Idąc na pierwszy wykład miałem mieszane uczucia. Wcześniej słyszałem o zaletach tego przedsięwzięcia, rozmawiałem z kilkoma osobami na ten temat, ale nie byłem do końca przekonany o pożytku z tych wykładów dla mnie. Po drugim wykładzie moje podejście się zmieniło i do końca korzystałem z darmowej, szczegółowej i profesjonalnej wiedzy. Byłem absolutnie zaskoczony tym, co tam usłyszałem. Wykładali praktycy, najlepszego sortu, z doskonale przygotowanymi materiałami. Wiedza duża, dziwi mnie, że taki „kurs” jest darmowy, a wstęp na niego jest wolny. Dla kogoś, kto chce pracować w finansach taka wiedza jest nie do pogardzenia.

Ale o samym przebiegu. Wykłady odbywały się na SGGW (kampus), na SGH i oczywiście na WNE UW. Spora część wykładów była na WNE i moim zdaniem tak powinno pozostać. Fakt, SGH w budynku C ma naprawdę dobry sprzęt, lecz w końcu to KNSG UW jest głównym organizatorem Forum. Wszystkie wykłady były dobrze przygotowane, ale moją szczególną uwagę zwrócili następujący prowadzący: pan Tomasz Niemiec za konkrety dotyczące rynku walutowego, pan Błażej Wajszczuk za dobre ujęcie tematu instrumentów rynku pieniężnego i zarządzania nimi, pan Bartłomiej Małocha za temat o derywatach rynku pieniężnego, ponoć jeden z najlepszych w tym temacie, pan Piotr Mielus za dobrze opracowany temat opcji, pan Rafał Foltynowicz za temat o wycenie instrumentów pochodnych rynków stopy procentowej, pan Grzegorz Taraszkiewicz-Sirocki za wybitnie opracowany temat opcji egzotycznych oraz pan Bogusław Cezary Moskała za temat o rynku obligacji zagranicznych i za inicjatywę funkcjonowania Forum. Pełną listę tematów oraz informację o prelegentach można znaleźć na oficjalnej stronie Forum. Zdecydowanie trzeba powiedzieć, że czas poświęcony na te zajęcia jest czasem 100% wykorzystanym.

Ten etap zakończył się egzaminem, którego wyniki poznamy przed świętami. Mam nadzieję, że nie narobiłem tym razem głupich błędów i uda mi się dostać do drugiego etapu. Przy okazji warto wspomnieć, że poznałem organizatorów tej inicjatywy ze strony KNSG, tylko szkoda, że tak późno. Przy okazji odwalę prywatę – pozdrawiam Cię Przemku . Myślę, że za rok Forum nadal będzie przyciągało widownię i poziom nie zejdzie niżej ani o milimetr. Może warto by do tego przyłożyć swoje rączki?

Na początku frekwencja była dość spora, choć potem widywałem coraz mniej osób. Na ostatnich wykładach widownia nie była zbyt duża. Na egzaminie, na który była zarezerwowana była aula na ok. 100 osób, była zajęta ok. połowa miejsc. Nie wiem, czy jest to związane z małą popularnością tego typu zajęć w Polsce, czy też to jest wystarczająca liczba osób, by uznać ten rynek za nasycony. Słyszałem, że ponoć przyjeżdżali ludzie spoza Warszawa. Nie dziwię się, bo zwykły kurs o podobnej tematyce kosztuje chyba ok. 4 tys. zł. Co prawda prowadzi go Robert Steiner, którego książka pt. „Kalkulacje Finansowe” jest prawie nie do zdobycia, lecz myślę, że styczność z różnymi ludźmi z różnych instytucji pozwala na coś więcej. Na nabranie ogólnego view na te środowisko.

Trzeba jeszcze wspomnieć o tym, ze najlepsi są polecani przez ACI Polska bankom i mogą liczyć (ale nie są one gwarantowane) na praktyki w różnych instytucjach, nie tylko bankach, ale też TFI/OFE i podobne. W zasadzie fajnie by było jakby ktoś w końcu docenił mój trading i pozwolił naprawdę się wykazać. W sumie wszystko przede mną, czego i Wam wszystkim życzę.

Rozwiązania nadal nie ma, w dłuższej perspektywie widać jasno silną konsolidację między 1,3450-1,38. Ruchy są dość mizerne, nawet jak na daytrading. Ok., dało się handlować, ale przydałby się wyraźny trend. Nie dlatego, żeby zarobić (choć też), ale po to by wiedzieć, czy świat jest za czy przeciw dolarowi. To pozwala prognozować trendy na większości innych par walutowych oraz na innych rynkach, np. zachowania indeksów giełdowych czy też rynek stopy procentowej. A taki kierunek ułatwiłby „poruszanie się” po rynku.

Następny tydzień będzie już wolny od wygasających kontraktów i opcji, może ktoś stwierdzi, że koniec mocnego dolara. Tak może się stać jeśli 3-4 największe instytucje odwrócą pozycje. Ale nie liczmy na żadne teorie spiskowe, bo gdybyśmy się tylko tym żywili, to świat stałby się bardzo nieprzyjemnym miejscem do życia. Fakty są takie: kurs eurodolara znajduje się w pobliżu tegorocznych minimów. Ciągle jest to niewielka zmienność. Wyjaśnić to można sytuacją makroekonomiczną, ale bardziej zdroworozsądkowa wydaje mi się teza, że dużo spekulantów otworzyło pozycje długie w dolarze, a krótkie w innych walutach, a teraz walczą o dobry kurs, do wykonania ich kontraktów i opcji. Następny tydzień pokaże nam, czy to jakaś dłuższa tendencja, czy też kontrakty (głównie te OTC, standaryzowane to relatywnie mała część obrotu) już wygasły. Moje oczekiwania nie precyzują kierunku kursu w przyszłym okresie. Równie dobrze może to być up jak i down. W każdym razie, kiedyś musi się wybić z konsolidacji, ale ta może jeszcze potrwać…

Rys. 1 EURUSD, dzienny, blisko solidnego wsparcia

Czyli jak? Że niby nie wiadomo? Wsparcia to 1,3440, 1,3330, 1,3250. Myślę, że jeśli wybijemy się z konsolidacji (pierwsze wsparcie) to te ostatnie wyznacza maksymalny zasięg. Opory to 1,3820, 1,3970 a potem 1,4180, ale to już dłuższa historia. Jeśli będą wzrosty (wyjście ponad pierwszy opór) to można się spodziewać psychologicznego oporu 1,4. Jeśli żaden z tych scenariuszy się nie zdarzy, to czeka nas kolejny tydzień mielenia tych samych poziomów. W dłuższej perspektywie można zawsze zająć pozycję długą w stradle (stelaż) lub strangle (pętla). W pierwszym przypadku średni kurs powinien wynosić ok. 1,3635 (uśredniony zakres konsolidacji), a drugi powinien mieć kursy ustawione na granicach konsolidacji. Są to oczywiście strategie opcyjnie pozwalające zarobić na zmianie kursu obojętnie, w którą stronę, byle ten ruch był duży. Wygasanie za 3-6 miesięcy. W każdym razie kurs powinien zmienić 3 po przecinku na inną liczbę, by strategia zadziałała.

Rys. 2 GBPUSD, dzienny, widać silny trend spadkowy

GBPUSD (cable) jest bardziej przewidywalne. Widać tam po prostu silny trend spadkowy i takie tendencje powinny się utrzymać. Wystarczy, że poziom 1,4850 zostanie złamany. Jest to obecnie najlepsza alternatywa dla eurodolara. Dziś krótko i na temat.

Rys. 3 WIG20, intraday, pod koniec działania związane z futures

Jeszcze parę słów o wygasaniu kontraktów. Na GPW widać, że ponad 80 tys. otwartych kontraktów robi swoje i każdy chce mieć jak najlepszą cenę rozliczenia. Szczególnie, że większość inwestorów siedzi na pozycjach długich. Znaczenie mają też arbitrażyści, którzy sprytnie dorabiają na ostatniej sesji manewrując między rynkiem kasowym a terminowym, a obroty mówią same za siebie. Choć skończyło się mniej więcej w punkcie wyjścia.

Ten wpis jest przedwstępem do całego cyklu Simplicity & Effectiveness, ale myślę, że pewne sprawy trzeba uporządkować. Ostatnio w ramach powrotu do daytradingu i pewnych technik,  z którymi zaczynałem, okazało się, że zapominałem o podstawowej rzeczy taka jak średnia ruchoma. Niektórzy uważają, że teraz to nie ma znaczenia, lecz jednak ma. Może to nie jest super strategia, ale dostarcza pożytecznych informacji. Oczywiście nie każda i nie wszędzie. Stąd ten wpis, który traktuje o podstawowych technikach AT. Nie będę się rozwodził nad tym, czy to jest skuteczne, czy nie, lecz powiem co nieco o nieco zapomnianych, podstawowych technikach.

Joe DiNapoli ma dobrą filozofię. Proste jest dobre. W jego książce opisane są podstawowe wskaźniki, takie jak średnie ruchome przesunięte, MACD, DPO i podstawowe poziomy Fibo. I to jest całkiem skuteczne. Nie są to jakieś ważne zależności, teorie, które opiszą nam najbliższą przyszłość. Ale DiNapoli na tym zarabiał. Do czego zmierzam? Do obalenia pewnych mitów. Wskaźniki nie są złe. Niedobrym działaniem jest tylko przesadzenie z ich ilością. 1-3 wskaźniki, dobrze dobrane i dobrze interpretowane są ok. Mówiąc to mam na myśli np. taki setup: MACD + średnia krótka + średnia długa. Nie twierdzę, że to jest super skuteczny system, ale może być dobrą bazą do własnego, lepszego. Dlatego czasem trzeba spojrzeć na nie i zobaczyć dodatkowe wsparcie/opór. Wbrew pozorom dużo ludzi obserwuje średnie 50 czy 200 na daily. A skoro dużo ludzi coś obserwuje, to może warto się tym zainteresować.

Jakie to wskaźniki? Warto czasem spojrzeć na SMA 50 (ewentualnie shifted 3) i SMA 200 (ewentualnie shifted 7) na dziennym interwale. MACD (8,17,9) też na dziennym. DPO (7) na godzinnym. Pivot Points ( (High + Low + Close)/3 ), które dostarczą nam informacji o „poziomie dnia”. Nie musi być on respektowany, ale wiemy, ze istnieje. Ze wskaźników to tyle. Reszta jest wg mnie mniej przydatna, a te dadzą nam dodatkowe dane, choć nie mogą stanowić sygnałów samych w sobie.  Jak do tego dojdzie Fibo i wsparcia/opory to sytuacja staje się coraz bardziej clear. Ale to wszystko jest bardziej do overview niż tradingu. Niemniej warto obserwować.

Dementuję. Nie zmieniam systemu. Ja korzystam z teorii fal do zyskania informacji o tendencjach dłuższych niż tydzień (oznaczenia na tygodniowym i dziennym interwale), a z Harmonic Trading jako generatora sygnałów, wsparć, oporów itp. To zostaje. Ale dochodzą nowe informacje, takie jak wyżej wymienione dane czy też dane makro. Dlaczego? W bankach, jeśli nie ustawia się rynku pod klienta, to newsy pozwalają na danie powodu do zawarcia takiej a nie innej transakcji. W końcu dealer, to ten, który nie zawiera transakcji bez powodu. A jak możemy antycypować to co zrobią więksi uczestnicy (wielu większych) to możemy zająć pozycję na lepszych warunkach. I oto właśnie chodzi. O samej filozofii napiszę już niedługo, ale zachęcam do komentarzy już teraz.

Dziś luźniej, bo studia znowu dają o sobie znać. I z tej pozytywnej strony i z tej negatywnej. Niestety, tak to bywa ze studiami, że bombardują nas wiedzą niekoniecznie przydatną, którą trzeba znać, bo takie są wymagania egzaminacyjne. A egzamin trzeba zdać, jeśli chce się mieć wyższe wykształcenie. Tak, wiem, to mój własny wybór. Ale dlaczego nie można przekazać całej, przydatnej wiedzy innym, by budować nowe, lepsze pokolenie, by całe społeczeństwo szybciej się rozwijało? Nie wiem, czy to kwestia naszej lokalnej „kultury”, czy też inne czynniki, ale moim zdaniem, to nie powinno mieć miejsca.

Niestety, pojawia się wiele przedmiotów, które są potrzebne, lecz nie są realizowane tak, jak wskazywałaby na to logika. Każdy przedmiot powinien przekazywać nam wiedzę, którą potem możemy spożytkować, by budować dobrobyt społeczeństwa. Pomińmy jednak idealistyczne cele i po prostu postawmy na pragmatyzm. Po prostu np. dowód mniej ważnego twierdzenia do niczego mi się nie przyda. Rozumiem, że udowodnienie twierdzenia jest czymś niezłym, potrafię coś, czego nie umie większość innych, ale czy naprawdę to przyda się mojemu odbiorcy? Mnie (już mnie) jako ekonomisty interesuje jak to działa tak bym mógł to zinterpretować i przede wszystkim to jak (do czego?) mogę wykorzystać dane metody. Nie, nie jestem przeciwnikiem matematyki, lecz chcę by ta matematyka była dla mnie użyteczna. A jej uprawianie jako sztuki dla sztuki, może być dobre wśród „kółka hobbistów”, a nie na wykładach, które mają nam pomóc w rozwiązywaniu przyszłych problemów.

Drugą skostniałością na polskich uczelniach jest wzbranianie się od używania komputera. Chyba bezcelowe jest liczenie ręczne zadania z kilkunastoma zmiennymi, skoro można je szybko wrzucić w komputer i mieć z pewnością dobre rozwiązanie. A tak, wychodzę z umiejętnością ręcznego liczenia danych typów zadań, może wiem nawet jak to działa, ale nie wiem, jakich programów użyć i jak wprowadzić do nich dane. Ok., ja umiem się dobrze posługiwać komputerem, programowanie pozostawiło swoje piętno, lecz nie każdy tak musi. Tego mi chyba najbardziej brakuje.

Po ukończeniu studiów mam dużą wiedzę teoretyczną, z której na praktykę mogę przełożyć max 20% wiedzy. Sporo przedmiotów nie jest potrzebnych, sporo jest realizowanych na zasadzie 4xZ, albo z bardzo niewielkimi wymaganiami na zaliczenie. Dlatego, jeśli tylko możemy, rozwijajmy się we własnym zakresie. Ja w ten sposób nabyłem ok. 90% wiedzy, z własnej woli i w tematach, które lubię. Te twierdzenie jest truizmem, ale bardzo dużo ludzi nie zwraca na to uwagi. A piszę o tym, bo to mnie dziś mocno wkurzyło.

Z pewnością nie można nigdy stwierdzić, że coś się stanie. Można jednak próbować przewidzieć lub wysnuć pewne wnioski na podstawie dostępnych danych. Jeśli nie mamy ich wszystkich lub znaczącej większości (a szczerze mówiąc nigdy nie mamy dość danych), to trudne będzie stwierdzenie co się stanie w poniedziałek. Myślę, że tendencje piątkowe są jasne, ktoś pozbywa się dolara. Taki ruch może mieć kilka przyczyn, ale wg mnie jakaś większa instytucja zamykała pozycję, albo jakieś instrumenty wygasały w czwartek i w piątek już nikt nie przytrzymywał nisko kursów, albo spekulanci, którym znudziła się konsolidacja, a wymieniali dla kogoś duże sumy, powrócili do normalnego tradingu. Te opcje wydają się najbardziej zdroworozsądkowe, bo ani dane makro ani analiza techniczna nie pokazywały żadnych sygnałów do tak konkretnego ruchu.

Rys. 1 EURUSD, dzienny, wsparcia i opory

Skupię się na majorsach. EURUSD zrobił w piątek prawie figurę, a całe wzrosty, zaczynając od środy to 2,5 figury (liczę low-high). Niby niewiele, ale trochę się pozmieniało. Obecny kurs to 1,37669 i jest to zamknięcie powyżej linii trendu spadkowego. Wzrosty zatrzymały się na silnej linii oporu 1,3798, na którą składają się 61,8% Fibo od 2 lutego do dna spadków, szczyty lokalne z 10,16,17 lutego i arbitralnie przyjęte górne ograniczenie konsolidacji. Jeśli więc w poniedziałek zamknięcie nastąpi powyżej 1,38 to wzrosty mogą osiągnąć 1,4-1,41. Wg teorii fal jesteśmy w fali 4 spadkowej piątki i właśnie w tamtych rejonach może zostać zakończona ta fala, choć nic nie stoi na przeszkodzie, by zakończyła się ona już teraz. To oznacza, że jakby nie patrzeć, w dłuższym terminie oczekiwane są tendencje spadkowe. Ważne opory to: 1,3897; 1,4025 i ewentualnie 1,41. Wsparcia mamy na poziomie 1,3662 i 1,3570, choć nie przesądzałbym o ich sile.

Rys. 2 GBPUSD, dzienny, wsparcia i opory

GBPUSD też nie zaskoczył i podążał za eurodolarem. Sygnał kupna na MACD, wybicie ponad próg zmienności, zanegowanie poziomu 38,2% Fibo. Została do domknięcie luka 26.02-01.03 i target można obstawiać na poziomie 1,5422. Jeśli eurodolar będzie kontynuował zwyżkę to funt powinien osiągnąć ten poziom bez większych problemów. Tu także można nakreślić scenariusz, że znajdujemy się w fali 4 spadkowej piątki wg Elliotta. Zastanawia mnie tylko czy te korekty powinny być płaskie, czy raczej dynamiczne. Wydaje mi się, że płaskie. Ważniejsze opory: wspominana luka i poziom 1,53. Wsparcie w okolicach 1,5020.

Rys. 3 USDCHF, dzienny, wsparcia i opory

USDCHF także pokazał większą zmienność w piątek. Mocna, spadkowa świeca, pokazuje, że dość już zamieszania i spekulanci na tym rynku chcą rozjaśnić sytuacje lub po prostu zapolować na czyjeś stopy. A że największym spekulantem są sami Szwajcarzy to może mieć to też podłoże w kształtowaniu kursu franka. Widać silne przebicie poziomu 38,2%, ale przed nami ważne wsparcia: 1,0570 i 1,0540. Oba zawierają w sobie zgrupowania zniesień. W zasadzie poziomem ważnym jest 1,0420, gdzie znajduje się 61,8% Fibo, a nieco przed linia trendu wzrostowego.

Podsumowując, w piątek się działo, ale to nadal za mało by mówić o zmianie tendencji w dłuższym terminie. Warto obserwować SMA albo EMA o okresie 200 (lub 250, czyli roczna) przesuniętą albo o zero albo o 7. To dość dobrze oddaje tendencje długoterminowe.

Z tym daytradingiem bywa różnie. Sam przez studia nie mam czasu na daytrading, który pamięta jeszcze czasy moich początków (nawet nieźle szło). Dziś się upatrywałem na pozycje dwie. Tzn. od 15, bo o tej wróciłem do domu. Jeden scenariusz to wybicie ponad linię trendu na H1, czyli wejście long@1,3598, ale SL musiałbym postawić mniej więcej na 1,3525, co nie pasowało do mojego TP, który jest mniej więcej równy tyle samo. Transakcja nie zawarta. Drugi scenariusz to wejście short@1,3590, ustawienie SL@1,3639 (49 pips), a TP (potencjalne) to poziom ~1,3474 (116 pips). Poziom wejścia jest dobry, linia trendu, DPO na poziomie neutralnym, Reward/risk ok (2,36) ale ja nie widzę mocnego uzasadnienia tej pozycji. Ok., mówią o Grecji i potencjalnie dobrej sytuacji dolara, ale czy to dostateczny powód? W daytradingu nie można polegać na samej AT, lepiej wspomagać się danymi z rynku. Transakcja  nie zawarta. Powód? Lepiej stracić okazję niż pieniądze. Dawno nie robiłem takich transakcji, jestem zmęczony itp. Przekonamy się potem, czy mój filtr (zmęczony itp. = nie grasz) zadziałał i dobrze, że nie zawarłem transakcji.

Rys. 1 EUR/USD, godzinny, zaznaczona potencjalna transakcja, której nie zrobiłem ze względu na moje zasady tradingu

A sama sytuacja na EUR/USD? W bok. Nadal mam przekonanie, że poziomy 1,3745 i 1,3445 ograniczają tę konsolidację. To co prawda 2 figury, ale ja pamiętam jak kończyły się takie gry w konsolidacji. Doświadczenie podpowiada mi, że samym środku (czas trwania i tak można zweryfikować dopiero jak się skończy) jest mniej więcej najbezpieczniej. A ja teraz przewiduję raczej koniec, niż środek. Kiedy to jest środek? Tak po 6-7 dniach roboczych konsoli. Oczywiście po silnych spadkach i w żadnym innym czasie. Mój następny komentarz powinien się pojawić dopiero po wybiciu i to potwierdzonym, ale nie stawiajmy żadnych absolutów.

Rys. 2 GBP/USD, dzienny, poziomy 'ważne'

Funt. W stosunku do dolara, wczoraj zachował się konkretniej, dzisiaj też mieli okolice poziomu 1,5000. MACD (dzienny) zbliża się do klasycznego sygnału sprzedaży, ale dopóki go nie wygeneruje to tylko gdybanie. Co będzie przełomem? Powrót powyżej 1,5331 albo spadki poniżej 1,4849, które będą sugerowały kontynuację trendu. Ważnym poziome, choć w tej chwili mało wyczekiwanym jest 1,5417. Tam rozegra się gra, o cenę funta na najbliższe miesiące.

Dzisiejszy dzień nie był wspaniały dla traderów, którzy poranne umacnianie się euro. Sam myślałem rano nad pozycją, ale tej nie było, bo 7 godzin na uczelni. Jeśli coś będzie się działo, to na bieżąco będę informował na Twitterze, ale chyba przeczekam konsolę. Dla mnie konsolidacja nie jest szansą na zyski, przynajmniej przy obecnym podejściu. Mam nadzieję, że to się szybko zmieni, bo zaczynam nad tym pracować.

Autor nie wypowiada się w tonie fascynacji prostotą i sporą skutecznością metod, które opisuje. Nie znajdzie się tam też bardzo zaawansowanych technik dotyczących np. analizy czasu itp. A jednak ta książka ma w sobie coś, co przynajmniej mi, pokazało, gdzie szukać właściwej drogi. Bo nie trzeba wyrafinowanych strategii, analizy n-wymiarowej, skomplikowanych obliczeń, ani figur, by zarabiać. Słowa DiNapolego potrafią to uświadomić. Ale pomijając moje prywatne doświadczenia, trzeba przyznać, że książka jest solidnym wstępem do dobrego tradingu.

300 stron, 3 części, 15 rozdziałów i 10 krótkich dodatków w cenie 156,90 na maklerska.pl. To wszystko jest wiedzą pokazującą, że spekulacja nie jest czymś wybitnie trudnym, ani też łatwym zajęciem. Oprócz kilku ciekawych metod, paru formacji i słynnych poziomów DiNapoelgo można tam znaleźć kilka słów o różnicach między systemami mechanicznymi a uznaniowymi. Żadne z podejść nie jest lepsze od drugiego, jest to powszechnie znany fakt, choć mimo tego nadal trwają zażarte dyskusje na ten temat. Jest też wspomniane o różnicach między daytradingiem a handlem pozycyjnym. Oprócz tego są przydane wskazówki, co robić w niektórych sytuacjach, a ubarwienie tego wszystkiego postaciami Hanka, Dana i Carla sprawiają, że książkę czyta się przyjemnie. Dodatkowo stawianie pytań i odpowiadanie na nie, pozwala usystematyzować wiedzę. Dodatkowo autor wzbogaca treść swoimi doświadczeniami w poszukiwaniu wiedzy.

Same metody wydają się dzisiaj niebyt wyszukane. Oscylatory, średnie ruchome, najbardziej podstawowe rzeczy. Do tego Fibo, ale tylko 2 poziomy. Dzisiejsze metody wykorzystują wiele różnych współczynników. Poza tym formacje związane ze średnimi przesuniętymi. Ale tak naprawdę w prostocie jest metoda i przyszłość. Ja zajmowałem (i zajmuję się) się różnymi technikami i podczas intensywnych testów metod DiNapolego było po prostu fajnie. Prosto, przejrzysto, jasno. Niestety na bardzo płynnych rynkach to nie działało, dało się zastosować na WIG20 futures, czy kontraktach na ryż, ale na EUR/USD było z tym trochę więcej problemów. Jednak wg mnie te metody są najlepsze na rynki towarowe i tak już pozostanie. Bo w sumie każdy typ rynków wymaga innych metod.

Książkę polecam ludziom między początkujący a średniozaawansowany. Tzn. zaczynający muszą poznać, jak działa rynek, a ci bardziej zaawansowani większość z tych problemów już rozumieją. Jeśli chodzi o minusy to oczywiście jest to typowo amerykańska reklama szkoleń, systemów itp. A z metod mogę polecić MACD, DPO, średnie przesunięte (i formacje z nimi związane, tj. podwójny powrót, bułki z masłem, toru kolejowego i rozważania na temat formacji „tak jakby”) i zgrupowania DiNapolego. Proste i skuteczne metody. Wskaźniki nie są takie złe, jeżeli nie używa się ich więcej niż dwóch i oczywiście tylko jak potwierdzenie.

Zaletami pozycji są:

• wyjaśnienie podstawowych „prawd” dot. rynków
• dobre wprowadzenie do pojęcia systemów
• ukazanie w nowym świetle podstawowych metod
• konkretne przykłady zastosowania danych technik
• forma pytanie-odpowiedź, co ułatwia przyswojenie wiedzy

Jak zawsze znajdą się też wady:

• typowo amerykańska reklama swoich szkoleń itp.
• brakuje wskazówek, co do rozszerzenia badania poziomów DiNapoelgo do analizy zgrupowań Fibo (więcej współczynników)
• dla niektórych trochę przestarzały sposób prezentacji

Polecam dla każdego. Ci mniej zaawansowani uzupełnią swój warsztat, ci bardziej – skonfrontują swoje poglądy. I parę technik naprawdę się przydaje, nawet przy zupełnie innych systemach.

Z ciekawszych danych mieliśmy GDP Kanady (+0,6% m/m), PMI w USA (przemysłowy: 56,5 vs poprzednia 58,4, nie-przemysłowy: 53 vs 50,5), podniesienie stóp procentowych w Australii do 4%, niezmienione stopy w Kanadzie (0,25% overnight), GDP Australii (0,9 q/q), niezmienione stopy procentowe w Euro Zone (1%) i Wielkiej Brytanii (0,5%). Wczorajszy Home Sales w USA (-7,6%) i dzisiejsze Payrolls (-36k vs prognoza -56k) i stopa bezrobocia w USA na poziomie 9,7% (lepszym). Całkiem sporo danych, jak zwykle na początku miesiąca. Dane mieszane, dlatego na głównych parach nastąpiło niewielkie odreagowanie (głównie dzisiaj), co tyczy się szczególnie funta. Funt został prze-spekulowany i czeka go teraz korekta i to spora. Jak na razie od dołka (GBP/USD) jest ok. 3,5 figury. Na EUR/USD jest nadal coś w rodzaju konsolidacji i chyba jeszcze jakiś czas jesteśmy na to skazani, zwłaszcza, że spadki były duże. Dlatego ja powoli przerzucam się na egzotyki, w miarę możliwości.

Rys. 1 USD/JPY, daily

Ale nas interesują pary jenowe. Dotychczas jen był dość mocny nie tylko w stosunku do dolara. Dzisiaj okazało się, że dobre dane = mocny dolar i widać to dobrze na parach jenowych i tylko na parach jenowych, bo w stosunku do innych walut dolar i tak jest już mocny. Nie wszystkich, bo złoty jest tu dobrym przykładem, ale do większości. A dolar w stosunku do jena dziś pokazał siłę. Aż 130 pips w górę (co nie jest wielkością małą, ruch o 2 figury jest dość rzadko spotykany). Obecnie cena znajduje się w granicach 90,40. Potencjalna strefa oporu to 91,30-61. Jeśli zostanie przebita to atak na ostatni większy szczyt (93,60) jest prawdopodobny. Warto zauważyć, ze strefa oporu zawiera też opór wynikający z linii trendu spadkowego (styczeń-marzec). Dodatkowo MACD jest sygnałem za kupnem, ale jak wiadomo, ze wskaźnikami trzeba uważać.

Rys. 2 EUR/JPY, daily

Inne pary jenowe? EUR/JPY dzisiaj to dwie figury. Niestety tu trend jest silny, a stety, ze ten wzrost należy potraktować jako korektę i lepszą cenę do zajmowania pozycji zgodnych z trendem. Ważnym poziomem jest 124,12, który kryje za sobą zgrupowanie zniesień Fibo. Silniejszy jest co prawda 126,80-97, lecz dojście ceny w tamte poziomy to temat na dłuższe czekanie. Choć sygnał jest wyraźnie pro-wzrostowy, to ja poczekałbym na reakcję na rzeczony poziom 124,12. A GBP/JPY? Także odreagowanie, ale jak spojrzymy w szerszej perspektywie, trend spadkowy jest silny i jeśli ma to być jego zmiana to potrzebujemy jeszcze miesiąca (lub kilku dni intensywnych wzrostów) by to potwierdzić. Opory to 137,04 i wyższe ~139,50 i ~140,30. I to max co da się wyciągnąć w najbliższym czasie (oczywiście wg mnie).

Rys. 3 GBP/JPY, daily

A w następnym tygodniu czekają nas takie dane jak decyzja w sprawie stóp LIBOR (oczekiwane pozostawienie na 0,25%) oraz Trade Balance Wielkiej Brytanii, Chin, Kanady, USA, dane o bezrobociu w Australii i Kanadzie oraz produkcja przemysłowa Chin. Miejmy nadzieję, że może te dane wyklarują wyraźny ruch i nie będą skazywały nas na globalną konsolidację.

Całego koszyka nie da się dość krótko opisać. Skupię się na parach EUR/PLN i USD/PLN, których notowania są dla nas ważne. Oprócz nich zajmę się też USD/CCK (dolar do korony czeskiej), EUR/CCK (euro do korony czeskiej), USD/HUF (dolar do węgierskiego forinta) i USD/LVL (dolar do łata łotewskiego). Złoty i korona czeska są ważne dla regionu i to właśnie im poświecę więcej uwagi, a reszta walut jest tu jako wprowadzenie do ich dokładnej analizy. Do koszyka brakuje jeszcze korony estońskiej, lita litewskiego i ewentualnie hrywny.

Złoty od dłuższego czasu się umacnia, wielu mówi, że jest to reakcja na silne fundamenty polskiej gospodarki, ja mówię, że to skutek kumulacji pozycji krótkich na parach złotowych, które niekoniecznie wynikają z przeświadczenia o gospodarce. W stosunku do euro złoty jest na najniższym poziomie od ponad roku. Cena w granicach 3,90 przypomina nam czasy z połowy 2007 roku i stanu przed-kryzysowego. Do średniej, sensownej wartości złotego niewiele brakuje, tak około 20 gr. Na rys. 1 zaznaczyłem poziomy wsparcia i ten na ~3,73 jest mniej więcej docelowy. Obecnie znajdujemy się w trendzie spadkowym, lecz poważnym wsparciem jest linia trendu długookresowego po rozpoczęciu korekty. To oznacza, że kurs musi spaść jeszcze o ok. 10 gr., by mówić o zanegowani tego poziomu, a to już nie takie pewne. W stosunku do dolara, złoty nie znajduje się na newralgicznym poziomie. Na rys. 2 zaznaczone są poziomy wsparć, poziomy 2,70, 2,62 i kolejne, z czego 2,62 jest uśrednionym poziomem „sensownym”, choć to tylko moja opinia, a wartość waluty wycenia rynek w długim terminie. Trudno powiedzieć cokolwiek o przyszłej sytuacji, wiele zależy od CF związanych z inwestycjami w naszym kraju i importem (bo Polska ma deficyt handlowy, 7,6 mld € wg Eurostatu), ale o prawdziwej wartości złotego zdecyduje kurs wymiany przed wstąpieniem do strefy euro.

Rys. 1 EUR/PLN, weekly

Rys. 2 USD/PLN, weekly

Dolar do korony czeskiej notuje całkiem przyzwoite poziomy 18,75. Jest to całkiem średni poziom, a w dodatku same notowania są ostatnio dość przewidywalne. Na rys. 3 widać wykreślone kanały i łagodne linie MACD. To wystarczy by uznać koronę za dość stabilną walutę i inwestycję pozycyjną. Najbliższe wsparcie to 17,88, a opór 19,56 i warto uważać na te poziomy przy handlu. Tendencje oczywiście umacniające się. Euro w stosunku do korony wygląda nieco lepiej, z korzyścią dla korony. Można tu się dopatrzeć wybicia z trójkąta. 25,03 to wsparcie i jak na razie widzę to tak: pozycja krótka, target rzeczone wsparcie i oczekiwanie na ważne wydarzenia na świecie. W ujęciu midterm to  całkiem dobra inwestycja (spekulacyjna).

Rys. 3 USD/CCK, weekly

Rys. 4 EUR/CCK, weekly

Forint zachowuje się podobnie jak inne waluty regionu. W ujęciu względnym osiąga podobne zmiany jak inne waluty, np. złoty. Także widać wyraźne trendy. Choć tu spadki nie są już takie pewne, jak na razie jest to krótkoterminowy kanał wzrostowy i można spróbować zagrać na odbicie w tym kanale, czyli obserwować poziomy bliskie 190 i czekać na odpowiednią pozycję. Bardzo ważny jest niezaznaczony poziom 190,30, który pozwala na właśnie taki scenariusz. Osobiście nie uważam waluty Węgier za jakiś mega-spekulacyjny instrument, ale w ramach odejścia od „nudy” na parach głównych to może być ciekawa alternatywa.

Rys. 5 USD/HUF, weekly

A tego wszystkiego dopełnia łat. Ten wygląda o wiele ciekawiej. Ostatnio nie umacniał się tak jak inne waluty regionu, lecz ze względu na nieciekawe dane dot. gospodarki Łotwy „wykonał” korektę ABC, która mogła już się skończyć. Nadal jest to trend wzrostowy. Zaznaczyłem potencjalne wsparcia. Można spróbować spekulować na zmianę sentymentu i wzmocnienie nastrojów dot. inwestycji na Łotwie. Być może ten region powróci do łask inwestorów i kryzys minie, a GDP wzrośnie. I to jest prawdziwa spekulacja. Zachęcam do zgłębienia tematu, zarówno analizy samej waluty jak i gospodarki.

Rys. 6 USD/LVL, weekly

Czego to wszystko dowodzi? Analizując jedną z walut regionu nie można zapominać o innych. Inwestycje koszykowe, czy to słuszne, czy też nie mają duży wpływ na waluty regionu. Widać to nie tylko po wykresach kursów walut, lecz też po sile korelacji tychże. Czy można to jakoś wykorzystać? Pracuję nad tym, ale wydaje mi się, że są dobre sposoby na podłączenie się do tego typu inwestycji, ale na pewno nie na „grę” przeciw nim, ze względu na nakłady kapitału.

W moich rozważaniach przyjmuję, że jest to osoba, która ma sporty wartościowo portfel, gdyż zbyt mały uniemożliwi prawidłowe zastosowanie dywersyfikacji. Taki portfel to mniej więcej 70-150 tys. Podzielone między wiele różnych źródeł inwestycji. Faktu dywersyfikacji chyba nie muszę tłumaczyć, truizmem jest nie stawianie na jedną kartę, nawet w spekulacji. Opiszę czynniki za jak i przeciw różnym formom inwestycji, podam przykład podziału portfela i powiem o kilku wg mnie ciekawych formach inwestycji. Bardzo egzotyczne formy jak instrumenty pominą, tj. nie będzie opcji (chyba, ze do hedgingu) a tym bardziej struktur, opcji egzotycznych, inwestycji w sztukę i nieruchomości, czyli aktywa trwałe są pominięte.. Portfel układany pod typowego średnio-zamożnego inwestora.

Najbardziej podstawową formą jest lokata w banku. Jej udział w portfelu zależy od awersji do ryzyka, ale ja zaprezentuję inne ujęcie. Na oprocentowanie lokat działa głównie referencyjna stopa procentowa, ale także sytuacja na rynku, pożądany poziom zabezpieczeń przez banki itp. Trudne czasy jednak się kończą i powoli możemy myśleć o podwyżce stóp procentowych. Pociągnie to za sobą wzrost oprocentowanie depozytów, lecz obecne okolice 5% są na tyle elastyczne, że podwyżek wyższych niż 50 pb nie ma co się spodziewać. Banki i tak nadal maja dużą płynność w segmencie depozytów terminowych. Wojny na oprocentowanie nie będzie. Dlatego lokaty nie powinny stanowić więcej niż 20% portfela (5-20%), bo raz, że ich realne oprocentowanie jest dość niskie (inflacja ~3,6% r/r), a dwa z powodu kruczków prawnych i różnych rozwiązań „awaryjnych” banków. Niestety jest to jedyny instrument inwestowania krótkoterminowego (w pewnym sensie ekwiwalent bonu skarbowego) i wszystko zależy tylko i wyłącznie od potrzeb płynności.

Kolejna forma lokaty kapitału to obligacje. Generalnie są dwie strategie. Zakup np. dwulatek i przetrzymanie ich do wykupu, dzięki czemu cena rynkowa nie będzie miała dla nas znaczenia. Te są polecane osobom, które chcą bezpiecznej lokaty kapitału na dłużej i o nieco wyższym oprocentowaniu niż lokaty. Nie spotkałem się z przekroczeniem tenoru 5Y (pięć lat) przez indywidualnych inwestorów. I wcale się nie dziwię, pięć lat to już dość długi okres zamrożenia kapitału. Druga strategia to zakup wybranych obligacji i ich sprzedaż przed terminem wykupu po korzystniejszej cenie. Zasada zmian ceny jest prosta: gdy stopa procentowa rośnie (maleje), to ceny spadają (rosną). Jak widać przy zakładanych podwyżkach stóp procentowych nie opłaca się kupować obligacji z premią (ceny powyżej ceny wykupu lub najczęściej powyżej 100), ale obligacje z dyskontem mogą stać się atrakcyjne (ceny poniżej 100). Trzeba też zauważyć, że wpływ na cenę maja też czynniki zewnętrzne i gdy cen obligacji spada z powodu zwiększenia awersji do ryzyka i nieufności inwestorów, to warto wtedy takie obligacje kupić (mowa o polskich, rządowych) po niższej cenie i zaryzykować (i tak te ryzyko jest umiarkowane w porównaniu np. z hiszpańskimi o grackich nie wspominając). Te strategie polecane są jednak osobom, które maja czas i wiedzę. Zwykle obligacje to ok. 20-40% portfela (zależy od tego czy defensywny czy ofensywny).

Inną formą są jednostki uczestnictwa w funduszach i akcje. Jeśli nie mamy czasu i wiedzy to jednostki uczestnictwa co najmniej 2 różnych funduszy powinny znaleźć się w naszym portfelu. Wybieramy fundusze z różnych segmentów i różnych towarzystw, aby zachować zasadę dywersyfikacji. Jeśli jesteśmy aktywniejsi to można użyć analizy technicznej do oceniania, kiedy i jakie jednostki kupić. Radzę jednak uważać przy jej stosowaniu. Ja stosuję ją tylko do benchmarków tych funduszy, gdyż same ceny jednostek maja drugorzędne znaczenie. Ale można stosować te same metody co do analizy indeksów rynków akcji. Jeśli koszty zakupu i sprzedaży jednostek lub ich konwersji są bardzo niewielkie (lub ich nie ma) to można zastosować te metody. Dla najagresywniejszych, akcyjnych powinniśmy zmierzyć (lub zapytać zarządzających) o ich korelację z indeksami giełdy, na której notowane są akcje wchodzące w ich skład. Przyda nam się to do ewentualnego zabezpieczania jednostek, gdyż same fundusze maja ograniczone pole manewru w zabezpieczaniu portfela. Dobrze dobrane jednostki to nawet do 60% portfela.

Co do akcji to trzeba by poczekać na zakończenie korekty, ale jeśli nabywamy je regularnie to nie ma to znaczenia. Ważne tylko bo to nie były akcje jednej spółki, ani też akcje więcej niż pewna ilość (np. 15) spółek, bo nastąpi zjawisko przedywersyfikowania. Sposób dobory pozostawiam czytelnikom, bo każdy ma swoje ulubione metody. Dla preferujących płynność i możliwość zabezpieczenia się będą to akcje wchodzące w skład WIG20 (potem można zabezpieczyć się futures albo opcją), dla chcących wyższej niż przeciętna stopa zwrotu akcje średnich i małych spółek, na które „zapolują”. Tak samo, w zależności od skłonności do ryzyka akcje to od 10 do 60% portfela (akcje defensywne powinien zawierać każdy portfel w niewielkiej ilości w celu zwiększenia jego efektywności).

Zostały jeszcze waluty i ewentualne inwestycje w kontrakty CFD (Forex, towary itp., czyli spekulacja). Pisząc waluty mam na myśli wymianę złotówek i zakup ich w postaci fizycznej (lub depozytowej w banku) i częściowe uniezależnienie się od złotego. W portfelu powinno się ich znaleźć od 5 do 10%. Nie maja one na celu zwiększanie jego wartości, a stabilizację w przypadku różnych zdarzeń związanych ze złotym. Nie polecam do tego GBP i USD, mimo, że ten zyskuje na wartości w ogólnym tego słowa znaczeniu. Dobrym pomysłem jest EUR (wejście Polski do Euro Zone), CHF, ale przede wszystkim waluty nieco uniezależnione od spekulacji na rynkach światowych. Ja postawiłem na AUD, CAD, SEK, NOK. Decyduje koszt nabycia waluty. Choć sam mam niewielką część portfela w CHF, to planuję to zmienić (inna waluta/y).

Spekulacja? Można założyć konto u dobrego brokera i szukać okazji, lecz nie należy tam wpłacać więcej niż 20% portfela. Naprawdę. Dzięki dźwigni możemy racjonalnie inwestować już taką kwotą. Na więcej mogą sobie pozwolić doświadczeni spekulanci (o których tu nie mówię). A w co? Moje typy to osłabienie funta, stabilizacja a potem  wybicie z niej na rynku emisji CO2, zakończenie korekty na cukrze, przewidzenie zmniejszenia zapasów ropy w okresie letnim i pszenica (podaż w okresie letnim na półkuli północnej). Jak widać możliwości jest wiele, warto się im przyjrzeć. Tu właśnie jest miejsce na egzotykę i poszukiwanie okazji, byle nie przeinwestować. Bo jak wiemy dobrze zbudowany i zdywersyfikowany portfel jest najlepszym sposobem budowania bogactwa (jednym z czynników, oprócz racjonalizacji wydatków itp.).