Fêmkirina kurdan a bi çand û hunerê - Kültürle, Tarihle, Sanatla Kürtleri Anlamak

Kovara Wêje û Rexne yê Hejmara 6an Derket!

2016-01-09T22:55:00.001+02:00

Hejmara 6an ya kovara Wêje û Rexneyê bi serenavê “Wêje û Sirgûn” derket

Kovara ku bi giştî li ser lêkolîn, rexne û analyzen wêjeyî disekine ku ev şeş hejmare çap dibe, bi vê hejmareke nû dhisa li ber desta ye. Kovara çar mehane ku ji Amedê derdikeve, di her hejmarê de li ser mijareke taybet kûr dibe. Di vê hejmarê de jî mijara sereke ya dosyayê “Wêjeya Sirgûnê” ye.

Di çarçoveya dosyayê de hem gotarên bingehîn yê cîhanê li ser teoriya wêjeya sirgûnê hem jî li ser tecrûbeyên wêjeya sirgûnê ya cîhanê hene. Herweha di debarê wêjeya kurdî ya sirgûnê de hem li ser metnên wêjeyî hem jî li ser tevger û kovarên wêjeyî lêkolînên zanistî hene. Hevpeyvîneke dirêj bi Hesenê Metê re hatiye kirin di çarçoveya dosyayê de.

Ji bilî dosyaya li ser wêjeya sirgûnê, gelek gotarên li ser mijarên curbecur jî hene ku bala xwendevanan dikişînin. Yek jê ya akademisyenê kurd İbrahim Seydo Aydogan e ku li ser rewşa rewşanbîrên kurdan disekine. Herweha hevpeyvîneke bi rexnegir û aktivîstekî Afrîqî Ngũgĩ wa Thiong'o re hatî kirin li ser wêjeya bindestiyê xwedî hişmendiyeke nû ye. Di vê hejmara kovarê de tişta ku bala xwendevanan dikişîne ew e ku kovar bi giştî xwedî naverokeke dewlemend û pirrengî ye.

Kovara ku li pirtûkfiroşan û li ser înternetê li benda xwendevanên xwe ye, di hejmara 7an de jî wê li ser mijareke balkêş be. Mijara hejmara heftan ev e: “îmaj û temsîla salên 90î di wêjeya kurdî de”

Naveroka Kovarê:

Îbrahîm Seydo Aydogan: Rewşenbîrîya Rojhilatî û Bindestîyê li Kurdistanê

Memê Mala Hine: Wek Berhemeke Vekirî Mem û Zîn û Şîroveyên wê yên Ekstrem

Mîrza Baran: Bertekeke Derhisî li Hember Makînebûnê di Novellaya Herman Melville a Bartlebyê Nivîsevan de

Güneş Kan: Rengvedanên Zayenda Civakî di Helbesta Helbestvanên Kurd ên Jin de

Serdar Ay: Hevpeyvîn bi Ngũgĩ wa Thing’o re

Vecdi Demir-Xelîl Semed: Bîyanîbûn, Zayendî û Desthilatî di Berhemên Şener Ozmen de

Cihan Kaynar: Texeyula George Orwell: 1984

Necat Keskin: Mitirb û Mitirbî: Nasname û Vegotin

Musa Ekici: Formên Veqetandeka Nebinavkirî di Kurmancî de

Guneş Kan-Dawid Yeşîlmen: Li Ser Sirgûnî û Wêjeyê Hevpeyvîn bi Hesenê Metê re

Edward W. Said: Rengvedanên li ser Sirgûnê

Ş. Afrougheh-H. Safari - K. Azizi: Poetîkaya Sirgûnê: Gerîna Ber bi Welatê Serpêhatîyên Ronakbîrî ve

Mehmet Yonat: Dîyaspora û di Kovara Nûdemê de Dîyaspora

Omer Farûk Yekdeş: Sirgûnek di Nav(ber)a Rabirdû û Niha de

Francesco Marilungo: Ji Mekanê Sirgûnîyê ber bi Cîhê Nasnameyê ve: Temsîlên Wêjeyî Yên Bajarê Amedê di Wêjeya Kurdî ya Nûjen de

Dawid Yeşilmen: Sirgûn û Rewşenbîrî: Xwendineke Tematîk li ser Romana Firat Cewerî, Payîza Dereng

Îlyas Cembelî Suvağcî: Hêmanên Sirgûn û Penaberîyê di Romana 99 Morîkên Belavbûyî de

Sonja Galler: “… Ez Berê Nivîskarekî Elman bûm” Wêjeya Elmanî ya Sirgûnê di Serdema Sosyalîzma Nasyonal de

Helîm Yusiv: Wêjeya Kurdî li Derbiderîyê

Seyîd Çaçan: Qedrîcan û Xerîbî

Kürd Aşiretlerinin Coğrafik Dağılımları

2015-12-06T22:04:00.000+02:00

Kürd Aşiretlerinin Coğrafik Dağılımları

Kaynak: Columbia Üniversitesi/ABD

http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Kurdish_Tribal_Confederacies_lg.png

1835 Kürt Krallıklar Otonom Bölgeler ve Başkentleri

2015-12-06T21:52:00.005+02:00

1835 Kürt Krallıklar Otonom Bölgeler ve Başkentleri

Kaynak: Columbia Üniversitesi/ABD

Zerdeştilerin Kitabi Avesta'nin Gatalar Bölümü Bulundu!

2014-11-21T00:24:00.001+02:00

Kürdistan’da Zerdeştiler olarak da bilinen Bahdinilerden kalan ve Avesta’nın Gatalar bölümü olduğu sanılan iki bin yıllık bir kitabın bulunduğu açıklandı.

Eski Avestaca olarak bilinen Kürdçe’nin Ahuramî (Hawramî) lehçesiyle yazıldığı belirtilen kitabın ceylan derisine Arami harflerle yazıldığı ve 20 sayfadan oluştuğu belirtildi. Yapılan incelemelerde kitabın yaklaşık iki bin yıllık olduğu belirtildi.

Şûnwarên Kurdistanê (Kürdistan’ın Mirası) adlı internet sitesinde yer alan bilgiye göre Doğu Kürdistan’ın Hawraman İlçesi’nden bir aile, bulduğu kitaba İran Devleti’nin el koymaması için kitabı Britanya’ya götürdü.

Sitede yer alan bir açıklamada Kürdistan Bölgesi hükümetine çağrı yapılarak ‘Kitabın Kürdistan’a geri getirilmesi için gerekli girişimlerde bulunulmasını istiyoruz. Çünkü bölge hükümeti yasal olarak bütçe ayırarak kitabı satın alabilir’ ifadelerine yer verildi.

Bahdin Dini’nin Peygamberi olan Zerdeşt’e vahy edildiğine inanılan Avesta en eski kutsal tekstlerden olarak biliniyor. Avesta’nın orjinal versiyonunun Arap ordularının, İran ve Kürdistan’a girdiği 639 yılındaki Kadisiye Savaşı sonrasında yakıldığı biliniyor. Eldeki Avesta tekstleri Arap işgali sonrası Hindistan’a kaçan Bahdini din adamlarının ezberinde kalan bölümlerin yazıya dökülmesi ile oluşturulmuş, 19 yüzyılda ortaya çıkmıştı.

Avesta’nın en eski ve en orjinal bölümleri olduğuna inanılan Gata (Gotin) bölümünün M.Ö 7 YY’da yaşadığına inanılan Peygamber Zerdeşt tarafından söylenen şiirlerden oluşuyor. Bulunun kitabın bu şiirler olduğu düşünülüyor.

DI WARÊ ANALÎZA TÊGEHA ZAYENDPERESTIYA CIVAKÎ DE BERHEMA SEBRÎ SILEVANÎ YA BI NAVÊ MERYEMA YÊ

2014-10-31T17:35:00.000+02:00

Abstract/Kurte/Özet:

Zayendperestiya civakî, pirsgrêkeke civakî ye û bingeha wê jî bi teşeya cudavaniya arasteyî jinan derdikeve holê. Çareseriya vê pirsgrêkê, mîna pirsgrêkên din ên civakî, bi gelek bîwaran e. Em nikarin cudavaniyê tenê bi nirxandina kirariyeke cûda ya di navbera wekheviyê de an jî wateyan de bikin. Bê em bi gelek cudavaniyê qiraçan wê analîz bikin. Lê ji ber ku em ê li gorî naveroka romanê biçin em ê vê cudavaniyê li gorî têgeha zayenperestiya civakî analîz bikin.

Romana Meryema, bi awayekî objektîv û bi rengekî derûn-civakî, realîzma civakê şanî me dide. Roman, her çiqasî bi diyalogê destpêbike û heta dawiyê bi vî awayî dewam bike jî gelemperî bi monologî didome. Ji ber ku karektera li hemberî serlehengê kêm caran û bi kurtasî bersîvan dide û pê re nakeve gengêşiyê de. Navê Romanê, ji ber ku roman gelemperî li ser nêrîna perdeya keçaniyê buyeran derdixe holê, bi hişmendî ji navê keçîna Meryemê -a ku dayika nebî Îsa- hatiye hilbijartin. Serlehenga romanê, yeke zîrek, zana û jêhatî ye. Li ser her bûyera ku bi neyînî ji serê wê de diçe, bi ser xwe ve tê û xwe ji nû ve vedijîne. Serleheng, bi ser kevalên xwe de him analîza nîgar û rengên wêneyên xwe him jî analîza derûniya xwe û di ber re jî serpêhatiyên xwe yên di nava civaka xwe de analîz dike. Nivîskar bi devê serlehengê, rexneya civakê û her wiha rexneya mêrên ku di bin bandora feodalîteyê, olê, civakê, berjewendiyê û kevneşopiyê de ne dike. Trajedî û tenêtiya Kurdistanê, bi metafora serlehengê tîne ser zimên.

Di gotarê de, em ê pêşî li ser dozîneya femînîzmê û têgeha zayendperestiya civakî bisekinin. Dûv re em ê pirsgrêka jinê ya di nava civakê de li gorî cudavaniya zayendê, bi têgeha zayendperestiya civakî vekolin.

Di vê xebatê de me ji xwe re kire mebest ku bi têgeha zayendperestiya civakî, direfş û neqşên nehênî yên di berhema Sebrî Silêvanî ya bi navê “Meryema” yê de derbixine holê û ligel van direfş û neqşên nehênî de bi germiçanga zayendperestiya civakî, pirsgrêka jinê ya ku di nava civaka pederşahiyê de vekolînin. Mebesta me ew e ku em, romana Sebrî Silêvanî ya bi navê Meryema yê bi kûrayî vekolînin û sembolên nehêniyên li ser pirsgrêka jinê ya ku di nava civaka nêr de hatiye qirkirin û metaforên ku di nava romanê de hatine veşartin rapêş bikin. Di encama van vekolîn û dahûrînan, em ê li ser karekterên mêr bisekinin û li dijî mêraniyê avakirina jinê analîz bikin. Di dawiya vê analîzê de em ê bigihijine vê encamê ku nivîskar tekoşîna di navbera nemîşa jinê -ya ku Sebrî Silêvanî afirandiye- digel jina ku di nava civakê de tê mehandin û helandin de û herweha bi wê nemîşê vebiyandina Kurdistanê şanî me dide.

For Reading This Article/Ji Bo Xwendina Vê Gotarê/Bu Makaleyi Okumak Için:

please click this/Ji bo keremê li vir bitikîne/burayi tiklayiniz

Location: Diyarbakır

Publisher: Wêje û Rexne

Journal Name: Kovara Wêje û Rexne

Publication Date: May 1, 2014

Research Interests:
Kurdish Studies, Kurdish Language, Kurdish Literature, Kurdish, Kurdish Women in Turkey, and Kurmancî

Lawê Babîlê/Son of Babylon/Babilin Oğlu (Kürt Filmi)

2013-10-09T22:42:00.000+03:00

Savaş tutsaklarının yaşadığı dedikodusu üzerine sonra bir anne, torunuyla birlikte, 1991'deki savaştan bu yana kayıp olan oğlunu bulmak üzere Babil'in içlerine doğru yol alır. Bir takım yabancılar, benzer yolculuklara çıkmış Iraklılarla aynı yollarda yürür, ortak yasları ve adaletin peşinde, bildiğimiz Irak'tan çok farklı bir memlekette toplu mezarları ziyaret ederler..

Bêkas Fîlm (Neredesin Süpermen) (Kürt Filmi)

2013-10-09T22:35:00.000+03:00

1990'larda Irak pekte yaşanası bir yer değildi. Aklımıza savaş ve Saddam Hüseyin'in geldiği bu zamanlarda , iki evsiz kardeş Zana, 7 ve Dana, 10 , filmde Superman filmlerinden etkilenen iki küçük çocuk Amerika'ya gidip Superman'le yaşamak istediklerine karar verirler. Çocukların amaçları Amerika'ya gidip Superman'i bulmak ve ondan yardım istemektir. Superman onların hayatlarını kolaylaştıracak ve onlara kötü davranan herkesi cezalandıracaklardır. Zana Superman'in cezalandırmasını istediği insanların listesini yapmaya başlar. Listenin başında Saddam vardır. Büyük kardeş ise planın somut kısmıyla ilgilenmektedir, para , pasaport ,ulaşım. Ne yazık ki bunların hiçbirine sahip değildirler ama yine de hayallerini takip etmeye karar verirler. Filmin yönetmenliğini Saddam teröründen kaçarak İsveç'e sığınan bir Kürt ailenin çocuğu olan Karzan Kader yapıyor.

Şerko Bêkes - Nivîskarê Kurd

2013-10-09T22:31:00.001+03:00

Şêrko Bêkes (rehm li ser be-ruhu şâd olsun)

Şiirlerimden,

Gülü çıkarırsanız, dört mevsimden

bir mevsimim ölür.

Yâri çıkarırsanız,

iki mevsimim ölür.

Ekmeği çıkarırsanız,

üç mevsimim ölür.

Özgürlüğü çıkarırsanız

dört mevsimim ölür,

ben de ölürüm...

Ger ji nava helbestên min

Hûn gulê derxin, ji çar demsalan

Demsaleke min dimre

Ger hûn yarê jê derxin

Du demsal dimrin

Ger hûn nan jê derxin

Sê demsal dimrin

Eger hûn Azadîyê jî derxin

Wê sala min bimre

Ez ê jî bimrim ..

Dayika Suryan - Süryani Anne

2013-10-09T22:22:00.001+03:00

Ev dayika ku xişkên dîrokê ketine ser rûyê wê lê hê jî bi nêrîneke aramî li jiyanê dinêrê suryanî ye. Dema "fermana filehan" a bi nav û deng - ku wî zemanî gelek fille, ezdî û ermen hatibûne kuştin û yên ku ji destê wan hatibûna koçî dewletê xerîb kirin- wê û malbatê wê koçî fransayê kirin e. Serê du salan carekê têne welatê xwe û diçine gundê xwe yê bi navê "Êwertê(girêdayî Midyadê ye). Li Fransayê dijin, wan rojan ji bîr nakin lê dest bi jiyaneke nû li ser meşîna jiyana zarokên xwe ve kirine. Xwedê temenê wê dirêj bike ku çand û bîranînên xwe parveyî ciwanên niha bike, ji ber ku çandeke mezin li ser rûyê wê tê xwendin.

"Tu zanî Ez keçikek fille me" sözünün takibiyle: Fille nedir, gavur nedir?

2013-08-10T23:44:00.000+03:00

TU ZANÎ; EZ JÎ KECIKEK *"FILLE" ME?

Üyesi bulunduğum bir yahoo grubuna yazdığım, 'Kimlik İstemem!' başlıklı mektubuma dostlardan gelen yanıtlar içinde sevgili Latif Çavdar'ın yazdığı şu satırlar beni bu sözcüğün izini sürmeye dürtüledi.

Bu geçmişe doğru bir iz sürüsü zorunlu kılıyordu.
Şöyle bitiriyordu mesajını sevgili Latif Çavdar; "Özellikle oynanan oyunlarda ben kazandım mı, akrabam olan çocuklar bana kürtçe, 'Xuna fıle heyi tede' (fıle kanı var sende) tabii bunlar konuşulurken ben sen şanslısın diye algılıyordum.Süreç böyle devam ederken 'fıle' kelimesini büyüklerin konuşmalarında işitince büyüklerime sormaya başladım, ama her seferinde konuşmaktan kaçınılıyor kimse bir şeyler anlatmıyordu. Sonunda benim için 'fıle' kelimesini kullanan çocuklar kelimenin içeriğini anlattılar ve sonunda Babaannemin, Nenesinin Ermeni olduğunu öğrendim, Neneme sorduğumda bu konuda ser veriyor sır vermiyor ve bu konuları asla konuşmuyor, nenem halen sağ ve bu konuları halen asla konuşmaz, yaşanılmış hikayeleri ise yaklaşık 5 yıl önce Nenemin Hacca gitmesine yakın gelen akrabalarından dinledim öylece kavradım. Ve halen 'Fıle' kelimesinde aklım, gayri-müslimler için kullanılan bu kelimeyi çözmeye çalışıyorum."

Bu kelimeyi çözmeye çalışan sadece biz değildik.

İsviçre'de iken bulunduğum bir toplantıda tanıştığım değerli ahparigim, Sason'lu Bogos Tovmasyan da, benimle paylaştığı kitap çalışmasının dokumanlarında, kitabına tam da bu sözcüğün uzun bir açıklamasını yaparak başlama gereği duymuştu.

Çünkü; ailesinin hikayesini anlattığı bu kitapta sıkça geçecek bir sözcüktür "Fılle".

Aramice'ye kadar dayanıyor koku Falohé-Fılle'nın, Farsca'da da kullanılıyor ama bakın anlamı neymiş:

Falohe= zıraatçı...

Şu notu da düşmüş kitaba: "Ziraatçılık eskiden, yalnız toprakla uğraşmak anlamında; buğday, mercimek, darı ekinlerin ekildiği anlamına gelmez, aynı zamanda ağaç diken ve ağaç budayan anlamına da gelmektedir."

AĞAÇ DİKEN HALK..

O devirde komşuları, özelikle Persler bu sözcüğü Ermeniler için, (Fallohe-Fılle) "Ağaç diken halk" anlamında kullanırlarmış.

Ağaç dikmenin bu halk için ne kadar önemli olduğunu anlatan, yazarımızın babasıyla yaşadığı bir anısını okuduğumda Hrant Dink'in bir sözünü yeniden hatırladım içim burkularak ; "Hazinelerimiz bu toprağin altındakiler değil, üstündekilerdi."

Sizlerle paylaşmadan geçemeyeceğim bunu canlar...

Anlatıyor Bogos Tovmasyan:

"1996'da İsviçre'de üzerine ev yapabileceğim kadar bir toprak parçası satın aldım. Bizde adettir temel atılmadan bir keşise (papaz) dua ettirilir. Ama burada öyle her istediğinde din adamı bulamadığımızdan ve bir an once evi yapıp yuvamıza kavuşmak istediğimizden, duasız attık temeli ve evi bitirdik.

Eve girip oturmadan bari bir duamızı edelim derken, babam geldi aklıma. 1910 doğumlu 86'lık babamı çağırdım ve :

-Baba, hayırlısıyla kendimize iyi kötü, başımızı sokacak bir kullik yaptırdık. Sen daha hayattasın ve duan keşişlerin duası kadar sayılır, evi bir kutsa da biz de hayırlısıyla girip oturalım.

86 yaşındakı keşiş baba, bastonuyla evin dört duvarını dolaştı. Her duvarın üzerinde bastonuyla Surp Haç'ı geçirdi, evin bahçesinde bir tur attı ve geldi oturdu.

-Oğlum dedi, evin hayırlı uğurlu olsun, güle güle ailece can sağlığıyla oturun.
-Sağol baba iyi ki sen vardın.
dedim ve elini öpüp, yanına oturdum.
Yaşlı babam, dudağını kımıldatıyor, titrek titrek bir şey anlatacak, konuşacak ama....O 'oğul ' bazen de 'lao' derdi.
-Lao bir şey söyleyeceğim ama..
ve durdu.
-Ama??
-Ama; yani evinden soğuma...
"Soğuma" deyince içimden bir şey koptu...
Babam devam etti;
-Hayırlısıylan evinin her şeyi kusursuz güzeldir ama bir eksiği vardır.
-Baba eksikliği nerden çıkardın? Kapı, pencere, çatı, banyo, tuvalet, mutfak her şey herkesin evi gibidir.
-İşte oğul dedi, her şey herkesin evi gibi olduğu için, eksiklik orada. Senin evin Ermenilerin evine benzemiyor.
-Halla! halla! babo bunu nereden çıkarıyorsun ?
Ev evdir, Ermenilerin evi nasıl olur?
-Oğlum beni dinle. Ermeni evi dediğim, banyosu, kapısı, penceresi, mutfağı ile ilgili değildir. Eksik olan evin etrafindaki meyve ağaçlarıdır. Biz önce meyve ağaçlarını diker sonra evin temelini atarız,
atalarımızdan öyle gördük.
Ve başladı atalarımızın dikmeden asla bir evin temelini atmadıkları ağaçların isimlerini sıralamaya.
-Dut ağacı, asma, üzüm ağacı, ceviz ağacı, elma ağacı, nar ağacı, kayısı ağacı, incir ağacı, zeytin ağacı, badem ağacı ve bir de meyvesi olmayan meşe agacı. Bunları diktiğin zaman senin evin de *Haygagan Hay duna benzer.
-Iyi de baba bu soğuk memlekette yetişmez ki bu ağaçlar...
-Yetişir lao yetişir. Öyle bir yetişir ki gökyüzüne kadar uzanır.
-Baba dedim, uzanması ne işe yarar ki meyve vermedikten sonra?
-Oğlum. dedi ve durdu... Bu ağaçlar meyve vermeseler de, Ermeni halkının simge ve etiketidirler...Meyve vermeseler de, bahçede süs gibi de kalsalar yeter...Şunu unutma oğul; insan ağaç olmadan yaşayamaz..."

Persler döneminde, Ermeni halkına neden, ağac diken anlamına gelen "Fille" dendiğini bizler, 1996 yılında baba oğul arasında yaşanmış olan bu diyaloglardan çok net anlayabiliyoruz...

Zaman içinde bu "Fılle" sözcüğü tüm Hıristiyan halklar için kullanılan bir hakaret sözcüğüne dönüşmüş ne yazık ki...

Sözcüğün bu değişimi yaşaması, İslamiyetin yayılmasıyla doğru orantılı gelişen bir süreç...

Din farkının sistem tarafından bilinçli olarak, Hıristiyan halka karşı bir kışkırtma aracı olarak kullanıldığı yıllarda bu sözcük de tümüyle bir aşağılamanın, dışlamanın ve ötekileştirmenin ifadesi olarak kullanılmış...

"Kürtler; "FIlle-gulam" yani köle anlamında "fılle" derlerdi.

Bu anlamıyla kendileri için bir mal (!) yaratılmış olurdu.

"Tu Fılleye mini!" "Sen benim Fıllemsin"...

Birbirleriyle kavga ettiklerinde, biri diğerini acımasızca dövdü mü, dövülen şöyle derdi: "Ma niye ben senin Fıllen miyim?"

"Ma çima ez tu Fılleye te me?"
Babam rahmetli de olduğu son güne kadar, üzüntüyle, hiç iyileşmeyen bir yaranın acısıyla, bu cümleyi tekrarlar dururdu...

"Hey! hey gidi hey! Lehe lao lehe 'Fılle' ye!"

"Vur oğlum vur "gavurdur" !"

Burada "Vurmak" fiili "öldür" anlamı yüklenerek kullanılırmış. "

'Gavur'a' acımak gibi bir yanlışa düşmesin diye küçücük çocuklar, büyükler tezahurata dururlarmış ...
Çocukluğunda yaşadığı çocuk kavgalarında yediği dayaklardan çok, büyüklerin tuttuğu bu tezahurat yaralamıştı O'nu ve bu yarası iyileşmeden ayrıldı aramızdan 2008'in Mart ayında...
Düşünüyorum da acaba bir halk için önce övgü, hayranlık, saygı anlamı yüklü olarak kullanılan ama asırların sosyal, siyasal değişimlerin getirdiği sonuçların günlük yaşamdaki tezahürü olarak, bir hakaret ve aşağılama ifadesine dönüşen, bu "Ağaç Diken Halkı" bunca yaralayan başka bir sözcük var mıdır?!

İşin ironisi ise sanırım, sözcüğün taşıdığı gerçek anlam ile sonradan yüklenen anlamı arasındaki korkunç uçurumda saklı...

Yukardaki başlığı bu nedenle attım...

"Biliyor musun ben de bir "Fılle" kızıyım?" derken, taaa en başından başlarım hikayeye, asırlar öncesindendir seslenişim, soruşum...
Anadolu'mun bugününe baktığımda; önce Ermeni'siydi, sonra Kürt'ü ve bugün Türk kardeşlerimizin bile "Birilerinin Fılle'sı" olduğunu görürüm...

Sözcüğe yüklenen son anlamıyla halklar, hep "Birilerinin" "Acınmaması gereken Gavuruydu."

HEPİMİZ FILLEYIZ..

O halde ?!..

Nereye varmıştık insan kardeşlerim?

Taa en başta olduğumuz yerdeyiz, asırlar öncesinde durmamız gereken yerde...

Hani son üç yıldır bağırılıyor ya; "Hepimiz Ermeniyiz" "Hepimiz Kürdüz!" "Hepimiz şuyuz ya da buyuz! diye...

Bence hepimiz "Fılle"yız diye bağırmalıyız, "Ağaç dikmeyi seven halkız" anlamında...
Dünya'lı kardeşlerimin bir gün gezegenimizi sadece; "Ağaç dikmeyi seven halklardan ibaret bir gezegendir Dünya" diye tanımlayacakları günlere tez varmamız dileğiyle diyorum ki;

"Biliyor musunuz ben de bir "Fılle" kızıyım?"

Ağaç dikmeyi sevenlerin kızıyım!

"Tu zanî; ez jî kecikek "Fılle" me?"

Anjel Dikme

Paris

24-1-2010

*FILLE sözcüğü, küçük harflerle yazıldığında, klavyemde türkçe karakter bulunmadığından, noktalı ( i ) olarak çıkmaktadır.

Kürdistan Beylikleri Zamanından Kalma Mezar Taşı

2013-05-23T03:15:00.000+03:00

Kürdistan Beylikler Dönemi’nden kalma bir mezar taşı (17. yüzyıl). / Eruh’un Reşênê (Dikboğaz) köyü mezarlığı.
Mezar taşındaki figürler: kaftan, kalkan, hançer, kuşak, bel kemeri motifleri ve su matarası.

1910 Tarihli Kürt Katpostalı

2013-05-23T03:05:00.001+03:00

Qartpostaleka di sala 1910’an de ji Tirabzonê hatiye şandin. Bîra Trabzonê û cil û bergên Kurdan. Begekî kurd û xweşmêrên wî.

(1910 tarihli bir kartpostal: Trabzonun belleği, kürt giysileri. Bir Kürt beyi ve fedaileri)

Osmanlı'nın son dönemlerinde Kurdistan adlı gemi

2012-06-24T11:18:00.000+03:00

I..Abdulhamit döneminde Osmanlı son sürecini yaşarken, Avrupa devletlerine karşı yıkılış sürecini geciktirmek için hem dini hem de sivil örgütler kurulmuştu. Cemiyeti Hayriye-i İslamiye gibi dini kuruluşların yanısıra, oluşturulan bir diğer kurum ise Donanmayı Humayun idi.

Osmanlı kaybettiği toprakların bir kısmını deniz hakimiyetini yitirmesinden sonra meydana geldiği süreçte II. Abdulhamit ve ekibi devletin elden çıkmış olan topraklarını geri almak bir yana elindekileri koruyabilmesi için güçlü bir donanmaya ihtiyacı bulunmaktaydı. Böyle bir donanma kurabilmek içinde ciddi bir ekonomik güç gerekiyordu. Osmanlı ciddi bir borç batağında olduğu bir süreçte bu borçlarının ödenmesi için “Duyun-ı umumi dairesi” kurulmuş, devletin vergi gelirlerinin önemli bir kısmı bu daire aracılığıyla söz konusu borçlara gönderiliyordu.

İşte bu nedenden dolayı Osmanlı, büyük projelerde sömürgesinde olan halklardan alınacak olan yardımlara dayanmaya çalışmıştır. Kürtlerin varlığı da nedense hep bu yönlü yardımlarda ön plana çıkmaktadır. Hicaz Demiryolu gibi dev proje bu şekilde neticelendirildiği gibi Donanmayı Humayun'un güçlendirilmesi ve modernize edilmesinde de benzer yönteme başvurulmuştur. Hicaz Demir yolu projesi devlet tarafından organize edilmiş iken, “donanma ianesi” projesi ise devlet tarafından kurulan, teşkilat tarafından yürütülmeye çalışılmıştır.

Donanmaya yardım için İstanbul'dan yapılan çağrı sonucunda Kürdistan'ın da birçok yerinden para toplanmıştır. (B.O.A.DH.EUM.THR. 22/30--67/17—77/8—79/

30—83/49.)

Diyarbakır, Erzurum,Van, Mamuretu'l-Aziz ( Elazığ), Bitlis, gibi şehirden toplanan para ile alınacak gemiye o bölgenin ismi verilecektir. Kürdistan'dan toplanan para ile alınan gemiye “Kürdistan Gemisi” ismi verilmesi kararlaştırılır. (Belge Numarası, B.O:A: İ.D.H.13629.)

KERNEMÛT ZAMANI

2012-04-28T22:03:00.000+03:00

KERNEMÛT: Günümüzdeki İnanış ve uygulamasınına göre bu kelime Çok eski bir Arîyanîk Mitolojiden kaynaklı olarak başlıca dört fenomene ad olmuştur. 1)Atmosferik Olay, 2)Bir yıldız adı, 3)Eski bir Kürt Bayramı,4)Güncel bir takvim ayı.

1)Atmosferik Olay: Newruz'dan sonraki ilk on günlük süre içinde bir fırtına her yıl peryodik olarak çıkar. Bu fırtınaya, Kürtler "Kernemût" adı veriyorlar. Kernemût'ta en şiddetli kış döneminde görülen kötü koşullar, yeniden düzensiz bir şekilde fırtına, yağmur başlar, kar olarak görülür. Dolayısıyla insanlar da dahil olmak üzere canlılar hastalanabiliyor, ölebiliyor. Henüz açmış bulunan meyve ağaçlarının çiçekleri telef oluyor. Evlerin çatıları uçuyor. Bu düzensiz havalar dört gün kadar sürer. Kürtler, Önceden böyle bir fırtına olasılığından haberdar oldukları için tedbirsiz yakalanmamaya gayret ederler. Bu olay okadar belirgin ve çıkacağı günler okadar sabittirdir ki, Kürtler yanlarında çalıştırdıkları hayvan işçilerinin (xulam, şivan, gavan) çalışma sürelerinin Kernemût'tan sonra sona ereceğini şart koşmaktadırlar. Böylece onların yardımı ile mutlak kötü bir atmosferik değişimi kolayca atlatılması amaçlanmaktadır.

2)Bir yıldız adı: Kürtler, bazı atmosferik olayları bu örnekte olduğu gibi astrolojik bazı halk hikayeleri ile bütünleştirmektedirler. Bunun için de sabaha karşı Gökyüzünde görünen yıldızı "Kernemût" olarak adlandırmıştır. Bu yıldız ve Kernemût ile ilgili bir hikaye, kısaca şöyle anlatılıyor: «Bir İlkbahar başlangıç gecesinde sabah Yıldızı (Kernemût Yıldızı) görününce, eşeklerden oluşan kervanlar yola çıkar. Ancak beklenmedik bir fırtına kopar. Fırtına öyle beklenmedik ve korkunçtur ki eşeklerden oluşan kervanlardaki bütün eşekler ölür. Böylece o fırtınanın adı ve o yıldızın adı Kernemût olmuştur.»

Hikayede eşeklerden oluşan kervanlardan söz edilmesi, tarihi bir ticari olayı çağrıştırıyor. Hatti Ülkesindeki eski Assur kolonileri döneminde (M.Ö: 2000) kervanların eşeklerden oluştuğu hatırlanırsa Kernemût ile kervan arasında tarihsel bir ilişkinin olduğu açığa çıkıyor.Hikaye (Bu konuda daha fazla bilgi için, Bk. Arya uygarlıklarından Kürtlere, Selahaddîn Mihotulî, İstanbul, 1992) bu ilişkinin sonucudur. Dolayısıyla bu hikayenin konusu Hittit(-Hatti) öncesi Assur koloni çağına (Bk. Zagroslardan Hatti Ülkesine, Selahaddîn Mihotulî) kadar inebilen tarihi bir olaydır. Bu da hikayenin en az dört bin yıllık geçmişi olduğunu göstermektedir.

Bir Kürt inanışı olan Kernemût'un kelime olarak etimolojik çözümlenmesi de bu geleneğin başlangıçta hangi halkın yaratması olduğunu göstermekte yardımcı olmaktadır. Birleşik bir kelime olan "Kernemût (açık şekli ile: ker ne mût) =ker (eşek), ne mût (ölmedi) olup tam anlamı: eşek ölmedi." şeklindedir. Bu kelimeler Kürtçe'dir. Yukarıda da belirtildiği gibi "Kervan (eşekçi)" kelimesinin de Kürtçe olduğu göz önüne alınırsa geleneğin ve hikayenin Kürtlerden başka bir halka ait olmadığı anlaşılmaktadır. Böylece folklorik olarak Kürtler arasında yaşayan "Kernemût" etimolojik olarak da Kürtlere ait olduğu bu şekilde anlaşılmaktadır.
Ancak, bu halk hikayesinin sonucu ile "Kernemût" kelimesinin anlamı arasında bir uyumsuzluk görülür.

Hikayede çıkan fırtınada bütün eşeklerin ölmesi, olayın adının "Kermût (eşek öldü)" şeklinde olmasını gerektirirken, buna "Kernemût (eşek ölmedi)" şeklinde olumsuz hale getirilmesi, yukarıdaki halk hikayesine aykırı düşüyor. Diğer bir farklılık ise; halk hikayesindeki ölen eşek sayısı ile olayın adı olan Kernemût arasında görülüyor. Kervanda birden fazla eşek öldüğüne göre; "ker" kelimesinin çoğulu olan "keran" şeklinde kullanılması gerekirdi. Buradan hareketle; Kernemût ile kast edilenin bir tek eşek olduğunu, bunun da "Ölmez Bir Eşek" olduğunu gösteriyor. Bu da Kernemût kelimesinin, yukarıda halk tarafından anlatılan ve tarihi gerçeklere dayanan hikayeden farklı dönem ve nedenlerden geldiğini gösteriyor.Dolayısıyla "Kernemut" kelimesiı aşağıda görüleceği üzere daha köklü ve eski inançlardan kaynaklanmaktadır.

3)Bir Bayramın adı:“Kernemût” dolayısıyla bugün unutulmuş mitolojik kutsal inanışların olması sözkonusudur. Nitekim Przylusci, geçmişte “Kernemût” adında bir Kürt bayramının olduğunu belirttmektedir. Bugün adı dahi çok kişi tarafından hatırlanmayan bu bayram yukarıda sözü edilen kötü hava koşullarının etkilerinin ve sonuçlarının hafifletilmesi içindi. Bu tür törenlere günümüz literatüründe Kült denildiği için bu bayramda "Eşek Kültü" olarak adlandırılabilir. Tıpki, Boğa Kültü, Mısırlıların Arelesk(Köpek) Kültü gibi.

Prearyanik dönemlerde henüz at ehlileştirilmeden önce eşek bugünkü gibi aşağılanan bir hayvan değildi, O en hızlı koşan değerli bir hayvandı. Zira Hava ve Gök tanrısının ruhu idi. Mitolojiye göre Atmosfer(Gök) Tanrısı, başka tanrı ve devlerle giriştiği bir savaşta kafası parçalanarak vucudu yer altına atılır. Ancak Ruhu ölmeyerek bir Vahşi Eşek olarak yeryüzünde başı boş kalır. İşte mitolojiye göre yukarıda adı geçen Fırtınalar, Fırtına Tanrısının ruhu olan bu ölmeyen Vahşi Eşek (Kernemût) tarafında çııkarılmaktadır. Daha sonra Fırtına Tanrısının oğlu babasının yer altına gönderen devleri ve kötü yaratıkları öldürerek babası ile ruhunu bir araya getirir. Fırtınalar durur. Söz konu ruh ölmeyen bir eşek olduğu için de adı:"Kernemût=Eşek ölmedi" olmuştur. Bunun için eski uygarlıklarda(Sumer-Hattî-Hîttît) dönemlerinde birçok Kült eşyası yapılmış ve töreni düzenlenmiştir. Bu konuda birçok arkeolojik belge var. adı geçen uygarlıkların kalıntıları Kürtler olduğu için de Kürtler tarafından da bilinmektedir. Bundan kaynaklanmış birçok Kürt masalı da var. Ayrıca bundan kaynaklı coğrafı adlar da oluşmuştar. Örneğin: Kerboran, Kercûş, Kerxwaran(Eşek yiyenler-Bir cami adı) gibi.

4-Kernemût Bir Takvim Ayı olarak: Kernemût fırtınaları Nevroz'dan sonraki on günde çıktığı için bu miladi Nisan ayı başlarında olmaktadır.Bundan sonrada artçı soğuklarçıkıyor. Kürtler bunlara da "Gîsikên Pîrê (Koca karının oğlakları), Gamêqiran (Manda öldüren)" fırtınaları olmaktadır. ancak bunlar Kernemût serisinden sayılıyor. Dolayısıyla yağmurlu ve fırtınalı bu aya Kürtler Kernemût Ayı (Meha Kernemût'ê) diyorlar. Dolayısıyla Kürt takviminin dördüncü ayı tarihi, atmosferik ve mitolojik bir kökene sahiptir.

(Selahaddîn Mihotulî-ARYA UYGARLIKLARINDAN KÜRTLERE)

Not:Kernemût (Eşek Kültü) mitolojik kökeniyle birlikte detaylı olarak tarafımızdan ortaya çıkarılmıştır. Buraya herkesin anlıyabileceği şekilde 4/5 oranında kısaltılarak ve basitleştirilerek alınmıştır.

Hosînameya Qazî Mihemed - Qazî Mihemed'in Vasiyetnamesi

2012-03-31T10:29:00.000+03:00

Qazî Mihemed'in Vasiyetnamesi*

* "Çocuklarınız okusun, çünkü biz Kürt halkının, öteki miletlerden eksik bir şeyimiz yoktur, yalnız eğitimin dışında. Öteki halkların kervanından geri kalmamak için okuyun, yalnız eğitim düşman için öldürücü silahtır.

İnanın ve bilin ki, kaynaşmışlıklığınız, birbirinize bağlılığınız ve öğreniminiz iyi ve çok sağlam olursa, düşmanınız üzerinden de başarılı olursunuz"

* "Bir evde o evin ferdi her kes nasıl ki, farklı ve degişik işten anlar, o işi onu anlayana verirler, artık kimse onu kıskanmazsa, işte Kürdistan'ın tümü de öyle bir evdir.

Elinden iş gelen o ailenin bir ferdini bildiğinizde, bırakın (karışmayın), yapsın. Artık, sakın önüne taş koymalarınız olmasın ve sakın, içinizden birinin elinde büyük bir sorumluluk olduğunda kızmayın."

Vasiyetname'nin Kurmancisi ve Türkçesi;

"Zarok û birayên min yên ezîz!,

Birayên min yên bêmaf ku maf û para wan hatî xwarin, gelê minî zor û zulim lêkirî!

Vaye ez di deqeyên dawiya jiyana xwe da, çend şîretan li we dikim:

Werin ji bo xatira Xwedê êdî neyartiya hev neken, hev bigirin û pişta xwe bidin hev. Li hemberî dujiminê zordar û zalim, li berxwe bidin. Dujimin ewqas û heya wê demê we dixwaze heya ku karê xwe bi we bide cî bi cî kirin û qet rehma xwe bi we naîne. Di her derfetekê da, qet ji we nabihûre.

Dujiminên gelê Kurd pirin, zalimin, zordarin, bêrehmin. Remza serkevtina her gel û netewekê, hevgirtin û yekbûne û piştgîriya tevaya gel e. Her gelekî ku yekîtî û tebayî(tevîhevbûn) pêre tunebe, herdem yê li jêr destê dujiminên xwe de bimîne.

Hûn gelê Kurd! tiştekî we ji yê gelên ser rûkê vî erdî kêmtir tuneye, belkî ji aliyê mêranî û xîret û jêhatîbûnê, ji piraniya wan gelên ku rizgar bûn, pêşdetir in jî.

Ew netewên ku ji destê dujiminên xwe yên zordar rizgar bûn, mîna wene, lê ewên ku xwe rizgar kirine, yekîtî di navbera wan de hebûye.

Bila hûn jî mîna hemû gelên rû erdê, êdî jêrdest nebin. Tenê bi yekgirtinê û çavnebarîkirin(hesûdî nekirin)a ji hev û xwe nefirotina bi neyaran û karê li dijî netewa me, dikarin rizgar bibin.

Birayên min! êdî bi derewên dujimin neyên xapandin, dujiminê Kurd ji her reng û kom û qewmekê be, dîsa jî dujimine, bêrehme, bêwijdane, rehmê bi we nake, we bi dest hev û din dide kuştinê, temahîyê dide ber we, bi derew û fêlbazîyan we berdide hev.

Di nava hemû dujiminên gelê Kurd da, neyartiya Ecem ji tevan zalimtir, milûntir û Xwedî nenastir û bêrehimitire. Ew ji kirina ti tawanekê li hemberî gelê Kurd destê xwe venagerînin.

Di dirêjahiya dîrokê de wan bi gelê Kurd re, xerez û kîneke rîşedar hebûne û (hê jî ew kîn) hene.

Binêrin, temaşeken hemû mirovên mezin yên gelê we, ji Simaîl Axayê Şikak bigire heya Cewer Axayê birayê wî û Hemze Axayê Mengor û çend û çendîn mirovên din, tev bi awayê xapandinê, berê bêdeng(aram) kirin û gel ji wan dûr xistin û piştre pir bi nemerdî, ew kuştin.

Ew tev bi sond û Qûranê xapandin ku goya Ecem bi wan re xwedî nîyetek başin û qenciyê bi wan re dike. Lê tenê Kurd e ku xweşbawer e û bi sond û soza Eceman hatiye xapandin û bawerî bi wan anîye, lê heya niha jî bi dirêjahiya hemû dîrokê, kesî nedîtiye ku heta carekê jî Ecem bi sond û soz û ew peymanên ku dane serokên Kurd, wefadar bin û pêkbînin û sozên bi gelê Kurd re cî bi cî biken, tev derew û fêlbazî bûne.

Êca vaye ez mîna birayekî biçûkê we, di riya Xwedê da, jo bo xatira Xwedê ji were dibêjim: Hev bigirin û qet pişta hev berneden. Baweriya we hebe ger Ecem hingiv jî bidin we, xuyaye ku jehir xistiye navê. Bi sond û soza Eceman ya derew neyên xapandin, çimkî ger hizar caran jî ew dest li Qûrana pîroz biden û sozê biden we, bi bawerî bin ku armanca wan xapandina weye, heya ku we bixapîne.

Vaye ez di demên dawiya jiyana xwe de ji bo xatra Xwedayê mezin li we şîretan dikim, ji were dibêjim û Xwedê bixwe dizane ku ewa ji destê min hat, bi ser û can û têkoşan, bi şîret û rênimonî û nîşandana rêya rast bo we, min ti kêmasî nekirine.

Niha jî di vê dem û rewşê da, dîsa jî we agehdar dikim ku êdî ticarî bi gotinên Eceman neyên xapandin û bi sond û dest li Qûranê dayîn û qewil û sozên wan bawer neken. Çimkî Ecem ne Xwedê nas dikin û ne jî baweriya wan bi Xwedê û pêxember heye û ne jî baweriya wan bi roja qîyamet û hisab û kitabê heye. Li cem wan ji ber ku hûn Kurdin, bila misilman jî bin, tawanbar û mehkûmin, hûn ji wan re dujimin, ser û mal û canê we ji wan re helale û ji xwe re bi xeza dizanin.

Soz û peymana min ew nebû ku ez herim û we di nava destê van dujiminên dilreş de bi cî bihêlim(bi tenê bihêlim), gelek caran jî min bîr li ser dema bihûrî û mirovên me yên mezin kiriye, ku Eceman bi xapandin û sond û derew û fir û fêlbazîyan, ew girtine û kuştine. Çimkî di qada şer da bi wan nekarîne û nekarîne li hemberî wan li berxwe bidin. Ji bona wê neçar mane bi derew û fir û fêlan ew xapandine û kuştine.

Tevaya vana li bîra min bûn, min qet jî bi Eceman bawerî nekiriye, lê Eceman jî beriya vegera bo vira çendîn caran bersiv û xeber bi name û bi şandina kesên navdarên Kurd û Fars û bi dayîna soz û peymanên zêde ku dewleta Ecem û şah bixwe niyetek xêrê heye û heta amade nîne ku dilopek xwînê jî li Kurdistanê bê rijandin.

Niha hûn encama sozên wan bi çavên xwe dibînin. Ger serokên hoz û eşîretên me yên Kurd xiyanet nekirana û xwe nefirotana dewleta Ecem, em û hûn û komara me wiha bi serî de nedihat.

Şîret û wesiyeta min ji were ev e: Bila zarokên we bixwînin, çimkî em gelê Kurd, tiştekî me ji milletên din kêmtir nîne, tenê xwîndin nebe. Bixwînin ji bo wê hindê ku ji karwanê gelên din paşde nemînin, tenê xwîndin çeka kuştinê ye ji bo dujimin.

Bi bawerî bin û bizanin ku ger tebayî(tevhevî) û hevgirtin û xwîndewariya we baş be, pir baş jî hûn yê bi ser dujiminên xwe de bi ser jî bikevin. Nabe ku çavê we bi kuştina min û bira û pismamê min bitirse, hê divê gelek kesên din yên mîna me di vê rê da canê xwe fîda biken, heya ku hûn digehin armanc û xwezîyên xwe.

Ez di wê baweriyê da me ku piştî me jî gelek kesên din dîsa yê bi fir û durûtîyê ji holê bên rakirin.

Ez bawerim ku pir kes piştî me jî yê bikevin dava hîleyên Eceman, ku ji me jî zanatir û jêhatîtir dibin, lê hîvîdarim ku kuştina me bibe bi şîret û îbret ji bo dilsozên gelê Kurd. Wesiyeteke min ya din ji were ewe ku ji Xwedayê mezin dawa biken, her tiştê we ji bo serfiraziya vî gelî kir, hevkarî ji aliyê wî re bo we bê.

Ez bawerim ku Xwedayê mezin yê bi ser bêxîne û yê hevkariya we bike.

Dibe ku hûn bibêjin lê çima ez(Qazî Mihemed) bi ser neketim, di bersivê da dibêjim:

Bi wî Xwedê ez bi serkevtim, çi heyîyek(nîmetek) û çi serkevtinek ji wê mezintire ku waye ez niha di rêya gel û netewe û welatê xwe de, ser û mal û canê xwe di rêya wê da didim. Bawer biken ez bixwe ji dil bi hîvî bûm ku ger mirim bi mirinekê bimirim ku li hizûra Xwedê û gel û netewa xwe da, rûsor bim. Ji min re ev mirin, serkevtine.

Xoştivî û ezîzên min,

Kurdistan malê hemû Kurdekê ye.

Mîna ku di malekê da endamên wê malê herkesek ji her cûre kar û kiryarekê dizane, wî karî dispêrin wî, êdî kesî çavê hesûdiyê li ba nîne, Kurdistan jî hema ew male.

Ger we zanî kesek ji endamên wê malê karek ji dest tê, berden(lêgerin) bila bike. Êdî nabe kevir bêxin ser rêya wî(yanî astengan li ser rêya wî çêken) û nabe bi vê dilgir(nerihet) bin ku yek ji we berpirsyartiyek mezin di destê wî deye. Ger karekî mezin ket ser milên kesekî û birêve dibe, xuyaye ku jê dizane û berpirsyartiyek mezintir jî li hemberî wê wezîfê de heye.

Bi bawerî be ku birayê te yê Kurd hê baştir e, kîn di dilê dujimin de ye û ger berpirsyartiya mezin neketa ser milên min, niha di bin sêdara îdamê da nedisekinîm. Ji bona wê jî nabe ku em li hemberî hev hesûd(çavnebar) bin.

Ewên ku fermanên me cî bi cî nekirin, ne tenê ferman cî bi cî nekirin, belkî bi temamî neyartî jî bi mere dikirin. Çimkî me xwe bi xizmetkarên gelê xwe dizanî. Niha ew di nava mal û zarokên xwe de, di nava xewa şirîn de ne, lê em bi navê xizmetkirina ji gel re, vaye li jêr darê sêdarê ne û demên dawiya jiyana xwe bi vê wesiyetê bi dawî tînim. Êca ger berpirsiyartiyek mezin li ser milên min jî nebûya, niha ez jî yê mîna we di nava mal û zarokên xwe da, di nav xewa şirîn de dibûm.

Ew tiştê ku şîretan bo çaxê piştî xwe li we dikim, ev jî yeke ji wan berpirsyartiyane ku li ser milên mine. Ez bawerim ku ger kesekî din ji we, berpirsiyartiyên min bigirtana ser stoyê xwe, niha ewê li cihê min li jêr sêdara îdamê dibû.

Vaye ez li ser daxwaz(mebest)a razîbûna Xwedê û li pey berpirsyartiya li ser milên min, mîna Kurdekî xizmetkarê gel û di rêya baş de, ev çend şîretên baş min ji were kirin ku hîvîdarim ji vir û pêda îbretê werbigirin û bi temamî guhdarî şîretên min biken. Bi hîvîya Xwedayê mezin hûnê bi ser serê neyarên xwe da biser bikevin.

1. Baweriya we bi Xweda (maca min indellah) û perestişa Xweda û pêxember(rehma Xwedê li ser be) û cî bi cîkirina wezîfeyên olî bi hêz be.

2. Yekîtî û hevgirtinê di navbera xwe da biparêzin, karên ne layêq li hemberî hev neken û ji hev re çavnebar(hesûd) nebin. Bi taybetî di berpirsyartî û xizmet kirinê da.

3. Xwîndin û zanist û pileya zanyarîyên xwe bibin jor, ji bo ku kêmtir ji aliyê neyaran ve bên xapandin.

4. Bi dujiminan baweriyê neken, bi taybetî bi dujiminê Ecem. Çimkî bi çend sebeb û rêyan ve Ecem dujiminê weye. Dujiminê gel û nîştiman û ola weye. Dîrokê bi me daye selmandin ku bi berdewamî ew bi Kurdan re bi hincet(hecet an jî behane) ne û bi tawana herî kêm yê we bikûjin û ji kirina ti tawanekê li hemberî Kurdan, destê xwe venagêrin.

5. Ji bo çend roj jiyana bêqîmeta vê dinê xwe nefiroşin dujimin, çimkî dujimin dujimine û cihê çi bawerpêkirinê nîne.

6. Xiyanetê li hev neken, ne xiyaneta siyasî û ne giyanî û malî û namusî. Çimkî xiyanetkar li cem Xwedê û mirov sivik û tawanbare. Xiyanet bi ser rûyê xiyanetkar da vedigere.

7. Eger kesek ji we karî karên we bi bê xiyanetkirin encam bide, hevkariya wî biken. Bi çi awayî ji ber hesûdî û bexîliyê da li dijî wî bisekinin an jî Xwede neke li ser wî bibin sîxorê bîyanîyan.

8. Ew cihên ku min di vê wesiyetnamê de nivîsandine ji bo mizgeft, nexweşxane û xwîndingehan, hûn tev dawa biken heya tên çêkirin û sûd yê ji wan bê standin.

9. Hûn ji dewama xebat û têkoşanê nesekinin, heya ku mîna hemî gelên din li jêr destê dujiminan rizgar dibin. Malê dinê ne tişteke, ger welatekî we hebe, serbestiyek we hebe, mal û ax û nîştimana we ya we bixwe be, wê demê hemû tiştekî we heye, hem mal, hem heyîtî(sirwet), hem dewlet û abirû(heysîyet) û nîştimana we jî yê hebe.

10. Ez bawerim ku tenê mafê Xwedê nebe, mafê kesekî din li ser min hebe, lê ger kesek li cem xwe wiha dizane ku kêm heya zêde tiştekî wî li cem min heye, serwetekî pir zêde min li pey xwe hiştiye, bila here ji warsên min bixwaze û bistîne.

Heya hûn hev negirin, sernakevin.

Zulim û zorê li hev neken, çimkî Xweda gelek zû mirovê zalim ji holê radike û ji beyîn dibe. Ev soza Xwedaye bê kêm û zêde, zalim yê hildiwşe, Xwedê tole(întiqama) zordariyê jê distîne.

Hîvîdarim hûb guhê xwe bidin min û Xwedê we bi ser dujiminan da bi ser bêxîne, mîna Seidî kerem dike:

Moradê ma nesîhet bod û goftîm

Hewalet ba Xuda kerdîm û reftîm."

Xizmetkarê gel û nîştiman
Qazî Mihemed, 29.03.1947, Mihabad

Türkçe çevirimiz;

Qazî Mihemed'in Vasiyetnamesi

"Aziz çocuk ve kardeşlerim!

Haksız bırakılmış, hak ve payları yenilmiş kardeşlerim, zora ve zulüme uğramış halkım!

İşte, ben yaşamımın son dakikalarında, sizlere bazı nasihatlar ediyorum:

Gelin Tanrı hatırı için, artık birbirinize düşmanlık etmeyin, birbirinizi tutun ve sırtınızı birbirine verin. Zalim ve zorba düşmana karşı, direnin.

Düşman sadece isteklerini yerine getirinceye kadar isteklerini yerine getirinceye kadar ister (sizi sever) ve size hiç merhamet etmez. Her halükarda sizi katiiyen bağışlamaz.

Kürtlerin düşmanları çoktur, onlar zalim, zorba, merhametsizdirler.

Her halkın ve milletin başarısının işareti, tüm halkın birbirine bağlanması ve birliği ve dayanışmasıdır. Birlik ve kaynaşmadan yoksun olan her halk, daima düşmanının eli altında kalır.

Siz Kürt Halkı!
Bu yeryüzündeki halklardan eksik bir şeyiniz yoktur, yiğitlik, gayret ve becerililik yönlerinden, kurtulan o halkların çoğunluğundan, belki daha da ilerisiniz. Zorba düşmanlarının elinden kurtulan o milletler, sizin gibiler, Ama kendini kurturanların arasında birlik vardı.

Varın siz de yeryüzündeki tüm milletler gibi, artık ezgi altında kalmayın.

Sadece birlik olarak ve birbirinize karşı kıskançlık etmeden (çekememezlik etmeden) ve kendinizi düşmanlarınıza satmadan ve milletimize karşı çalışmadan, kurtulabilirsiniz.

Kardeşlerim!
Artık düşmanın yalanlarına aldanmayın, Kürdün düşmanı hangi renk ve topluluktan ve milletten olursa olsun, yine de düşmandır, acımasızdır, vicdansızdır, size merhamet göstermez, sizi kendi ellerinizle birbirinizi öldürmeye verir, açgçzlülüğü karşınıza koyuyor, yalan ve oyunlarla sizi birbirinize karşı bırakıyor.

Kürt halkının bütün düşmanları içerisinde, Acem (yani Îran) düşmanlığı tümünden daha zalim ve melün, Tanrı tanımaz ve merhametsizdir. onlar Kürt halkına karşı işlenebilecek hiç bir suçtan geri çekilmezler. Tarih boyunca onlar Kürt halkına karşı köklü bir düşmanlık, kine sahip olmuşlar (hala o kin).

Bakınız, görünüz halkınızın tüm ileri gelenleri, Smail Axayê Şikak’tan tutun ta kardeşi Cewer Axa ve Hemze Axayê Mengor’a ve daha başka nice nice insanlar, tümü kandırılma şekliyle, önce sessizleştirilerek ve halkı onlardan uzaklaştırarak ve sonra çok namertçe, onları öldürdüler.

Onların hepsini yemin ve Kur’an’la kandırdılar, güya Ecem onlar için iyi niyetli ve onlara iyilik yapıyorlar. Ama sadece Kürtler güzel sözlerle ikna oluyorlar ve Ecemlerin söz ve vaatleriyle aldanıyorlar ve onlara inanıyorlar, ama tüm uzun tarih boyunca, kimse Ecemin Kürt önderlerine vermiş olduğu vaatlere, söz ve anlaşmalara bağlı kaldığına, Kürt halkına vermiş olduğu sözleri yerine getirmiş olduğuna bir kez olsun kimse şahit olmamıştır.
Hep yalan ve hilekarlık olmuştur.

Öyleyse, işte ben sizin küçük bir kardeşiniz olarak, Tanrı yolunda, Tanrı hatırı için sizlere diyorum:

Birbirinizi tutun ve katiyen sırtınızı birbirinden ayırmayın. İnanınız ki, Ecem size bal da verse, içine zehir koymuş olduğu bellidir.

Yalancı Ecemlerin söz ve yeminlerine kanmayın, çünkü onlar Kutsal Kur’an üzerine ellerini bin kez basıp size söz verseler de, inanın ki amaçları sizin aldatılmanızdır, sizi kandırıncaya dek.

İşte yaşamımın son anlarında yüce Tanrı’nın hatrı için sizlere nasihat ediyorum, sizlere diyorum ve Tanrı şahittir ki, elimden bu geldi, başım, canım ve mücadelem, öğüt ve tavsiyelerim ve size doğru yolu göstermede, ben hiç yalnış yapmadım.

Şimdi de bu an ve durumda, sizi gene uyarıyorum ki, artık hiç bir zaman Ecemlerin sözlerine aldanmıyasınız. Ellerini Kur'an'a basıp vaat ve söz verişlerine ve yemin ve ahtlarına inanmıyasınız.

Çünkü Ecemler ne Tanrı tanır, ne de Tanrı ve peygambere inançları var, onların Kıyamet Günü’ne, hesap ve kitab’a da inançları yoktur. Sizler Kürt olduğunuzdan, onlar nezdinde, müslüman olsanız da, suçlu ve mahkümsunuz, sizler onlar için düşman, baş, can, malınız da helal gözüyle bakar bunu kendileri için doğal bilirler.

Söz ve ahtım, başımı alıp giderek sizi kara yüreğe sahip düşmanların ellerinde bırakmak(yalnız bırakmak) değildi, çok kere de geçmiş zamanları, Ecemlerin kendilerini oyunlarla kandırarak yakalamış ve öldürmüş oldukları büyük insanlarımızı anmışımdır.

Çünkü savaş meydanında onlarla baş edemediler ve onlara karşı direnemediler. Bu nedenle, çaresiz kalıp yalan, oyun ve hilekarlıkla onları aldattılar ve öldürdüler.

Bunların tümü aklımdaydı, ben katiyen Ecemlere inanmadım, ama ecemler buraya dönmeden önce, bir çok kez mektupla haber, cevap, ünlü kürt ve farsları göndererek Ecem devleti ve bizzat Şah’ın iyi niyetli olduklarını, Kürdistan’da bir damla kanın bile dökülmesini istemediklerinin söz ve vaatlerinde bulunuyorlardı.

Şimdi siz onların sözlerinin sonuçlarını gözlerinizle görüyorsunuz.

Şayet Kürt aşiret ve hoz liderleri ihanet etmeselerdi ve kendilerini Ecem Devleti’ne satmasalardı, bizim, sizin ve cumhuriyetimizin başına bu durum gelmezdi.

Sizlere Vasiyet ve Öğüdüm budur:

Çocuklarınız okusun, çünkü biz Kürt halkının, öteki miletlerden eksik bir şeyimiz yoktur, yalnız eğitimin dışında. Öteki halkların kervanından geri kalmamak için okuyun, yalnız eğitim düşman için öldürücü silahtır.
İnanın ve bilin ki, kaynaşmışlıklığınız, birbirinize bağlılığınız ve öğreniminiz iyi ve çok sağlam olursa, düşmanınız üzerinden de başarılı olursunuz.

Sakın gözünüz benim, kardeşim ve kuzenlerimin öldürülmemizden dolayı korkmasın. Sizler istek ve amaçlarınıza ulaşıncaya kadar, bizim gibi daha bir çok kişinin de bu yolda canlarını feda etmesi gerekecektir.

Ben o inançtayım ki, bizden sonra da başka bir çok kişi gene yalan ve ikiyüzlülükle ortadan kaldırılacak.

Ben inanıyorum ki,daha akıllı ve çalışkan olsalar da, bizden sonra da çok kişi Ecemlerin hile tuzaklarına düşerler.

Umut ediyorum ki, öldürülmemiz, Kürt halkının sadık evlatlarına ibret ve ögüt olur.

Size diğer bir vasiyetim de şudur ki, Yüce Tanrı’ya dava edin, yaptığınız her şey bu halkın mutululuğu için olduğundan işbirliği O'nun tarafından size gelecektir.

İnaniyorum ki, Yüce Tanrı başarıya ulaştıracak ve size yardımcı olacaktır.
Diyebilirsiniz ki, ben neden başaramadım, cevap olarak diyorum:

Tanrı şahidimdir, ben başardım; hangi kıymet ve başarı, işte şimdi benim halkımın, milletimin ve vatanımın yolunda baş, can ve malını veriyor oluşundan daha büyük olabilir.

İnanın, ben, kendimce yürekten umutluydum ki, ölürsem, öyle bir şekilde öleyim ki, tanrının, halk ve milletimin önünde başı dik olayım.

Benim için bu ölüm; başarıdır.

Saygıdeğer ve azizlerim,

Kürdistan her Kürdün malıdır.

Bir evde o evin ferdi her kes nasıl ki, farklı ve degişik işten anlar, o işi onu anlayana verirler, artık kimse onu kıskanmazsa, işte Kürdistan'ın tümü de öyle bir evdir.

Elinden iş gelen o ailenin bir ferdini bildiğinizde, bırakın (karışmayın), yapsın. Artık, sakın önüne taş koymalarınız olmasın ve sakın, içinizden birinin elinde büyük bir sorumluluk olduğunda kızmayın.

Eğer birinin omuzlarına büyük bir iş düştüyse ve onu yürütüyorsa, açıktır ki, o işi biliyor ve bu vazifeye karşılık da büyük bir sorumluluğu vardır.

İnan ki, Kürt kardeşin daha iyidir, kin düşmanın yüreğindedir ve şayet bu büyük sorumluluk omuzlarıma düşmeseydi, şimdi darağacında olmayacaktım. onun içindir de, birbirimize karşı çekememezlik yapmamız olmaz.

Emirlerimizi yerine getirmeyenler, yalnızca emirleri yerine getirmemezlik yapmadılar, belki de bize tam bir düşmanlık yaptılar. Çünkü, biz kendimizi halkımızın hizmetinde biliyorduk.

Şimdi onlar evlerinde çocuklarının yanında tatlı rüyalarındalar, ama biz halkımıza hizmet adına, işte darağacının altındayız ve hayatımın son anlarını bu vasiyetle sona erdiriyorum.

İşte, bu büyük sorumluluk benim de omuzlarımda olmasaydı, ben de şimdi sizin gibi evimde, çoluk çocuğumun içinde, tatlı rüyada olacaktım.

Kendimden sonraki zaman için yaptığım bu öğütler de, bilincinde olduğum sorumluluklardan biridir. İnanıyorum ki, eğer sizden biri de benim sorumluluklarımı üzerine almış alsaydı, şimdi o benim yerime daragacının altında olacaktı.

İşte, Tanrı’nın isteği ve rızasıyla ve sorumluluğumun bilinci ve izinde halkın hizmetkarı bir Kürt olarak ve iyi yolda, sizlere bu bir kaç iyi öğütte bulundum ki, umut ediyorum bundan itibaren ibret alır ve tamamen benim tavsiyelerimi dinlersiniz.

Yüce Tanrı’nın umuduyla siz düşmanınıza karşı başarı sağlarsınız.

1. Tanrı'ya (maca min indellah) inancınız, Tanrı ve Peygamber'e (Tanrı'nın rahmi üzerinde olsun) dualarınız ve dinsel vazifeleri yerine getirmeniz güçlü olsun.

2. Birlik ve birbirinizin elini tutmayı aranızda muhafaza ediniz, birbirinize karşı hak etmediğiniz işler yapmayınız ve birbirinize karşıkıskançlık etmeyiniz. Özellikle sorumluluk ve hizmet edişte.

3. Düşmanlarınız tarafından daha az aldatılmanız için öğrenim, bilim ve bilgi düzeyinizi yükseltiniz.

4. Düşmanlara inanmayınız, özellikle düşman Ecemlere. Çünkü, birçok sebep ve nedenden dolayı Ecem sizin düşmanınızdır. Halkınızın, anayurdunuzun ve dininizin düşmanıdır. Tarih bize göstermiştir ki, onlar sürekli olarak Kürtlere karşı bahane ve gerekçe bulmak ve Kürtleri öldürmekten, ve onlara karşı suçlamalardan vazgeçmezler.

5. Bu dünyanın kıymetsiz bir kaç günü için kendinizi düşmana satmayın, çünkü düşman düşmandır ve ona inanmak için hiç bir sebep yoktur.

6. Birbirinize karşı ne siyasi, ne can, ne mal, ne de namus ihaneti etmeyin. Çünkü hain tanrının yanında alçak ve günahkardır. İhanet haine geri döner.

7. Eger içinizden biri işini hainlik etmeden sonuçlandırıyorsa, onuna yardımcı olun. Hiç bir şekilde kıskançlık ve aptallık yüzünden ona karşı gelmeyin. Ya da Tanrı korusun ona karşı yabancı casusluğu yapmayın.

8. Vasiyetnamemde cami, hastahane ve okullar için yazdığım yerler için davanızı sürdürün taki yapılana kadar ve onlardan faydalanın.

9. Mücadelenin devamı için ugraşınızdan vazgeçmeyin, yeryüzündeki bütün öteki halklar gibi kurtuluşa kavuşana kadar. Dünya malı bir şey değildir, şayet bir ülkeniz olursa, özgürlügünüz olursa, hem mal, hem varlığınız (servetiniz), hem devlet hem haysiyet ve vatanınız da olmuş olacaktır.

10. Ben inanıyorum ki, sadece Tanrı hakkı olmasın, eğer başka birinin bende hakkı kalmışsa, eğer biri bende az yada çok bir şeyi oldugunu biliyorsa, arkamda büyük bir servet bırakmışım, gitsin mirasıma sahip olanlardan istesin ve alsın.

Birbirinizi tutmayana kadar başaramazsınız. Birbirinize karşı zulüm ve zor kullanmayın. Cünkü, Tanrı zalim insanı çok çabuk ortadan kaldırır. Bu abartmasız ve eksiksiz Tanrı sözüdür, zalimler çökecek, Tanrı zalimden intikam alır.

Ümit ediyorum ki, biraz beni duyacak ve Tanrı sizleri düşmana karşı başarıya ulaştıracaktır, Seidî gibi lütfediyor:

Moradê ma nesîhet bod û goftîm
Hewalet ba xuda kerdîm û reftîm."

Halk ve Vatan Hizmetkarı
Qazî Mihemed, 29.03.1947, Mihabad

*Mehabad Kürdistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Qazi Mihemed'in Çarçıra meydanında şehit edilmeden birkaç dakika önceki vasiyetnamesi, 50 yıl aradan sonra, Iran askeri arşivlerinden çıkarılmıştır.Kurmancisi'nin ilk kez, Kakşar Oremar tarafindan Tirej sitesinde yayınlanan Vasiyetname'nin orjinal metni ne yazik ki elimizde degildir.

Kulîlkên Ezêb - Kamiran Elî Bedîrxan

2012-03-29T01:07:00.000+03:00

Kulîlkên Ezêb

Ez bes te maç dikim; bi lêvên xewnê
Evîna te kûr e, hêviya dinê

Birûskên çavên te; wek gewherên ecêb
Çavên te yên zelal; kulîlkên ezêb

Maça şêrîn; ko lêva te bi min da
Ez birîndar kirim û bi min ve da

Çira dişewite; zimanekî zêr
Her pê ronî dibe, nimêjgah û dêr

Bo tihniya dilî; lêva te kanî
Ji xewna çavê re; te sorgul anî

Dilê min mizgefta bêdengî ye; sar
Havîna min bê sih, rêlên min bê dar

Mehfûra mirinê min bi ken raçand
Jînê ez xapandim, min kes ne xapand

~Kamiran Alî Bedirxan~

Zimanê Kurdî zimanê muzîkê ye!

2012-03-01T01:51:00.000+02:00

Yek ji hunermedê herî serkeftî ya ji nişfê nû ya mûzîka Kurdî Cesur Rekawt ku bi strana "To" hate nas kirin ûji bo HAWAR NET'ê axifî. .Cesur Rekawt bi hemû dilgermiya xwe bersiva pirsên me da û behsa jiyana xwe ya mûzîkê û projeyên xwe yên nû kir. Rekawt derbarê rewşa mûzîka Kurdî û mijarên aktuel de jî daxûyaniyên girîng da...

-HAWAR NET: Birêz Cesur te albûma xwe ya ya bi navê “To” beriya çend mehan derxist. Tu dikarî xwe hinekî xwendevanên me bide nasîn. Cesur kiye, ji ku ye?

Cesur Rekawt: Di destpêkê de ji bo dem veqetandinê ez ji we re spas dikim. Ez li Bajarê Silêmanî ya Başûrê Kurdistanê ji dayik bûme. Ev çend sale ez li Ewropa li Antwerpen a welatê Belçîka yê dijîm. Min Li vî welatî dest bi perwerdeya xwe ya muzîkê kir û min xelaskir. Hê jî ez li bajarê Antwerpenê dijîm.

-HAWAR NET: Aranjorê albûma we Ayhan Evcî ye. Tu bixwe xwest ku bi wî re kar bikin. Tu dikarî derbarê behsa pêvajoya derketina albûma xwe bikî?

Cesur Rekawt: Birastî min dixwast ez kareke baş û profesiyonel bikim. Ji bo vê yekê jî ez tim di nav tewgerekê de bûm. Bi alikariya hevala min Roşna, min Ayhan Evci naskir. Gava min li xebatên Ayhan guhdar kir, min fam kir ku min aranjorek li gorî dile xwe dîtiye. Li ser albumê em bi hevre axivîn û me biryar da ku emê bihevre bixebitin. Piştî biryarê me dest bi xebatên albumê kir.

"Muzik zimaneke ku herkes dikare jê fam bike ye"

- Gelo gûhdarvanên te kengî klîba te temaşe bikin?

Di demek nêz de kliba me wê bê weşan di ekranan de. Karê me yî wênegirtin û Kişandinê xelasbû. Niha klip di montajê de ye. Di klibê de gelek hevalan piştgirî dan min. Ez bi navbeynkariya we ji van hevalên xwe re (Sayid û Karzan Karox , Bella , Safaa ) spas dikim.

- Di mûzîka we de her çiqas formên mûzîka gêlerî a Kurdî hebin jî piranî formên mûzîka modern û rojavahî hene. Ev yek tercîha we bû?

Muzik zimaneke ku herkes dikare jê fam bike. Ev ziman sînorên mêjî û cografyayan derbas dike. Ayhan jî di muzîkê de wisa difikire. Em li ser albumê bihevre axivîn. Piştî du sê hevdîtinan me biryar da ku em bihevre bixebitin.

"Nifşên pop û rock ê di nav muzika Kurdî de destpêkiriye lê em nikarin bêjin li ser bingeheke xurt hatiye rûniştin"

- Tu nava kurdan de eleqeya ser mûzîka modern a Kurdî çawa dibînî? Li gorî we pêşaroja pop û rocka Kurdî û bi giştî mûzîka modern a kurdî çawa ye?

Hûn dikarin bi her awayî, bi her nifşî muzîka xwe amade bikin ya pewist ewe ku naveroka muzika we ne vala be. Muzika Kurdî gelek dewlemende, Mirov dikare gelek li ser bixebite û ceribandinên nû bikarbîne. Zimanê Kurdî jî li gorî min zimanê muzîkê ye. Em dikarin bêjin nifşên Pop û Rock ê di nav muzika Kurdî de destpêkiriye lê em nikarin bêjin li ser bingeheke xurt hatiye rûniştin.

Lê di pêşerojê de nifşên nû jî dê cihê xwe bigrin dinav muzikê de. Xebatên bi van nifşan jî bi giranî teqlîd derbas nekiriye û bi zanistî nehatiye kirin. Lê em nikarin rolê hinek hunermendên Kurd ji bîr bikin. Wan di van nifşande bi xebatên balkeş cihê xwe girtine û pêşvekirine ji bo hunermêndê nû.

- Tu ji başûrê Kurdistanê yî gelo azadiya li başûr ser mûzîka başûr bandorek çawa kir. Tu ferqa mûzîka bakûr û başûrê Kurdistanê çawa dibînî.

Azadiya li başûr pêşiya muzikê û huner û hunermendan vekir. Ji xwe muzik, huner, çand ku azadî hebe pêşve diçe. Ku mirov azad be, muzika ku biafirîne jî azade.

Cudahiyeke mezin di navbera muzika bakur û başûr de tuneye, ji ber ku çand yek e. Çi başûr, çi bakur. Kurd, Kurde. Dîrok yeke, jan yeke, Çand yek e. Lê di muzikên heremî de hindek cudahî mirov dikare bibîne, lê ew jî dewlemendiya muzika Kurdî ye.

"Divê hunermendên Kurd zaravayên welatê xwe bizanibe"

- Hûn ji bakûr, başûr ji cîhanê kîjan hunermendan gûhdarî dikin.

Ez gelek nifşên muzikê guhdari dikim, lê bi taybetî pop û rock . Ez tarzê muzikjenên Cîhanê dişopînim. Ji ber vê yekê jî ez li pirr muzîkjenan,hunermandan guhdar dikim. Ji boy muzîkjen peşve biçe pêwiste xebatên nûjen jî yê cîhanê bişopîne.

"Divê bo muzîka Kurdî de platformeke internetê hebe"

- Tu zaravaya Kurmancî jî dikarî biaxifin û tu qet hatiye bakûrê Kurdistanê?

Raste, Ez demekê li çûm bakurê Kurdistanê. Hevalên min yê ji bakur jî pirrin. Ez zaravayên zimanê Kurdî dizanim, yek ji wan jî Kirmanciye. Li gorî min Hunermend gerek zaravayê welatê xwe bizanibe. Ji ber ku huner sînoran derbas dike.
- Tu medyaya Kurdî û pêşketinên siyasî û rojevê dişopînî?

Belê, ez gelek medyayên bi Kurdî û yên cîhanê dişopînim. Divê mirov ji derûdora xwe agahdar be. Bi rastî medyaya Kurdî roj bi roj pêşve diçe. Li ser înternetê malperên gelek baş weşanê dikin. Bûyerên li Kurdistanê ez ji van malperan dişopînim.
"Muzîk, helbest, pirtûk, kovar, şano, sînema; ziman û çanda gel diparêze û li dijî asîmîlasyonê çekeke pir mezine"

- Wek tê zanîn li cîhanê bazara mûzîkê ji ber înternetê di qrîzê ye. Her wiha ji ber rewşa taybet a Kurdan jî firotina albûmên Kurdî qels e. Di rewşeke wiha tu ji derxistina albûman çawa dibînî. Gelo albûm êdî tenê ser înternetê bê weşandin ne baştir e?

Derxistina albuman xebateke dijware. Xebateke pirr buhaye. Wek ku we jî got, bi sedema internetê firotina albumên bi Kurdî qelse. Sedem ne bitenê internete, sedema herî mezin li muzîke xwedîderketin tune. Ji bilî firotinê, hunermendên Kurd zêde nikarin qonseran jî çêkin ev jî pirsgirêkeke mezine. Gava ku firoştin tunebe,qonser tunebe dê muzîk çawa pêşve biçe. Ji ber van sedeman hunermendên Kurd di 5-6 salan de albumekê nû çêdikin.

Muzîk, helbest, pirtûk, kovar, şano, sînema; ziman û çanda gel diparêze û li dijî asîmîlasyonê çekeke pirr mezine. Ji ber vê yekê dagirkeran herdem qedexekirine. Gava ku ev jî qels bibin, dê asîmîlasyon zêdetir biserkeve.

Di bazara muzîka Kurdî de platformeke internete jî ne amade ye. Ji bo weşana li ser înternetê divê bingeh amade be, lê hê ew bingeh tuneye.

- Navbera te bi hezkiriyên te re çawa ye. Bi wan re pêywendiyên te bi çi avahî ne? Tu bersiv didî mesaj û maîlên wan?

Ez muzîkê ji boy wan amade dikim. Ez gelek ji wan hezdikim û li gor demê xwe ez bersiva hemû mesaj û mailan didim. Têkilî û pêywendîyên mîn yê bi guhdarvanên min re pirr başe.

- Ensturmaneke ku tu dikarî lê dî heye?

Belê, min perwerde ya gîtarê dîtiye û ev çend salin ez li ser gitarê dixebitim.

- Hedef û armancên te bo dahatû çine?

Armanca min ,di Muzika Kurdî de ez û stranê xwe cihekî baş bigirin, û di tarza pop û rockê de roleke min hebe.

"Xewna min rabûna sînoran nav axa Kurdistanê ye.."

- Em dixwazin pirsa xebatên we bikin, rojên pêşde çi projên we heye?

Ez Ji bo xebatên baştir çêkim dixebitim. Ez niha li ser video klîpên albuma xwe disekinim. Hêdî hêdî dest bi stranên albuma xwe ya duyem dikim. Ji bo stranên xwe gotin û awazan amade dikim.

- Xewna we ya bextewariyê çiye?

Xewna min Kurdistan e..Xewna min ewe ku sînorên di navbera axa Kurdistan de rabin.

-Tiştekî ku we herî eciz dike çiye?

Mafxwarin, min pirr eciz dike. Gava ku mafê min an jî mafê hinek din têne xwarin û tiştek ji destê min nayê ez pirr eciz dibim

-Rojeke te ya normal çawa derbas dibe tu dikarî hinek ji jiyana xwe ya taybet behsa xwendevanên me re bikî…

Gava ku karê min xelas dibe ez bi hevalên xwe re dem derbas dikim. Ji gerê hez dikim. Bi hevalên xwe re digerim û sohbetan dikim. Li malê muzik heye û li devre jî wekî herkesî me.

- Di dawiyê de derveyî pirsên vê hevpeyvînê hûn dikarin tiştek bêjîn ji xwendevanên me re û lê zêde bikin… Hûn dikarin tiştên nehatine bîra me ku em bipirsin hûn bi xwendevanên me re parve bikin...

Ez dixwazim bi navbeynkariya we spas bikim ji hevalên xwe re yê ku di xebatên min de piştgirî danê min. Di serî de ez ji aranjor û hevalên min Ayhan Evcî re spas dikim. Kedeke pirr mezin xiste albuma min. Ez ji hevalê min î hêja Jan Arslan re jî gelek spas dikim. Jan ne tenê bi Gotin û awazên xwe piştgirî daye min. Di xebatên albumê de rolek mezin girt. Û ji hevala hêja Roşna Xan re jî jibo alikariya wê spas dikim

- Em wek HAWAR NET spasiya te dikin. Di dawiyê de hûn dixwazin tiştek bêjîn û lê zêde bikin?

Di dawîyê de ez spasîyê xwe ji xebatkarên HAWARNET ê re dikim. Ji HAWAR Net ê re dil û deriyê min hertim vekiriye û ji xwendevanên we re û guhdarvanên xwe re spas dikim. .(HAWAR NET / Servîsa çand û hunerê)

Çîroka Şahmeran

2012-02-26T18:37:00.001+02:00

Carek ji cara, mamê Xidir kerê xwe hilda çû dara, lê bû wextê êvara. Mamê Xidir bala xwe dayê Gurekî ji wê da hat, lêxist Kerê wî xwar! Mamê Xirdir jê ra got, ey heywanê hovê har, qe li berûya jêrîn tunebûn berx û kar, tu hat te kerê min belengazî xwar? Gur jê ra diranê xwe li hev xist û got; mamê Xidir bes e bike guregur, evî kera çû here ji xwe ra yekê dinê bikir:

Destpêka Çîroka Şahmeran: Dibêjin rojekê li bajarê Mêrdîn’ê sêheb zarokên xort hebûnin, vana xwe berdidin binê Bîrê, ewê ji bîrê Hingiv derxînin. Wê demê jî Hingiv Xwarineke gelek girîng bû. Duhebên wî ji hev ra dibêjin em vî Hingiva ji xwe ra li hev parve bikin, em nedin hevalê xwe yê biçûk! Vana Hingivê xwe derdixînin, dikin du par, dîsa alîkarî ya hevdû dikin û ji Bîrê derdikebin û diçin!…

Ji ber ku hevalê wan ê dinê biçûk e, ew nikare ku bi tenê ji Bîrê derbikebe, wisa di hundurê bîrê de neçar dimîne. Viya bala xwe didê ji nişkave Dûpişkekî êrîşê ser wî kir, ewê bi wî vebide! Lawik lêdixîne Dûpişkê dikuje. Dema ku lawik bala xwe didê wayê di aliyê wiyalî Bîrê de ronahîyekî dixwiye! Lawik xwe li wê ronahî yê digre û wêda diçe. Dema ku bala xwe didê, hundurê Şikeftê tije mar in û Şahmeran jî wayê di nava wan de vezalyaye!

Dema ku Şahmeran çav li lawik dikebe: Ji lawikra dibêje bi Xwedê eger ku em te nekujin mirana min bi destê te ye. Ji lawik ra dibêje bila Mar bi te vedin û te bikujin, êdî xelasî ya te ji destê me tune ye. Lawik digrî, lava û tika jê dike, dibêje eman, hewar ma ji bona Xwedê çima tu min dikuje, ka min çi zirar û ziyana te kirî ye, ez gunehim tu min nekuje.

Şahmeran jê ra dibêje, eger ku em te nekujin: tu yê here cihê min ji xelkê ra bibêje, xelkê were min bikuje. Lawik dibêje ka te çi zirar û ziyana min kiriye ku ez herim cihê te ji xelkê ra bibêjim!…

Werhasil lawik jê ra sond dixwe û sozê dide Şahmeran, jê ra dibêje eger ku tu min berbide, ez cihê te ji tu kesekî ra nabêjim. Wer hasilê kelam lawik Şahmeran qanî dike. Şahmeran jê ra dibêje mafir ko wisa ye, ezê jî gelek Aqût, Zimrûd û Almast’ê bidim te, tu jî here ji xwe ra pê jiyaneke baş bike, lê bi mercên ku tu cihê min ji kesî ra nebêje. Viya dibêje bi sozê mêran be, ez cihê te ji tu evdekî Xwedê ra nabêjim, her wiha jê ra sipas dike, dibêje Xwedê ji te razîbe.

Şahmeran ji Maran re dibêje herin ewqas Aqût, Zimrûd û Almast’ê bidinê û ji şikeftê derxînin bila here. Mar daxwaza Şahmeran bi cih tînin û lawik ji şikeftê derdixînin û lawik tê.

Di Dawî yê de Lawik bi Şahmeran ra Îxanetê dike!!!

Di wê demê de Qiralê bajêr bi nexweşiyeke xerab dikebe. Çiqas Bijîşk û Nojdar li wê herêmê hebûnin. Qiral fermandike hemû yan li hevdû di civîne. Vana li ser nexweşiya Qiral lêkolînan dikin û testê xwîna wî û hwd. yan hemû çêdikin. Dibêjin wele dermanê te bitenê Goştê Şahmeran e. Eger ku tu bikaribe cihê Şahmeran destnîşan bike û bikuje, hinekî goştê wî bixwe, tu yê pê sax bibe. Na eger ku tu goştê Şahmeran nexwe, tu yê bi vê nexweşiyê bimre, teqez êdî xelasiya te tuneye.

Tirsa mirinê dikebe hundurê Qiral Qiral, di cî de ferman dike ji Telalan re; dibêje têkebin nava bajar, bibêjin kî cihê Şahmeran ji Qiral ra bibêje. Qiral hemû serweta xwe dide wî…

Telal dikebin nava bajar, li defa gazî û hewarê dixînin, eybe eybe, tu kesekî deng ji xwe nayne. Jixwe Şahmeran gelek gewher daye lawik lawik, bi qasî Qiral dewlemend e, pêdivîya wî jî bi malê dinyayê tuneye ku cihê Şahmeran ji wan ra bibêje. Her wiha ji xêncî lawik jî tu kesekî cihê Şahmeran nizane ku ji Qiral ra bibêje. Dema ku Telal tu encameke erênî nagrin, di zivirin tên hinda Qiral. Jê ra dibêjin hal û mesele yên me ev in, me hêvîya xwe birî, me tu encamekî erênî negirt.

Qiral cardin ji Telalan re ferman dike, dibêje herin îcar jî bibêjin kî cihê Şahmeran ji Qiral ra bibêje; Qiral Textê xwe, Qîza xwe û hemû serweta xwe dide wî.

Dema ku Telal vê hewarê dixînin nava bajêr. Qîza Qiral jî wisa bedew û rind bû ye, weke Hîv û Ro bû ye. Dema ku lawik vê xiberê hiltîne hiş û aqil ji serê wî derdikevin, êdî sond û soza xwe jî, ji bîra dike, sermest û serxweş dibe. Di cî de li xwe tê mikurê dibêje wele ez cihê Şahmeran dizanim. Qiral tîne lawik di dewsa xwe de dike Qiral, qîza xwe û serweta xwe hemû dide wî. Lawik jî cihê Şahmeran ji Qiral ra dibêje. Vana diçin Şahmeran tînin ji Qiral ra dikin derman. Qiral ji nexweşiya xwe azad dibe. Bila Lawik bi Qiral’î û miradê xwe, em jî bi ê xwe şabin.

Çîroka mi l’ civata yaran

Rehmet li dê û bavê guhdaran

Ji xêncî xayîn û gemaran

(Hikayenin Türkçesi için: http://watekurd.blogspot.com/2011/05/mardin-sahmeran-efsanesi.html linkini tıklayınız.)

...

Mahmud ile Yezida (Evîna Mahmûd û Êzîda)

2012-02-16T09:28:00.001+02:00

Mahmud ile Yezida iki düşman köyün gençleridir ve birbirlerine sevdalıdırlar. Müslümanlar ve Yezidiler. Aralarında yıllardır süren bir kan davası vardır. İki sevdalı ümitsizce çareler ararlar evlenmek için. Mahmud Yezida'nın saçlarına kırk günün her günü bir tane örük atmıştır. O gün kırkıncı örük de tamamlanmıştır. Yezida Mahmud'a kaçmaya karar verir. Dilek Ağacına hazır olan yeşil mendil bağlayacaktır. Bu arada Mahmud'un ağabeyi köyün ağası Havvas Ağa'nın kızkardeşiyle evlenmektedir. Düğünde pek çok önemli kişi vardır. Kaymakam,Jandarma Komutanı ,eşleri vs. Havvas Ağa, hükümetin yeni çıkardığı "toprak reformu"ndan etkilenmemek için çareler arar. Bunun yolunu da Yezidi köyünün arkasındaki bataklığı kurutarak tarlalar yapmak olarak bulmuştur. Kaymakam karşı çıkar ama dinletemez. Planlar kurulur. Kahya Yezidi köyünün dairelenmesini önerir. Böylece Yezidi geleneklerine göre, çizilen daireden çıkamayacak olan Yezidi halkı, diğer tarafa geçip müdahele edemeyecektir. Erkekler silah kuşanır ve köy dairelenir. Yezidi halkı yastadır.

Havvas Ağa, Mahmud'un ağabeyiyle konuşur. Mahmud silahlanıp dairelemeye gitmemiştir ve son zamanlarda çok durgundur. Bataklığın diğer tarafındaki toprakların sahibi Teyfo Ağa'nın kızı Güllüşan; Mahmud'a vurgundur. Eğer Mahmud Güllüşan'la evlenirse akrabalık kurulacak ve Teyfo Ağa toprak talebinde bulunmayacaktır. Ağa Kebik'ten kardeşiyle konuşmasını ister.Ama Mahmud bunu kabul etmez karşı çıkar. Daha sonraki günlerde Yezidilerin dairesi silinir ve bekleyiş başlar. Tüfekli nöbetçiler Yezidi köyüne giren birini Mahmud'a benzetirler. Soruştururlar köyde ve gerçekten de Mahmud ortalarda yoktur. Eyşan Ana meraktan ölmektedir. Sonra haber gelir ve Mahmud'un cesedi de ardından. Mahmud, Yezidi köyünde görülmüştür,dilek ağacına yeşil mendil bağlarken. Eli kesilmiş ve köye sınır yapılmıştır.

Irmağın kenarında dolaşırken Yezida,sevgilisinin kesik eliyle karşılaşır. Çıldırır Yezida,kendini parçalar. Ölüm dairesini çizer ve kendini hapseder. Günlerce kimseyle konuşmaz ta ki Mahmud'un anası Eyşan Ana gelene kadar. Yezida cesedinin Mahmud'un yanına gömülmesini istemektedir ama buna bile izin yoktur. Diğer dokuz kardeşi hala namuslarını temizlemekten bahsetmektedirler. Babası Miro Ağa kızını görmeye bile gelmemiştir. Yezida her gün saçının bir örüğünü çözer,kırk gün sonunda kırkıncı örüğünü de çözer ve kendini ölüme teslim eder.

Murathan Mungan

Hitit(Hatti)'lerden Kalan Dünya'da Yazılı İlk Şarkı: Kürtçe

2012-02-11T22:41:00.001+02:00

Dünyanın en eski yazılı şarkısı Kürtçe. Bu Kürtçe yazılı halk şarkısı, zamanımızdan dörtbin yıl önceye ait olup Hittit-Hattîler döneminde kil tablet üzerine çivi yazısıyla M.Ö:2000 yıllarında yazılmıştır.

Bu kadar derin bir geçmişe rağmen dil bugünkü Kürtçe lehçelerinin birbirine yakınlığından, herhangi bir

Kurmanci lehçesine daha yakın Kürtçe'dir.

Bu şarkının Hittit-Hattîcesi Şöyle:"

Neşaş weşpeş, Neşaş weşpeş!

Tiya-mu tiya,

Nu-mu uwaş-maş katta arnut,

Tiya-mu tiya;

Nu-mu uwaş-maş katta arnut

Tiya-mu tiya!"

Şarkının bugünkü modern Kürtçe (Kurmanci) karşılığı şöyle:

"Xweş Pêşên Neşa, xweş pêşên Neşa!

Tênê-mi tênê;

û min re dimeşin heta daya min,

Heta xatîya min,

Tênê mi tênê!”

û min re dimeşin heta daya min,

Heta xatîya min,

Tênê mi tênê!”

Bir benzeri daha bulunmayan Bu kısa Hittit-Hattî şarkısının Türkçe'si de şöyle:

Neşa'nın güzel giysileri etekleri, Neşa'nın güzel etekleri!

Geliyorlar, bana geliyorlar;

Ve beni anama, teyzeme götürüyorlar,

Geliyorlar, bana geliyorlar.

Ve beni anama, teyzeme(tahminen) götürüyorlar,

Geliyorlar, bana geliyorlar.

Dört bin yıl önceki Kürtçe(Hittit-Hattîce) böyle idi. Hittit-Hattîleri kendi kökenleri sayanlar(!) böyle bir benzerlik gösterebilirler mi? Buyursunlar. Bizde daha çok var.

"Selahaddîn Mihotulîü-Arya Uygarlıklarından Kürtlere"

-Ji Ziyaretgaha Hattuşa. Xweda TEŞUP(Tijûba), XWEDAJİN HEPAT(Hava),Xwedakûr Şerûma(Şêrême). Li tanga Çorim'ê - Hattuşa Tapınağından. Tanrı TEŞUP(Tijûba), Tanrıça HEPAT(Hava),Tanrı oğlu Şerûma(Şêrême).Çorum yakınlarında. Selahaddîn Mihotulî-Arya Uygarlıklarından Kürtlere

Kew û Kurd ( Kürt ve Keklik )

2012-01-15T02:17:00.002+02:00

Dibêjin ku li ser ruyê dinya yê dinav heywan de ji cinsê xwe re enê bêbextî û xayîntî kirîye kewe,

ku kew jê cinsê xwe re xaîntî bike jî dîsa zimanê xwe ji bîr nake û bi zimanê xwe dixwîne û deng dide.

Ji ber wê dibêjin Kurd mîna kewane...

Vatanseverlik mi Barış mı? - Cennet Bilek

2012-01-15T02:16:00.000+02:00

VATANSEVERLİK Mİ BARIŞ MI?

"Vatanseverlik övüldükçe savaşlar olacaktır"Tolstoy

Son günlerde “savaşa hayır” demek, “ Çocuklarımızı askere göndermiyoruz” demek bile suç. Dün Ankara’da şair Özgen Seçkin’le konuşuyorduk. Çok kaygılıydı yaşananlardan. Aydınların bir araya gelip bir basın açıklaması yapamamasından dolayı içten içe öfkeliydi.. Bülent Ersoy bile yaptı abi dedim. Güldü. Biz yapsak linç girimleriyle karşı karşıya kalırız dedi. Bülent Eroy’da linç girişimleriyle karşı karşıya kaldı ama o yiğitçe karşılık verdi savaş çığırtkanlarına, “ Ben sözlerimin ardındayım” dedi. Biz de senin yanındayız Bülent hanım, savaşa karşı barış diye çığlık atıyor kalplerimiz. Bülent Ersoy’u taktir ediyorum ve etmeliyiz. Savcılık hemen soruşturma açmış. Daha ne kadar soruşturma açılacak?

Peki ya küçücük çocukların beynine savaşı aşılamak neden suç olarak görülmüyor? Savcılar çocukları alanlara taşıyan kişiler hakkında da soruşturma açmayı düşünüyor mu acaba?
Dün haber kanallarında ilkokul öğrencilerinin şehit cenazelerine gönüllü katıldığını gösteren haberleri şaşkınlıkla izledim. Bu yaşta çocukları ölüm ve savaş fikriyle tanıştırmanın o çocukların psikolojisini nasıl etkileyeceğini hiç düşünemiyorlar mı acaba? Bu yaşta çocuklara, barış ve kardeşlik ve sevgi kavramları öğretileceğine, savaş, kin ve nefret öğretiliyor. Sırf meydanlarda daha kalabalık görünme kaygısı….

Yüz yıllardır öğretilen yanlışlara hala devam ediliyor. Sahte vatanseverlik söylemlerini ağzından düşürmüyor insanlar. Vatanseverliği övdüğümüz ve genç kuşakları onunla eğittiğimiz sürece, ulusların fiziksel ve ruhsal hayatlarını yok etmek üzere silahlanmamızın devam edeceği ve savaşlar olacağı bir türlü anlaşılamıyor.

Benim çocukluğumdan bu güne pek bir şey değişmemiş. Evimizin karşısındaki okulda her gün üç vakit marş sesleri dinliyoruz. Çocuklar marş söylemeden içeri alınmıyorlar. Ve ben kendimi çok talihsiz görüyorum. Bir de evimin tam karşısında bir cami var. Diğer ezanlar neyse de sabah ezanı okunmaya başlayınca o derin uykudan nasıl korkuyla uyandığımı bir ben biliyorum. Gerisini siz düşünün….

Çocukluğum yalanlarla dolu milli tarihlerle, marşlarla geçti. Yolun yarısına geldim hala aynı şeyleri yaşatıyorum kendime. Haydi bizi büyüttünüz yalancı tarihlerle… Hiç değilse yeni kuşaklara daha gerçekçi şeyler anlatılsın. Sahte kahramanlıklar, iç-dış düşman masalları pekte inandırıcı değil günümüzde.

İktidarı elinde bulundurana bakar mısınız? Başörtüsüyle uğraşıyor. Körpecik kızların beyinlerini aydınlatmak yerine başlarını örtmeye çalışıyorlar. Kadını cinsel obje, baştan çıkaran olarak görmeseydik yine başını örtmeye çalışır mıydık? Hani vatan elden gidiyordu? İktidarın tek umursadığı şey; daha fazla nasıl kurumsallaşabiliriz, türbanı nasıl yediden yetmişe hayata geçirebiliriz. Halk açlık sınırındaymış, Kürtlerin üzerine bombalar yağıyormuş, asker ölüyormuş tınlamıyor bile adamlar.

Sadece bu iktidar mı böyle elbette hayır. İktidarlar, diğer milletlerden veya aralarındaki düşmanlıklardan gelecek bir saldırı tehlikesi altında olduğuna ikna ederek halka tahakküm ederler. Halklar iktidarların tahakkümü altında olunca, iktidarlar onları diğer halklara saldırmaya zorlarlar. Yani biz hep tahakküm altındayız!

Son günlerde beynimi kemiren bir soru var. Vatanseverlik nedir? Ben de bu kavram neden yaşam bulmuyor?
Bir kişinin doğduğu topraklara olan bağlılığı mıdır? Çocukluğundan başlayıp erişkinliğe yada ölene kadar umutlarının, hayallerinin ve özlemlerinin bir arada toplandığı yere duyduğu sevgi midir?
Eğer vatanseverlik bu ise, bu gün dünyanın dört bir ucuna yerleşmiş o ülkelerde kendilerine yaşam kurmuş insanlarımız bu duyguyu nasıl yaşıyorlar? Büyüklerimizin bize anlattığı vatanseverlik hikayelerinde ise acıdan, gözyaşından yıkımdan başka ne var?

Leo Tolstoy, ise şöyle tanımlar vatanseverliği. “bütün katillerin eğitimini tatmin edecek bir prensip olarak tanımlar; hayatın gereklilikleri olan ayakkabı, kıyafet ve ev yapımından çok insan öldürmek için daha iyi ekipmanı bulunan bir iş; averaj çalışan adamınkinden daha üstün kârları ve zaferleri garantileyen bir iş. “

Gustave Herve de vatanseverliğe şöyle yaklaşır. “din kurumundan daha incitici, vahşi ve insanlık dışı bir boş inanç” olarak tanımlar.
Tüm bunlara baktığımızda kendimce şu sonucu çıkardım. İnsanlarımızın barış ve huzur içinde yaşamadığı, kardeşin kardeşe kurşun attığı, sosyal güvenliğinin, can güvenliğinin olmadığı, emeğinin karşılığını alamadığı bir vatanseverlik neye yarıyor? Vatanseverlik mi barış mı derseniz elbette barış diyorum. O çok özlediğimiz barış!

Tolstoy’u daha çok “Savaş ve Barış” ve “Anna Karanina” romanlarıyla biliriz. Tolstoy Kafkaslardan Avrupa şehirlerine çok dolaşmış, Kırım savaşına da katılmış, Savaş ve Barış’tan sonra kendini tamamen pedogojik çalışmalara vermiş hatta çiftliği Yasnaya Polyana’da köylü çocukları için özgürlükçü bir eğitim anlayışıyla okul açmış, öğretmenlik yapmış, bizlere sayısız harika eser bırakmış bir usta…

Benim yeni bitirdiğim bir kitabından söz ederek ayrılmak istiyorum sizden. “Vatanseverliğe karşı “ Sekiz, dokuz ve on yaşlarındaki çocuklar arasındaki şu diyaloğu paylaşmak istedim sizlerle.

“Karlhen Şmit (9 yaşında): Prusyamız, Rusların bizden toprak almasına izin vermeyecek!

Petya Orlov (10 yaşında): Biz de diyoruz ki, önce biz fethettiğimize göre toprak bize ait.

Maşa Orlova (8 yaşında): “Biz” kimiz?

Petya: Sen daha çocuksun, anlamazsın. “Biz” ülkemizin halkı demek.

Karlhen: Her yerde böyledir. Bazı insanlar bir ülkeye, bazıları da diğerine aittir.

Maşa: Ben kime aitim?

Petya: Rusya’ya, hepimiz gibi.

Maşa: Ama ya istemezsem?

Petya: İstesen de, istemesen de Russun. Ve her ülkenin kendi çarı ya da kralı vardır.

Karlhen (araya girerek): Ya da Parlamento’su…

Petya: Hepsinin kendi ordusu vardır ve hepsi kendi halklarından vergi toplar.

Maşa: Ama niye böyle ayrılmışlar?

Petya: Ne demek? Her ülke farklıdır?

Maşa: Ama niye böyle ayrılmışlar?

Karlhen: E çünkü, her insan kendi anavatanını sever.

Maşa: Neden ayrı olduklarını anlamıyorum. Hep beraber olmak daha iyi olmaz mı?

Petya: Oyun oynamak için beraber olmak daha iyi, ama bu oyun değil, önemli bir şey.

Maşa: Anlamıyorum.

Karlhen: Büyüyünce anlarsın.

Maşa: Öyleyse büyümek istemiyorum.

Petya: Küçüksün, ama şimdiden inatçısın, hepsi gibi. “

Cennet Bilek

Elo Dîno ( Elodîn Şûrkêş )

2012-01-15T02:04:00.002+02:00

Elo Dîno (kelha Bafê)

Belê, ji heyamê berê ve, ji kelha Bafê re tê gotin kelha ‘Elo Dîno, ew jî ji ber ku her di heyamê berê hukumdarek di kelha Bafê de rabû navê wî (‘Eledîn)bû.

Belê, her ji ber ku hukumdariya wî zêde bû, û ew bixwe, xweşmêrekî cesûr û bikêrhatî û bi nav û deng bû. Xelkên herêma Bota jê re digotin (‘Elo dîno), û meşhûr bû bi navê (‘Elo Dîno=’Elodîno), ew (‘Eledîno),
û her wê çaxê, (‘Elodîno) li binê girê Kelha Bafê li aliyî şimal û li ser wê texta raserî ava şetî qesra xwe çêkiri bû, û her li pêºberî qesra xwe li aliyê çemê avê tehtekî mezin kun kiribû, û zencîrek bi ewî tehtê kun kirî ve girêdabû, û her ji wî aliyê ªetî serê ewê zincîrê tavête evî milî ªetî, û bi ewê tehta dibinî qesra xwe ve girêdabû.

Belê, her wextî ew zencîr li raserî rû wê ava şetî dirêj kirî bû, û nûbedar jî li ber bûn. Û her bi vî awayî, ‘Elodîno rêka şetî li pêşiya kelekvanan asê kiri bû.

Belê, wextê ku kelek bi avê de dihatin heta ku kelekvanan ji bo baca rê xerc û bêºên xwe nedabana ‘Elodîno belê, ‘Elodîno destûra kelekvanan nedida, û li pêşiya wan ew zencîr li ser rûwê avê, bilind ne dikir û kelekan ne dişiyan bibhurin.

Belê, her bi vî awayî, ‘Elodîno di kelha Bafê de li ber Mîrê Bota asê bûbû û bin destiya Mîrê Bota qebûl nedikir û minet bi kesekî jî tune bû. Her weha. Dibê, rojekî li Cizîrê kelekvan li hev rûniştin û ji hev re gotin: ’Weha nabê, ‘Elodîno, zêde baca rê, ji me distînê, û zulmê li me dikê. Vêce divê em vê yekê qebûl nekin”.

Belê, dibê kelekvanan soz û peyman dane hev, û bi
hev re çûne nik Mîrê Bota û şikayeta halê xwe û ‘Elodîno linik Mîr kirin. Belê, di bersiva kelekvanan
de, Mîr got: ”Ey gelî kelekvanên delal hûn dizanin ku ‘Elodîno bin-destiya me qebûl nekiriye, û qebûl nakî. Belê, me jî destûra we daye ku her bi çi awayî bê, hûn ‘Elodîno ji bo me ber dest bikin. Em dê tola we li ‘Elodîno hilînin”. Dibê, gava Mîr weha got.Hemen kelekvan rabûn,
kar û bara xwe kirin, û her ji Cizîrê çûne Diyarbekir û her li Diyarbekir kelekvanan kelek girêdan, û çadirek li ser kelekê vedan û keçkê rind û ciwan baº xemilandin û danîn di binê wî çadirê de li ser kelekî û
mitrib û dahol û zirne jî danîn ser wî kelekê û kelekbi avê de berdan.
Belê, kelek bi avî de hat, heta ku pêşberî kelha Bafê ket. Belê, li ser kelehê mitriban li dahol û zirnê Xistin û dengê dahol û zirnê bi ewan lat û zinaran ket.

Belê, gelî xelkên serê kelhê Hemiyan bi hev re dibin xwe re temaşeyî dahol û zirnê kirin. Belê, kesek nizanî bû ew daweta kê ye li ser kelekê li dardanî. Heta ku kelek li ber qesra ‘Elodîno di wextê mexribê re hate qefê. Belê, ‘Elo ji qesra xwe bi derket û meşî, çû ber kelekê. Belê, ‘Elo gote Kelekvanan: ” Evdaweta kê ye?. Di bersivê de, kelekvanan gotin:
”Ev dawet ya te ye?”.
‘Elo got : ”Çawe”!.
Kelekvanan gotin: ”Mîrê me yê Bota evan rojan li
Cizîrê di Birca Belek de, suhbetek digel me kir û
pirsa hal û ehwalê te ji me kir. Belê, di huzûra Mîr
de, û di derheqê te de, me jî gelek bi başîtî xeber da,
û Mîr jî gelek ji bo te keyf xweş bû. Û her ji ber vê
çendê Mîrê Bota ev cariya xwe ya Diyarbekirî ji bo te
kirîye xelat. divê tu jî xelata Mîrê Bota ji bo xwe qebûl
bikê.

Belê, gava kelekvanan weha gotine ‘Elo hemen ‘Elo gelek keyf xweş bû, û ‘Elo dengê xwe li xulaman kir
belê sivik xulam rabûn. Her di qesra ‘Elo de çi ji bo kelekvanan danîn û kelekvanan ji ber kelekê hatin û
di qesra ‘Elo de rûniºtin. Belê, zêde ji bo kelekvanan da nîşandan, heta ku bû wextê razanê. Belê, hindîke xulam û kelekvan bûn di hindirwê qesrê de razehan, û hindîke ‘Elo bû, qista ber kelekê kir û çû ser kelekê binê çadira bûkê. Belê, em pir zêde xeber nadin. Her li ser kelekê û di bin çadirê de ‘Elo û bûkê herdû bi hev re lîstin, heta ku herdû li ser kelekê bi xew ve çûn.

Belê, hêj ji nû, hêdî kelekvan ji hindirwê qesrê bi derketin û hatin ber kelekê û şelîta kelekê vekirin û
her wusan bê pêjin kelekvanan zencîra ‘Elo bilind kirin û kelek berdane avê. Belê, di beyana sibhê re kelek gehijte Cizîrê û li ber Birca Belek kelekvanan kelek anîne qefê.

Belê, hêj ji nû ‘Elo ji xwe hişyar bû û meyze kir ku kelek wa li ber Birca Belek û destê wî jî di gerdena
bûkê de ye. Belê, çibkî feyde nakî. Hemen kelekvanan bi çengê ‘Elo girtin û birin dîwana Mîrê Bota. Belê,
dîwana Mîr gerya û di hindirwê dîwanê de Mîr muhakema ‘Elo li dar danî. Û her weha Mîr gote ‘Elo:
”Ew çi kar bû ku tu pê radibûwê, û di rûniştî û te
kelekvan û rêwingî dişelandin”.
Di bersivê de, ‘Elo got:
’Mîrê min, ew kar karê mêra bû”.
Belê, Mîr got:
”Kuro baº xeber bide ev dîwana kê ye tu tê de”.
‘Elo got: ”Mîrê min, ev dîwana mêra ye ez tê de”.
Mîr got:
’Elo, ma dem ku tu dibêjê şelandin karê mêra ye, û ev dîwan jî dîwana mêra ye xwe, ez dê îro mêraniyê
nîşa te bidim. Da ku tu zanibê mêranî çawe ye”.

Belê, hemen Mîr ferman kir, xulam rabûn dest û pêyê ‘Elo girêdan, û nava herdû milên ‘Elo qelaştin, û
mûm di nava milên ‘Elo de danîn û agir jî bi serê mûma ve danîn, û mûm li ser milên ‘Elo şuxulîn.
Belê, Mîr got: ” ’Elo, ev hal çi hal e”. Di bersivê de, ‘Elo got: ”Mîrê min ev hal halê mêra ye”.
Mîr got:
”Kuro ‘Elo ma qey hindek hal ji evî halî nexweştir hene?!”.
‘Elo got: “Belê, Mîrê min hal ji evî halî ne xweştir jî hene”.
Mîr got: ’Elo, ji bo me bêje, ew hal ji evî halî nexweştir ew çi hal e”?!.
Di bersivê de, ‘Elo got:
“ Mîrê min , her di çilê zivistanê de, wextê mirov û jina xwe di mala xwe de rûniştî bin. Belê, mihvanek ji
bo mirov werê. Belê, di mala mirov de cilek tunebê ku mirov ji bo mihvanê xwe deynê da ku li ser rûnê û
tiştek xwarin jî di malê de peyda nebê, ku mirov mihvanî de jin li mêrî meyza bikê û mêr jî li jinê
meyza bikê. A ha ew hal ji evî halî nexweştir e”.

Belê, gava ‘Elo weha got. Hemen sehmê serê Mîr girt û Mîr dengê xwe li xulaman kir û ji xulaman re
got:
“sivik rabin ewan mûman li ser milên ‘Elo,
vemrînin, lê, ‘Elo mêrekî baş e”.
Di bersivê de, ‘Elo got:

“Yaşe, Mîrê min , yaşe
Mûma xwe berdaye nava laş e
Hêj ji nû, Mîrê min dibêjê
‘Elo mêrekî baş e”.
Belê, heta ku xulaman ew mûm li ser milên ‘Elo
vemirandin, ‘Elo emrê Xudê kir û çû rehmetê.

Rehmet li xweşmêrê Kurdê nemir û li dê û babê cema’etê. Bi vê çendê me jî dawî da bi serhatiyê û hikayetê.
Belê, Her li gora hizir û bîrên me ‘Elodîno her wî çaxî li hindava qesra xwe pirekî zorek girêda bû, û her bi
ewê zincîrê, pira zorek ser avî dihate ragirtin, û her li alîkî ‘Elo baca rêka pira zorek distand, û li alîkî baca
rêka kelekvana ji kelekvanan distend. Û li serê girê Kelhê, li qewmê xwe serf dikir û her wisan bûye...
Her wekû çawe zana û rihsipiyê Bafî Mihemed Remowê Berho jî her li gora hizir û bîrên me qirar
dikî û dibêjê:
Her wî wextê ku ‘Elodîno hukumdarî li keleha Bafê
dikir. Her wî çaxî ‘Elodîno li binê girê kelhê û li ser
ewê tehta raserî ava ªetî qesra xwe çêkiri bû. Û li
hindava qesra xwe li ser ava şetî ‘Elodîno pirekî
Zorek jî girêda bû, û bi karîna bû, û her li wî alî ªetî
zincîr bi wê xirama tehtê mezin ve girêda bû. Û serê
zincîrê bi wê xirama binê qesra xwe ve, girêda bû, û
her li ser ava şetî, û pira Zorek bi wê zincîrê dihate
ragirtin.Û Her ji vî alî şetî, û ji wî alî şetî, gelî xelkên
herêmê û misafir û rêwingiyên welatî li ser ewê pira
Zorek re derbasî vî alî, wî alî şetî dibûn.

Belê, her wekî me gotî ‘Elodîno li dû vê pirê di qesra xwe de, li alîkî xerc û xeracê pira Zorek ji misafir û rêwingiyan distand, û li alîkî baca rêka şetî
ji kelekvanan disitand, û zêdeyî evê çendê jî gelek gundên ewê herêmê dibinê Hukumdariya ‘Elodîno de bûn. Û her di herêma Botan, û di herêma Torê de ‘Elodîno gelek gund ji axaler û maqûlan deman
dikirin. Û hasila ewan gundan jî disitend û her di kelha Bafê de xweş mêr li ber destê ‘Elodîno pir bûn. Û ew bixwe mîna şêrekî di kelha Bafê de, li ber Mîrê Bota asê bûbû, û minet bi Mîrê Bota tune bû, û tu wextan bindestiya Mîrê Bota qebûl nedikir, û her wextî di mabeyna ‘Elodîno û Mîrê Bota de nexweşî berdewam bû. Heta ku hindek wextan di mabeyna
herdiwan de, nexweşî pir zêde dibû, û nijde li pê hev digerandin. Û hindek wextan tenahî jî dikete di mabeyna herdiwan de, û heta ku di wextekî de xweşmêrên ‘Elodîno, Mîrê Bota talan kirin, û talanê wî, di
kelha Bafê de bicih kirin.

Belê, her ji ber ku Mîrê Bota neşiya bi zordarî talanê xwe ji ‘Elodîno bistînê, û bizîvîrînê belkî Mîrê Bota rabû çend peyayên meslehetê bi rêkirin kelha Bafê nik ‘Elodîno, û her bi rêka mirovatiyê û camêriyê Mîrê Bota daxwaza talanê xwe li ‘Elodîno kir.

Belê, ‘Elodîno her bi camêrî talanê Mîrê Bota, lê zivirand.. Belê, ji evê hereketa ‘Elodîno hate zanîn ku ‘Elodîno maqûlekî berketî bû. Hem xweº mêr bû. Hem camêr bû. Û her derbara evê hereketa ‘Elodîno de her wî çaxî helbestebêjan helbesteyek pê gotine, û ev e jî ew helbeste ye. Her wekû çawe biraderê me yê rewºenbîr û zana û berketî Mela ‘Ebdulrehman Sipîvanî, ewê helbestê her weha dibêjê:

Çav hişîno, çav hişîno
Mihemed Bego çav hişîno
Ji golê pir dan du qumrîno
Li Mîr heram bê rext û zîno
Çav beleko, çav beleko
Mihemed Bego çav beleko
Ji golê pir dan du ordeko
Li Mîr heram bit rext û çeko
Li du vê deştê, li du vê deştê
Qesra ‘Elo li du vê deştê
Li çar nekara sûrih li piştê
‘Elodîno bi şûr rahiştê
Li pala girî, li pala girî
Qesra ‘Elo li pala girî
Li çar nekara sûrih kirî
‘Elodîno talan birî
li zozanî, li zozanî
Qesra ‘Elo li zozanî
Li çar nekara sûrih danî
‘Elodîno talan anî
Li ber avê, li ber avê
Qesra ‘Elo li ber avê
Li çar nekara sûrih tavê
‘Elodîno talan navê.

Xuyaye, ku her ji evê helbestê hate zanîn, ku her wî çaxê ku ‘Elodîno hukumdarî li kelha Bafê dikir. Her hingî Mîrê Bota, Mihemed Begê Botanî bixwe bû.

Belê, rihsipiyê delal Mihemed Remowê Birho zanayê Bafî her weha dibêjê: Sêsed heyf û mixabin, piştî ku her bi xiyanet û hîlekariya kelekvanan xweşmêrê delal ‘Elodîno li Cizîrê ber destê Mihemed Begê Mîrê Bota ket, û her bi zulî û zordariya Mîrê Bota li Cizîrê hate i’damkirin. Her wî çaxî û her hingî keça ‘Elodîno (Seyran)a delal, derbara i’damkirina babê xwe de sitiran pê gotî ye, û ev e jî ew sitirane:

Wey lê..,
Kelha Bafê li belevanê,
Kelha Bafê ya rengîn yadê li belevanê,
Van ticar û kelekvana ji Diyarbekirê,
Kelekê xwe berdanê,
Wellah, qefa van kelehkan li ber,
Qesra bavê mi Seyranê,
Yadê, tuwê xêrê bikê,
Xêrê bi çavê xwe nebînê,
Çawe te nehêla ez bi bavê xwe re,
Têr bigerim ser hasilan û demanê,
Yadê, weyla li min rebenê,
Li min êsîrê,
Xudê xirab bikê mala,
Qaymeqamê Mûsil û zapitê,
Mihemed Begê Cizîrê,
Çawe xeniqandin bavê min rebenê,
Xweyê şebekan û zincîrê.
Her weha.....

Belê, me’na rêzika ewilî ji sitiranê her weha ye:
Kelha Bafê li belevanê. Yanî, kelha Bafê di serê pozkî bel de hatiye çêkirin û çêkiriye, û ew pozê bel, van e. Yanî xwehr e û berkûve, mîna serê heba nokê, belevan e.

Belê, rêzika dawî ji sitiranî me’na wê her weha ye:
Xweyê şebekan û zincîrê. Yanî, xweyê wê pira zorek a ku bi hev ve şebikandî, li ser avê û ragirtî bi zincîrê. Belê, dawî, ji serhatiya ‘Elodîno hate zanîn ku hindîke Mîrê Bota Mihemed Begê bû. Mirovekî pir
zalim bû. Ji ber ku me ne bihîstî ye ku hindek hukumdar mirovan bi saxîtî û bi agirî ‘idam bikin. Her wekî Mihemed Begê zalimê Botanî.

Wa li tile, wa li tile, wa li tile,
Qesra bavê mi Seyranê wa li tile,
Xudê xirab bikê mala zapitê Cizîrê û,
Qaymeqamê Mûsil e,
Çawe kuştin bavê min rebenê,
Mûm berdane nava herdû mila (mile)

Belê, ‘Elodîno, ew ‘Eledîno bi eslê xwe ji ‘eşîreta Sînikan bû û xelkên gundê Bafê hemî raya ‘Eledîn ne, û her weha jî ji ‘Elaedîn re tê gotin: ‘Elî Sînika û ‘Elî ‘Emer.

NOT:Ev çîrok ji pirtûka,i Dîroka kelepora mîrnişîniya Botan hatiye girtin.

DARA JİYANÊ (HAYAT AĞACI)

2011-12-29T09:37:00.001+02:00

DARA JİYANÊ (Hayat Ağacı) NOEL AĞACI OLDU. (Selahaddîn Mihotulî-Arya Uygarlıklarından Kürtlere)

HAYAT AĞACI: İlk ve Eski Çağ Uygarlıklarında var olan ve zamanımızda da varlığını değişik şekillerde sürdüren öğelerden biri de Hayat Ağacı motifidir. Kürt kültüründe Hayat Ağacı Kültünün kalıntıları; Güneş (-Ateş) Kültünün kalıntıları gibi yaşayan bir öğedir. Çeşitli ilk ve Eski Çağ betimlemelerinde Hayat Ağacı; bir gövde etrafında simetrik olarak dizili yapraklardan, çiçeklerden, veya dallardan oluşmaktadır. Hayat Ağacı ile ilgili en eski örneklerinden biri M.Ö: 4. bine ait bir Sus mührü üzerinde görülmektedir. bu Hayat Ağacına iki yılan(!) koruyuculuk yapmaktadır. Bu mühür baskısında görülen yılanlar ağaçla eşit boyda olup aynı tarafa yönelmişlerdir.

Elam (Sus) uygarlığından Sonra Sumer uygarlığında görülür. Dumuzi ile İnanna'nın aşk törenlerde çam ağacı altında (Mezopotamya'da yetişmeyen çam ağacı Kürdistan dağlarından alınmış bir motiftir.) birleşmeleri, Hayat Ağacı Kültünün bir varyantıdır.

Daha Sonra Hittitler döneminde bolca örnekalerini görüyoruz. Bundan sdonra geç dönem hatti-Hittit beyleklerinde oldukça çok arkeolojik belge var. Bununla ilgili bir örnek halen A. M. M’de bulunmaktadır. Sakçagözü'nden (Antep yakınlarında) alınan bu orthostad (M.Ö: 8. yüzyıl) kabartmasında Kanatlı Güneş Kursu altında iki kral veya rahip, Hayat Ağacı'na libasyon yaparken görülmektedir. Urartular döneminde (M.Ö:9-6.cı yüzyıl) van dolaylarında çokça örnek var.

Hayat Ağacı Kültü, canlılığın sürekliliği temelinde oluştuğu için; bütün öğeleri ve anlayışı ile bu yönde en radikal din olan Mazdaizm (Zerdüştilik) içerisinde anlamını bulmuştur. Bu motifler sonraları başka birçok motif gibi, Hıristiyanların kendilerine adepte ettiği ‘Noel Ağacının’ da kökenidir. Bugün Hırıstıyan Dünyasının Noel Ağacı diye önünde Kült yaptığı ağaç, Köken olarak Kürtlerin atalarına ait
Kürtler döneminde İshak Paşa Sarayında, Hayat Ağacı anıtsal kapının girişlerinde aslan üzerinde betimlendirilmiştir. Mevlana Celaleddin-î Rûmî, Mevlevihanenin kapısındaki kilit taşında sembolik bir ağaçla Hayat Ağacı (Drextê Can) motifini belirtmiştir.

Halen Kürt coğrafyasında Bazı yerlerde bulunan ağaçlar kutsal sayılarak onlara «Dara Mirazan (Murat Ağacı) veya Dara Jiyanê (Yaşam Ağacı)» adı verilmektedir. Dara Mirazan (Murat Ağacı) denilmesi insanların bu ağaçlara dileklerini söylemelerinden ileri gelmiş olmalıdır. Birçok yerde tek başına böyle ağaçlar görülebilmektedir. Bu ağaçlar, doğal bir ortamda yetişmektedir. Bu kutsal ağaçlardan bazılarının etrafına taş yığılarak korunmaya alınmışlardır. Yoldan geçenler veya özellikle ziyarete gelenler ağaca su vermekte ve üzerine dua okuyarak su serpmektedirler. "Dara Ziyaretê" de denilen bu ağaçları, ziyaret edenler; dallarına bağlanan bezlere düğüm atarken dileklerde bulunurlar. Ağacın etrafına dolanarak dua yaparlar. Bu tür ağaçları özel olarak ziyarete gidenler burada kanlı bir kurban da vermektedirler. Bunlar yeni şartlarda bir çeşit libasyon sayılıyor.

Ziyaret Ağacının dallarını kesmek veya her hangi bir şekilde zarar vermek çok tehlikeli ve büyük günah sayılır. Bu durumda yapanların ya çarpılacağı veya kendisinin de büyük bir zarar göreceğine inanılır. Bu konuda görüştüğüm birçok kişi; ağaca zarar verenlerin «Çarpılarak Öldüklerini» gözleri ile gördüklerini, kesin bir dille bildirmişlerdir.

Birçok Kürt elsanatları üzerinde hayat ağacı motifi bulunmaktadır. Özellikle Kürt halı kilimleri üzerinde bu motif çokça görülmektedir. Binlerce yıl geçmişi olan Bu motifler sonraları başka birçok motif gibi, Hıristiyanların kendilerine adepte ettiği ‘Noel Ağacının’ da kökenidir. Zira onların geçmişlerinde bunun kökenini teşkil eden örnek yoktur.

(Selahaddîn Mihotulî-Arya Uygarlıklarından Kürtlere adlı kitaptan kısaltılarak alınmıştır.)

Derwêşê Evdî ve Edûlê Destani

2011-12-21T01:03:00.001+02:00

Urfa Viranşehir den şengal dağına kadar uzanan alanda büyük bir Kürt aşireti olan Mılla(Milli) aşireti konumlanmaktadır. Aşiretin lideri Temir Ağa, aynı zamanda Kürtlerin lideri konumundadır. Ayrıca şark aşiretinden de bahsedilir. Yezidi olan bu aşiret de Mılla aşiretine dayanır. Kürtler tarafından Kerdız olarak da anılırlar, oldukça yiğit ve savaşçı bir aşirettir. Mılla aşiretini Araplar kendi denetiminde tutmaya çalışırlarken, diğer taraftan da Tükler talan ve vergilendirmeye dayalı olarak egemenlik sağlamaya çalışırlar. Aslında Mılla aşiretinin somutunda Kürtlere yönelim vardır. Araplar bir gün gelip yedi yıllık vergi isterler. Bu durumu gören Mılla aşiret reisi Temir Ağa, şark aşiretinin lideri olan Evdi Ağaya mektup göndererek destek ister. Evdi: Temir ağanın destek mesajına alır ve Temir ağanın yanında oturan yiğit ve savaşçı Musekê Hemê ile birleşir ve savaş zırhlarını kuşanarak çatışmaya girer. 1700 kişilik arap ordusunu darmadağın ederek ayrılırlar. Daha önce Evdi'nin selamını bile almaya tenezzül etmeyen, ancak yarım saat sonra cevap veren Temir Ağa, bu sefer bizzat kendi hayatını kurtardığı ve teslimiyetçiliğini gördüğü için Evdi'yi misafir olarak evine kabul eder. Onu kadınların olduğu bölüme götürür. Kızkardeşi Rahmene kahve yapmasını söyler. Rahmen kahveyi altın tepside sunar.

Güzel bir kız olan Rahmenden Evdi etkilenir ve aşık olur. Bunu fark eden Temir Ağa, Rahmeni ona vereceğine dair söz verir. Evdi bundan sonra artık hep onun etrafında dolaşır. Bir hafta sonra çocukları aklına gelince Temir Ağadan onları görmek için izin ister.

Evdi ‚çocuklarını görüp bir gün tekrar Temir Ağanın konağına döndüğünde, büyük bir düğün olduğunu görür ve Temir Ağanın çadırında Türk bayrağının asılı olduğunu farkeder. Köle Muhammed, Evdi nun önüne gider " sende vicdan yok. Sen nasıl Rahmenin düğününe gelirsin dediğinde" Rahmenin Bakır Ağaya verilmiş olduğunu anlar. Evdinin yüreğine Kaf dağı kadar bir ağırlık düşer. Temir Ağa onu kandırmıştır. Evdi 1700 kişiye karşı göğsünü siper etmiş, savaşmış, Temir Ağa ise karşılığında onu kendi kadın haremine koyduğu halde, kızkardeşini ona vermemiş ve onu kandırmıştır. Evdi bu olaydan sonra Mılla aşiretinden ayrılır ve Temır ağa için ''O Mılla aşiretinin reisi, ben şark beyiyim diyerek " Bir daha ayağımı onların aşiretinin bulunduğu yere basmayacağım" andını içer ve aşiretini ayırır.

Birbirini izleyen yıllarda Araplar şarklıların Mılla aşiretinden ayrıldığını öğrenince, Mılla aşiretine bir mektup göndererek savaşa hazırlanmalarını söylerler. Araplar bu sefer aşireti tamamen yok edip her açıdan ırzına geçmeyi hedeflemişlerdi. Bunun karşısında çok zor durumda kalan Temir Ağa, aşiretindeki 32 bin beye toplanmaları için haber yollar. Bunlar durumdan habersiz oldukları için, ziyafet verileceğini düşünerek sevinçle gelirler. Aşiretlerdeki bütün gençler, yaşalılar ve kahramanlar biraraya toplanır. Cemaatte üç biçimde oturulur. Birinci; bey ve efendilerden oluşan bölüm. ikinci; kahraman, yiğit ve eşkiyalar. üncü: ise; sakat, ihtiyarlar ve işe yaramayanlar biçimindedir. Cemaat tamamlanıp meclis toplanınca, Temir Ağa kendi nazarına kahve yapıp getirmesini söyler. Kahve gelince Temir Ağa; " Bu kahve ucuz bir kahvedir demeyin, bu kahve kanlı bir kahvedir" diyerek, Arapların mektubundan söz eder. Devamla, " Arapların önüne geçmesek bütün beyliği talan edecekler. Namussa hepimizin namusudur çünkü hepimize yönelecekler. Hanginiz bu kahveyi kaldırsanız göğsünüzü Türk-Arap düşmanlarına karşı siper edip önlerine geçerseniz ve sağ salim dönerseniz. Edulê (kızı)yi size vereceğim. Adulê'nin çeyizini de hazırlayıp, nikahlayacağım" der. Köle Muhammed, kahveyi üç gün-üç gece gezdirir hepsi Edulê'ye göz diktikleri halde kimse cesaret edip kanlı kahveyi alamaz.Temir Ağa bunlardan umudunu keserek, Evdi'ye mektup gönderir. Elçi mektubu götürdüğünde Evdi kendi yaşlılar cemaatiyle oturmaktadır. Mektubu alır, okuduktan sonra yastığının altına koyar ve elçiye "git Temir ağaya söyle o Mılla beyi, ben şark beyiyim. Benim onunla ilişkim kalmadı, ben yeminliyim onun bulunduğu yere ayak basmayacağımder".

Elçi oradan ayrılırken yolda Derwêşê Delalla karşılaşır. Edulêyi uzun zamandır sevmekte olan Delalê Derwêş elçiyi gördüğüne çok sevinir. Derwêş elçiye niçin geldiğini sorunca elçi "Ben bir mektup getirdim. Baban okuyup yastığının altına koydu" der. Derwêş babasının yanına mektupta yazılanları öğrenmek için gider. Babası ‚ "çok büyük bir engel var ki onu aşana Edulêyi verecekmiş'' der. Ama Temir Ağa sözünü yerine getirmeyen yalancı bir insandır. Bir de önüne konulan şart ulaşılmayacak bir şarttır. Gidişi var dönüşü yok. Onun için boş hayallere kapılma diyerek devam eder: Tamam biliyorum. Edulê'nin mor örüklerinin karşılığı sandıklarla altın değil yiğitlerin kellesidir". Derwêş Delale elçiyi göndermesini, büyüklerini dinlemezse pişman olacağını söyler. Baba oğul arasında birbirini ikna etme çabası sonuçlanmayınca Derwêş, cemaate seslenerek kendilerini dinletir ve kararın verilmesini ister. Ayrıca cemmaatten kalbinin kırılmamasını da ister ve aşkını anlatır. Evdi oğlunun yürek acısına dayanamayarak elçiye "Şark aşiretinin beylerinin ve Derwêşin geldiğini iletmesini söyler.

Derwêş arkadaşlarına Kuşanın, Temir Ağanın konağına gidiyoruz" diye seslenir. Bu arada üç-gün üç gece cemaatte dolaştırılan kahve fincanına 32 bin beyden alma cesaretini gösteren kimsenin olmadığını ve Evdiye mektup gönderildiğini duyan Edulê "Bu köpeklerden kahveye uzanacak kadar erkeklik damarı olan bir kişi yok mu ki, Derwêşe haber salınıyor. Derwêşi bu belaya sokacaklar, nasıl olsa ölsede-ölmesede onlar için kardır" diyerek, bu duruma üzülür. Derwêşin başı kopartılmış civciv misali kaderine üzülerek bir şeyler yapmak ister. Bu beylerin karşısına çıkıp bir-iki söz söylemesinin yasak olup olmadığını düşünür, babasına sorarak ricada bulunur. " Babamın beş kızı var ama hiç ağlu yok. 71-72ye dayanmış beli bükülmüş, onun temsilini ben yapabilir miyim? Acaba böylelikle Derwêş gelmeden önce bu beylerden biri namusa gelir de kahveyi alır mı?" diye düşünür. Babası da "Benim oğlum yok, sen benim temsilimi yapabilirsin. Aslanın dişi veya erkek olması fark etmez. Beylerin karşısına geç ne istiyorsan söyle, özgürsün" der. Edulê, cemaatin karşısına çıkar ve şunları söyler: Beyler, ağalar! Hepinize sesim ulaşıyor, hele bir kafanızı kaldırın Mılla ağaları. Ben öncelikle şunu biliyorum: Bir kadına bu kadar ağanın, paşanın karşısına çıkıp konuşmak düşmez. Ben ne yapayım, babamın hiç oğlu olmamış, Kadın olarak karşınıza çıktığım için beni kırmayın, beni dinleyin, bir-iki kelime söyleyeceğim. Babamın başına gelen bu felaketten dolayı hepiniz toplandınız. üç gündür sırtınızı yastıklara dayamış, koyun-kuzu eti yemektesiniz. Ama kardeşler, kaç gündür cemaatte dolaşan kanlı kahveyi de kimse almıyor. Bu Mıllaların bayramıdır, şarklıların değil. üç gündür dünya babama dar geliyor. Niye sizin nazarımızda dolaşan bu kanlı kahve ve kadın haremi karşısında kafanızı kaldıramıyorsunuz?

Öfkeden gözlerim kararıyor:
babam bana ilişkin kararı verdiği zaman ben 21-22 yaşındaydım. Aşiretin binlerce süvarisi ayağa kalkıyor, çevrelerindeki bayrak ve sancaklarla ilerliyorlardı. Viranşehire kadar etkileri sürüyordu. Ordan‚çiyayê şengalê'ye kadar süren etki alanına ağalar gelip ağırlanırdı. Ben atıma binip binlerce ev içerisinde dolaşmaya çıktığımda beni zılgıtlarla karşılarlardı. Beni ayakta karşılamayan tek bir yaratık yoktu. Bütün Mılla ağalarının, reislerinin kadın ve kızlarının karşısında Sembol durumundaydım. Tanrı beni erkek doğurmadı ama, ben babamın temsilini yapıyorum. Fakat bugün 32 bin beyin karşısında hiçbir kıymetim kalmamış. Tanrının katliamına uğrayasıcalar; Derwêşê Evdi gelecek, sırtını sırat köprüsüne dayayacak, önüne de kadın haremini alarak hepinizin nazarında kahveyi kaldıracak. Göğsünü Araplara karşı siper edecek ki, o Arapların atalarının cesetleri hala sahipsiz arazilerde kalmıştır. Ağa ve beylerin hepsinin benzi sararmış, ölü gibi olmuş agalleri düşmüş, bıyıkları bükülmüş. Başlarına gelen felaketin ne olduğunu kimse bilmiyor. Adulênin rengi sararır, kanı çekilir, dişleri ve dudakları titrer. "Şarklı Evdinin oğlu Derwêşin türbesini kazdılar,çünkü onlara göre o buraya gelir ve fincandaki kahveyi içerse, Türklere ve Araplara yönelecek ve dönüşü olmayacak" diye düşünerek, bu oyunu bozmak ister. Edulê ayağa kalkar, " Kaldırın başınızı! iki genç gelecek sizin karşınızda perdenin arkasında beş kızı yatıracaklar. Tanrının bu beş kıza verdiği aşk, olgunluk ve canlılık insanların tümüne acı verdi. Biri beyaz dolunayın 14ü gibi, diğeri aşk ve olgunluğunu erkeklerin güzelliğine verdi. Biri dağların yücelliği gibi kendini gökyüzüne vermiş. Biri Edulê'dir kızıl kanatlarıyla kendini Mılla ailesinin muradına vermiş. Üşte ben hepinizin karşısında duruyorum. Bu Agit ve kahramanlardan biri kahveyi içsin. Derwêş'in yolu dumanlıdır, gelinceye kadar alın, göğsünüzü hainlere ve düşmana siper edin .

O anda elçi, şarklıların geldiğini haber verir,Temir Ağa; Derwêş geliyor mu? diye sorar. Paşa seslenir: Mıllalar! Demeyin paşa bize demedi. şarklıların erkekleri geliyor, kimse atlarının başını tumasın, selamlarını almasın, kiymet vermesin. Adulêyle beş kız çadırlarının kapısını açıp bakarlar ki şarklılar gelmiş, şarklılar cemaate girerler, selam verirler ancak selamları karşılanmaz.Evdi ile ömer Paşanın yanına otururlar, bakarlar ki herkesin benzi solmuş ve başlarını öne eğmişler. Cemaatin içine Derwêş gelince Edulê " misafirimize, kahveyi akşamdan beri hazırlamışım, fincanı kendi ellerimin üstüne koydum, sevda kafama vurdu, aşk bedenimi sardı, bilmiyorum acaba ayaklarım onun ayakkabısına mı değdi, bütün vücudum titredi. Yarın on iki süvarimiz 1700 Türk-Arap güçlerine karşı kılıç kalkan sallayacak, ben 41 Mılla kızını alıp kendimi Dicle suyunun kenarına bırakacağım. Dicle nin suyu kabarıktır " der. Derwêş kahveyi içtikten sonra on iki süvariyle birlikte Musul ovasına savaşa gider. Savaş bir tufan gibi kopar, her taraf duman içerisinde kalır. Yaşlılar bastonlarına dayanmışlar, genç gelinler kınalı elleriyle dışarı çıkmış seyretmektedirler. Herkes; " nedir bu bizim Kürtlerin başına gelen? diye yakarır" . Derken savaş biter ve on iki süvari dönerler ama Derwêşe Evdi aralarında yoktur. Adulê " Bir süwari geliyor aşağıdan. Derwêş kendini aşağıya bırakalı üç gün-üç gece oldu, hiçbir haber yok" der. Derwêşin merakında olan Edulê Süvariye yaklaşarak; " Delalım nerededir" diye sorar. Süvari " Ey gelin! Birçok delal varki, gelinler kınalı elleriyle Delallerini bekliyorlar. Bu delallerin birisi yaralı Sivereke gitmiş. Sen bana söyle, senin Delalinin işareti nedir? " der.

Edulê " Benim delalimin işareti bellidir. Elbisesi melesindir, omuzundaki zırhı davudidir, onun üzerinde agani bir aba vardır. Delalın göğsünde zırhlı gözlük, belinde kemeri vardır. Delalın şalvarı felemindir, ayakkabısı kız bağıdır. Delalın kafasında sarık var, kızıl bıyıkları var, Urfa kınasıyla yakılmış, yanakları nar gibidir. Delalın kalkanı Amedidir, kalkanın ucu Adulênin örükleriyle süslenmiştir" der.

Süwari, "Edulê senin dediğin şarklı Evdinin oğlu Derwêşdir ki, kanlı fincanı kaldırmış, Musul ovasında Türk ve Arap düşmanının gözlerini korkutmuş. Ne kadar yaralı ve ölü varsa onun eliyle olmuştur. O kaç tane eli kınalı gelinin ocağını yakmış. Fare delikleriyle dolu bir topraktan geçerken atının ayağı kırılmış, at onu sırtından atmış ve Derwêşin bütün kemikleri kırılmış. Git Musul ovasında onu sağ olarak gör." der demez, Adulê kendini ovaya bırakır.
Edulê musul ovasında yerdeki süwarinin yanından geçer ve bakar ki Delali yaralıdır. Edulê oturur ve şu ağıtı söyler : " Koşarak Delala ulaştım. Namus kanı zırhından akıyor. Delal yedi yerinden yaralıydı. Ama yüreğinin üstündeki yara çok derindi. Yarasına dokundum ve baktım at ciğerine vurmuş tabii; biliyorum ki, Kürt atları bile kinlidir. Yere düşünce beli kırılmış. Göğsüne vurulan darbeyle birlikte dört damarı kopmuş".

Ağıtlarına devam eden Edulê: " Delal kalk! Boyum posum incedir. Senin için büküldü, alnım aktır, sana açıktır. Kaşlarım incedir, kirpiklerim karadır, gözüm belektir ve senin için sürmelidir... Ben bu dünyada hiç kimseye layık değilim, ben ne Rumlara, nede Türklere layığım. Ben şarklı Evdinin kına bıyıklı oğluna layığım. Alevler içindeki şengalımın mezarlarına, karanlık türbelerine layığım. Delal: ben senden sonra kalmacağım. Artık kimseye Yemen kavhesi pişirmeyeceğim. Paşanın cemaatinde gezdirmeyeceğim. Boyumu posumu hiç kimse için süslemeyeceğim. Senden sonra bahtım kara olacak, hiçbir dilek ve muratta bulunmayacağım. Hiçbir beşiğin önünde oturup sallamayacağım. Dağların üzerine çıkıp ağıt yakacağım, kanlı gözyaşı dökeceğim, göğsümü hiç kimseye göstermeyeceğim. Delal, sen babamın evinin misafirisin" .

Dağlara çıkıp diyeceğim Delal Bütün çobanların kavallarıyla diyeceğim Delal; Ben süvarilerin gelini olacağım Delal... " der ve dediği gibi yapar.

Bu destanın en belirgin yanı, aşk ile mücadele arasındaki bağlantıdır. Destanın kadın kahramanı Adule, kendisini tam anlamıyla aşiret olarak ifade edilen ülkesine adamış, ancak ülkesi yabancı güçler tarafından tehdit edildiği için, sevgisini bu tehdide karşı savaşmayı göze alan yiğit cengavare vermektedir. Destanda bu yiğit Derwêşe Delale olarak adlandırılmaktadır. Destanın anlatımında da görüldüğü gibi Derwêş aynı zamanda ülkeyi temsil etmektedir. …örneğin Edulê savaştan dönen süvarilere Derwêşi tarif ederken, Kürdistanın her yöresini temsil eden özelliğini anlatmaktadır. Ayrıca Derwêşin ölümüne neden olan at darbesi iç ihaneti hatırlatırken, atın tekmesiyle ölümüne yol açan yüreğinde kopan dört damarı da, Kürdistanın dörde parçalanmışlığını anımsatır. Derwêşin atının fare delikleriyle delik-deşik edilmiş bir zeminde ürküp onu sırtından atması, düşmanlar tarafından kemirilmiş, zedelenmiş Kürdistan zemininin gerçekliği vurgulanarak, trajik bir sonu göstermektedir. Derwiş düşüş sonucu aldığı darbelerden dolayı yaşamını yitirmez. İhanet tarafından yüreğinden yediği darbe sonucu yaşamını yitirir. Buna ek olarak Edulê'nin ağıtında, kendisini başka hiçbir ulusa adamayacağını söylemesi, tam tersine Delalê, onunla beraber dağların süwarilerine adayacağını söylemesi, kendisini ulusunun kurtuluş mücadelesi için adayacağının yeminidir. Bu da gösteriyor ki, Edulênin aşkı özgür toprak aşkından bağımsız değildir.

Trajediyi hazırlayan diğer önemli bir gerçeklik de başarıya karşı duyulan umutsuzluktur. Kanlı kahvenin üç-gün üç gece dolaştırılmasına rağmen, 32 bin beyden hiçbiri bunu kaldırarak savaşı göze almaması, umutsuzluğun somut ifadesidir. Bu yetmiyormuş gibi savaşı göğüslemek isteyene türbe yaptırmaları peşinen yenilgiyi kabul etmeleriyle bağlantılıdır. Onlara göre Derwêşin düşmana karşı yapabileceği en büyük başarı, savaşıp ölmesidir. Bu bakış açısı ancak birçok değeri kaybetmiş, silikleşmiş ve en önemlisi de ihanete bulaşmış topluluklara aittir. 32 bin beyliğin hepsi Edulêye karşı duydukları arzuya rağmen bunun bedelini ödemeye yanaşmamaları, ulusal bağımsızlığı isteyip de gereken savaşımı vermemeye benzemektedir.
Burada özel olarak Kürt gençliğinin çıkarılması gereken derslerde vardır. Edulê ve Derweş her ikisi de gençtirler. Bu tarihsel destan bu iki kahramının şahsında Kürt gençliğine nasıl bir duruş sahibi olmaları gerektiğini de hatırlatıyor.