Dramaturgie | Platform (Podiumkunsten)

Dramaturgie + internet = e-dramaturgie

2011-11-22T16:18:00.001+01:00

Internet en dramaturgie, welk verband zien jullie tussen deze twee begrippen? Internet is een complex kluwen van sites dat doet denken aan het rizoom van Deleuze of het hypertekstuele weefsel waar Derrida op zinspeelt. Zonder zoekmachines zouden we al langer verstrikt zitten in dit web. Ondanks de inspanningen van giganten als Google, stootten we toch vaak op vervuilde zoekresultaten. Misschien weet een dramaturg de kwaliteit wel op te krikken? Sociale media op internet zijn de stamverbanden van weleer waarin we ons wentelen en nestelen, zo onderstreept Sloterdijk. Misschien weet een dramaturg de online interactiviteit met het publiek wel te optimaliseren en het publieksbereik te verbreden?

Kan een dramaturgische kruisbestuiving een meerwaarde bieden aan de kwaliteit van de content en conversaties op internet? Welke technische expertise is hiervoor vereist? Bestaan er strategieën, technieken en methoden die hierbij ingezet kunnen worden? Kortom, wat kan dramaturgie voor internet betekenen?

Internetdramaturg en bezieler van dit platform Daan Goor zoekt het voor jullie uit in een indrukwekkende reeks artikels. Hij slaagt er in zijn uitgebreide kennis van het internet, performance marketing en dramaturgie te illustreren met eenvoudige voorbeelden. Momenteel is zijn betoog nog een work-in-progress waarbij hij losse fragmenten van het totale project op zijn persoonlijke site publiceert en waarmee hij zoveel mogelijk reacties en feedback hoopt te verzamelen. Met zijn teksten gaat hij op zoek naar de essentie achter internetdramaturgie, digitale dramaturgie of e-dramaturgie. Een officiële benaming voor dit kennisdomein bestaat nog niet. Dit maakt de ontdekkingstocht des te spannender.

Abonneer je op zijn rss-feed en blijf per e-mail op de hoogte van de laatste updates.

Concreet ziet de inhoudstafel er op dit ogenblik als volgt uit. Let op, het is een echte scoop. De voorpublicatie van de integrale inhoud is een voorrecht dat Dramaturgie | Platform te beurt viel. Zelfs op zijn eigen site bood Daan Goor dit overzicht nog niet aan. De hoofdcategorieën heten 'Internet', 'Performance' en 'Tools'. De titels die voorzien zijn van een link, kunnen momenteel al online geraadpleegd worden:

Internet

Voorrede tot een kleine dramaturgie van het internet

Sociale media: theater of internet?
Sociale artistieke netwerken online

Internet + Dramaturg = Internetdramaturg
Dramaturg als online kwaliteitswaker

Digitale kunst op internet
Algoritmische kunst en algoristen

Choreografie van content
Choreografie van conversies
Choreografie van e-commerce

Performance

Performance marketing: affiliatie
Performance marketing: portalen
Performance marketing: data
Performance marketing: display
Performance marketing: search
Performance marketing: social
Performance marketing: site
Performance marketing: analyse

Case: Sociale interactie stimuleren: hoe doe je dat efficiënt?
Case: Leer hoe ook jij kan scoren met een online shop.
Case: Google's doemscenaro van de diepe duik.

Tools

Gratis web analytics tools
Gratis tools om bezoekersdata te visualiseren
Gratis tools om sociale netwerksites te visualiseren
Gratis social analytics tools
Gratis a/b testing tools
Gratis usability tools

Manifest voor e-dramaturgie

Bedoeling van Daan Goor is om de klus tegen midden 2012 geklaard te hebben. Als orgelpunt wil hij een manifest voor e-dramaturgie schrijven. Er zal ook een gratis e-book en een Engelse vertaling volgen die gepubliceerd zal worden op Online Dramaturgy Resource Center.

Blijf je graag op de hoogte? Schrijf je dan snel in voor onze nieuwsbrief. Neem je graag de pen ter hand? Schrijf je dan in als gastauteur bij Dramaturgie | Platform.

De alchemie van communicatie

2010-10-26T22:31:00.008+02:00

Hoe belangrijk is communicatie bij dramaturgie ? Aangezien theater in essentie communicatie is, komen in de verhouding tussen dramaturg en theatermaker de kwintessens van communicatie duidelijk aan de oppervlakte. Los van alle psychologische aanknopingspunten voor gespreksvoering in de dramaturgische praktijk, is nuancering van essentieel belang. Wees dus als dramaturg genuanceerd, zonder van de essentie(s) af te wijken.

In de aanloop van een creatieproces kan een dramaturg beslissen veel of weinig informatie te verzamelen. Om te voorkomen dat je richtingloos op zoek gaat naar inspirerend bronmateriaal, spreekt het voor zich dat afspraken met de theatermaker over de aard van het voorbereidend onderzoek van cruciaal belang zijn. De dramaturg is zeker geen alchemist die experimenteert op zoek naar goud, toch zijn er een aantal filter- en distillatietechnieken die hem of haar zeker niet vreemd zijn.

Communicatie dient een dramaturg strategisch in te zetten om zich volgens de modaliteiten van het creatieproces te kunnen oriënteren. Maar of een dramaturg zich nu samen met de theatermaker wil laten verrassen door bijvoorbeeld een improvisatiesessie of deze sessie met instructies wil sturen, dit dient ten allen tijde een beslissing te blijven.

Oriënterende communicatie met de theatermaker helpt boven alles om te voorkomen dat het proces zelf de bovenhand neemt in de dramaturgische totstandkoming van een toneelwerk. Tenzij het accent uiteraard op de uitwerking van het proces zelf blijkt te liggen. Maar ook dit blijft een beslissing die best op voorhand genomen en in goede banen geleid wordt. Zolang we in dat geval maar niet verrast worden door het gebrek aan verrassingen.

Maar welke communicatievaardigheden kunnen vorm geven aan de verhouding tussen theatermaker en dramaturg? Tot op zekere hoogte is het quasi onmogelijk om concrete eenduidige eigenschappen voorop te stellen. Veelal vergen deze eigenschappen een specifieke nuancering die voornamelijk de complexiteit van de houding van de dramaturg onthullen. Zo zou je als voorbeeld een noodzakelijke, maar discrete openheid kunnen opwerpen, of de maker respecteren, maar ook uitdagen.

Wars van enig verband met de relatie tussen cliënt en kwakzalver, bewaakt en ontwikkelt de dramaturg op deze manier het inlevingsvermogen van de theatermaker. Daarbij heeft de dramaturg oog voor het essentiële, en in essentie voor de nuancering ervan.

Door middel van strategisch geïntegreerde nuances vindt de dramaturg geen garantie op goud, Het levert wel waardevolle inspanningen op ter bevordering van de communicatie met de theatermaker. Nuancering, als een combinatie van spontane ingevingen en weloverwogen bedenkingen, vormt een van de formules voor een creatieve relatie op vlak van dramaturgie.

Blijf je graag op de hoogte? Schrijf je dan snel in voor onze nieuwsbrief.

Neem je graag de pen ter hand? Schrijf je dan in als gastblogger bij DP(PK).

Types van dramaturgie

2010-03-16T23:48:00.006+01:00

Dramaturgie is een complex en delicaat gegeven dat op verschillende manieren en momenten in het maakproces van een theatervoorstelling aan bod kan komen. Eerder dan afgelijnde categorieën te onderscheiden, lijsten we hieronder types van dramaturgie op om de verscheidenheid van taken te benadrukken die de dramaturg als creatieve duizendpoot uitoefent.

Ondanks specifiek tegengestelde praktijken bestaan er ook mengvormen van deze taken of types. Dramaturgie op de vloer kan tegelijk een intentionele dramaturgie van de toeschouwer zijn. Publicatie- en Öffentlichkeitsdramaturgie leunen dan weer zeer nauw bij elkaar aan.

Artistiek

Radicale dramaturgie	Nummerdramaturgie
Studiodramaturgie	Procesdramaturgie
Intentionele dramaturgie	Dramaturgie van de toeschouwer
Niet-intentionele dramaturgie	Dramaturgie op de vloer

Communicatie/Productie/Beleid

Publiciteitsdramaturgie	Educatiedramaturgie
Öffentlichkeitsdramaturgie	Productiedramaturgie
Beleidsdramaturgie	Bureaudramaturgie

Niet alleen op artistiek vlak, ook op productie-, communicatie- en beleidsniveau blijkt de expertise van een dramaturg dus stevig inzetbaar. Locatiedramaturgie en e-dramaturgie kunnen tegenwoordig als nieuwe vormen van dramaturgie herkend worden.

Per voorstelling of project verkrijgt de dramaturgie het karakter van een specifiek en uniek onderzoek. Dat de modaliteiten hiervan telkens heroverwogen worden, bewijst dat dit onderzoek ook een continue zoektocht is. Elke voorstelling heeft immers meeste baat bij een andere, op maat gesneden aanpak.

Gezocht: gezelschap voor dramaturg

2010-03-16T16:10:00.011+01:00

Hoe bedoel je? Nooit één enkele vacature gevonden als dramaturg?

In de zomer van 2008 schreef het Lemmensinstituut nochtans een vacature uit voor een onderzoeksdramaturg. Overrompeld door een overvloed aan kandidaturen besloot men zoveel mogelijk geïnteresseerden de kans te geven zich te presenteren. Ervaring bleek natuurlijk troef.

Maar ik geef het grif toe: persoonlijk was dit de enige keer dat ik dergelijke vacature ontdekte. Zelfs in Nederland is het zeldzaamheid.

Wat is hier nu eigenlijk aan de hand? Hoe komt het dat - ondanks het feit dat de functie-inhoud van een dramaturg zo veelzijdig kan ingevuld worden - beginnende dramaturgen maar amper aan de bak komen?

Een eerste mogelijke verklaring van het gebrek aan openstaande vacatures is ongetwijfeld de mogelijkheid om als zelfstandige dramaturg aan de slag te gaan. Eens je als zelfstandige voet aan wal hebt, kan je je kwaliteiten alvast tonen, contacten leggen en vervolgens de noodzaak voor een invulling van deze functie neutraliseren. Toch laten velen een van de voornaamste voordelen van deze zelfstandigheid onbenut, namelijk de vrijheid om aan een verscheidenheid van projecten deel te nemen en diverse opdrachten uit te voeren.

Dit brengt ons vanzelf bij een tweede mogelijk antwoord waarbij we de oorzaak vanuit een soort zielsverwantschap begrijpen, namelijk de hechte band die ontstaat tussen dramaturg, regisseur en de rest van het theatergezelschap. Meer dan een professionele relatie evolueert deze verhouding veelal vanuit een wederzijds emotioneel respect. De hechte band die organisch groeide, is binnen dezelfde groep vaak onbreekbaar, maar broos in contact met de buitenwereld.

Zolang dramaturgen geen jobhoppers zijn, blijft het verloop dus gering en vallen er niet zomaar openingen te bespeuren. Kan - of liever - moet hier verandering in gebracht worden? Op welke manieren zouden we nieuwe dramaturgen werkervaring en ervaren dramaturgen een nieuwe uitdaging kunnen bezorgen?

Laten we tenslotte nog benadrukken dat een dramaturg niet louter op de vloer ingeschakeld moet worden. Zoals uit het overzicht van dramaturgische types blijkt, schuilt de rijkdom juist in het vermogen om artistiek advies te verlenen op verscheidene niveaus.

Wil je deelnemen aan Dramaturgie | Platform? Registreer je snel. Blijf je graag op de hoogte? Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief.

10 do's & don'ts van een dramaturg

2010-01-25T18:00:00.000+01:00

Wat maakt de dramaturg tot een ideale, artistieke adviseur?

De mate waarin hij/zij tegelijk kan observeren, analyseren en reflecteren? In hoeverre hij/zij een betrokken en afstandelijke houding weet te combineren? Het aantal soorten of types dramaturgie dat hij/zij beheerst? Het aantal vragen dat hij/zij kan bedenken?

Of blijven deze aanzetten slechts vage beginsels?

Misschien kunnen we, al was het maar als denkoefening, een concrete lijst van 5 do's en 5 don'ts opstellen die beslist de aandacht van elke dramaturgische onderzoeker verdienen.

Do's van een dramaturg

een vlijmscherpe blik ontwikkelen, om tegelijk te kunnen kijken, redeneren en noteren.
naar aanleiding van een productie niet alleen een zo breed, maar ook een zo concreet mogelijke achtergrondschets uittekenen.
sterk inlevingsvermogen nastreven om de visie van een theatermaker te concretiseren.
op de hoogte blijven van het theater- en kunstenlandschap.
affiniteit hebben met de taken van alle participanten.

Don'ts van een dramaturg

zonder argumenten ideeën verzamelen die lukraak op de regisseur worden afgevuurd; ook wel reflecteren zonder te redeneren.
als gevolg van besluiteloosheid of onverschilligheid nooit tot een oordeel komen; geen respect hebben voor keuzevrijheid en vrijheid van meningsuiting.
verantwoordelijkheid afwimpelen door na afloop van een productie te verklaren dat jouw bijdrages over het hoofd gezien werden.
een zelfingenomen, egoïstische en manipulatieve houding aannemen om bijvoorbeeld tegen de schenen van bepaalde aanwezigen te trappen.
spreken en schrijven over zaken waar men eigenlijk niets van af weet, tenzij men zich vooraf uitvoerig heeft ingelicht en gedocumenteerd.

Bedenkingen? Suggesties? Het staat jullie vrij hier commentaar op te geven door ons te mailen. Alvast bedankt!

Redeneren of fantaseren?

2009-12-18T11:08:00.002+01:00

Zoals u wel weet, bestaan er even veel verschillende manieren om dramaturgie in te schakelen in het maakproces van een theatervoorstelling als dat er types van dramaturgen zijn.

Zelf vat ik dramaturgie op als een voortdurende zoektocht naar inspiratie, thema’s, concepten, betekenis, visie, structuur, overzicht, etc. Per voorstelling of project verkrijgt deze zoektocht het karakter van een specifiek en uniek onderzoek. Dat de modaliteiten hiervan telkens heroverwogen worden, bewijst dat ook dit onderzoek een continue zoektocht is. Elke voorstelling heeft immers meeste baat bij een andere aanpak.

Niet alleen op artistiek vlak, ook op productie-, communicatie- en beleidsniveau is de expertise van een dramaturg inzetbaar. De dramaturg weet banden te smeden met verschillende doelgroepen of soorten ‘publiek’. Zowel zijn schrijfkunst als zijn denkkracht kunnen ten dienste gesteld worden, niet alleen om de ideologische of thematische drijfveren van een voorstelling, maar ook van een collectief of kunstenaar op vindingrijke wijze te vertalen naar een breed publiek.

Welke eigenschappen typeren de persoonlijkheid van een dramaturg? Kritische reflectie vereist voornamelijk een flexibele ingesteldheid. Tegelijk probeert hij te redeneren én te fantaseren. Van een dramaturg mag men bovendien verwachten dat hij bescheiden is, maar toch geestdriftig, eigenzinnig, maar toch volgzaam. Hij weet zijn aanwezigheid op de vloer zowel te neutraliseren als te manifesteren. Een dramaturg luistert én fluistert.

Blik en bagage

2009-05-01T16:51:00.000+02:00

Van belang voor de theaterdramaturg zijn de blik en zijn of haar bagage. Dramaturgie vereist een open blik, een kijkwijze die het spel op scène niettemin duidelijke verhoudingen toekent, waardoor het geheel ingebed wordt in een welbepaalde thematische context.

De dramaturg herken je als een theatergids, een bemiddeld reiziger, een avonturier vol met verhalen; hij neemt deel aan creatieve zoektochten, en terwijl hij onderweg gesprekken aanknoopt, luistert hij aandachtig en reflecteert hij.

In theater kan dramaturgie beschouwd worden als het glijmiddel tussen theorie en techniek. Om de context van de scenische acties te coördineren, ontwikkelt de dramaturg een interpretatie die de materie infiltreert.

Dramaturgie omsluit, sluit uit/in en draait vooral om het creatief omgaan met keuzes maken; kiezen zonder artistiek te verliezen. De dramaturg volgt het maakproces op de voet en koppelt waardevolle bevindingen terug.

Dramaturgie in situ, als een nieuwe vorm van dramaturgie, vertrekt van de eigenschappen van een locatie, hetzij het theatercomplex, hetzij publieke of private ruimtes, om een verhaal te vertellen. Elk pand of openbaar domein biedt specifieke mogelijkheden, met of zonder het gebruik van een podium of lijsttoneel.

Publiciteitsdramaturgie

2007-06-01T23:37:00.010+02:00

Publiciteitsdramaturgie richt zich hoofdzakelijk tot pers- en eventueel sponsorrelaties. Met deze vorm van dramaturgie geeft de dramaturg op beknopte wijze inzicht in de achtergrond en visie van het collectief, de essentie van de voorstelling en het creatieproces.

Het verschil met educatiedramaturgie schuilt voornamelijk in het publiek voor wie de inleiding tot het stuk bestemd is.

De inhoud en de diepgang ervan, hetzij een voor- hetzij een nabespreking, gaat vaak veel verder, of toch zo ver mogelijk, dan voor publiciteitsdramaturgie het geval is.

Radicale dramaturgie

2007-06-01T22:52:00.006+02:00

Bij een radicale dramaturgie staat het concept centraal. Gedurende het maakproces bewaakt de dramaturg het centrale uitgangspunt, hetzij een thema, hetzij een visie of hypothese,...

Dit concept hoeft echter niet per se het uitgangspunt te zijn, de theatermaker of dramaturg kan ook beslissen het concept procesmatig, dus gedurende het maakproces, tot ontwikkeling te brengen door het bijvoorbeeld te toetsen aan de verschillende creatiefases.

Meestal vergt een theatervoorstelling zowel conceptbewaking als -evaluatie. Een dramaturg kan immers niet louter vertrouwen op ideeën zonder enige vorm van argumentatie of reflectie of zonder grondige praktijktest.

Radicale dramaturgie compliceert allerminst nodeloos, integendeel, idealiter wint een voorstelling er door aan helderheid. Radicaliteit staat in die zin alleszins niet synoniem voor pure abstractie, maar wel voor absolute reflectie.

Educatiedramaturgie

2007-06-01T20:45:00.004+02:00

Educatiedramaturgie stelt specifiek de doelgroep van (theater)studenten centraal in haar communicatie. Meer nog dan bij Öffentlichkeitsdramaturgie stelt educatiedramaturgie het publiek bloot aan een gepaste omkadering van de voorstelling, eventueel gekoppeld aan een inkijk in het maakproces.

Van vitaal belang blijkt de dosering van de informatie. Toeschouwers, ook studenten, hebben behoefte aan op maat gesneden toelichting. Te veel of te weinig weegt vaak op hun verwachtingen van een voorstelling of theater in de ruimere zin van het woord.

Onderwerpen of thema's kunnen in principe vlak voor een voorstelling aangehaald worden, zolang het de verbeelding maar in beweging brengt.

Studiodramaturgie

2007-06-01T20:33:00.005+02:00

Een dansproductie of theatervoorstelling gebaseerd op lichaamsbewegingen kan sterk baat hebben bij een langdurende, aanhoudende waarneming van een dramaturg. Op basis van deze waarnemingen worden adviezen geformuleerd.

Met deze dramaturgische observatie onderzoekt de dramaturg niet alleen de intensiteit van de inspanning en de concentratiegraad van de performers, ook de intersubjectieve allianties op scène en het effect hiervan op de bewegingstaal van de choreograaf ontsnappen niet aan de blik.

Met behulp van studiodramaturgie stelt de dramaturg zich zoveel mogelijk afzijdig op. Hij neutraliseert als het ware zijn aanwezigheid met het oog op observatie en evaluatie.

Öffentlichkeitsdramaturgie

2007-06-01T20:31:00.003+02:00

Afgeleid van het Duitse woord 'Öffentlichkeit' dringt dit type van dramaturgie door tot elke boodschap over een voorstelling of collectief die naar de buitenwereld toe gecommuniceerd wordt.

Öffentlichkeitsdramaturgie of dramaturgie van de openbaarheid leunt dicht aan bij publiciteitsdramaturgie, maar is nog breder en omvat in die zin elke vorm van externe communicatie gericht aan het publiek. Een niet onbelangrijk aspect blijkt vaak het sturen en stroomlijnen van de berichten die reeds binnen bepaalde kringen de ronde doen.

Marianne van Kerckhoven verwoordt het in 'Van het kijken en van het schrijven' als volgt: 'Door zijn/haar geschriften omtrent een productie, effent de dramaturg de weg om het werk in de openbaarheid te brengen. Wat hij/zij schrijft, moet 'juist' zijn, t.w. op evidente, organische wijze het werk beschrijven en begeleiden in zijn gang naar een maatschappelijk leven, dat vaak destructief op zijn betekenis ingrijpt.'

Intentionele dramaturgie

2007-06-01T16:10:00.002+02:00

Intentionele dramaturgie overlapt enigszins met radicale dramaturgie in die zin dat intentionele dramaturgie het concept, t.w. een vooraf ontwikkeld en nauwkeurig bestudeerd idee, grondig bewaakt en gedurende het maakproces bewust integreert in de voorstelling.

De dramaturg draagt de verantwoordelijkheid over de conceptualisering. Hij of zij coördineert de enscenering van een welomlijnde visie, hetzij een interpretatie van een theatertekst, hetzij een inhoudelijke grondvorm of thematische mal.

In de ideale omstandigheden initieert de dramaturg met dit type dramaturgie een voorstellingsbewustzijn waarbij alle leden of deelnemers voor wat hun rol betreft, uitvoerig ingelicht en tot in de details op de hoogte zijn van relevante technische afspraken, last-minute tekstwijzigingen, etc.

Niet-intentionele dramaturgie

2007-06-01T15:54:00.002+02:00

In tegenstelling tot intentionele dramaturgie poogt niet-intentionele dramaturgie niet onmiddellijk terug te grijpen naar een vooraf ontwikkelde idee of interpretatie. De voorstelling ontstaat spontaner, vooral op basis van onderzoek en experimenten.

Doorheen het creatieproces krijgt het concept een eerder ondergeschikte en zelfs verwaarloosbare rol toebedeeld. Met niet-intentionele dramaturgie concentreert de dramaturg zich niet per se op een concept waar de voorstelling kost wat kost aan dient te beantwoorden.

Van de kant van de dramaturg kan men in het geval van niet-intentionele dramaturgie een onvoorwaardelijke openheid verwachten. Hij of zij dient bereid te zijn om met een open waarneming nieuwe kennis en nieuwe inzichten op te doen.

De moeilijkheidsgraad schuilt voornamelijk in het weerstaan van de natuurlijke drang tot conceptualisering. Betekenis kan eerder beschouwd worden als een boodschap die tijdens het proces kan open bloeien, maar zeker niet mag verwelken.

Nummerdramaturgie

2007-06-01T15:30:00.002+02:00

Nummerdramaturgie kan aangewend worden als een strategie om het maakproces te structureren. De specifieke invulling varieert uiteraard, elke voorstelling vergt vaak een andere aanpak, een andere creatieve benadering.

Zowel op vlak van tekstmontage als bij bewegingsimprovisaties zorgt nummerdramaturgie als vooraf gedefinieerde techniek voor een willekeurig, vaak verrassend overzicht van de resultaten. De uitkomst hoeft dus niet per definitie gekend te zijn. De numerieke structuur staat nuances toe die onverwachte, maar daarom niet minder betekenisvolle inzichten kunnen opleveren.

Nog een voordeel van nummerdramaturgie is dat de stukken de kans krijgen van binnenuit te groeien zonder daarbij in de starre greep van al te bindende inhoudelijke leidraden blijven.

Procesdramaturgie

2007-06-01T14:14:00.002+02:00

Bij procesdramaturgie volgen de verschillende stappen in de totstandkoming van een voorstelling elkaar intuïtiever op, minder vanuit een vooropgesteld script of draaiboek. Net zoals bij dramaturgie op de vloer staat het creatieve proces centraal. Net zoals bij niet-intentionele dramaturgie vertrekt men niet zozeer vanuit een concept, maar ontstaat de voorstelling vrijer en spontaner.

Meestal ontwikkelt de voorstelling zich vanuit een aaneenschakeling van afzonderlijke improvisatiesessies. Na grondige evaluatie bestaat de kans dat betekenisvolle sequensen opvallen. Het koppelen van thematische leidraden aan specifieke sequensen is dan weer een continu en complementair proces. Ook nummerdramaturgie kan een methode bieden om een voorstelling naderhand te monteren.

Van een procesdramaturg mag de theatermaker een sterke aanwezigheid tijdens alle creatiefases verwachten. Hij of zij wordt als gesprekspartner betrokken bij elke artistieke beslissing en geldt als een spiegel voor de theatermaker in kwestie.

Bureaudramaturgie

2007-06-01T13:04:00.002+02:00

Grotere gezelschappen opteren vaak voor een huis- of gezelschapdramaturg. Deze vorm van dramaturgie staat bekend als bureaudramaturgie. Hoewel het woord anders doet vermoeden, zit deze dramaturg niet onophoudelijk achter een bureau teksten te schrijven, maar is hij of zij betrokken bij verschillende fasen van het creatieproces.

Door de artistieke eisen die gesteld worden aan een stedelijk of (inter)nationaal gezelschap, schakelen zij vaak verschillende dramaturgen in die als een dramaturgenbureau instaan voor verschillende dramaturgische aspecten, van dramaturgie op de vloer tot publiciteitsdramaturgie.

Hun invloed strekt zich dan ook uit van binnen tot buiten; van de formulering van de artistieke visie, over aanbevelingen voor repertoirekeuze en de adaptatie van (tekst)materiaal tot en met educatieve en publiekswerking.

Beleidsdramaturgie

2007-06-01T12:41:00.001+02:00

Beleidsdramaturgie vertaalt de drijfveren van een collectief, voorstelling of reeks naar een zakelijk idioom. Meestal is het niet evident om bepaalde inhoudelijke opvattingen, plannen of resultaten - hoe sterk ze ook zijn in hun eenvoud - te stroomlijnen met het beleidsniveau.

Aangezien artistieke toegevingen of zakelijke inmenging in het artistieke parcours veelal onbespreekbaar zijn voor de kunstenaar, stuurt de beleidsdramaturg aan op een concrete, onderbouwde verantwoording van deze opvattingen.

De beleidsdramaturg argumenteert, bijvoorbeeld in het kader van een subsidie-aanvraag, waarom de maker(s) welbepaalde keuzes bewust maken en hoe deze keuzes passen in een algemene visie op het traject van de kunstenaar of het collectief.

Dramaturgie van de toeschouwer

2007-06-01T12:22:00.001+02:00

De ontwikkeling van een dramaturgie van de toeschouwer staat in nauw verband met de ruimtelijke inrichting, een techniek die Jan Fabre bijvoorbeeld als 'spacing' bestempeld.

Vooral bij locatievoorstellingen of projecten in de openbare ruimte heeft de specifieke ingebruikname van een ruimte rechtstreekse gevolgen voor de positie en dus ook voor de perceptie en de zintuiglijke ervaring van de toeschouwer. Bovendien kan hun rol ook sterk variëren naargelang de ruimtelijke mogelijkheden.

Het is niet zo dat deze vorm van dramaturgie effectief de beleving beoogt te bepalen. Eerder dienen concrete vragen gesteld te worden over de manier waarop de toeschouwers al dan niet aan het stuk deelnemen.

Dramaturgie op de vloer

2007-06-01T11:42:00.002+02:00

Dramaturgie op de vloer kan veelal opgevat worden als een vorm van niet-intentionele dramaturgie. Openheid en bereidheid tot kenniswerving beschouwen we als primaire indicatoren voor het welslagen van deze vormen van dramaturgie. Van belang is dat men niet vertrekt vanuit een concept, maar het spel op scène initieert en analyseert van moment tot moment.

Door dramaturgie op de vloer toe te passen primeert het proces boven het eindresultaat. Tegenwoordig verkiezen vele theatermakers intuïtief aan de slag te gaan voor een nieuw project, met telkens een nieuwe context om hun visie op het stuk eerder spontaan dan met voorbedachte rade te laten ontstaan tijdens de repetities.

Het procesmatig ontstaan van een theatervoorstelling met een spontane inbedding in een nieuwe context heeft sterke banden met procesdramaturgie. In tegenstelling tot radicale dramaturgie wordt een vooraf gedefinieerd concept achterwege gelaten.

Productiedramaturgie

2007-06-01T11:33:00.005+02:00

Veelal vertrekt een productiedramaturg vanuit een zeer nauwe betrokkenheid bij de ontwikkeling van een theaterproject. In het geval van productiedramaturgie beperken zijn taken zich niet louter tot observeren en reflecteren, zoals dit bij studiodramaturgie wel het geval is.

Productiedramaturgie vereist een actieve en flexibele samenwerking met alle leden van het collectief. De productiedramaturg coördineert niet alleen inhoudelijk, maar voert ook zelf allerlei praktische zaken uit, zoals decor, affiches, kostuums,...

In het verlengde van productiedramaturgie, voorgesteld in de 1ste helft van de 20ste eeuw door Bertold Brecht, treedt de dramaturg ook vaak op als groepsideoloog. Hierbij zoekt de dramaturg het contact op met verschillende lagen en leden van de samenleving om voeling te behouden met de sociale realiteit. De dramaturg conceptualiseert in die zin de ideologie waarover de voorstelling reflecteert.

Klassieke dramaturgie

2007-05-01T20:16:00.002+02:00

Afgeleid van het Griekse woord drama-ergon, ofwel de werking (ergon) van de handeling (drama), werd het begrip dramaturgie aanvankelijk volledig betrokken op het schrijven en opvoeren van een dramatische tekst.

Later, wanneer we spreken van moderne en post-dramatische dramaturgie, verschuift de focus naar bewegingstaal, eerder dan geschreven en gesproken taal als kern van een theatrale actie.

Klassieke dramaturgie vertrekt dus eerder vanuit een lineair verloop van een theatervoorstelling, met begin, midden en einde. Volgens de klassieke Griekse wijsgeer Aristoteles illustreert de tragische handeling een thema; het concretiseert een ideaal, veelal een morele kwestie.

Het publiek kan zich makkelijk met de stereotiepe personages zoals de held identificeren. Medelijden om of herkenning van het lot dat deze personages onvermijdelijk ondergaan, staat naar Aristoteles’ zeggen in het teken van catharsis of zuivering. Klassieke dramaturgie richt zich dus vooral op begrippen als homogeniteit en herkenbaarheid.

Met zijn ‘Hamburgische Dramaturgie’ initieerde G.E. Lessing in 1767 het moderne begrip van dramaturgie, als een onderdeel van de theatrale praktijk. De nadruk lag vooral op educatie, kritische reflectie en empirie, in het verlengde van de intellectuele uitgangspunten van de Verlichting.