ο βιβλιοθηκάριος

Το ποίημα του Χρήστου

2026-08-30T19:36:56.182+03:00

Καμιά φορά τα ποιήματά μου με οδηγούν

Στην άκρη του γκρεμού τους.
Φυσάει διαβολεμένα κι είναι χειμώνας, πίσσα, σκοτάδι
εκεί
Το ξέρω καλά πως το επόμενο βήμα μου
Θα είναι στο κενό, κι ας μην το βλέπω:
μια απότομη, αλλά απροσδιόριστη αλλαγή που την αισθάνεσαι
- σαν απότομη θερμότητα, σαν πιο βαθειά, υπόκωφη
ακουστικότητα, σαν απαλή, υπομονετική συγκατάβαση.
Σε προειδοποιεί ο γκρεμός στο σύνορό του
Κι άλλοτε το περνώ το σύνορο και πέφτω στον γκρεμό των ποιημάτων.
Κι άλλοτε παίρνω την οριογραμμή και πάω μετρώντας το μέγεθός της
- αναποφάσιστος.
Πάντα τις νύχτες.

***
ο πίνακας είναι του Χρήστου Μαρκίδη

Το ποίημα της Εύας

2026-07-07T12:10:14.544+03:00

Ξέρω
Ανθρώπους που το θάνατο του αγαπημένου κάνανε
Απέραντη σιωπή
Απουσιάζοντας έκτοτε οι ίδιοι απ' τη ζωή
Χωρίς σκιά
Με περπάτημα κάπως μετέωρο
Και προορισμό ασαφή
Σαν να πηγαίνουν μέσα τους σε αδιαπέραστα σκοτάδια και σπηλιές που γδέρνουν και ματώνουν τους πενθούντες.

Ξέρω ζωντανούς που είναι νεκροί
Νεκρούς που τρώνε στο τραπέζι
Και υψώνουν ένα ποτήρι κρασί
Κι ύστερα το χύνουν στη γη
Κι ανθίζει ένα ματωμένο δειλινό
Πού στέκει εκκρεμές για καιρό
Μέχρι να καταρρεύσει απότομα
Κι αθόρυβα
Σαν το φτερούγισμα της πεταλούδας.

Ξέρω τον ιστό της λησμονιάς
Πού σαν λουλούδι ανθίζει
Στις γωνιές των ετοιμόρροπων σπιτιών
Στα κρυμμένα γράμματα των νέων που γέρασαν
Στις τεράστιες πλατείες των παιδικών μας χρόνων
Στα στήθη των ναών που γδύθηκαν
Των σεντονιών τη σκέπη

Ύπουλο πράγμα ο θάνατος:
Μια αράχνη που σε καρφώνει
όταν εσύ αποφασίσεις να ελευθερωθείς

***
Ο πίνακας είναι του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη

Το ποίημα της Ασπασίας

2026-06-25T10:33:02.613+03:00

Ήρθε η υπηρεσία του Δήμου
Και τον πήρε
Έβγαλαν χθες στο πεζοδρόμιο
Τον καναπέ της Σωσώς
Οι νέοι ένοικοι

Μέχρι να 'ρθει το φορτηγό της αποκομιδής
Περάσαμε όλοι από 'κει -
νεκροί, ζωντανοί
Και κάτσαμε πάλι για έναν ελληνικό
Ένα συκαλάκι
Μια καλημέρα

Οι καναπέδες
Μια μέρα πετιούνται στη χωματερή
Και στέκουμε απορημένοι
Ζωντανοί και φαντάσματα:

Πού θα λέμε τώρα τα νέα μας;

***
Ο πίνακας είναι του Γιώργου Ρόρρη

Το ποίημά μου

2026-06-15T15:37:17.695+03:00

Ένας άνθρωπος γκρίζος κατεβαίνει σκυφτός
Το δρόμο του απογεύματος
Το καμπύλο βλέμμα του
Η αιχμάλωτη σιωπή του. Ως κι αυτό το

περπάτημά του - μοιάζει να στέκεται ακίνητος,
ενώ εμφανώς βιάζεται να πάει κάπου
ή από κάπου να φύγει.

Τελοσπάντων είμαι σίγουρος πως είναι
ο γκρίζος άνθρωπος
-όχι λόγω του απογεύματος
που στραγγίζει τα χρώματα
Σαν βρικόλακας μιας αποτρόπαιης μέρας

Είναι ο γκρίζος άνθρωπος που ξέρω
Κι ίσως να είμαι εγώ
Γι' αυτό τρέχω:
Να προλάβω τη νύχτα που θα με κάνει
Σκιά

***
Το χαρακτικό είναι του Χριστόφορου Κατσαδιώτη

Το ποίημα του Bob

2026-05-29T09:22:10.651+03:00

Αυτό το ποίημα είναι ο δρόμος μου μέσα στη νύχτα
Τον περπατώ μοναχός μου
Όταν όλοι είναι νεκροί
Αν σου χτυπήσω την πόρτα
Θα είναι για να ακουστεί μια ρωγμή στη σιωπή
Θα είναι η κραυγή μου

Αυτό το ποίημα είναι ο δρόμος μου
Δεν οδηγεί πουθενά
Και έρχεται από παντού
Κανένα νόημα δεν έχει αυτό το σύνορο
Ναι-
Το ποίημα είναι μονάχα ένα σύνορο:
Αριστερά και δεξιά του είναι όλοι νεκροί.

Αυτό το ποίημα είναι ένα φίδι
Σέρνεται στο κορμί μου
Κι αν πλησιάσετε πολύ θα σας δαγκώσει
Αν του τραγουδήσετε ένα παλιό τραγούδι, θα χορέψει -
Αλλά αλήθεια γιατί απευθύνομαι σε εσάς
Αφού ο δρόμος μου είναι άδειος;

Ο άνεμος μου χαϊδεύει τα μαλλιά
Το ποίημα αυτό είναι η τρίχα που υποκύπτει
Στο φιλί του ανέμου

***
ο πίνακας είναι του αγαπημένου μου Πολωνού Andrzej Wróblewski

Το δεύτερο ποίημα του Pierre

2026-04-10T09:58:00.001+03:00

Ανεβαίνοντας πάλι το λόφο,

τα κυπαρίσσια δεν ήταν εκεί -

«αφύλακτη η μνήμη» μονολόγησα

με κάποια ανησυχία

Τα παγώνια δεν με ανήγγειλαν

στους πεθαμένους ιδιοκτήτες

και το ποδήλατό μου είχε χάσει τις ρόδες του

σε κάποια μυστική απόδραση

Ήμουν τώρα ένας ανάπηρος Κένταυρος του εικοστού πρώτου αιώνα

μπροστά σε μία λεηλατημένη ερημιά

«Θα γίνω εγώ η σειρά τα κυπαρίσσια

Και τα παγώνια με τα μεγάλα μάτια τους

Και τα ποδήλατα με τις ρόδες

Που κυλάνε στους χωματόδρομους

της Άνοιξης»

Δεν είναι λυρικό αυτό το ποίημα.

Είναι που πρόθυμα θα αντικαθιστούσα

τα κομμένα κυπαρίσσια

στο λόφο του Μάη Θανάση

Και τα σφαγμένα παγώνια της αρχαίας

Ανάστασης

Αν κάποιος μου το ζητούσε ή έστω

μου επέτρεπε να γίνω η απώλεια

που αποκαταστάθηκε.

***

ο πίνακας είναι του Ιρανού ζωγράφου Bahman Mohassess

Το δικό μου ποίημα

2026-04-07T09:57:00.005+03:00

Κι αφού διαβάσεις και το τελευταίο ποίημα,

κλείστο, πέταξέ το.

Το βιβλίο, λέω, κλείστο.

Έφυγαν

δεν είναι πια εδώ.

Το βιβλίο είναι ένα κλουβί.

Άνοιξες το πορτάκι του

και τα πουλάκια φύγαν

στα δέντρα τιτιβίζουν χαρούμενα

και κολυμπούν στο μπλε τ' ουρανού.

Ξέχασέ τα - είναι ελεύθερα πια

τα ποιήματα.

Διαβάζοντας το ποίημα, το απελευθέρωσες.

***

ο πίνακας είναι του Ιρανού ζωγράφου Bahman Mohasses (1931/2010)

Το ποίημα του Jankel

2026-03-22T09:21:00.001+02:00

Πώς θα ήταν αν το ποίημα
έφτιαχνε τον ποιητή;
Αν διάλεγε εκείνο τις λέξεις
και τα νοήματα της ύπαρξής του;
Αν του έκοβε ας πούμε
το πόδι - για να κάνει πιο πυκνό το νόημα
Αν του έβγαζε τα μάτια εξασφαλίζοντας
μια κρυπτική αυτοαναφορικότητα
ή κάποιο διαλεκτικό συμβολισμό
Αν τον έκλεινε σε ένα βιβλίο
Αν τον άφηνε σε ένα συρτάρι
για χρόνια πολλά ξεχασμένο
-σαν παλιό τρόπαιο ενός
ανέκφραστου έρωτα
ίσως
Αν ο ποιητής ήταν εν τέλει το κακότεχνο έργο ενός ποιήματος;

Θα τον τσαλακώναμε, θα τον σκίζαμε, θα τον διαγράφαμε τον ποιητή
κι ύστερα θα κάναμε πως δεν υπήρξε ποτέ.

Ίσως να είναι σοφή η τάξη του σύμπαντος κόσμου:
αν τα ποιήματα έφτιαχναν ποιητές
η ποίηση θα ήταν μια αποτρόπαιη ανθρωποκτονία
στην υπηρεσία κάποιας ευγονικής θεωρίας

***
ο πίνακας είναι του Πολωνο-Εβραίου ζωγράφου Jankel Adler (1895–1949)

Το ποίημα του Sohrab

2026-03-16T12:06:00.001+02:00

Είναι οι λέξεις μου
Τ' αυτιά που σ' ακούν
Είναι η σιωπή μου
Τα μάτια που δακρύζουν στο σκοτάδι
Είναι η φωνή μου
Το τραγούδι μας μια Κυριακή στο αρχαίο λιμάνι

Ξέρεις, γεννήθηκα αιώνες πριν
Τώρα είμαι θαμμένος
Κάτω από την ανόητη δύναμή σου
Κάτω από τον τραγικό κόμπασμό σου.
Αύριο, ναι αύριο, το στόμα σου
Θ' ανοίξει ένα πηγάδι οργής
Σπασμοί επιθανάτιοι θα χορεύουν
Το όμορφο σώμα σου
Σαν μια παλιά αποτρόπαια υπόσχεση
Που σου δόθηκε ως τρόποιο
Κάποιας επιπόλαιας νίκης σου.
Και θα ξανάρθω στον κόσμο
Να θερίσω τα κείμενα που έγραψες
Να αλέσω τις σκέψεις που έκανες
Και με τα δάκρυα των απελπισμένων
Να ζυμώσω το ψωμί
Της επόμενης μέρας!
***
ο πίνακας είναι του Ιρανού ποιητή και ζωγράφου Sohrab Sepehri

Το ποίημα του Κωστή

2026-02-19T13:30:00.001+02:00

Η εβδομάδα τελείωσε -
σκουπίζω το πιάτο της με μια μπουκιά ψωμί
«Ευχαριστώ πολύ» σας λέω
Πληρώνω το αντίτιμο: ένα
κομμάτι απ' την ψυχή μου.
«Αγνώριστη την κάνατε, έτσι κομμάτι-
κομμάτι που μου την παίρνετε -
όπως οι ύαινες που σκίζουν τη σάρκα
των πεθαμένων»
Στο τέλος το μόνο που θα έχει μείνει θα είναι
η ομολογία πως την αντάλλασσα για
ένα πιάτο φαΐ κάθε μέρα
Ένα πιάτο ψυχή κάθε μέρα
στο στρωμένο τραπέζι σας
ύαινες!

***
ο πίνακας είναι του Zdzisław Beksiński

Το ποίημα της Πάτι

2026-01-28T13:05:00.004+02:00

Ω νύχτα! Ω εφιάλτες των εντόμων!
Ω παγωμένο μαχαίρι της σελήνης!
Ω σίγουρο χέρι του αίματος!
Ω διαμελισμένες φωνές!
Ω μαλακό μαξιλάρι της αθωότητας!
Ω σκληρό στρώμα του θανάτου!
Ω σιωπή τρομαγμένη της ενοχής!
Ω οργή των δολοφόνων!
Ω ειρήνη των νεκρών!
Ω ειρήνη των νεκρών στο κόκκινο δείλι!
Ω ειρήνη των νεκρών στα σβησμένα χείλη!
Ω ειρήνη των νεκρών στις αναμνήσεις των αγαπημένων!
Ω τραγούδια που τραγουδήσαμε!
Ω παραμύθια που ακούσαμε!
Ώ τραπέζια που στρώσαμε!
Ω φωνές που φωνάξαμε!
Ω μυστικά που κρατήσαμε!

Ω χάδια που μας ανατρίχιασαν!
Ω ρώγες σταφύλι!
Ω σκιές των δέντρων!
Ω παγωμένα χαμόγελα των ανοϊκών! Και των απελπισμένων!
Ω γυναίκες που μιλήσατε στους πεθαμένους συζύγους σας!
Ω δακρυσμένα παιδιά!
Ω δακρυσμένα παιδιά που γίνατε λίμνες!
Ω μασχάλες που κάποτε κουρνιάσαμε!
Ω χειραψίες με ακρωτηριασμένα χέρια!
Ω λερωμένες λέξεις!
Ω κόκκινο του αίματος σε λευκό καμβά!
Ω λέξεις που αναλήφθηκαν!
Ώ λέξεις που κρύφτηκαν!
Ω φουσκωμένα πανιά σε βάρκες ερωτευμένων!
Ω βάρκες που βούλιαξαν σε αρχαία λιμάνια!
Ω πανιά που σκίστηκαν από ανέμους που θα 'ρθουν!
Ω πανιά που τύλιξαν νεκρά σώματα, απαγορευμένα βιβλία, μεγάλες ιδέες!
Ω πανιά που τα κάναμε σημαίες!
Ω μπλε του ουρανού!
Ω μάντρες που πηδήξαμε!
Ω χειμώνες που γυμνωθήκαμε!
Ω λιβάδια που ξαπλώσαμε!
Ω δρόμοι που περπατήσαμε!
Ω βιβλία που διαβάσαμε!
Ω ποιήματα που γράψαμε τρομαγμένοι!

Το ποίημα του πατέρα μου

2026-01-09T09:54:00.001+02:00

Καμιά φορά
στο σπίτι πηγαίνω που δεν υπάρχει πια
- ή δεν υπάρχει πια για εμάς,
θα μένουν κάποιοι άλλοι εκεί θα κλαίνε
στο παιδικό δωμάτιο ή
θα γελούν στην κουζίνα ή θα μιλούν χαμηλόφωνα στο μπαλκονάκι.
Πάω και κάθομαι λοιπόν
για μέρες κι είναι φθινόπωρο
ίσως βράδυ Παρασκευής και είμαι
παιδί, κανονικό παιδί,
σαν αυτά που παίζουν με ένα ξύλινο ποντίκι
πού ροκανάει τα χρόνια μου και με πονάει
πού ροκανάει τους φόβους μου και θα τους βρούμε το πρωί ανάπηρους σαν νέους άντρες που γύρισαν από τον πόλεμο
ή το μπορντέλο.
Κάθομαι στο σαλόνι κρυμμένος
στην πράσινη πολυθρόνα με τα χρυσά κρόσια
τα πόδια μου δεν φτάνουν
στο έδαφος
- δεν έχω ακόμη πεθάνει
διαβάζω ένα μεγάλο βιβλίο με έναν κόκκορα
κι ένα κατσικάκι
αλλά που δεν έχει γράμματα γιατί
οι ιστορίες ακόμη δεν γράφτηκαν
- δεν έχω ακόμη γεννηθεί
και περιμένω τον πατέρα να γυρίσει
και να μας φέρει ένα μεγάλο κωκ
πού θα το κόψουμε στη μέση να το φάμε
γιατί είναι πιο μεγάλο κι απ' τον κόσμο ακόμη.

Κι ύστερα κατεβαίνω τα σκαλοπάτια του νου μου,
ανοίγω την πόρτα
και βγαίνω στο δρόμο των χρόνων που θα 'ρθουν
και θα σαρώσουν τα πάντα.

***
Ο πίνακας είναι του Pierre Bettencourt

Το ποίημα της μάνας μου

2026-01-02T12:31:00.007+02:00

Αυτό το ποίημα η μάνα μου
είναι
Και δεν είναι
Γιατί η μάνα μου είναι η μάνα μου
και ποίημα δεν είναι
Όμως είναι κάπως και η μάνα μου:

Ο πατέρας μου ήτανε σιδεράς
τον έχασα μικρή
που ο θάνατος τον πήρε
κι ύστερα άδειασαν το σιδεράδικο
και φέραν τα σίδερά του στην αυλή
και τα 'χαμε για χρόνια
ώσπου τα πούλησε ο γιος του -
που 'γινε κι αυτός σιδεράς.

Εγώ μικρή που ήμουνα
τα έστηνα και πάνω τους περπατούσα
τέσσερα και πέντε μέτρα μακριά
ακουμπισμένα σε δυο τούβλα στις άκρες
κι ακροβατούσα στην αυλή μας
ίσα μια παλάμη ύψος απ' το έδαφος
με απλωμένα χέρια σαν τα τσίρκα ή σαν τα πουλιά
που μαθαίνουν να πετούν
Κι αν έπεφτα, πολύ θα χτυπούσα
γιατί τα ορφανά και με το λίγο που χτυπούν, πολύ πονούν.

Ώρες και μέρες και χρόνια πολλά πήγαινα κι ερχόμουν
στα ατσάλινα σκοινιά της ύπαρξής μου
γιατί του πατέρα μου ήταν τα σίδερα
και κάπως σαν μαζί του να πήγαινα
και συζητούσαμε.

Όμως τα σίδερα πουλήθηκαν μια μέρα.
Και την επομένη στο σταθμό πήγα, στα τραίνα
και τη γραμμή πήρα
κι ακροβατούσα φεύγοντας μακριά
γιατί είχα μάθει να μην πέφτω
και κύρια να μην πονώ
και δεν μπορούσα πια να περπατώ στους δρόμους
των άλλων ανθρώπων.
***
ο πίνακας είναι του Ιρανού ζωγράφου Bahman Mohassess

Αν θες

2025-12-23T13:00:00.006+02:00

Αν θες
Μπορώ να κλειδώσω αυτό το ποίημα
Σε ένα συρτάρι
Να αδειάσω αυτό το λιβάδι
Από κάθε έρωτα
Μπορώ να απλώσω τη θάλασσα
Σαν ένα καθαρό σεντόνι
Και να την αφήσω για αιώνες
Να στεγνώνει στο σκοινί της μπουγάδας
Μπορώ να σου κόψω το λαιμό
Ή να τον φιλήσω -
Και τα δύο θα σε σωπάσουν
Μπορώ να γίνω ένα σφυρί που σπάζει τα σύννεφα
Νεκρά γρανάζια στο ρολόι των ονείρων
Και δάκρυα γερασμένα σε μάτια τυφλά
Και καμμένα καλώδια
Μπορώ
Να γυμνωθώ σαν ξεμαλλιασμένη κούκλα σε παιδικό δωμάτιο μπορώ
Να γίνω
Ένας γέρος που φοβάται το σκοτάδι
Ένα κορίτσι που φοβάται τ' αγόρια
Ένα αηδόνι
Που σπάει τις αλυσίδες και τα δόντια του
Μασώντας ξαπλωμένο στον παγωμένο δρόμο
Παλιά, ξεχασμένα και παλιά τραγούδια
Μπορώ

Μπορώ να γίνω οι ρυτίδες σου
Το μικρό δάχτυλο του αριστερού σου χεριού
Ή ένα άδειο ποτήρι για χρόνια ξεχασμένο στο νεροχύτη των παιδικών μου χρόνων.

Αν νομίζεις πως όλα αυτά είναι ή μοιάζει να είναι κάπως υπερβολικά,
Θα σου πω στα αλήθεια
Πως δεν μπορώ να αναστηθώ
Με τον τρόπο που ανασταίνονται οι θεοί!

Οι (κρουστοί) γλουτοί μιας μυθολογίας

2025-11-12T08:56:00.004+02:00

Δεν έχεις τίτλο, συγγραφέα, εξώφυλλο, κολοφώνα, οποιαδήποτε σήμανση, σχόλιο, χειρόγραφη σημείωση. Έχεις ένα ακέφαλο βιβλίο με ιστορίες της μυθολογίας (όχι τις δημοφιλείς του Ηρακλή, του Θησέα κ.α.). Κι έχεις 7-8 σελίδες εκτός αρίθμησης με υπέροχα χαρακτικά (μάλλον είναι λιθογραφίες), τα οποία έχει φιλοτεχνήσει ο Φ(ρίξος) Αριστεύς και έχει τυπώσει ο Καζάνης, όπως αναφέρεται στο κάτω μέρος των εικόνων. Σε εντυπωσιάζει η ελευθεριότητα των εικόνων, κυρίως στο αντρικό γυμνό, το λάγνο (κι όχι τόσο υπναλέο) βλέμμα του μεσήλικα Άργου προς τον νεαρό Ερμή, ή το κρουστό σώμα του Φαέθοντα πάνω στο άλογό του. Αποκλείεις να είναι μεταπολεμική η έκδοση, μόνο και μόνο γι' αυτή την ελευθεριότητα που ταιριάζει με το μεσοπόλεμο κι είσαι σίγουρος και μόνο από τους γλουτούς του Φαέθοντα, πως ο άγνωστός σου ζωγράφος θα έχει σπουδάσει την τέχνη του στη Γερμανία.

Η αναζήτηση σε καταλόγους βιβλιοθηκών δεν βοηθάει. Δεν αγαπάμε τις "δευτερεύουσες" υπευθυνότητες στις βιβλιοθήκες, σπάνια ασχολούμαστε με τους εικονογράφους, ειδικά αν δεν αναφέρονται στη σελίδα τίτλου. Τα βιογραφικά του Αριστέα πλούσια, αλλά λίγες οι αναφορές στα βιβλία που εικονογράφησε - καμία μυθολογία δεν αναφέρεται. Ο Αριστέας γεννήθηκε το 1879, σπούδασε τη ζωγραφική αρχικά στη Σχολή Καλών Τεχνών κι ύστερα στη Βιέννη και στο Μόναχο (yes!) ως μαθητής του Γύζη. Ο συμβολισμός και η θεματολογία του δεν τον κάνουν ιδιαίτερα αποδεκτό και αγαπητό στους ελληνικούς φιλότεχνους κύκλους. Πεθαίνει το 1951.

Λίγα στοιχεία υπάρχουν και για τον Καζάνη, δεν βρίσκεις να έχει τυπώσει μυθολογία (ούτε τους τυπογράφους τους αγαπάμε πολύ στις βιβλιοθήκες), εξάλλου μπορεί ο Καζάνης να είναι ο τυπογράφος των χαρακτικών, αλλά όχι ο εκδότης ή τυπογράφος του βιβλίου. Ο Καζάνης έδρασε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα και εισήγαγε την τσιγκογραφία στην Ελλάδα. Ωστόσο έμεινε γνωστός για τις ξυλογραφίες της "Διάπλασης των παίδων".

Απελπισμένος ξεφυλλίζεις τη μυθολογία. Τελευταία πιθανότητα κάποιος ιδιαίτερος τίτλος κεφαλαίου, πιθανά αναζητήσιμος στο γκουγκλάρισμα. Και.... ΕΥΡΗΚΑ: "Η Ιώ και ο Άργος", "ο Παν και η σύριγξ". Και ω του θαύματος βρίσκεις μια ψηφιοποιημένη διδακτορική διατριβή στο ΑΠΘ, με τίτλο "η ελληνική μυθολογία στην ελληνική παιδική λογοτεχνία" της Αικατερίνης Παπαγεωργίου (2010). Εκεί βρίσκεις αυτό που θες:

Μύθοι και θρύλοι: Α΄τόμος /υπό Αλεξάνδρας Δέλτα Παπαδοπούλου. Αθήναι: Ι.Ν. Σιδέρης, 1919.

Το έργο ανατυπώθηκε το 1921, το 1930 και το 1955, το 1963... Η Αλεξάνδρα Δέλτα Παπαδοπούλου ήταν κόρη της Πηνελόπης και του Στέφανου Δέλτα.

Μια επιστολή, μια αφιέρωση, μια ιστορία: Γ. Θ. Βαφόπουλος

2025-10-31T09:14:00.003+02:00

- Όλα αυτά τα χρόνια της μάχιμης βιβλιοθηκονομίας περνούν πολλά πράγματα από τα χέρια, τα μάτια και την ψυχή μου. Ίσως να είναι αυτό που αγαπώ περισσότερο σε αυτή τη δουλειά: η επιμονή της μνήμης παρά το μάταιο της αθανασίας -

«... Θα χαρώ πολύ να σε ιδώ, μολονότι ξέρω πως το θέατρο δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια σχόλης. Τα πρωινά ή το μεσημέρι βρίσκομαι στο γραφείο μου της Δημοτικής Βιβλιοθήκης (τηλ. 75572)...»

Ο ποιητής και βιβλιοθηκάριος Γιώργος Βαφόπουλος στέλνει στο Μάνο Κατράκη στις 5 Ιανουαρίου 1960 τη "Μεγάλη Νύχτα και το παράθυρο", την ποιητική του συλλογή που τυπώθηκε από το Δίφρο το 1959. Ο Κατράκης είναι στη Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο για 15 παραστάσεις στο Βασιλικό Θέατρο. Παρουσιάζει με το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο τη Φουέντε Οβεχούνα του Λόπε δε Βέγα με περίπου άλλους τριάντα ηθοποιούς και πρωταγωνίστρια την Ειρήνη Παπά. Μαζί με το βιβλίο του στέλνει και μια σύντομη επιστολή συγνώμης που δεν κατέστη δυνατό να συναντηθούν στην πρεμιέρα. Η επιστολή είναι ακόμη εκεί, ανάμεσα στις σελίδες της "Μεγάλης Νύχτας".

Ο Γιώργος Βαφόπουλος το 1938 είχε ιδρύσει τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης και υπήρξε διευθυντής της ως το 1963, ενώ κατά τη διάρκεια της Κατοχής εργάστηκε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αθήνας. Το 1979 το ζεύγος Βαφόπουλου διέθεσε ολόκληρη την περιουσία του για τη δημιουργία πνευματικού κέντρου στον Δήμο Θεσσαλονίκης. Έτσι, ανεγέρθηκε και ιδρύθηκε το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Η νέα Δημοτική βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης υπήρξε όραμα του Γιώργου Βαφόπουλου και με δωρεά του το 1989 ξεκίνησε η ανέγερσή της.

Οι κακοί άνθρωποι των τυπογραφείων

2025-10-22T09:27:00.001+03:00

«Αρχομένου του 1977» εκδόθηκε ένα βιβλίο με τίτλο «Ό,τι αγνοεί ο άνθρωπος». Ο συγγραφέας του, Νικόλαος Γ. Κούτρας-Λασπιώτης, ενημερώνει τους αναγνώστες με ένθετο δακτυλόγραφο σημείωμά του: «προσέχετε μόνον το περιεχόμενον, διότι παν σφάλμα οφείλεται εις εσκεμμένην ενέργειαν κακών ανθρώπων, εν τω τυπογραφείω».

Γνωστό εξάλλου ότι στα τυπογραφεία είναι η φωλιά τους...

H μις Νέλλα, τα τραγιά του Θουρκά και η μετάφραση της Ελένης Δερέκα το 1888

2025-10-17T09:23:00.006+03:00

Η «μις Νέλλα» τυπώθηκε το 1888. Μέσα στα χρόνια φαίνεται να άλλαξε πολλά χέρια, να στάθηκε σε διαφορετικά ράφια, δίπλα σε διάφορα και διαφορετικά βιβλία. Οι σελίδες της έχουν σημάδια, όχι μόνο του καιρού, αλλά και της φροντίδας των ανθρώπων να μην διαλυθεί στα φύλλα που τη συνθέτουν. Έχει και μηνύματά τους, ευχές, ποιηματάκια, αφιερώσεις: στη μέσα πλευρά του οπισθόφυλλου είναι γραμμένο με μολύβι με εξαιρετική ανορθογραφία: «να έχης έγνια του Γαλάνι και να πάρης 18 δρ. το σάβατον το προί με τον Ιωάννην Φούκαν να πάρης 2 τραγιά από τον Γιώργον Θουρκά». Στη μέσα πλευρά του εμπροσθόφυλλου κάποιος Ν. Κ. Παπαϊωαννίδης από την Πάτρα γράφει ένα παράξενο στιχάκι-αφιέρωση το 1891: "Γιάννα μου σε αγαπώ, άνοιξε, κλαίω σαν μωρό». Το 1892 κάποιος [δυσανάγνωστο επώνυμο - πιθανά Ι.Γ. Τζαμάκος] στα Σχορέτσανα Άρτης (σήμερα Καταρράκτης...) αφιερώνει το βιβλίο με το εξής μήνυμα «ως σημείον αιωνίας και παντοτινής φιλίας τούνομά μου εγχαράττω». «Ο Νομάρχης Άρτης [δυσανάγνωστο] ότι συνεπεία της προθεσμίας της ε.ε. ημέρας και ώρας ενάτης» : κείμενο γραμμένο στην έξω πλευρά του οπισθόφυλλου - χρονολογούμενο μάλλον το 1894.

Το ίδιο το βιβλίο είναι δύο έργα σε ένα τεκμήριο. Η μετάφραση της «Μις Νέλλα», ενός γαλλικού διηγήματος χωρίς αναφορά συγγραφέα, είναι της δεσποινίδος Ελένης Κ. Δερέκα. Στον πρόλογο η συγγραφέας ομολογεί πως την παρότρυναν οι φίλοι της να τυπώσει τη μεταφραστική της αυτή δοκιμή. Το πρωτότυπο είχε δημοσιευθεί στο περιoδικό "Revue des deux mondes". Στο γαλλικό πρωτότυπο εντοπίζεται τελικά και ο συγγραφέας: Pavie, Theodore Marie (1811-1896). Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει ποιήματα της δεσποινίδος Δερέκα.

Το δεύτερο ποίημα του Πιερ

2025-10-12T14:05:00.001+03:00

Σήμερα βρήκα το νεκρό στο σπίτι
«Ήρθα να δω» μου είπε
«Σου 'χω έτοιμο τον καφέ» του απάντησα
«βέβαια, θα είναι κρύος τώρα. Σε περίμενα πριν από χρόνια. Να στον ζεστάνω; Κι είχα τόσα πολλά να σε ρωτήσω...
Όσο ζούσες δεν είχα ανάγκη τις απαντήσεις σου, όμως
τώρα με πνίγουν οι απορίες».

«Σταμάτα πια - πάντα με κούραζαν οι εισαγωγές σου!
Μην χάνουμε το χρόνο μας με αυτά. Και τον καφέ σου -
δεν τον θέλω. Δεν με αφήνει να κοιμηθώ... Αστειεύομαι.
Το σπίτι θέλει βάψιμο. Κι η σκάλα ένα καλό τρίψιμο, κι ύστερα...»
«Ήθελα πάντα να μου πεις πώς να ετοιμάζω τα χρώματα
με τι αναλογίες να βάζω τα διαλυτικά κι ύστερα
να στρώσουμε μαζί το μουσαμά να μην λερώσω.»

Βάψαμε τα δωμάτια. Και τη σκάλα. Μας πήρε μια βδομάδα.
Ήπιαμε τις μπύρες μας, είπαμε παλιές ιστορίες
«Ώρα να φύγουμε» μου είπε.
Κλείδωσα την πόρτα και χαθήκαμε μες στη νύχτα.
Δεν τον ρώτησα πού πάμε.

***
o πίνακας είναι του Pierre Bettencourt

Το πρώτο ποίημα του Πιερ

2025-10-07T13:50:00.001+03:00

Θα γράψω ένα ποίημα με τον τρόπο του Πιερ:

Συνήθως με φοβίζουν οι πωλητές βιβλίων. Σου χαμογελούν ύπουλα κι είναι έτοιμοι πάντα να σου προτείνουν ένα βιβλίο που θα σε κατακτήσει. Σαν να 'χουν ανοίξει την καταπακτή σου και μέσα της να βλέπουν ποιες αγωνίες, ποια τραύματα, ποιοι πόθοι αγκομαχούν, ασφυκτιούν. Οι πωλητές των βιβλίων είναι αναμφίβολα ψυχοφάγοι, ύαινες που βρωμοκοπάνε ψόφια ψυχή, μοιάζουν, ίσως είναι, άγγελοι της κολάσεως.

Πριν λίγο ένας τέτοιος με έριξε στα βράχια της σαγήνης του. Μου έταξε μυστήριο λυτρωτικό, ντελικάτη γραφή, αδιέξοδα νοήματα κι εγώ το αγόρασα. Το βιβλίο. Και τώρα που το άνοιξα στο τραίνο να το διαβάσω, είναι άδειο. Δεν έχει γράμματα, δεν έχει ιστορίες, δεν έχει τέλος. Ούτε καν μια βιβλιογραφική παραπομπή ή μια βινιέτα χαρακτή. Δεν το έγραψε ποτέ κανείς κι είναι πραγματικά αδιάφορο αν κάποιος ποτέ το διάβασε όλο. Τώρα κατάλαβα. Όλα πια ξεκαθάρισαν: ποιος είναι ο πωλητής, ποια είναι η ιστορία του βιβλίου, πού πήγαν οι παραπομπές. Ποιος είναι εντέλει ο Πιερ.

***

ο πίνακας είναι του Pierre Bettencourt

Το ποίημα του Αρχαιολόγου

2025-10-03T13:37:00.001+03:00

Η αρχή αυτού του ποιήματος χάθηκε
Νομίζω
κάποια ξεστόμισε βαρυσήμαντη δήλωση
κι αποχώρησε
Ας θεωρήσουμε αυτό που έμεινε
ως ένα σπασμένο κεραμίδι
κάποιας ασαφούς αρχαιότητας

...
Στέκεται εκεί - αντίκρυ στο μπλε της [θάλασσας]
και άδεια κοιτ[άζει]
Αν κάθεται επάνω της κάτι αόρατο, δεν το γνωρίζω
Οπότε άδεια θα πω πως είναι
Κι αν εντέλει μιλάει με τη θάλασσα
ή αν κάτι αναμένεται να ειπωθεί, δεν το ακούσαμε
ούτε ποτέ θα το μάθουμε.

Μου αρέσει να πιστεύω πως αυτή η σκηνογραφία έχει κάποιο κρυφό νόημα
η ξεχασμένη καρέκλα αντίκρυ στο πέλαγος
κανείς δεν της αλλάζει θέση
κανείς δεν την παίρνει μαζί του
κανείς δεν φαίνεται να ξεκουράζεται στην αγκαλιά της
Κι επειδή
το καλοκαίρι έχει πια τελειώσει οριστικά
νομίζω πως είμαι εγώ η σκουριασμένη καρέκλα
κάποιο θυμωμένο κύμα θα με ρίξει στο πλάι
κι όλα πια θα [εξηγ]ηθούν

***
το χαρακτικό είναι του Μιχάλη Αρφαρά

Εκπομπές στο Αρχείο: Χρόνης Μίσσσιος

2025-09-29T15:21:00.001+03:00

«... η οποία είχε υποστεί όλη τη φθορά που υφίστανται οι λέξεις όταν τις υιοθετεί το σύστημα. Παραδείγματος χάριν, η λέξη «επανάσταση» για εμάς ήταν μια λέξη φορτισμένη, τρομακτική, μπορούσες να την γράψεις στον ουρανό. Σήμερα έχουμε την επανάσταση της σερβιέτας, της τουαλέτας, του babylino, του παγωτού...».

Ο Άρης Σκιαδόπουλος ως «Νυχτερινός Επισκέπτης» (βλ. αρχείο ΕΡΤ) επισκέπτεται στο Καπανδρίτι το Χρόνη Μίσσιο το 1997. Για μια συνέντευξη που σήμερα ίσως να μην δινόταν σε μία τηλεόραση εντελώς καθεστωτική και μια κοινωνία εντελώς αλλοτριωμένη. Γιατί κάτι τέτοια είναι πλέον ενοχλητικά όταν έχουν μαζική απεύθυνση.

Εκπομπές στο Αρχείο: Κωνσταντίνος Γιάνναρης

2025-09-25T15:19:00.001+03:00

«Αυτό που βαριέμαι δηλαδή, ειλικρινά, βλέποντας τηλεόραση (κάκιστη τηλεόραση) και κινηματογράφο (κάκιστο κινηματογράφο) είναι ο φασισμός του τι εικόνες μας επιτρέπουν να δούμε. Δηλαδή ρε πούστη δεν ζούμε out of mind, ξέρεις βάζουμε τ' ακουστικά του γουόκμαν στ' αυτιά, κυκλοφορούμε μέσα στην Αθήνα και μπαίνουνε ζητιάνοι συνεχώς στο μετρό και Ρουμάνοι μουσικοί και παιδιά πέντε χρονών κι εσύ νομίζεις πως βρίσκεσαι σε κάποιο άλλο τριπ διαβάζοντας Nitro και Κλικ και ξερωγώ ποιο lifistyle περιοδικό - είσαι αλλού.»

Μου λείπει ο κινηματογράφος του Γιάνναρη. Εμένα αυτός με ξεβλάχεψε. 1999, ο Κωνσταντίνος Γιάνναρης μιλάει στο Παρασκήνιο της ΕΡΤ και στον Αντώνη Τσάβαλο για τον δικό του φακό στην πραγματικότητα, για το δικό του δημιουργικό βλέμμα. Εκ των υστέρων, κι ίσως παρά τη θέλησή του, θα μπορούσαμε να πούμε πως αν δεν ήταν οικουμενικό αυτό το βλέμμα, ήταν σίγουρα καθολικά αποκαλυπτικό - σαν καλλιτεχνική ακτινογραφία μιας χυδαίας και κτηνώδους εποχής ευμάρειας.

Το ποίημα του Γιάννη

2025-09-20T15:56:00.005+03:00

Φυσάει απόψε, πολύ φυσάει
Χορεύουν οι σκιές στους τοίχους
Τα δέντρα γδέρνουν τη σιωπή
Κι οι κουρτίνες πετούν μέσα στη νύχτα
Σαν μάγισσες, σαν μπαλαρίνες, σαν όνειρα
Ουρλιάζουν και κλαίνε
κι ύστερα χάνονται
Φυσάει απόψε και σαρώνει
τσαλακωμένες εφημερίδες
χρησιμοποιημένα λόγια
τα πάει πέρα αυτή η βία του χρόνου
Στα γκρεμισμένα σπίτια
μαζεύονται για τσάι οι πεθαμένοι
Κάθονται γύρω από το σπασμένο τραπέζι
και λένε παλιές ιστορίες -
που 'χουν ολότελα διαψευστεί
Κι ύστερα κλείνουν το φως
κι επιστρέφουν στην σιωπή
και οι κουρτίνες κρεμιούνται πάλι
στις κρεβατοκάμαρες και τα σαλόνια
κι οι εφημερίδες ξανατυπώνονται:
χιλιάδες άμαχοι νεκροί στην Παλαιστίνη
Φυσάει απόψε, πολύ φυσάει

***
Το χαρακτικό είναι του Χριστόφορου Κατσαδιώτη

Εκπομπές στο Αρχείο: Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ

2025-09-14T15:51:00.001+03:00

«Το ποίημα βέβαια πάντα γεννιέται από μία πληγή (το πρόσωπό της σκοτεινιάζει). Και σαν (βαθιά ανάσα) προσπάθεια (κυρτώνει τους ώμους και μας κοιτάει ζαβολιάρικα) να γειάνει η πληγή, έρχεται το ποίημα και βοηθάει. Και το ποίημα είναι η ουλή που βλέπεις»

Είναι μία συνέντευξή της στο Μονόγραμμα (ΕΡΤ) το 2018 (σκηνοθεσία Χρίστου Ακρίδα), δύο χρόνια πριν πεθάνει. Νομίζω πως η Αγγελάκη-Ρουκ είναι υπέροχη ποιήτρια, ίσως η σημαντικότερη που έχουμε. Δεν στέκομαι εδώ σε αυτά. Στέκομαι στην εκπληκτική εκφραστικότητα του προσώπου της, στην πλαστικότητα των εκφράσεών της όταν μιλάει. Σαν να μην είναι λέξεις οι λέξεις της, αλλά πράξεις.