Ta recenzja jest wyjątkowa. Po pierwsze to jubileuszowa, dziesiąta książka. Po drugie książka niedostępna w Polsce, napisana w języku angielskim. Po trzecie autorem jest znany na całym świecie coacha traderów, co wymaga bardzo poważnego potraktowania tematu. A po czwarte jest to pierwsza w Polsce recenzja tego dzieła. Zrobiłem trzy strony notatek czytając tę książkę i muszę przyznać, że wywołuje ona bardzo mieszane odczucia.

243 strony, pięć rozdziałów na tematy: pracy nad sobą, pisaniu biznesplanu, rozwoju systemu pasującego do tradera, zarządzaniu wielkością pozycji oraz kilku dodatkowych pomysłach na koniec. Najwięcej zajmuje rozdział pierwszy, bo prawie 100 stron, co daje ok. 5/12 zawartości książki. Nadal ktoś twierdzi, że praca nad sobą (psychologiczne aspekty tradingu) nie ma znaczenia? W tym rozdziale autor tłumaczy jak ważna jest odpowiedzialność za swoje działania, zaangażowanie, objaśnia porażki w motywacji, znaczenie wymówek, radzi jak walczyć z przeciwnościami i podaje wiele przydatnych narzędzi kształtujących nasz charakter. Strategia spojrzenia z perspektywy na nasze działania, próby w wyobraźni czy przewartościowanie swoich sądów o rynku i nie tylko, to dobre przykłady takich ćwiczeń.

W drugim rozdziale dr Tharp mówi o potrzebie posiadania biznesplanu. Nie trading planu, tylko biznesplanu. Trading plan jest jego częścią. Trading trzeba traktować tylko i wyłącznie jako dobry biznes, inaczej nie ma się aż takiej motywacji do jego prowadzenia. Biznesplan oprócz opisania naszej strategii powinien zawierać też plan awaryjny na wszelkie możliwości takie jak problemy z internetem, telefonem i innymi mediami jednocześnie, wypadek bliskiej osoby, a nawet trzecia wojna światowa. Oprócz celów trzeba tez zapisać swoje użyteczne przekonania i o wiele więcej. To rozszerzyło mój pogląd na plan pracy. Kolejny rozdział to stwierdzenie, że poziom wyjścia jest istotny i udowodnienie tego oraz wprowadzenie do idei R-mnożnika. Pojawia się także sześć zagadnień kluczowych dla idealnego systemu. Rozdział czwarty to przedstawienie wielu różnych modeli zarządzania pozycją i szczegółowe omówienie tylko modelu procentowego. Szkoda. Przeprowadzone symulacje potwierdzają wcześniejsze badania autora przedstawione w innych jego książkach. Rozdział piaty miał chyba być wisienką na torcie, mówi o najważniejszej zasadzie tradingu i życia: „keep it simple”, a także o tym jak nie popełniać błędów. Jednak ja po przeczytaniu tego rozdziału miałem ogromny niedosyt.

Sama książka wzbudzała we mnie różne odczucia podczas jej czytania. Po rozdziale dotyczących psychologii byłem zadowolony, po biznesplanie zadumany, po strategii mój entuzjazm powoli opadał. Zarządzanie wielkością pozycji nie wniosło jakichś przełomowych wniosków a ostatni rozdział pobudził tylko apetyt. Ogólnie odczuwam lekki niedosyt po przeczytaniu tej książki, tytuł sugeruje coś ekstra, a tak naprawdę czuję się jakbym otrzymał potwierdzenie tego co już robię. Wynika to chyba z tego, że do większości wiedzy zawartej w książce doszedłem sam. Jednak każdy, kto jeszcze tego nie wie, zaoszczędzi ogromną ilość czasu.

Wracając jeszcze do aspektów technicznych książki. Twarda oprawa, ekologiczny papier, wygodna wielkość czcionki, zaopatrzona w obrazki z tygrysem-traderem. Bardzo ciekawy pomysł, rozluźnia podczas czytania i wprowadza element humorystyczny. Książki nie da się zdobyć w Polsce, ja kupiłem ją za pośrednictwem sklepu Amazon za $17,79 (ok. 60 zł). Książka zdecydowanie warta swojej ceny.

Teraz kilka ciekawostek. Najwięcej w książce jest o rynku akcji, bo była ona pisana pod koniec 2008 roku i na początku 2009 pewnie trochę pod wpływem dużych spadków na giełdach. Jest tam też dość niewiele informacji o typach tradera, które mogą być wynikiem testu. Jest też sporo odniesień do Boga, ale nie godzą one w żadne odczucia religijne lub ich brak. Znajdziemy tam także odniesienia do książki „Market Wizards” J. Schwagera oraz do poprzednich książek Van Tharpa, najwięcej do „Trade Your Way to Financial Freedom”, znanej w Polsce jako „Giełda. Wolność. Pieniądze. Poradnik Spekulanta„. Pojawia się także statement jednej ze strategii na rynek Forex, która z 13 tys. dolarów zrobiła ponad 2,2 mln, czyli ponad 1000% w 15 tygodni. Ciekawe podejście.

Mądrości życiowe. To moja interpretacje niektórych, naprawdę dobrych fragmentów książki, nie ma tu cytatów. Po resztę odsyłam do samej książki.

• nie myśl o sobie jako o przeciętnym inwestorze, jesteś wyjątkowy;
• spójrz na wszystkie swoje działania z różnych perspektyw: swojej, osoby postronnej, brokera, niezależnego obserwatora;
• skup się na stanie bytu, a nie na myśleniu czy naśladowaniu najlepszych, bądź taki jak oni;
• nie mów, że coś nie działa, mów dlaczego to nie działa, żeby móc to zmienić;
• rynki są nieefektywne, bo człowiek nie umieją efektywnie przetwarzać informacji, nie przewiduj co zrobią nieefektywni spekulanci, bądź bardziej efektywny;

Mógłbym tak jeszcze wiele pisać o tej książce, ale trzeba zbliżać się do konkretów. A oto one.

Zalety tej książki to:

• temat rzadko poruszany w ogólnodostępnej literaturze przedstawiony w przystępnej formie;
• dużo ćwiczeń i metod pracy nad sobą;
• pod koniec ważnych części – test zmuszający do zadania sobie ważnych pytań;
• dobry stosunek ceny do jakości zawartości;
• ilustrowane wstawki, wygodna czcionka, dobra jakoś samej książki;

Wad nie ma wiele, ale trzeba wyróżnić:

• niedostępność na polskim rynku (bezpośrednio, nawet w języku angielskim, tak by wysyłka nie trwała dwa tygodnie);
• reklama własnych produktów (typowa dla autorów amerykańskich), typu szkolenia, newslettery itp.
• zacytowanie za krótka i może pozostawiać niedosyt;

Dla kogo? Początkujący będą zadowoleni, jeśli tylko zrozumieją przesłanie. Średnio-zaawansowani odnajdą drogą postępowania, a zaawansowani być może przemyślą niektóre elementy swoich strategii. Jeśli rozumiesz, że psychologia jest najważniejsza, zarządzanie wielkością pozycji jest kluczową sprawą, a dodatkowo masz dobrze opracowanie strategie i nie narzekasz na swoje wyniki na rynku – ta książka będzie tylko potwierdzeniem tego, do czego sam już doszedłeś i możesz ją przeczytać w celach rozrywkowych. Ale każdy, kto jeszcze sobie tego nie uświadomił i nie wie jak wprowadzić to w życie – musi ją przeczytać. Zdecydowanie polecam.

Każdy, kto używa technik Harmonic Trading do spekulacji wie, że poszukiwanie wzorów na wielu interwałach i wielu instrumentach jest dość żmudne i czasochłonne. Załóżmy, że mamy 6 interwałów i 6 par walutowych, co wymusza ciągłą uwagę i szybkość reakcji¹. A przecież można to zautomatyzować i skupić się na analizie tylko tego co wykryje system. Te założenie doskonale wypełnia korHarmonics. Wyszukuje wzory i informuje o tym użytkownika, by ten mógł zająć się szczegółową analizą. System, bo wskaźnik to zbyt małe słowo, bazuje na metodzie starej jak świat (albo raczej MetaTrader), czyli używa ZigZag do wyznaczania fal na rynku i na tej podstawie bada się wzorce. Dokładnie tak samo jak w ZUP, ale inaczej. Nie jest wykorzystywany jeden konkrety model ZigZaga, lecz kilka różnych, z różnymi odchyleniami, co zwiększa dokładność wskaźnika. Dobrze skonfigurowany wskaźnik wykryje praktycznie wszystkie formacje, które człowiek może wyznaczyć ręcznie i dostarczy nam informacji o potencjalnych wzorach, co do których człowiek może mieć wątpliwości².

Dobra konfiguracja to tu kluczowy zwrot. System ma ogromne możliwości konfiguracyjne, począwszy od konfiguracji ZigZaga, poprzez ustawienia odchyleń, wzorce, które wzorce wykrywać, alarmy, ustawienia obiektów graficznych i wiele, wiele innych. Bez problemu można wszystko dostosować do swoich potrzeb. Co do szczegółów odsyłam wszystkich chętnych do dokumentacji. Warto wspomnieć, że na specjalne życzenie można otrzymać wersję z autorskimi formacjami, przeznaczoną tylko dla indywidualnego odbiorcy. Do plusów należy dodać dobre powiadamianie, oprócz standardowego okienka alarmu MT4 jest też powiadomienie via mail. Planowana była też funkcja informowania via Skype lub SMS, ale przynajmniej w darmowej wersji tej funkcjonalności nie ma. Szkoda.

Kluczowe dla mnie jest konfigurowanie ZigZaga. Każda para i każdy interwał wymaga innych parametrów. Niestety nie ma jednego źródła, gdzie zawsze znajdziemy aktualne parametry dostosowane do naszych wymagań. Trzeba więc przeprowadzić własne badania, spędzając klika godzin przed wykresami i metodą prób i błędów lub metodami optymalizacyjnymi  znaleźć najlepsze parametry³. Dlatego proponuję zbudować bazę plików konfiguracji z odpowiednimi, aktualnymi parametrami (niekoniecznie darmową) by każdy mógł oszczędzić czas. Warto by się zastanowić nad inną metodą poszukiwania fal, być może bazując na podejściu Elliottowskim⁴. Jeśli chodzi o wartości domyślne w systemie to są wystarczająco dokładne dla podstawowych par walutowych i można na początku śmiało z nich korzystać.

Wydajność. Kolejna kluczowa sprawa. W końcu przyjęte na początku 6 par walutowych i 6 interwałów daje nam 36 wykresów, co może być poważnym obciążeniem nawet dla wydajnego komputera. Standardowo MetaTrader świeżo po instalacji z kilkoma otwartymi wykresami zajmuje ok. 20-30 MB pamięci. MetaTrader z otworzonymi 36 instancjami systemu korHarmonics zajmuje ponad 500 MB pamięci. Jak widać, system dość mocno angażuje zasoby komputera, na moim komputerze⁵ po otworzeniu ponad 40 wykresów czuć spowolnienie działania. Jednak jeśli porównać to z konkurencyjnym ZUPem, to różnica wygląda jak niebo i ziemia, co pozwala mi stwierdzić, że korHarmonics jest po prostu szybki. Niestety nie można tego powiedzieć o samej prędkości uruchamiania się, bo na 36 wykresów trzeba poczekać ok. 45 sekund, co jest dość długim czasem. Ale jeśli włączamy platformę tylko raz nie będzie to wielkim problemem. Trzeba zauważyć, że do komfortowej pracy, szczególnie z ustawieniami niestandardowymi i dodatkowymi wskaźnikami, przy dużej ilości wykresów, potrzebny jest procesor wielordzeniowy i przynajmniej 4 GB pamięci RAM. Wyposażeni w taki komputer możemy spokojnie skupić się na handlu bez obawy o pozostałe elementy swojej pracy.

Przyszłość. Nie ma dobrego systemu bez supportu i ciągłego rozwoju. W przypadku korHarmonics nie jest to problem, system posiada duże zaplecze. Dokumentacja, choć może nie specjalnie aktualna, jest dość obszerna, jest forum w języku polskim i angielskim, a także baza wiedzy z informacjami dla początkujących. Support szybko nie wygaśnie, jak na razie widać zaangażowanie i chęci, co jest ważne, bo nikt nie chce, by za jakiś czas nie można było uzyskać pomocy. Oczywiście do wersji darmowej pomoc także jest za darmo.

Na koniec, kilka pytań do autora na temat systemu, czyli mini-wywiad:

MN: Co spowodowało, że zdecydowałeś się napisać tak dobry, wyróżniający się wskaźnik?

Kor4x: Miło usłyszeć od praktyka rynku, że jest „dobry, wyróżniający”. Dziękuję. Zawsze pociągała mnie grafika komputerowa, wiec to podejście do rynku mnie zaciekawiło. Pasavento pisze o 80-85% skuteczności. To aż za dużo na sukces na rynku. Postanowiłem wiec wypróbować. Przeszedłem przez wiele książek z geometrii rynku i harmoniczności. Nowo zaczerpnięte pomysły i spostrzeżenia dodawałem do wskaźnika. Jego funkcjonalność rosła wraz moim Forex-owym rozwojem. Używam go na co dzień i lubię znać szczegóły narzędzi, które stosuje.

Jako że jestem zwolennikiem pracy zespołowej, bo ciekawiej i rezultaty osiąga sie znacznie szybciej, postanowiłem upublicznić wskaźnik. Dzięki temu uzyskałem dostęp do doświadczenia innych, ciekawych pomysłów, a jednocześnie rzeszy testerów.

Pojawiło się wiele rożnych propozycji współpracy. Stworzył się międzynarodowy zespół ludzi. Powstała tez strona www.TradingArsenal.com, forum.

MN: Jakie były największe problemy podczas tworzenia korHarmonics?

Kor4x: Największym problemem było i jest mój brak czasu. Mamy niesamowity potencjał w grupie -wieloletnie doświadczenie z Elliotta, geometrii rynków, harmoniczności. Zawsze jest lista rzeczy do poprawienia czy dodania. Wciąż nie zaimplementowane są na przykład potwierdzenia formacji przy użyciu innych technik analizy technicznej, co wierze pozwoli nam wyeliminować procent błędnych formacji. Nie jest to tyle ważne dla nas z punktu widzenia tradingu, bo coraz bardziej doświadczone oko potrafi odfiltrować te mniej prawdopodobne, ale trochę wstyd przez tysiącem użytkowników rysować formacje, które wiemy, że nie zadziałają.

MN: Przez ten czas, od pierwszej publicznej wersji, jak wielkie zmiany nastąpiły? Ile jest jeszcze z pierwotnej koncepcji?

Kor4x: Każda wersja przynosi coś nowego, bo doświadczenie i spojrzenie na rynek się zmienia. Nowa funkcjonalność, nowe formacje, nowe parametry wskaźnika, nowa szata graficzna.

Pierwotna koncepcja zakładała wyszukiwanie formacji harmonicznych, stad nazwa wskaźnika. Teraz jest już trochę nieadekwatna, bo wskaźnik wyszukuje także popularne formacje AT jak głowa z ramionami, trójkąty elliottowskie, czy bardzo skuteczne korekty takich samych rozmiarów (spopularyzowane w Polsce przez XTB formacje One2One).

Doszło tez trochę formacji „prywatnych”, które dodane zostały na życzenie ekspertów rynku i harmoniczności, a nie programistów. Tych formacji oczywiście nie publikujemy.

MN: Z jakim przyjęciem spotkał się wskaźnik na forach/w grupach zagranicznych?

Kor4x: Konstruktywnym. Posty, które widziałem na forach a także setki maili, które otrzymaliśmy, są bardzo pozytywne. Warto jednak dodać, że nie każdego interesuje podejście harmoniczne do rynku, a także nie każdy zdecydował się na przejście z popularnego przecież od lat ZUPa.

MN: Czy często wskaźnik jest porównywany do popularnego ZUPa czy raczej jest postrzegany jako nowa jakość?

Kor4x: Nie jest to nowa jakość, i choć wiele osób próbuje przekonać mnie, że jest inaczej, uważam że korHarmonics w obecnej postaci (a przynajmniej tej ogólnodostępnej) nie jest lepszy od ZUPa. Nie używałem ZUPa, ale widziałem kiedyś kod źródłowy i liczba funkcjonalności jakie on zawiera jest oszałamiająca. Z własnego doświadczenia wiem, ile czasem czasu i pracy wymaga dobre zrozumienie danej teorii książkowej, zanim można to dodać do kodu. Dlatego mam ogromny szacunek do ZUPa i jego głównego autora.

ZUP ma dość rozszerzone warunki wyszukiwania formacji, także inna logikę budowania ZigZaga i wyszukiwania wzorców. Znajduje formacje częściej, niestety czasem kosztem ich jakości/skuteczności. Z tego co wiem korHarmonics ma kilka dodatkowych formacji, funkcjonalność emerging patterns, kilka dodatkowych opcji wskaźnika. Jest zintegrowany z korSigMonitorem – wskaźnikiem pozwalającym monitorowanie wielu par FX i wielu skal czasowych jednocześnie.

MN: Czego możemy się spodziewać w przyszłych wersjach wskaźnika?

Kor4x: Długa jest lista zmian, poprawek i nowych funkcjonalności. Dwa główne cele to: uproszczenie wskaźnika z punktu widzenia użytkownika, oraz dodanie elementów potwierdzających formacje (znajdować mniej a lepiej). Pierwotna idea pozostanie aktualna – wskaźnik ma wyszukiwać i alarmować, ale nie sugerować gdzie wejście/wyjść/jaki SL i TP. To są sprawy bardzo indywidualne. Nawet wśród znajomych traderów gramy nieco inaczej na te same formacje.

Marzą mi sie poważniejsze badania nad harmonicznością i geometria rynków, wejście głębiej w strukturę tych formacji, precyzyjniejsze zdefiniowanie. Pracuje nad nowym silnikiem wyszukiwania (obecny sposób budowania i przeszukiwania ZigZaga jest nieoptymalny i niepotrzebnie zbytnio złożony).

MN: Czy przewidujesz wprowadzenie opłat za wskaźniki?

Kor4x: Wskaźnik w wersji trial z niepełną funkcjonalnością i wersje testowe były i najprawdopodobniej pozostaną całkowicie gratis.

Jest kilka rzeczy, które chciałbym zrobić w temacie wyszukiwania wzorców na rynku. Szukamy osób gotowych do współpracy programistycznej w MT4 i WWW. Stworzyliśmy Web Monitor, który alarmuje i przedstawia znalezione formacje z przeglądarki internetowej. Szukamy teraz grafika i osób gotowych zając się tematem  dalej. Zapewne znajda się też takie, które będą chciały na poważnie pociągnąć nasze tematy komercyjnie.

MN: Dziękuję bardzo za poświęcenie kilku chwil.

Kor4x: Dziękuję.

A także kilka zrzutów ekranu z pracy wskaźnika:

korHarmonics jest systemem profesjonalnym, przeznaczonym dla profesjonalistów, którzy chcą usprawnić swój trading. Dzięki idei open source każdy z nas może z niego skorzystać. I dzięki niemu mieć łatwiejszą pracę, móc obserwować formacje historyczne lub po prostu uczyć się na przykładach wyszukiwania formacji. korHarmonics to doskonały system wspomagający podejmowanie decyzji i każdemu, kto zajmuje się badaniem harmoniczności rynku, szczerze go polecam.

1. Wcale nie muszą to być interwały dzienne, ale np. 89 tick, minutowy, pięcio-, czy dziesięciominutowy.
2. Kwestia dobrze ustawionego parametru odchylenia od wzorca.
3. W zasadzie wszystko sprowadza się do uwzględnienia zmienności i struktury rynku, by dobrać odpowiednie parametry tzw. swingu.
4. Dobrym pytaniem jest jak zapisać elastyczny swing za pomocą programu komputerowego?
5. Już dość leciwym, ale ciągle dość szybkim – recenzowanym jakiś czas temu.

Komentarz: Rynek prawdopodobnie przetestuje poziom 3000, widać też wyraźny opór w okolicach 3100, gdzie rynek może zakończyć wzrosty. Formuje się coś na kształt trójkąta kończącego ruch. Z punktu wiedzenia EWT może być to zarówno podwójny zyg-zag jak też piątka w fali A. Na wyższych interwałach widać kończenie korekty ABC na niższym poziomie niż wynika z równości fal.

Nowy silnik, nowe dodatki, nowa grafika, nowy kontent. Zmiany wyglądają na rewolucyjne, ale w gruncie rzeczy są ewolucyjne i powstały z mniejszej lub większej potrzeby zmian. Tak jak każda wersja bloga ta niesie ze sobą całkiem nowe podejście do prowadzenia bloga. W tej wersji maksymalny nacisk położyłem na szybkość i możliwości dodania różnorodnej treści od zwykłego tekstu, poprzez grafikę, niewielką galerię, zewnętrzne pliki do filmów wideo. Blog ma przede wszystkim teraz stanowić dobrą platformę komunikacji z czytelnikami/osobami zainteresowanymi tym co robię.

Teraz trochę historii. Pierwszy wpis miał miejsce 24 września 2006 roku i od tej pory jestem online pod tą domeną. Wcześniej był inny blog, więc trochę doświadczenia już miałem. Warto wspomnieć, że to moje czwarte podejście do blogowania, zdecydowanie najdłuższe, bo ciągnie się i ciągnie… Niestety ani wcześniejsze blogi ani wcześniejsze wersje tego bloga nie zachowały się w żadnym stopniu, nawet na Web archive. Szkoda, bo ten blog doczekał się już czterech szat graficznych, a nie można sobie zobaczyć jakie były poprzednie. Swoją drogą patrząc wstecz, widzę jak ogromna jest motywacja do prowadzenia bloga, dzielenia się wiedzą i swoimi przemyśleniami. Widać całą moją ewolucję w pisaniu i stylu… Cholerka, ładny kawałek czasu…

A teraz nieco o nowych funkcjach. Niestety zanim pojawiły się nowe, trzeba było zrezygnować z kilku starych. Nie ma już paska na górze, który pozwalał łatwo cofać się do poprzednich wpisów, ale dzięki temu archiwum stało się szybsze. Zrezygnowałem z podsystemu K2, który dzielnie służył przez długie lata, na rzecz lekkiego, przyjemnego, ale standardowego stylu. Komentarze też nie są już dodawane bez odświeżania strony. Za to możemy w łatwy sposób podzielić się w najważniejszych dla nas miejscach, ze swoimi znajomymi, wpisami na moim blogu. Dyskusje w komentarzach mogą być teraz wieloetapowe i wielopoziomowe i mam nadzieję, że zostanie to szybko wykorzystane. Odświeżyłem formularz kontaktu ze mną, chmurka tagów jest teraz bardziej przejrzysta. Jest nowy, wygodniejszy sposób przeglądania galerii, a wpisy będące krótką analizą, ale zawierające więcej wykresów, będą je prezentować w postaci wygodnego slidera. Większość zmian jest niewidoczna dla użytkownika, ale zapewniam, że teraz praca z treścią jest o wiele prostsza i szybsza.

Ale nowa forma bloga to przede wszystkim dobry pretekst do nowej, lepszej zawartości. Zmiany jakie mają miejsce od początku tego roku mają na celu coraz lepszą integrację ze społecznością. Zachęcam do subskrypcji RSS oraz tworzenia sieci kontaktów za pomocą Linkedin czy Goldenline. Zapraszam też, na nowego, odświeżonego Twittera. Od teraz każda analiza będzie dobrze opracowana od strony wykresu i będą tam użyte skróty czy tez oznaczenia takie, aby każdy, bez względu na język mógł zrozumieć o czym mówię i skorzystać z tego. Dodałem też długo wyczekiwany disclaimer. Co więcej sam blog jest też przyjazny dla urządzeń mobilnych, a więc zapraszam do czytania w wolnym czasie za pomocą smartphone.

Zapraszam do komentarzy, oceny i testów. Mogą się pojawić drobne niedociągnięcia, które od razu po zgłoszeniu zostaną naprawione. Testowałem nowy blog miesiąc, ale nigdy do końca nie wiadomo… Dziękuję Wam za wspólne prawie cztery lata (wrzesień) i zapraszam na kolejne.

To dość ciekawe zjawisko, upubliczniania wyników stres-testów banków, miało chyba uspokoić rynki. Jak inaczej można wytłumaczyć chęć chwalenia się wynikami i wcześniejszych, niby nie celowych, przecieków? Miało to tylko i wyłącznie wzmocnić pozytywne nastroje co do Euro Zone. Dobrze, że jakiekolwiek banki nie zaliczyły testów, bo to ma świadczyć o ich dobrym przygotowaniu. Dobrze, że najważniejsze banki zaliczyły, bo to świadczy o ich sile. Dobrze, że inwestorzy pozytywnie zareagowali na wyniki, bo rynki potrzebują pozytywnych sygnałów. Wszyscy się cieszą, nie widząc problemu.

Testy wykazały braki w systemie na poziomie 3,4 mld euro (ok. 4,4 mld dolarów). Testu nie zaliczyły: Hypo Real Estate Holdings, ATE, Cajasur, Banca Civica, Diada, Espiga, Unnim. Słyszeliście kiedykolwiek, cokolwiek o którymkolwiek? Szczerze mówiąc, ja nie. Oznacza to, że testów nie zaliczyły tylko niewielkie (choć same w sobie dość duże), mało znane banki. Widocznie testy były tak skonstruowane, żeby każdy poważny i liczący się bank je zaliczył. Co prawda niedobór 3,4 mld euro robi wrażenie, ale jeśli porówna się to z sytuacja sprzed roku, kiedy w systemie amerykańskim brakowało 74,6 mld dolarów, dzisiaj nie ma powodów do obaw.

Trochę o metodologii testów. Zakładały spadek wartości aktywów giełdowych o 20%, obniżenie ratingów o 4 poziomy, teoretyczne drugie dno recesji. Dodatkowo badano reakcje na zmiany wartości długu Grecji, Portugalii i Hiszpanii. Nie jest znana dokładna metodologia tych testów, lecz już na podstawie tych danych widać, ze testowano niestandardowe, ale na pewno nie skrajnie ekstremalne sytuacje.  Nie widać, żeby przewidywano bankructwo jakiegoś kraju lub innych instytucji bankowych. Czyli test, ale nie test, przynajmniej wg mojej opinii.

EURUSD, godzinny, wskazuje, że w poniedziałek możliwy jest atak na 3000.

Kurs eurodolara nie zareagował na te dane przełomowo, po południu spadł o około 1,5 figury, by po wynikach powrócić na poziomy z rana. Granica 3000 nie została naruszona. Jednak S&P 500 przekroczył magiczną granicę 1100 pkt. i jest to niezwykle pozytywny sygnał. Co ciekawe inne dane praktycznie nie miały zbyt wielkiego wpływu ani na dolara  ani na indeks, lecz warto wspomnieć, że w USA obniżono prognozy dotyczące deficytu i wyniesie on tylko 1470 mld dolarów, zamiast przewidywanych 1554 mld. Ładne tylko, to prawie trzykrotny GDP Polski. Moim zdaniem to ważna informacja, ale jakby zniknęła w tym szumie…

Rubel podąża podobnie do innych walut regionu, jest jednak na swój sposób atrakcyjny, gdyż jego ruchy są bardziej dynamiczne i jest jedną z niewielu par walutowych, których wartość jest liczona w dziesiątkach rubli za dolara z kwotowaniem do czterech (sic!) miejsc po przecinku. Długoterminowo sytuacja wygląda stabilnie, jednak trend umacniania się walut regionu sugeruje całkiem niezły ruch do ok. 28 rubli za dolara. Poza tym ostatnia korekta wynosi 130% standardowej korekty w trendzie, a nie spowodowała znaczących implikacji. Poczekałbym na przebicie poziomu 30 i poszukał wejścia z trendem. Opór jest zasadniczo w okolicach 32,1000-32,2000, a wsparcie na poziomach 28,5970 i 28,2163, co jest naszym targetem.

Wielu analityków skazuje na niezdecydowanie polskiego rynku akcji i trend boczny. Ja widzę inne możliwości. W długim terminie korekta osiągnęła 50% spadków i zatrzymała się na silnym oporze. Chwilowo widzimy drugie podejście do tego oporu (w zasadzie trzecie). Musi on zostać bardzo silnie przebity i to na interwale tygodniowym, na co się nie zanosi. Być może kurs dotrze w jego okolice i rozpocznie spadki do pierwszego wsparcia, zwłaszcza, że apogeum „kolejnego strachu” może nastąpić w październiku. Wsparcia: 2075-90; 1912-15, gdzie można akumulować akcje lub bronić pozycji. Opory: 2574-99 oraz 2928-71, miejsce dobre na zamykanie pozycji lub zabezpieczanie portfeli. Jeśli, któryś z tych poziomów zostanie obroniony to wejdę z większym kapitałem na polski parkiet…

Funt osiągnął niedawno nowe maksima, teraz widzimy korektę, która prawie spełnia zależność 1:1 z poprzednią (ok. 1:0,95), co nie sugeruje jednak wybicia nowego szczuty. Spodziewam się testu ostatniego maximum (poziom ~5366 mnie zadowoli) i utworzenia się formacji, która albo pozwoli na przebicie (np. długa biała świeca) albo spowoduje trend boczny z tendencjami do spadków (np. podwójny szczyt). W tym momencie trudno powiedzieć, co jest bardziej prawdopodobne, ale ja skłaniam się do gry z trendem.

Przyjemnie, Klimatyzowanie, Powoli…

Na początku o rzeczach mniej, ale równie ważnych. Tym razem rozwinięcie skrótu PKP nie jest aż tak negatywne, wszak wystarczy wybrać odpowiedni pociąg, zapłacić i cieszyć się całkiem dobrym komfortem jazdy. Za około 120 zł w jedną stronę, przejazd na odcinku 460-480 km w zależności od trasy, możemy cieszyć się sześciomiejscowym przedziałem, klimatyzacją, szczelnym oknem, niezepsutym oświetleniem, papierem toaletowym, poczęstunkiem w ramach biletu i obsługą jak w dobrej restauracji z cenami włącznie. Konduktorzy stają się mili i uprzejmi, a hałas tak nie dokucza. Jednak nadal pociąg był ekspresem tylko z nazwy. Pięć godzin to zdecydowanie za dużo jak na taką trasę, bo daje średnią prędkość 96 km/h¹. A powinna być o wiele większa. Dla porównania lot samolotem to godzina plus czas odpraw w podobnej cenie, o ile wystarczająco szybko zarezerwujesz bilety. Zasadniczo nie mam na co narzekać, oprócz czasu podróży, zbyt wysokiej ceny za taki komfort i faktu, że takich pociągów w Polsce jest może kilkanaście, a o ekspresie do Białegostoku mogę pomarzyć².

Wrocław jest piękny, gdy nie jest gorąco ani nie leje…

Jadąc w piątek przez Polskę, lało, świeciło słońce, wiało i wszystko o czym można sobie zamarzyć. Wrocław powitał mnie remontowanym dworcem i gorącym powietrzem. Tak ciepło nie było w Warszawie. Sobota to chyba rekord temperatur. Wychodząc z dobrze klimatyzowanego budynku czekała na mnie ściana gorącego powietrza, czyli „prawie z betonu”. Rynek bardzo mi się podobał, szczególnie nocą, kiedy nagromadzenie walorów wrocławskich na metrze kwadratowym było ogromne³. Ciepłe noce sprzyjają. Zaciekawiły mnie też tramwaje, przez chwilę zastanawiałem się jak one mieszczą się na tych wąskich uliczkach⁴ . Ceny biletów są w miarę ok., nie narzekałem na jakąś drożyznę. Ceny jedzenia podobne, zarówno w sklepach jak i restauracjach – do Warszawy. Śniadanie za 20 zł to norma, piwo jest tańsze. Wrocław pożegnał mnie deszczem i kiepską pogodą. A także brudnymi podziemiami dworca. Ale to już chyba moje szczęście…

Kwintesencja wyjazdu, czyli spotkania…

Wiele różnych opinii słyszałem o AT DAY, więc postanowiłem je sprawdzić na własnej skórze. Program zapowiadał się ciekawie, miały być dwa wykłady na poziomie ekspert, czyli najwyższym, jedna dla średnio-zaawansowanych. Temat o korekcie nieregularnej i reverse cross prowadzony przez Pawła Śliwę był ok., prezentacja rzeczowa, były ćwiczenia, ale też nie było tam czegoś, z czym wcześniej się nie spotkałem. Jednak zdecydowanie najlepszy element tego spotkania. Potem o psychologii inwestowania rozmawiał z nami Mariusz Ambroziak, ale wykład wzbudził spore kontrowersje wśród widowni, co wynikało z innego rozumienia znaczenia słów dyscyplina i prognoza⁵. Nikt nikogo nie przekonał, ale w zasadzie nie oto chodziło. Prezentacja schludna, lecz firmowana nazwiskiem innym niż wykładowca. Potem przerwa obiadowa i na końcu wykład Stefana Janusza Kawy o strategiach automatycznych. Po przedstawieniu oczywistych oczywistości, czyli wad i zalet stosowania strategii automatycznych, rozmowy na temat, czym właściwie jest trading plan, kilku pokazowych filmów, wykład się zakończył, a ja miałem duży niedosyt. Spodziewałem się, że to będzie wstęp do automatyzowania własnych strategii, typu jak się za to zabrać, jakieś wskazówki, ciekawostki. A mam wrażenie, że to było coś typu: warto, przyjdź do nas, zapłać, a my zrobimy to za ciebie, co jest jakby nie patrzeć reklamą⁶. Same prezentacje od strony technicznej były dobrze przygotowane⁷.

Późniejsze spotkanie organizowane przez Equity Magazine było bardzo udane, pojawiło się ponad 20 osób, choć większość wybyła ok. 19-20. Ostatni (w tym ja) wytrwaliśmy do 23. Zdecydowanie polecam, warto poznać redaktorów, poruszyć tematy różne i różniejsze. Niedługo szykują się spotkania w innych miastach, na które ja już serdecznie zapraszam :) . To było dobre dopełnienie dnia.

Czy warto wybierać się na szkolenia SATRF? Jeśli mieszkasz w tym samym mieście, w którym odbywa się szkolenie – zdecydowanie tak, szkolenie jest warte tych pieniędzy. Jeśli masz dość blisko, a dojazd to nie więcej niż godzinka i nie musisz nocować w tym mieście – warto. Jeżeli masz tak daleko jak ja – poczekaj aż AT DAY zawita do twojego miasta. Być może ja spodziewałem się za dużo, a poziom wykładu musi być dostosowany do wszystkich siedzących po stronie słuchającej, ale jeśli zarabiasz i nie narzekasz na swoją grę, to znajdziesz tam co najwyżej kilka nowych metod i to wszystko. Resztę z pewnością już wiesz, tylko co najwyżej jeszcze sobie tego nie uświadomiłeś. Ale generalnie – polecam.

1. Pomijając krótkie postoje na 3-4 stacjach. Moim zdaniem ta prędkość powinna być przynajmniej w granicach 160 km/h.
2. Takie „luksusy” powinny być standardem i kosztować mniej. O dobrym pociągu relacji Warszawa – Białystok można pisać godzinami, o samej kolei też, ale to już temat na inny wpis.
3. Wcale nie trzeba było się rozglądać. To jedyne naprawdę ucieszyło mnie we Wrocławiu.
4. Jak patrzyłem na te uliczki to zastanawiałem się jakie kierowcy, co rano w szczycie, wiązanki wymyślają.
5. W zasadzie spór bezzasadny i bezcelowy, a komentowanie takich rzeczy jest zdecydowanie poniżej poziomu tego bloga.
6. W  zasadzie mnie to nie dziwi, każdy promuje swój biznes jak może.
7. Żarty z literówek, błędów ortograficznych i przekręcania wyrazów są także zdecydowanie poniżej poziomu tego bloga.

Zwykle początkującym zaleca się użycie wyszukiwarki Google lub wyszukiwarki na forach internetowych. Jest to słuszne, gdyż na większość pytań odpowiedzi zostały już udzielone. Doświadczeni spekulanci szukają czegoś zupełnie innego i sięgają do specjalnych źródeł. Dlatego poniżej zamieszczam odpowiedź na pytanie: gdzie szukać informacji dla początkujących. Myślę, że dzięki temu będą wiedzieli, gdzie zajrzeć na początku i nie „męczyć” użytkowników for swoimi, często niepotrzebnymi pytaniami.

Pierwszy krok – tam gdzie najłatwiej, czyli Internet

Siadamy przed komputerem, włączamy przeglądarkę… i co dalej? Jeżeli nie wiemy czego szukamy to trudno użyć wyszukiwarki. Warto na początku zapoznać się z samym rynkiem, czyli ściągnąć jakąś platformę transakcyjną, otworzyć rachunek demo i zapoznać się z narzędziami tam dostępnymi. A potem użyć wyszukiwarki, by znaleźć informacje o tych narzędziach. Jest jednak kilka tematów i kilka stron, które są warte przeczytania i prędzej czy później po prostu się na nie trafi:

• Forex Nawigator – Forum pasjonatów Forex, skarbnica wiedzy;
• Bossa.pl – dział edukacja, szczególnie poddziały Forex i Analiza Techniczna;
• Trading Arsenal – dział strategie, dobry opis teorii fal Elliotta;
• SATRF – po darmowej rejestracji zyskujemy dostęp do dużej ilości materiałów;
• Goldenline – grupa FOREX forex – duża ilość bieżących analiz rynku;
• X-Trade Brokers – dział edukacja;

A dla znających język angielski polecam:

• Forex Factory – kalendarz publikacji makroekonomicznych oraz ogromne forum;
• ForexTSD – forum zawierające niezliczoną ilość strategii, systemów i wskaźników;
• Van Tharp Institute – warte przeczytania tygodniowe newslettery;
• Investopedia – encyklopedia narzędzi inwestycyjnych, tyle, że po angielsku;

Na początek w zupełności wystarczy. Gdy interesujemy się konkretnymi metodami to mogę polecić jeszcze kilka stron (i blogów):

• Elliott Wave International – szczegółowo na temat teorii fal Elliotta;
• Harmonic Trader – związane z analizą harmoniczności rynku;
• No Brainer Trades – poświęcone technice o nazwie Price Action (w oparciu o „czysty” wykres);
• Forex – analizy, komentarze… – blog magictrader’a, czyli znowu teoria fal;
• Harmonics Tube – analizy oparte na harmoniczności rynku;
• PROfesjonalny TRADING – blog Marcina Radlaka, na którym znajdziemy wiele ciekawych artykułów;
• Blogi na Bossa.pl – blogi praktyków rynku, pracowników DM Bossa;

Lekturę można uzupełnić czytając kolejne jak i archiwalne wydania Equity Magazine. Jeśli te wszystkie strony, zbiory informacji i blogi nam nie wystarczając, to oznacza, ze pora zacząć prowadzić własny. A to oznacza, że o rynku wiemy już wystarczająco dużo by móc dołączyć do grona zarabiających w dłuższym terminie.

Dla ceniących klasykę – książki

Nie wszystkie ciekawe treści znajdują się w Internecie i większość z nich poznajemy czytając książki. Zwykle są to informacje dla bardziej zaawansowanych, gdyż te dla początkujących w większości znajdują się już w Internecie, ale na ich miejscu wcale nie lekceważyłbym książek. Nie jest moim celem mówić, które książki należy przeczytać, lecz gdzie je zdobyć. Jeśli chodzi o to, które są warte polecenia to istnieje temat na Forum Nawigatora, a także móc cykl recenzji książek może się przydać. Wracając do tematu, trudno znaleźć książki dot. Forexu w zwykłych księgarniach, niektóre, te dla najbardziej początkujących można znaleźć w Empiku i wedle uznania kupić lub przyjść, usiąść i przeczytać partiami. Jeśli chcemy kupić książki o inwestowaniu to najlepiej robić to w:

• maklerska.pl
• amazon.com – działy: Business & Investing -> Investing; Business & Finance -> Economics oraz Finance oraz Investments & Securities; Accounting & Finance -> Finance
• ebay.com – można czasem znaleźć ciekawe pozycje w korzystnych cenach

Jednak warto książki wypożyczać lub jeśli mamy czas to korzystać z czytelni. Zwykle powinny się one znajdować w bibliotekach uniwersyteckich (najlepiej przy uniwersytetach ekonomicznych) albo dużych bibliotekach miejskich albo bibliotekach przy dużych instytucjach. Choć będą to książki ekonomiczne to czasem może zdarzyć się książka dotycząca rynku walutowego lub analizy technicznej. O tego typu książki najłatwiej w Warszawie, dlatego na tym mieście skupię się najbardziej. Najciekawszym miejscem jest czytelnia NBP, ogromny zbiór książek, dostępny w katalogu pod tym adresem, wystarczy mieć przy sobie dokument tożsamości i można bez problemu skorzystać z tych zbiorów¹. Drugie ciekawe miejsce to czytelnia SGH, tu niestety trzeba wyrobić sobie kartę, ale można korzystać z całego księgozbioru². Tak samo BUW, też można założyć kartę i bez problemu korzystać z zasobów biblioteki, nie tylko książek³. Jeśli chodzi o bibliotekę i czytelnię WNE UW to jest z tym większy problem i z moich informacji wynika, iż zbiory są dostępne tylko dla studentów. Niemniej i tak mamy spory dostęp do książek o tematyce ekonomiczno-finansowej.

Bardzo wartościowe – inni traderzy

Jeżeli jesteśmy w kontakcie z innymi osobami, które także trudnią się spekulacją. Wcale nie muszą być bardziej doświadczone niż my sami. Być może komuś pomoże wspólna nauka, wspólne dążenie do celów. Szczególnie, że dwie różne osoby mogą zauważyć błędy popełniane przez innych. Dzięki temu nauka może być szybsza i mniej kosztowna. Najlepiej, gdy utrzymujemy kontakt osobisty a nie jedynie przez Internet.

Oczywiście najlepszą okazją są szkolenia prowadzone przez innych traderów, najtańszą i najbardziej wartościową opcją jest np. AT DAY organizowane przez SATRF, czyli szkolenie od traderów do traderów. Innymi alternatywami są szkolenia organizowane przez brokerów, kiedyś całkiem wartościowe, teraz też, ale perełki są rzadsze. Płatne szkolenia też są ok., tylko trzeba wiedzieć, na które się wybrać. Oprócz szkoleń coraz popularniejsze stają się spotkania traderów bez konkretnego celu, towarzyskie. O miejscach i propozycjach spotkań można poczytać np. na Forum Nawigatora. Jednak te najczęściej są organizowane między znajomymi – znajomości trzeba nawiązywać.

Traderzy dzielą się też swoim doświadczeniem na swoich blogach/stronach. Kilka linków podałem powyżej, mogę też polecić blogi znajdujące się w moim blogrollu po prawej stronie strony. Warto też czytać journale na Forum Nawigatora, tam można obserwować spekulację wielu osób, zarówno początkujących jak i starych wyjadaczy…

Najtrudniejsze – doświadczenie

Najtrudniejsze, ale i najwięcej wnoszące. Obarczone wieloma niebezpieczeństwami, np. powtarzaniem tych samych błędów, brakiem napływu nowej wiedzy itp. Daje nam to obycie z wykresami, ruchami na rynku, tworzeniem się formacji cenowych. Taką lekcję powinien przejść każdy i każdy ją przechodzi z każdą minutą z rynkiem. Nie ma co się nad nią zbyt rozpisywać, trzeba tylko uważać, by przez tę lekcję nie zaniedbać innych ważnych lekcji…

Myślę, że teraz każdy zaczynający przygodę z rynkiem Forex będzie wiedział, gdzie szukać. A czego szukać? Swojego miejsca. Wiedzy, doświadczenia i intuicji. Nie ma jednej drogi, a te które są nie są proste, ale dzięki dobrym źródłom nie muszą być trudne…

1. Otwarte od pn.-pt. 8:30 do 17, soboty 9-13, a w czasie wakacji pn. –pt. 8:30-15.
2. Karta czytelnika kosztuje 10 zł, otwarte pn-pt. 8:30-20, sobota 9-20, niedziela 10-15. Katalog.
3. Wyrobienie karty to koszt 9 zł, potrzebny dowód, otwarte pn. – sob. 9-21, niedziela 15-20, w czasie wakacje godziny ulegają zmianie. Katalog.