam richt. Maar is het afweersysteem onvoldoende actief, dan treden infecties of tumoren op. Het juiste evenwicht vinden, is dus essentieel.

Adrian Liston, van het VIB en K.U.Leuven, is een nieuw type cellen op het spoor die helpen om dat evenwicht te bewaren. De ‘folliculaire regulatorische T-cellen’ (Tfrs) zetten een rem op de groei van afweercellen die antistoffen aanmaken. De Tfrs zijn zelf dochtercellen van FoxP3⁺ T-cellen, waarin Liston al langer is gespecialiseerd.

In ideale toestand is het immuunsysteem in evenwicht. Is het systeem te actief, dan produceert het antilichamen tegen onschadelijke stoffen, zoals het geval is bij allergieën, of gaat het zelfs weefsels in het eigen lichaam aanvallen. Voorbeelden van dergelijke auto-immuunziekten zijn lupus, diabetes en reuma. Een onvoldoende actief afweersysteem geeft dan weer vrije baan aan infecties en tumoren.

Om dat evenwicht te bewaken, is in ons lichaam een complex netwerk van regulerende cellen actief. Die moeten ervoor zorgen dat het afweersysteem actief en selectief genoeg is zodat ziekteverwekkende indringers tijdig herkend en opgeruimd worden, maar tegelijk mag het niet uit de pas lopen. Dat netwerk van afremmende en aansturende cellen is nog lang niet volledig ontrafeld.

Tientallen onderzoekers wereldwijd trachten het in kaart te brengen. Niet verwonderlijk, want belangrijke aandoeningen - diabetes, reuma, aids en kanker, om er slechts enkele te noemen - zijn het gevolg van een verstoring van dit netwerk.

Het team van Adrian Liston, een Australische onderzoeker die in 2009 VIB en K.U.Leuven vervoegde, is al langer actief in dit onderzoeksdomein. Mogelijk zit hij met de Tfr cellen op het spoor van een belangrijke speler in dat netwerk. De cellen zetten immers een rem op de activiteit van een bepaalde klasse van T-helpercellen – de zogenaamde ‘T-folliculaire helpercellen’ – die de antilichaam producerende B-cellen ondersteunen via groei- en overlevingssignalen. Met andere woorden, de Tfr-cellen houden, via een tussenstation, de productie van antilichamen binnen de perken.

Het uiteindelijke belang van de Tfr-cellen zal verder onderbouwd moeten worden. Het is (nog) niet duidelijk of de Tfr-cel ook werkelijk een van de hoofdschakelaars is in de bovengenoemde ziekten. Om die vraag te beantwoorden is verder onderzoek nodig. Alleszins sterken de recente onderzoeksresultaten Adrian Liston in de overtuiging dat de afweeronderdrukkende capaciteit van regulerende T-cellen een belangrijk aanknopingspunt vormt voor nieuwe behandelingen tegen auto-immuunziekten, zoals SLE.

Dit TFR onderzoek is een samenwerking tussen onderzoekers van VIB-KULeuven, de Australian National University (Aus) en de Universiteit van Cambridge (UK).

Linterman et al, Foxp3(+) follicular regulatory T cells control the germinal center response, , 2011, doi:10.1038/nm.2425
Tian L et al, Foxp3+ regulatory T cells exert asymmetric control over murine helper responses by inducing Th2 cell apoptosis, 2011, doi:10.1182/blood-2011-04-346056

Moleculaire pas de quatre aan oppervlakte van cellen in beeld gebracht

Sven Verheyen — Tue, 26 Jul 2011 07:13:13 GMT

In een artikel in Nature onthullen wetenschappers van de Stanford University, University of Wisconsin en VIB-Vrije Universiteit Brussel de volledige driedimensionale atomaire structuur van een geactiveerde GPCR in actie: de beta-2-adrenergische receptor (beta-2-AR) in complex met zijn G-eiwit. Dit is een belangrijke stap naar het begrijpen van hoe de receptoren ook echt werken.

G-eiwit-gekoppelde receptoren (GPCR) zijn populaire doelwitten voor geneesmiddelen, goed voor ongeveer een derde van de goedgekeurde medicijnen en vele honderden medicijnen die momenteel in ontwikkeling zijn. Ze werken als moleculaire schakelaars die boodschappen doorgeven van buiten naar binnen de cel. De verandering van hun vorm is cruciaal voor hun werking. GPCR's zitten aan het oppervlak van de cellen in het lichaam. Ze pikken signalen van buiten het lichaam - zoals geuren, smaken of licht - en signalen vanuit het lichaam, zoals neurotransmitters en hormonen. Zodra deze signalen worden doorgegeven naar de binnenkant van de cel, activeren ze intracellulaire G-eiwitten, die op hun beurt groot aantal biochemische cascades in gang zetten. Ondanks hun belang in de biologie en de geneeskunde was nog niet bekend hoe G-eiwit-gekoppelde receptoren de binding van het hormoon aan de buitenkant van de cel koppelen aan de activatie van het G-eiwit binnenin de cel - een belangrijk obstakel voor het begrijpen van hun werking.

De beta-2AR receptor wordt geactiveerd door de hormonen adrenaline en noradrenaline.Binding van adrenaline op deze receptor ligt aan de basis van de vecht-of-vlucht-reactie van het lichaam, onder meer door het versnellen van de hartslag, het verhogen van de bloeddruk en het openzetten van de luchtwegen. Beta-2AR vormt dan ook een belangrijk doelwit voor medicijnen voor de behandeling van astma of hoge bloeddruk.

Alhoewel de receptor beta-2AR al 20 jaar geleden ontdekt werd, bleef de precieze werking ervan onbekend. Nochtans is dat kennis die kan toegepast worden om de medicijnen die inwerken op deze receptor te verbeteren. Om te werking te verklaren, was het nodig om het signaalcomplex te bestuderen in volle actie, een dans in twee bedrijven met vier sterdansers: het hormoon (adrenaline of noradrenaline), de receptor en het G eiwit dat is samengesteld uit G-alfa-S en G-beta-gamma.

Nu, 20 jaar later, hebben de onderzoekers van Stanford University, University of Wisconsin en VIB-Vrije Universiteit Brussel twee belangrijke freeze-frame foto's van deze dans kunnen vastleggen. In januari 2011 produceerden ze de eerste beelden van een geactiveerde receptor, gekoppeld aan een molecule die werk als het hormoon. In een follow-up artikel in Nature leggen ze nu een sleutelmoment van het ballet vast: de vier partners die elkaar tijdelijk omarmen om het G protein vervolgens op te splitsen in zijn samenstellende delen Galfa-S en G-beta-gamma.

Het verkrijgen van een 3D-beeld van het hormoon:GPCR:G-alfa-beta-gamma-complex bleek niet eenvoudig. Het grote complex is onstabiel, moeilijk te bereiden en de componenten zijn moeilijk tot expressie te brengen en te zuiveren. Jan Steyaert en Els Pardon aan de Vrije Universiteit Brussel leverden een Xaperone™, een Nanobody™ dat tegelijkertijd bindt aan G-alfa-S en G-beta-gamma en deze eiwitten samenhoudt in het complex.De structuur van dit gestabiliseerd complex werd bepaald met behulp van kristallografische X-straal-technieken. De synchrotron in Argonne (Chicago, VS), één van de meest krachtige bronnen van X-stralen wereldwijd, werd gebruikt als een moleculaire camera.

Wetenschappelijke publicatie
Rasmussen et al, Crystal structure of the beta-2 adrenergic receptor–Gs protein complex, Nature, 2011 doi: 10.1038/nature10361

Oprichting SOFI komt tegemoet aan behoefte bij de strategische onderzoekscentra in Vlaanderen

VIB\jogan — Mon, 04 Jul 2011 14:55:48 GMT

Gezamelijk persbericht IBBT, imec, VIB, VITO

De vier Vlaamse strategische onderzoekscentra (IBBT, imec, VIB en VITO) wijzen samen op het belang van spin-offs voor de ontwikkeling van de Vlaamse kenniseconomie. SOFI zal binnen de bestaande investeringsmaatschappij PMV een belangrijke rol gaan spelen bij de ondersteuning van deze startende bedrijven. In een omgeving waar de eerste stappen van een spin-off soms moeizaam verlopen, kan een dergelijke financiering wel degelijk het verschil maken, zoals ook in het buitenland al ruimschoots werd aangetoond.

Ten eerste breidt SOFI de financiële mogelijkheden van de SOC’s uit voor de oprichting van spin-offs. SOFI komt daarmee tegemoet aan een reële behoefte bij de SOC’s en de industriële partners. Met het bestaande financieringsinstrumentarium geraken technologische ontwikkelingen ondanks hun potentieel nog altijd te weinig naar de markt. SOFI is bovendien een instrument voor very early stage funding (incubatiefase). Door het grote risico van dit soort investeringen zijn hiervoor bij de bestaande investeringsfondsen vaak geen instrumenten voorhanden. De participatie van SOFI maakt het voor de spin-offs makkelijker om in een tweede financieringsronde de middelen van de investeringsfondsen LRM en PMV aan te spreken. Vaak kunnen relatief beperkte investeringen volstaan om concepten in de markt uit te testen. Hierop biedt het 50k instrument uit het SOFI-initiatief een antwoord. Dit is in Vlaanderen een uniek instrument. Eerder dan het verhogen van de individuele dotaties heeft de Vlaamse overheid hier gekozen voor een gezamenlijk initiatief. Dit verhoogt de professionalisering, de neutraliteit en dus ook de credibiliteit van zo’n fonds. Tegelijkertijd worden hierdoor 10 miljoen euro extra ESR-neutrale kapitaalsmiddelen vrijgemaakt. Dit zorgt er dan ook voor dat de vier SOC’s hun dotaties niet meer moeten aanspreken voor dit soort investeringen en ze ten volle kunnen gebruiken voor onderzoek. Tot slot is het op vandaag niet voor alle SOC’s mogelijk om gebruik te maken van de bestaande investeringsfondsen zoals Vinnof. De vier SOC’s hebben de voorbije maanden goed samengewerkt met het kabinet van minister van Innovatie Ingrid Lieten en staan ook achter de oprichting van SOFI.

Op weg naar efficiëntere therapie voor specifieke vorm van leukemie

Sven Verheyen — Tue, 14 Jun 2011 07:41:47 GMT

Chronische myeloïde leukemie (CML) is een bepaalde vorm van leukemie of beenmergkanker die gericht te behandelen is met imatinib. In sommige gevallen biedt het geneesmiddel echter geen soelaas. Onderzoekers verbonden aan het VIB Vesalius Onderzoekscentrum, K.U.Leuven onderzochten onder leiding van Peter Carmeliet de rol van de placentale groeifactor (PlGF) bij muizen met CML. Het blokkeren van deze groeifactor verhoogt de levensverwachting van deze muizen, zelfs bij deze resistent voor imatinib.

Chronische myeloïde leukemie (CML)

Witte bloedcellen zorgen in ons lichaam voor de bestrijding van vreemde indringers (zoals virussen en bacteriën). Bij chronische myeloïde leukemie vindt er een storing plaats in de vorming van granulocyten - een bepaald soort witte bloedcellen. De cellen in het beenmerg die zouden moeten uitgroeien tot witte bloedcellen, nemen ongecontroleerd in aantal toe door een ontsporing tijdens het rijpingstraject. Deze woekering kan verschillende weefsels aantasten en de productie van normale bloedcellen in het beenmerg in het gedrang brengen. Een tekort aan witte bloedcellen maakt patiënten gevoeliger voor infecties.

Het Philadelphia-chromosoom en imatinib

Ons lichaam reguleert normaal gezien heel nauwgezet de aanmaak van witte bloedcellen. Dit gebeurt door een gerichte activatie van tyrosinekinasen die deze aanmaak op gang zetten. Bij de meeste vormen van CML komt een afwijkend chromosoom voor - het Philadelphia chromosoom - dat aanleiding geeft tot het BCR-ABL1-fusie-kinase. Dit kinase is de boosdoener en zorgt voor de toename van CML-cellen. Vandaar dat de huidige geneesmiddelen (imatinib) gericht zijn tegen dit kinase.

Alhoewel de effecten van imatinib bij CML-patiënten meestal zeer gunstig zijn, is het gebruik van imatinib vaak niet voldoende om de zieke cellen uit het lichaam te verwijderen. Soms is de ziekte al in een te ver gevorderd stadium bij de start van de behandeling of er treedt resistentie op.

Placentale groeifactor

Onderzoekers uit het team van Peter Carmeliet onderzochten de rol van placentale groeifactor (PlGF) bij leukemie en het therapeutische potentieel van PlGF-remmers. Recent onderzoek van Peter Carmeliet toonde reeds aan dat antilichamen tegen PlGF (antiPlGF) de groei van bepaalde tumoren kunnen remmen.

De huidige studie bewijst dat PlGF ook bij CML een rol speelt. Zowel bij muizen als bij mensen met CML stellen de onderzoekers verhoogde PlGF-waarden vast. PlGF blijkt niet alleen het delen van CML-cellen te stimuleren, maar bevordert ook de bloedvatvorming in het beenmerg. Tenslotte leidt het inhiberen van PlGF bij muizen met CML, zelfs bij deze resistent voor het huidig geneesmiddel imatinib, tot een hogere levensverwachting. Al deze vindingen geven aan dat het therapeutische potentieel van PlGF-remmers bij CML verder onderzocht moet worden.

Vragen

Relevante wetenschappelijke publicatie

Het onderzoek verschijnt in het toonaangevende tijdschrift Cancer Cell (Schmidt et al., Loss or inhibition of stromal-derived PlGF prolongs survival of mice with imatinib-resistant BCR-ABL1+ leukemia)

Andere nauw verwante publicaties: Fischer et al., 2007; Van de Veire et al., 2010

Onderzoeksteam

Dit onderzoek werd uitgevoerd in het laboratorium van Peter Carmeliet, directeur van VIB Vesalius Onderzoekscentrum, K.U.Leuven

Financiering

Dit onderzoek werd gefinancierd door

Deutsche Forschungsgemeinschaft, Deutsche Krebshilfe, Fund for Scientific Research Flanders (FWO), IUAP06/30 from the Federal Government Belgium, Methusalem funding by the Flemish Government, grant GOA2006/11 from the Concerted Research Activities, Stichting Emmanuel van der Schueren (Belgium), Bijzonder Onderzoeksfonds KUL (OT/08/037), Stichting tegen Kanker (SCIE2006-31) and Center of Excellence (Mosaic, EF/05/08), APCL, GSK, K.U.Leuven en VIB.

Meer informatie

Gelieve contact op te nemen met de wetenschappers of met de communicatiedienst van VIB:

VIB-communicatie: +32 9 244 66 11

Nieuwe strategie om blaasontsteking te bestrijden

VIB\ingey — Fri, 03 Jun 2011 07:32:00 GMT

Eén op drie vrouwen wordt minstens éénmaal in haar leven geconfronteerd met een blaasontsteking, voor sommigen de start van een wederkerende plaag. Doorgaans wordt een blaasontsteking veroorzaakt door Escherichia coli bacteriën die zich door middel van draadvormige structuren (pili) vasthechten aan de blaaswand. Han Remaut van het VIB Departement voor Structurele Biologie Brussel, Vrije Universiteit Brussel legt voor de eerste maal de complexe interacties bloot die tot de vorming van deze pili leiden. Deze kennis kan gebruikt worden voor de ontwikkeling van nieuwe antibiotica voor de behandeling van urineweginfecties.

Blaasontsteking
Ruim tachtig procent van de urineweginfecties wordt veroorzaakt door de bacterie Escherichia coli, een gram-negatieve staafbacterie. Hoewel deze bacterie deel uitmaakt van de normale darmflora, kunnen agressieve stammen via de urinebuis de blaas binnendringen en aanleiding geven tot urinewegonstekingen. Deze infecties komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en vertegenwoordigen tevens een belangrijk aandeel van de hostpitaal-geassocieerde infecties, in bijzonder bij gecatheteriseerde patiënten. Behandeling gebeurt met bestaande antibiotica, maar de huidige generatie antibiotica verliest slagkracht in het bestrijden van de bacteriën. Met name terugkomende onstekingen vormen een probleem. Er is dringend nood aan nieuwe antibiotica.

De bacterie haakt zich vast in de cellen van de urineblaas
Bacteriën kunnen zich vasthechten aan een oppervlak dankzij haarvormige structuren, pili of fimbriae genaamd. Bij de uropathogene E. coli komen type 1 pili voor die uit vier verschillende subeenheden bestaan. De biosynthese (vorming) van deze pili gebeurt via een geconserveerd mechanisme (de chaperone/usher biosyntheseweg). Aangezien type 1 pili verantwoordelijk zijn voor het vasthechten van de uropathogene E. coli aan de gastheercellen, zijn zij het doelwit voor het ontwikkelen van nieuwe antibiotica.

Structuurbiologische technieken om de vorming van pili te onderzoeken
Han Remaut onderzocht in samenwerking met collega’s verbonden aan het ISMB, London, het mechanisme dat verantwoordelijk is voor de biosynthese van deze pili. Hiervoor maakten zij gebruik van X-straal diffractie – de standaardtechniek voor de structuurbepaling van eiwitten. Gedetailleerde kennis over de structuur van eiwitten is noodzakelijk om inzicht te verwerven in hun functie.

Han Remaut en collega’s slaagden er voor de eerste keer in om het assemblagecomplex dat instaat voor de biosynthese van pili in beeld te brengen. Bovendien is dit ook het eerste snapshot van een eiwittransporter in volle actie.

Nieuwe antibiotica voor de behandeling van urineweginfecties
Deze gedetailleerde kennis over de biosynthese van type 1 pili bij E. coli kan de basis vormen voor de ontwikkeling van geneesmiddelen die de vorming van de pili blokkeren. Wanneer bacteriën zich niet meer kunnen binden aan de epitheelcellen van de urineblaas, kunnen ze daar ook geen infectie meer veroorzaken. Het mechanisme dat verantwoordelijk is voor het vasthaken van E.coli aan de urineblaas wordt ook door andere bacteriën gebruikt. Bijgevolg kan dit onderzoek ook bijdragen tot het bestrijden van andere infectieziekten zoals voedselvergiftiging of reizigersdiarree.

Relevante wetenschappelijke publicatie
Het onderzoek verschijnt in het toonaangevende tijdschrift Nature (Phan et al.,Crystal structure of the FimD usher bound to its cognate FimC:FimH substrate).

Onderzoeksteam
Dit onderzoek werd uitgevoerd door Han Remaut die een onderzoeksgroep leidt in het VIB Departement voor Structurele Biologie Brussel, Vrije Universiteit Brussel, in nauwe samenwerking met de onderzoeksgroep van Gabriel Waksman aan het Institute of Structural Molecular Biology, Birkbeck College/UCL, London.

Financiering
Dit onderzoek wordt mede gefinancierd door:
VIB en het Odysseus programma van het FWO – Vlaanderen.

Vragen

Aangezien dit onderzoek veel vragen kan oproepen, willen we u vragen in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan hier met vragen omtrent dit en ander medisch gericht onderzoek terecht: patienteninfo@vib.be.

Wetenschappers aardappelveldproef gaan door met experiment

VIB\jogan — Wed, 01 Jun 2011 14:20:32 GMT

De wetenschappers betrokken bij de veldproef met aardappelen resistent tegen de aardappelziekte hebben besloten door te gaan met het experiment. Dat laten ILVO, UGent, VIB en HoGent weten na de toezegging van de steun van Vlaams minister van Innovatie Ingrid Lieten. Die maakte bekend dat de Vlaams regering 250.000 euro extra budget uittrekt om de schade te herstellen die werd toegebracht door de gewelddadige actie van Field Liberation Movement op zondag 29 mei.

“We geven niet op,” stellen de wetenschappers. “Meer dan ooit geloven we erin dat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk is om de landbouw milieuvriendelijker en duurzamer te maken. De steun die we vanuit politiek, landbouw, wetenschap en maatschappij hebben gekregen heeft ons gesterkt in die overtuiging.”

Uit een grondige inspectie van de terreinen blijkt dat tijdens de vernietingsactie van Field Liberation Movement 15% van de planten in de veldproef werd vernield, terwijl ook ernstige schade werd toegebracht aan de omheining en de veiligheidsinfrastructuur. Dankzij de bijkomende financiële injectie van de Vlaamse regering is het mogelijk om die schade in voldoende mate te herstellen om de veldproef verder te zetten.

VIB

BASF en VIB-UGent starten samenwerking voor verhoogde gewasopbrengst door inzicht in moleculaire netwerken

Veldproef met genetisch gewijzigde maïs in Wetteren - vragen en antwoorden

Wat zal er in deze maïsveldproef worden onderzocht?

Wat is de noodzaak van grotere maïs?

Waarom moet de opbrengst van landbouwgewassen omhoog?

Welk wetenschappelijk onderzoek ligt aan de basis van de veldproef?

Bestaan er al gewassen met een veranderde productie van plantenhormonen?

Waarom een veldproef?

Waar is de veldproef gepland?

Hoe groot is de veldproef en hoeveel veldproeven zijn er nodig?

Wat gebeurt er als de eigenschap nuttig blijkt te zijn?

Hoeveel kans bestaat er dat de veldproef ‘slecht’ afloopt?

Waarvoor zal deze maïs uiteindelijk worden gebruikt? Als diervoeder? Als voedsel voor de mens? Of als basis voor biobrandstoffen of bioplastic?

Wat heeft deze maïs te maken met herbicidetolerantie?

Deze maïs draagt genetisch materiaal van bacteriofaag lambda, geassocieerd met de darmbacterie E. coli. Waarom? En zal dat in de latere onderzoeksfasen zo blijven?

Wat is de relatie van deze proef met het speerpuntproject van de UGent ‘Biotechnology for a Sustainable Economy’?

Hoe zit het met de eigendomsrechten bij deze proef?

Wie zijn de partners in dit project?

Welk impact zal/kan deze veldproef hebben voor de gezondheid en het leefmilieu?

Waarom wordt de verspreiding van pollen en zaden tegengegaan?

Ik heb nog vragen over deze veldproef. Waar kan ik ze stellen?

Vrijwilligers gezocht voor grootschalig darmonderzoek

Nature en Science selecteren onderzoek VIB-VUB als wetenschappelijke hoogtepunten van 2011

Jan Steyaert in Nature

Jeroen Raes in Science

Gericht stilleggen celdood voorkomt fatale aandoening septische shock

VIB dient veldproefaanvraag in voor grotere maïs

Allereerste Vlaamse genomen ontrafeld

Genoom van eerste spinachtige gekraakt

10.000ste vraag beantwoord op ‘Ik heb een vraag’!

​Waarom zit de natuur zo perfect in elkaar? (Elisa, 15)

Contactpersoon

ERC reikt 2000-ste beurs uit aan onderzoeker VIB-K.U.Leuven Matthew Holt

Huidkanker - kankerstamcellen gevoelig voor groeifactor VEGF

Nieuwe start-up Q-Biologicals gaat biotechcluster voorzien van eiwitten, vaccins en antilichamen

Eerste project SOFI-fonds Vlaamse regering van start in Gents Technologiepark

Wetenschappers VIB-K.U.Leuven beschrijven nieuwe manier om bloedvaten te verbreden na hartaanval of herseninfarct

Vragen

VIB opgetogen over nieuwe beheersovereenkomst met Vlaamse regering

Maatschappelijke return activiteiten VIB

Wetenschappers VIB-UGent en Bayer CropScience starten samenwerking om veredeling landbouwgewassen te versnellen

VIB-onderzoek naar universeel griepvaccin te zien op BBC World News

Wegversperring als nieuwe strategie voor de behandeling van alzheimer

Defect gen veroorzaakt reumatoïde artritis

Muizen wijzen de weg naar een therapie voor een erfelijke zenuwaandoening Charcot-Marie-Tooth

Balans van het immuunsysteem bepaald door nieuw ontdekt type T-cel

Moleculaire pas de quatre aan oppervlakte van cellen in beeld gebracht

Oprichting SOFI komt tegemoet aan behoefte bij de strategische onderzoekscentra in Vlaanderen

Op weg naar efficiëntere therapie voor specifieke vorm van leukemie

Vragen

Nieuwe strategie om blaasontsteking te bestrijden

Vragen

Wetenschappers aardappelveldproef gaan door met experiment

Waarom zit de natuur zo perfect in elkaar? (Elisa, 15)