Không ai quá ngạc nhiên khi Google ra mắt Chrome, mọi người chỉ hơi ngỡ ngàng về mức độ hoàn thiện của một sản phẩm được coi là beta, nhưng đó chính là truyền thống của Google: “Make it cool”. Nó trái với phong cách của Microsoft là luôn tạo ra các sản phẩm vừa đủ dùng, thực dụng và không hướng tới những nét đặc sắc.

Ngay khi Chrome được giới thiệu, trọng tâm chú ý được hướng về trình duyệt “bạn bè” của Google là Mozilla Firefox và dường như họ đã chuẩn bị cho bất ngờ này. John Lilly, Giám đốc của Mozilla, phát biểu ngay những lời có cánh:

Chuyện Google tham gia (vào cuộc chiến trình duyệt) không phải là điều gì ngạc nhiên. Công việc kinh doanh của họ là web và họ có cái nhìn rõ ràng về chuyện web phải như thế nào và họ cũng có những người tài giỏi để làm mọi chuyện tốt đẹp hơn…

Chrome sẽ là trình duyệt được tối ưu hóa cho những thứ họ cho là quan trọng và sẽ là điều thú vị khi chứng kiến sự phát triển của nó…

Internet Explorer, trình duyệt được coi sẽ là kẻ bị mất mát nhiều nhất nếu Chrome thành công, vừa mới công bố phiên bản số 8 (beta 2) và ngay lập tức những tính năng hay nhất của nó (đã và sẽ thực hiện) bị Chrome làm lu mờ như tính đảm bảo thông tin cá nhân (privacy) hay khả năng chạy các trang web trong những luồng xử lý riêng rẽ. Tệ hơn, các phép thử về tốc độ hiển thị, JavaScript đều cho thấy Chrome là người đang có nhiều lợi thế và công nghệ nền tảng web Microsoft theo đuổi có vẻ đang lạc hậu ngay khi vừa ra đời.

Có thể nói Chrome được “lắp ráp” từ hai cỗ máy (engine) là WebKit và V8. Trong khi WebKit được nhiều người biết đến vì đây là nền tảng của trình duyệt Safari thế hệ mới, nổi tiếng về tốc độ hiển thị (rendering speed), thì V8 là một cái tên hoàn toàn mới. Đây là cỗ máy JavaScript được phát triển riêng mang nhãn hiệu Google 100%. Vậy nó có gì khác? Đây là vài lời giới thiệu từ trang web của dự án:

• V8 là cỗ máy JavaScript mã nguồn mở của Google.
• V8 được viết bằng C++ và được dùng trong Google Chrome, trình duyệt mã mở của Google.
• V8 thực hiện theo ECMA-262, phiên bản 3, và có thể chạy được trên các thiết bị dùng HĐH Windows XP, Vista, Mac OS X 10.5 (Leopard), và Linux trên chip xử lý IA-32 hay ARM.
• V8 có thể chạy độc lập hay nhúng vào bất kỳ ứng dụng C++ nào.

Hầu hết các thử nghiệm theo hướng dẫn của Google và độc lập đều cho thấy V8 vượt trội trong các tác vụ thuần JavaScript (mặc dù các thử nghiệm về tìm kiếm DOM không cho kết quả khả quan như mong đợi). Hiện thời có lẽ chỉ có TraceMonkey, JIT JavaScript engine mà Mozilla mới đưa vào thử nghiệm trong phiên bản Firefox 3.1, là có thể cạnh tranh với V8 về tốc độ trong một số thử nghiệm.

Vậy vì sao Google làm Chrome mà không tiếp tục “đẩy” Firefox như vẫn làm (mặc dù hợp đồng hợp tác với Mozilla còn kéo dài tới năm 2011)? Google đã không hề úp mở về chiến lược lấy các ứng dụng web làm trung tâm cho điện toán tương lai và Chrome sẽ giúp họ thực hiện tốt hơn điều này khi các ứng dụng Web 2.0 ngày càng đòi hỏi nhiều tài nguyên hệ thống làm cho trình duyệt luôn có nguy cơ bị quá tải. Nhưng ở mặt khác, Chrome là sự chuẩn bị cho hệ điều hành Android dùng trong các thiết bị di động của Google. Chúng ta hẳn còn nhớ rằng Apple đã tung ra Safari cho Windows ngay sau khi iPhone ra mắt chủ yếu nhắm tới các nhà phát triển web hơn là người dùng thông thường (có ai đang dùng Safari làm trình duyệt chính trên Windows?).

Google Chrome là một mũi tên cho nhiều mục đích và mục đích đầu tiên là tạo nên tiếng vang (buzz) lớn thì đã đạt được. Tuy nhiên không phải mọi thứ Chrome đều làm tốt trong phiên bản khiêm tốn 0.2 này, từ những “chuyện nhỏ” như không tự động xác định RSS đến “chuyện lớn” hơn như chưa có phiên bản cho Mac, Linux hay chưa cho phép tạo các plugins/extensions… Những chuyện lớn-nhỏ này sẽ giữ chân những người dùng như bản thân tôi lại với Firefox vì hàng chục các plugins tôi không thể “sống sót” nếu thiếu trong trình duyệt của mình.

Điểm hay nhất của Twitter là nó giới hạn bạn trong 140 ký tự (bắt chước chuẩn SMS) nên các thông điệp bạn gởi đi phải rất cô đọng; nó chấm dứt việc gởi các thông điệp dài dòng vô nghĩa. Các link bạn gởi cũng được tự động thu ngắn lại dưới dạng http://tinyurl.com/xxxx.

Twitter cho phép bạn “follow” (đi theo) những người mà bạn quan tâm cũng như cho phép những người quan tâm tới các thông điệp của bạn “follow” bạn (những người này được gọi là follower). Bạn sẽ đọc được thông điệp từ những người bạn “follow” và ngược lại những người “follow” bạn thì có thể đọc các tin bạn phổ biến.

Xuất phát từ những ý tưởng đơn giản như vậy, Twitter một dịch vụ Web 2.0 mới được ra mắt vào cuối năm 2006, đã chinh phục cảm tình của rất nhiều người.  Một số trở nên các con nghiện Twitter thể hiện là họ không ngừng gởi và xem các thông điệp. Dù vậy, không giống như các thông điệp từ các mạng chat, các thông điệp từ Twitter là dạng thụ động và bạn có thể đọc lúc mình muốn hay đơn giản là bỏ qua. Có thể thấy Twitter là một “tiến hóa” của các mạng chat cổ điển.

Hình: CNet.com

Thực ra rất ít khi chúng ta phải vào trang của mình tại Twitter.com trừ phi  để “follow” (hay “block”) ai đó mà hầu hết đều sử dụng các sử dụng các công cụ hỗ trợ (tools). Thông dụng nhất là TwitterFox, một add-on của Firefox, giúp đơn giản hóa việc gởi/nhận tin (xin xem screenshot từ TwitterFox của tôi). Ngoài ra còn có hàng trăm các công cụ khác giúp bạn khai thác mọi khía cạnh của Twitter.

Hãy đăng ký một tài khoản Twitter ngay hôm nay, cài TwitterFox và bắt đầu “follow” bạn bè của mình (Twitter của tôi là http://twitter.com/web2vietnam, bạn chỉ cần vào đó và nhấp nút “Follow” ngay gần trên cùng). Hy vọng bạn cũng sẽ “mê” nó như hàng triệu người khác vì theo tôi nó là một mạng-chat-ít-làm-phiền-bạn-nhất. Xin chia sẻ kinh nghiệm sử dụng của bạn.

Friendster ra đời năm 2002 do Jonathan Abrams sáng lập xuất phát từ một ý tưởng lãng mạn: ông bị thất tình và muốn tìm những cô gái khác từ sổ địa chỉ e-mail của bạn bè. Có thể nói Friendster ra đời đúng vào thời điểm chín muồi cho nhu cầu của một mạng xã hội trong khi các mạng xã hội ra đời trước đó như Six Degrees và SocialNet đều thất bại. Không cần bỏ ra môt xu cho marketing, ngay đến mùa thu năm 2003 Friendster đã có được 3 triệu đăng ký và các báo lớn như Time, Esquire, Vanity Fair, Entertainment Weekly, US Weekly và Spin đều viết về hiện tượng Friendster trong khi còn chưa một ai biết tới MySpace. Jonathan Abrams đã trở nên rất nổi tiếng lúc đó.

Cũng vào thời điểm này Google đã đưa ra đề nghị mua lại Friendster với giá 30 triệu USD trả bằng cổ phiếu — một đề nghị mà nếu Mr. Abrams chấp nhận thì hôm nay có lẽ ông đã có trong tay không dưới 1 tỷ USD cổ phiếu của Google. Tất nhiên ông không chấp nhận — là một kỹ sư khá tự phụ và bị bao phủ bởi bóng mây thành công ông không dễ gì bán đi đứa con của mình như thế — ông muốn tạo nên một đế chế mới có thể sánh vai với những Google, Yahoo…

Để chuẩn bị cho kế họach chinh phục đỉnh cao của mình, Friendster đã thu nạp vào ban quản trị những tên tuổi lớn của Sillicon Valley như John Doerr, một VC huyền thoại từ quĩ Kleiner Perkins nơi đã đầu tư vào Google, Netscape, Amazon, và Bob Kagle, quĩ Benchmark Capital, một trong những nhà đầu tư đầu tiên vào eBay. Ngoài ra còn có Timothy A. Koogle, cựu CEO của Yahoo trong thập kỷ 90, Peter A. Thiel, đồng sáng lập PayPal và K. Ram Shriram — người nổi tiếng vì khoản đầu tư ban đầu vào Google (angel investment). Với một đội ngũ đầy tiếng tăm và kinh nghiệm như vậy ít ai có thể nghi ngờ về sự thành công của Friendster, nhưng chớ trêu thay, đây chính là tiên đề cho sự tuột dốc của mạng này.

Mặc dù có lý lịch tuyệt vời, những thành viên của ban quản trị Friendster đều là những người đã trên 50 tuổi, lứa tuổi khó có thể cảm nhận một mạng xã hội thực sự là gì và cần gì. Bản thân Abrams cũng bị áp lực bởi những tên tuổi lớn ấy và đã không thể tập chung thực hiện các kế hoạch của mình. Và trong khi các thành viên ban quản trị họp hành liên tục để nói về Google, Yahoo… hay đưa ra các điều lớn lao cho Friendster như VoIP, bản địa hóa Friendster với các ngôn ngữ Trung, Nhật, về tiềm năng quảng cáo trên mạng… thì họ lại quên đi một thực tế là website đang ngày càng chậm chạp, các chức năng tê liệt và người dùng đang nổi giận vì mỗi trang web phải mất gần cả phút mới hiện ra.

Cũng trong thời điểm này đối thủ mà sau này sẽ biến Friendster thành “lịch sử” xuất hiện — đó không phải ai xa lạ: MySpace. Thế mạnh của MySpace là nó cho phép tùy biến, tô điểm cho lý lịch của người dùng và cung cấp các công cụ thời thượng như blog, photo… Trong khi các đối thủ liên tục đưa ra các chức năng mới thì Friendster lại không thể làm vậy vì mạng này quá chậm và việc đưa thêm các công cụ mới sẽ chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề. Friendster muốn trở thành một Google mới trong khi lại không thể tập chung nguồn lực để giải quyết bài toán kỹ thuật căn bản nhất là tốc độ dịch vụ!

Cuối cùng là những quyết định phản ánh nhãn quan (hẹp hòi) của các nhà quản trị đã làm cho người dùng rời bỏ mạng này như việc cấm đưa hình ảnh tiếu lâm hay hình chó, mèo lên mạng và đưa ra nhiều “nội qui” khác trong khi MySpace khuyến khích người dùng làm bất kỳ những gì họ muốn. Năm 2004 đánh dấu sự bùng nổ của MySpace và mặc dù liên tục thay đổi giám đốc điều hành Friendster vẫn mất dần những người dùng trung thành đặc biệt là tại Mỹ. Năm 2006, theo comScore số lượng người dùng thực của MySpace đã lớn gấp hơn 50 lần của Friendster. Một năm trước đó (2005) MySpace đã được News Corporation của tỷ phú truyền thông Rupert Murdoch mua lại với giá $580 triệu USD còn Friendster được rao bán nhưng cũng chẳng nhà đầu tư nào chịu bỏ ra dù chỉ $20 triệu USD - trong thế giới web, ranh giới giữa thành công và thất bại thật là đậm nét!

Đầu năm 2006, Friendster quyết định tái cấu trúc bằng việc giải tán ban giám đốc trên ngũ tuần của mình và tập chung hầu hết nguồn lực vào việc cải thiện tốc độ của dịch vụ. Họ cũng vứt bỏ những dự định viển vông và định vị mình như một mạng xã hội dành cho nhóm người lớn tuổi hơn, khuyến khích người dùng tại các khu vực ngoài nước Mỹ. Ba phần tư người dùng Friendster đến từ các nước châu Á như Philippines, Malaysia, Singapore… và có lẽ vì thế họ đang nhìn Việt Nam như một cơ hội mới.

Chào mừng Friendster tới Việt Nam! Với tôi mạng xã hội này là những bài học về quyết định, sự tập trung, cách lựa chọn công nghệ và nhãn quan. Một trang web chỉ có thể thành công nếu nó không bắt người dùng phải chờ đợi, một mạng xã hội chỉ thành công khi nó cho phép các cá nhân thể hiện mình. Cơ hội trên web rất ngắn ngủi và nếu bạn không thể tận dụng nó thành công thì hàng chục đối thủ khác sẽ rất vui lòng thế chân bạn. Tại Mỹ, Friendster đã trở thành lịch sử nhưng liệu mạng này có tìm thấy tương lai tại Việt Nam hay không?

Trong thời gian này thì tin đáng chú ý nhất có lẽ là việc Friendster bắt đầu “chinh phục” thị trường Việt Nam bằng việc bản địa hóa mạng xã hội của mình (tiếng Việt là ngôn ngữ thứ 8 mà mạng này hỗ trợ) và các mạng xã hội Việt Nam lại có thêm một đối thủ quốc tế đáng gờm. Trong khi đó YoBanBe đã cho ra mắt phiên bản beta thứ tư của mình với các tính năng xã hội bổ xung gia tăng khả năng kết nối, chia sẻ và giao lưu, kết bạn còn ZoomBan đang trong giai đoạn gấp rút hoàn thiện. Cuộc cạnh tranh của các mạng xã hội Việt Nam sẽ trở nên gay gắt hơn bao giờ hết và cũng chẳng ngạc nhiên nếu các FaceBook hay MySpace sẽ có phiên bản tiếng Việt trong nay mai.

Trên thế giới, câu chuyện về vụ sát nhập không thành giữa Microsoft và Yahoo đã bắt đầu nhạt dần và người ta nói nhiều tới những vấn đề kỹ thuật mà Twitter gặp phải gần đây khiến cho mạng này thường xuyên bị sự cố.

Đây cũng là một bài viết ngắn mà nhẽ ra chỉ dành cho mini-blog như Twitter nhưng tôi sẽ viết đều đặn hơn như đã hứa. Thật mừng khi thấy số người đọc blog này qua RSS lần đầu tiên vượt con số 100 (măc dù tôi biết rằng cách tính của FeedBurner không chính xác lắm). Cảm ơn các bạn!

Những ngày này chúng ta liên tiếp chứng kiến những bước đi lớn của Yahoo tại thị trường Việt Nam ở mức độ chưa từng có từ bất kỳ một công ty Internet nào như:

1. Tung ra Yahoo!360 Plus thay thế cho Yahoo!360
2. Bổ nhiệm tổng giám đốc mới cho Yahoo!Việt Nam
3. Đặc biệt là quảng cáo trên TV!

Tất nhiên việc quảng cáo trên TV không phải là cách làm truyền thống đối với một công ty Internet nhưng nó chứng tỏ Yahoo sẽ đầu tư mạnh vào thị trường Việt Nam và có một lý do để họ làm điều này: Tại Việt Nam, Yahoo cũng gần đồng nghĩa với Internet.

Theo công bố Việt Nam có 20 triệu người lướt mạng thì họ đã đăng ký 15 triệu tài khoản Yahoo. Yahoo!Mail và Yahoo!Chat là hai dịch vụ chính mà hầu như cư dân mạng của Việt Nam nào cũng dùng, ngoài ra còn có 2 triệu blog trên Yahoo!360. Các dịch vụ này cũng là những dịch vụ đầu tiên mà hầu hết những người bắt đầu tham gia vào Internet tại Việt Nam sử dụng và là lý do khiến họ bắt đầu dùng Internet. Mặc dù người ta chưa gọi Yahoo thay cho Internet như hay gọi Honda thay cho “xe máy” nhưng về bản chất Yahoo cũng đang có lợi thế về tên tuổi như Honda tại đây.

Rõ ràng, các web startup của Việt Nam đang đứng trước một thách thức rất lớn — Yahoo có quá nhiều lợi thế để có thể thâu tóm thị trường dịch vụ Web tại Việt Nam đặc biệt là lợi thế về số người dùng và khả năng liên kết các dịch vụ thành một chuỗi thông qua Yahoo portal và Yahoo!Chat. Chúng ta hãy điểm qua một số dịch vụ mà Yahoo Việt Nam đang cung cấp và các đối thủ nội địa.

Tìm Kiếm (General Search)

Ai cũng biết Yahoo không phải là dịch vụ tìm kiếm được ưa chuộng nhất hiện nay. Ở Việt Nam, ngoài dịch vụ Yahoo Search quốc tế, TimNhanh là một dịch vụ được ủy quyền của Yahoo. Tuy Yahoo không thể so được với Google về mức độ phổ biến nhưng các dịch vụ tìm kiếm nội địa mới như Monava hay Xalo khó có thể có bất kỳ sự đe dọa nào với họ.

Tìm kiếm là một cuộc chơi lớn mà trên thế giới, ngoại trừ tại Trung Quốc, thế chân vạc đã định hình với ba đại gia Google, Yahoo và Microsoft (MSN/Live) thâu tóm gần hết thị trường. Tôi cho rằng sẽ không có đối thủ nội địa nào có khả năng thay đổi cục diện trong tương lai gần. Con đường khả thi nhất là hợp tác và phát triển các dịch vụ gia tăng như TimNhanh đang làm.

Web Mail

Có vẻ Yahoo không có đối thủ nội địa nào đáng kể về web mail, họ sẽ chỉ phải trông chừng GMail và Live Mail trong chiến lược toàn cầu của mình.

Chat

Đối thủ nội địa duy nhất của Yahoo!Chat mới tung ra gần đây là Zing Chat với mục tiêu thay thế Yahoo!Chat trong vòng 2 - 3 năm. Vâng, một kế họach tham vọng nhưng khó có ai tin nó sẽ trở thành hiện thực. Dù vậy, có thể hy vọng Zing Chat là một lựa chọn cho một phân khúc nhất định (của những người thường xuyên dùng mạng Zing).

Mạng Xã Hội/Blog

Yahoo!360 vẫn đang giữ một khoảng cách khá xa với các đối thủ gần nhất của mình tại Việt Nam. Những YoBanBe, Café TimNhanh, CyWorld… vẫn chưa thể vươn lên ngang tầm của Yahoo!360 mặc dù dịch vụ này đang trong giai đoạn chuyển đổi. Mạng xã hội là một lĩnh vực rất cạnh tranh, nhiều mạng nội địa đang và sẽ nhảy vào chia sẻ miếng bánh của Yahoo. Nhưng Yahoo không phải là một đối thủ tầm thường nhất là khi họ đã quyết tâm. Dù vậy, theo tôi đây sẽ là lĩnh vực mà các dịch vụ nội địa có cơ hội nhiều nhất vì khả năng uyển chuyển và đa dạng hóa của mình.

Tin Tức

Tin tức luôn là con chủ bài cùa Yahoo vì thế không ngạc nhiên đây là một trong những dịch vụ được bản địa hóa (localize) đầu tiên. Bằng việc liên kết với các tờ báo mạng lớn như Thanh Niên, Tuổi Trẻ, VNExpress, VNEconomy… đây là một news portal khá phong phú. Tuy nhiên, tôi không tìm thấy nhiều điểm hấp dẫn từ trang này (đặc biệt là về giao diện) và nó chưa phải là mối đe dọa lớn với các tờ tin điện tử nội địa khác.

Hỏi & Đáp

Có thể nói chỉ có phần “Hỏi & Đáp” của CyVee là gần với dịch vụ này của Yahoo Việt Nam. Tuy nhiên, CyVee không có ý định cạnh tranh với Yahoo mà đó chỉ là một dịch vụ tích hợp với mục tiêu phục vụ cho chính CyVee (giải đáp về nghề nghiệp, chuyên môn). Tôi vẫn đang chờ một web 2.0 nội địa trong mục này.

Music

Yahoo VN!Music là một trong những dịch vụ được bản địa hóa gần đây. Dịch vụ này sẽ phải cạnh tranh với các dịch vụ search nhạc tương tự của Việt Nam như Baamboo, Socbay… Đây cũng là một lĩnh vực mà Yahoo không có lợi thế nhiều vì là một dịch vụ ra sau và ít có khả năng “lách luật” để đưa các ca khúc hot lên mạng.

Giao diện của Yahoo!Music khá chỉnh nhưng hơi đơn điệu; các ca khúc/album chưa phong phú nhưng chất lượng nhạc tốt (đa phần từ trang NhacSo.Net?).

Chuyên Trang Phụ Nữ

Chuyên trang phụ nữ của Yahoo Việt Nam không phải là bản localize của trang Shine được giới thiệu gần đây mà chính là trang “Sức Sống Mới”. Như vậy đây vẫn là cuộc cạnh tranh của các dịch vụ nội địa, ngoài PhuNuNet, hy vọng sẽ có nhiều đối thủ tham gia vào phân khúc này trong tương lai.

Ngoài các dịch vụ trên thì các dịch vụ khác của Yahoo như Yahoo!Map có thể là đối thủ tiềm năng của ThoDia, 1650km… Chắc chắn, Yahoo Việt Nam sẽ tập chung nỗ lực để bản địa hóa các dịch vụ của mình và có thể tạo thêm các dịch vụ riêng cho Việt Nam (như kiểu Yahoo!360 Plus).

Tóm lại, gần như mọi nẻo đường trên web tại Việt Nam đều đã có bóng dáng của Yahoo. Với lợi thế về số người dùng, khả năng kỹ thuật và tài chính, Yahoo Việt Nam sẽ gây nhiều khó khăn cho các dịch vụ web khác của Việt Nam. Ngược lại, với sự có mặt của Yahoo, chắc chắn sân chơi web sẽ sôi động hơn, cạnh tranh hơn và chỉ có những dịch vụ thực sự tốt mới có thể tồn tại. Thách thức mang tên Yahoo rất lớn nhưng tôi tin các dịch vụ web của Việt Nam sẽ biết cách “chung sống với lũ”. Câu hỏi là diện mạo của Yahoo sẽ như thế nào sau khi từ chối vụ mua lại của Microsoft và nếu vụ mua bán này xảy ra trong tương lai (rất có thể) thì liệu “Micro-hoo Việt Nam” có thể tiếp tục chiến lược của mình hay không?

Tôi đã dùng Ext JS ngay từ khi nó chỉ là một thư viện mở rộng của YUI. Đây là một thư viện rất tốt, đặc biệt nó cung cấp những gói UI rất đẹp và dễ sử dụng — chỉ cần vài dòng code JavaScript bạn đã có thể tạo nên một giao diện chuyên nghiệp cho ứng dụng web của mình. Lúc này thư viện có tên là YUI-Ext và được phân phối dưới giấy phép BSD như YUI.

Sau đó Jack Slocum và nhóm phát triển đã đưa thư viện YUI-Ext vượt khỏi phạm vi của YUI trở thành một dự án độc lập. Khi version đầu tiên của Ext JS ra lò, giấy phép sử dụng được đổi thành kiểu “song hành” (dual license): người dùng có thể chọn LGPL (với một vài hạn chế nhỏ) hay mua giấy phép sử dụng thương mại. Có thể nói đây là một bước đi không có gì đáng chê trách để Jack và đồng sự có thể kiếm tiền cho việc phát triển của dự án. Cộng đồng phát triển mã mở vẫn rất vui lòng đóng góp và ủng hộ cho dự án, hơn 35.000 thành viên của diễn đàn Ext JS đã đóng góp vô số ý kiến, thông báo lỗi và tạo nên các thư viện mở rộng (extension) cho chính Ext JS.

Sự kiện Ext JS chuyển giấy phép sử dụng thành GPL (từ phiên bản 2.1 trở đi) đã gây sốc cho công đồng mã nguồn mở vì nhiều lý do. Không hẳn vì chúng ta sẽ phải trả tiền cho Ext. Với giấy phép thương mại hiện tại bạn chỉ cần mua một bản (cho 1 lập trình viên) là có thể triển khai không hạn chế trên nhiều máy chủ (chính xác hơn là trên số CPU không giới hạn). Những lý do chính khiển cộng đồng phát triển không hài lòng là:

1. Vấn đề đạo đức: Ext JS khởi đầu là một dự án “ăn theo” YUI, họ nhận được nhiều quan tâm vì danh tiếng của YUI. Sau khi xác lập đựơc vị trí, họ bỏ giấy phép tự do và bắt đầu theo đuổi giấy phép chặt chẽ hơn. Là một dự án mã mở, họ nhận được rất nhiều đóng góp từ cộng đồng và đổi lại cộng đồng phát triển ngày lại càng bị thu hẹp phạm vi sử dụng.
2. Vấn đề lòng tin: Bạn có thể tin được một công ty thay đổi giấy phép thường xuyên theo hướng càng kiếm được nhiều tiền càng tốt hay không? Điều gì sẽ xảy ra nếu một ngày đẹp trời nào đó, sau khi triển khai ứng dụng trên hàng chục máy chủ (tức là vài chục CPU), Ext JS đổi giấy phép thương mại từ “unlimited” sang “per-CPU”? Bạn sẽ phải chấp nhận trả một khoản phí “trên trời rơi xuống” hay bỏ mặc ứng dụng của mình không được nâng cấp hay vá lỗi?
3. Vấn đề phạm vi giấy phép: Điểm khác biệt giữa LGPL và GPL là giờ đây dự án nào muốn dùng Ext JS miễn phí thì cũng phải là “nguồn mở” theo đúng giấy phép GPL v3. Có ba vấn đề gây tranh cãi là: (1) Vì Javascript được chuyển từ server qua browser người dùng, thì việc này có được coi là “phân phối” mã nguồn và do đó chịu sự rằng buộc của GPL hay không? (2) Việc nén, obfuscate các thư viện Ajax theo GPL có hợp lệ hay không khi người được phân phối (tức là người dùng ứng dụng) không xem được toàn bộ mã nguồn? (2) Theo Jack, mã server-side (Java, PHP…) của dự án cũng phải là nguồn mở mới được dùng Ext JS trong khi một số chuyên gia về giấy phép mã mở cho rằng điều đó là không đúng vì mã JavaScript không có mối liên kết tĩnh (statical link) nào với mã server (?).
4. Vấn đề thích hợp: Vì những rắc rối nói trên mà bản thân giấy phép GPL v3 không “bao phủ” được hoàn toàn nên hầu hết các thư viện JavaScript đều chọn các giấy phép nguồn mở tự do hơn như BSD hay Apache 2. Việc Ext JS chọn GPL sẽ để lại các “lỗ hổng” có thể dẫn tới việc tranh tụng trong nhiều trường hợp hay nói cách khác chúng giống như những cái bẫy tiềm năng khiến cho việc sử dụng thư viện này theo hướng mã mở hoặc không thể thực hiện được hoặc không hiệu quả.

Nhiều người nói rằng dùng mã nguồn mở là hướng đi rẻ tiền, dễ dàng cho các công ty Việt Nam nhưng câu chuyện trên chỉ là một phần nhỏ trong rất nhiều vấn đề mà các giấy phép mã nguồn mở đặt ra. Tại Mỹ, muốn có lời khuyên đúng đắn bạn sẽ phải nhờ tới các luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực này và không thực sự có nhiều luật sư như vậy (chắc chắn Jack đã không có được một luật sư tốt).

Qua vụ việc này tôi đã có được nhiều bài học (rất hữu ích cho các CIO), xin tổng kết lại dưới đây:

1. Giấy phép sử dụng (mã mở hay thương mại) có thể bị thay đổi bất kỳ lúc nào. Mặc dù việc thay đổi giấy phép không áp dụng ngược với các phiên bản trước nhưng bạn sẽ phải đối mặt với vấn đề “trả tiền để được nâng cấp, hỗ trợ hay bỏ mặc phần mềm đó“. Vì thế nên dùng phần mềm mở do các công ty có uy tín bảo trợ vì thường họ rất ít khi thay đổi giấy phép nếu không có lý do chính đáng.
2. Khi dùng mã nguốn mở, bạn phải đánh giá được mức độ rủi ro có thể gây ra do việc đổi giấy phép và chấp nhận mức độ rủi ro này.
3. Không phải tất cả các giấy phép mã mở đều giống nhau. Hiểu hết các “ngõ ngách” trong đống ngôn từ của các giấy phép này là việc của các chuyên gia và dù vậy bạn vẫn có thể dính vào kiện tụng do sự diễn dịch khác nhau giữa các bên và khi ấy quyền phán quyết nằm ở tòa án.
4. Nếu bạn định phân phối phần mềm của mình dưới giấy phép mã nguồn mở thì hãy suy nghĩ và tìm hiểu thật kỹ về phạm vi của các giấy phép này. Tất nhiên, vì là phần mềm của bạn nên bạn có quyền thay đổi giấy phép bất kỳ lúc nào cho các phiên bản mới, nhưng nếu không có lý do chính đáng cộng đồng mã mở sẽ cho rằng bạn đang lợi dụng mã mở để chuộc lợi và bạn sẽ nhanh chóng bị tẩy chay. Trong thế giới đầy cạnh tranh, bạn sẽ biến mất nhanh hơn bạn tưởng.

Ext JS và cá nhân Jack đang chịu nhiều sức ép từ phía cộng đồng. Có thể việc thay đổi giấy phép là bắt buộc nhằm kiếm tiền từ dự án để trả lương cho các lập trình viên nhưng người dùng không khỏi có cảm giác bất mãn khi đã bỏ công sức xây dựng các ứng dụng dựa vào thư viện này rồi đột nhiên nhận thấy nó sẽ không thích hợp nếu sử dụng vào các dự án thương mại hay mã đóng như dự kiến. Quan trọng hơn, việc đổ vỗ lòng tin khiến cho những người dùng nghiêm túc phải suy nghĩ lại về quyết định của mình khi đặt niềm tin lâu dài vào Ext JS.

Các bạn có thể tham khảo thêm về “vụ” Ext JS ở các bài viết dưới đây:

• Choosing an OSS License and the Ext-JS saga
• My response to Jack Slocum’s post on the GWT-Ext forum
• Ext Discovers Step 2 of the Slashdot Business Model?
• More cluelessness from ExtJS lead developer Jack on the GPL issue
• Are You At Risk? Abrupt OS License Changes
• OpenEXT: The fork

Trước hết chúng ta hãy tìm hiểu một chút xem thực sự Live Mesh là gì?

Live Mesh Là Gì?

+ Giới Thiệu: Mesh là một dịch vụ giúp bạn đồng bộ (synchronize) tài liệu, hình ảnh, feeds, các cài đặt trên nhiều máy tính, thiết bị. Nếu bạn nào đã dùng plugin Foxmarks thì đều biết đây là dịch vụ giúp bạn đồng bộ các bookmark của Firefox trên nhiều máy tính khác nhau. Ví dụ: Tôi đang xem một bài viết hay trên blog “Người Tập Viết” và muốn bookmark lại để tham khảo sau; nhưng khi về nhà tôi lại không tìm được link tới bài viết này vì lưu tôi bookmark trên Firefox ở máy của công ty. Sau khi cài Foxmarks thì đây không còn là vấn đề vì nó sẽ tự động xem có bookmark nào mới hay bị xóa/sửa và “đồng bộ hóa” chúng trên tất cả các bản Firefox mà tôi dùng.

Mesh cung cấp dịch vụ ở mức cao hơn, dịch vụ này có khả năng đồng bộ hóa tất cả các tài liệu, tập tin và cả các thiết đặt trong các ứng dụng từ máy này sang máy kia. Và nếu nó hoạt động như Microsoft hứa hẹn thì trong tương lai không xa nếu tôi đặt font chữ “VNI-Times” là mặc định trong ứng dụng Word (for Mesh?) tại máy tính ở công ty thì khi mở máy ở nhà Word của tôi cũng sẽ tự động đổi sang “VNI-Times” làm font mặc định và cả Word trong cái O2 cũng vậy (chỉ là giả dụ vì tôi không dùng O2, một loại smart phone chạy trên HĐH Windows mobile). Đương nhiên các tài liệu viết trên bản Word này cũng sẽ được đồng bộ trên tất cả các máy tính kết nối với Live Mesh.

+ Thành phần và Chức năng: Live Mesh bao gồm 2 thành phần chính là một dịch vụ web mà bạn có thể đăng ký các máy móc bạn muốn đưa vào dùng (như máy tính, mobile phone…) trong Mesh và một phần mềm có gói cái đặt dung lượng 2MB, gọi là Môi trường điều hành Mesh — Mesh Operating Environment (MOE), giúp bạn tích hợp Mesh vào Windows. Dịch vụ Web có tên là “Live Desktop” được thiết kế trông giống như Windows desktop là cửa ngõ để kích hoạt các ứng dụng trực tuyến, chia sẻ thông tin.

Hiện tại, Live Mesh chỉ có hai chức năng chính là chia sẻ tập tin, thư mục giữa các máy tính và cho điều khiển máy tính từ xa (Remote Desktop) qua giao diện web (phải dùng IE) hay bằng một ứng dụng trong MOE. Ngoài ra MOE còn cài ứng dụng có tên “Live Mesh Notifier” để báo cho bạn biết những gì xảy ra trong Mesh của mình và tích hợp “Mesh Companion Bar” vào Windows Explorer (hmm, một cách làm rất điển hình kiểu Microsoft).

Ngoài ra, Live Mesh còn cho bạn một không gian lưu trữ chung 5GB mà bạn có thể truy cập từ bất kỳ đâu có Internet và vì nó được tích hợp vào Remote Desktop nên bạn sẽ có thể thao tác trên đó rất dễ dàng.

+ Công nghệ và Mục tiêu: Công nghệ lõi của Live Mesh là FeedSync trước kia có tên là Simple Sharing Extensions, một công nghệ riêng của Microsoft lấy ý tưởng từ việc đồng bộ hóa tin qua “feeds” để mở rộng cho việc đồng bộ hóa các tài liệu khác.

Mục tiêu lớn nhất của Microsoft là biến Live Mesh thành một nền tảng (platform) để xây dựng các ứng dụng kiểu “for Live Mesh”. Các ứng dụng này sẽ có khả năng hoạt động ngay cả khi không có kết nối Internet, khi “online” trở lại dữ liệu sẽ được đồng bộ bằng công nghệ P2P để tiết kiệm băng thông tối đa.

Chiến Lược ” Windows for Web”

Câu hỏi mà các nhà phân tích luôn đặt ra với Microsoft là họ sẽ làm thế nào để đưa các sản phẩm, dịch vụ của mình lên web mà không làm hại lãnh địa chính của mình trên desktop. Giờ đây chúng ta đã có thể thấy được câu trả lời của Microsoft qua Live Mesh.

Live Mesh bản chất là một cố gắng Windows hóa Web. Vấn đề lớn nhất với các ứng dụng desktop ngày này là chúng hoạt động như các ốc đảo trong khi web cho phép lưu trữ và sử dụng dữ liệu từ bất kỳ đâu trên trái đất. Web đã tạo nên một hệ thống hỗ tương (ecosystem) giữa các thiết bị điện tử, một ví dụ điển hình nhất là mối liên hệ giữa iPod và iTunes, cái nọ là động lực cho sự phát triển của cái kia với Internet là phương tiện đồng bộ hóa. Microsoft luôn gặp khó khăn khi phải hộ trợ việc đồng bộ hóa dù là đơn giản nhất. Nếu mọi thứ đều chạy trên Windows thì chẳng có vấn đề gì vì họ có thể kiểm soát được mọi chuyện ở đó, nhưng thời đại đã đổi thay khi ngày nay các thiết bị chủ yếu dùng Web để trao đổi và chia sẻ dữ liệu.

Web đã từng là một nơi dễ kiểm soát đối với Microsoft nhưng lại đang là mối đe dọa tiềm tàng lớn nhất với người khổng lồ trên đôi cánh Windows này. Web đang trở thành trung tâm của giải trí và làm việc khiến cho Windows ngày càng lạc hậu trước các ứng dụng web của Google và Yahoo. Câu trả lời có tính chiến lược nhất của Microsoft là phải tạo nên một “Windows for Web” và thúc đẩy việc tạo ra các ứng dụng mới trên nền tảng này. Các ứng dụng “for Mesh” sẽ gắn chặt với hệ điều hành và có thể hoạt động offline như các ứng dụng desktop khác trong khi vẫn có các ưu điểm của các ứng dụng web như có thể lưu trữ dữ liệu tập chung và truy cập dữ liệu từ bất kỳ đâu trên nhiều thiết bị khác nhau. Người dùng sẽ vẫn có cảm giác quen thuộc như khi dùng các ứng dụng desktop…

Windows desktop sẽ được thay thế bằng Live Desktop, “My Computer” nhường chỗ cho “My Mesh” nơi bạn có thể nhìn thấy tất cả các máy tính, thiết bị gắn vào Mesh (hiện tại thì bạn chỉ có thể đưa máy tính chạy Windows XP hay Vista vào Mesh thôi). Bạn có thể đưa các thư mục bạn muốn chia sẻ như “My Documents” hay “My Music” vào không gian của Mesh và Mesh sẽ đồng bộ hóa khi bạn có bất kỳ thay đổi gì trong các tài liệu, tập tin ở đó.

Tuy nhiên, điều cốt lõi để chiến lược này thành công và biến Mesh thành nền tảng Web “mặc định” thì cần nhiều ứng dụng phát triển trên đó. Microsoft sẽ cung cấp các API (kiểu REST) cho các nhà phát triển ứng dụng bằng Javascript hay Silverlight, ngoài ra các ứng dụng có thể trực tiếp “nói chuyện phải quấy” với Mesh qua FeedSync. Nhưng có lẽ các nhà phát triển sẽ phải chờ tới cuối năm nay mới có được các công cụ cần thiết để tạo những ứng dụng đầu tiên cho Mesh.

Vài Suy Nghĩ

Điều chúng ta có thể nhận thấy từ văn hóa của Microsoft là họ luôn sẵn sàng tạo ra những sản phẩm không xuất sắc lắm và không ngừng cải tiến nó cho đến khi hoàn chỉnh và họ cũng không bao giờ xa rời chiến lược chủ đạo “Windows là tất cả” của mình.

Web có thể là mối đe dọa lớn nhất với Microsoft nhưng nếu có chiến lược đúng đắn nó lại có thể biến Web thành cơ hội lớn nhất với họ. Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu thế hệ tiếp theo của Word, Excel… sẽ là Word for Live Mesh, Excel for Live Mesh… (hay Office for Live Mesh), khi ấy kịch bản mà tôi trình bày trong phần giới thiệu ở trên sẽ không còn là giả định nữa. Và sẽ thật thú vị nếu lại được chứng kiến một thế hệ các phần mềm mới “for Live Mesh” xuất hiện tương tự các ứng dụng “for Windows” ngày nào.

Vấn đề lớn nhất là cộng đồng phát triển và khối doanh nghiệp sẽ phản ứng thế nào với nền tảng Live Mesh, liệu họ có muốn để Microsoft áp đặt các tiêu chuẩn của mình lên Web (nữa) hay không?

Bắt đầu bằng một trang chủ gọn gàng và đầy đủ thông tin, Sirvina sẽ hấp dẫn bạn ngay bằng những khảo sát rất vui về mức tiền mừng đám cưới mà bạn sẵn lòng bỏ ra (hmm, tôi đã bị phàn nàn là keo mà đòi ăn tiệc sang đó ) hay bình bầu câu chuyện nào hay nhất về chứng khoán Việt Nam.

Tất nhiên, dịch vụ này hướng về các cuộc khảo sát nghiêm túc và có chất lượng cao. Sau khi đăng ký rất dễ dàng (thậm chí không cần phải confirm bằng e-mail) bạn có thể bắt đầu tạo khảo sát đầu tiên.

Chúng ta có thể chọn khảo sát miễn phí hoặc có phí. Trong trường hợp thứ nhất bạn sẽ phải chấp nhận xem quảng cáo của nhà tài trợ, ngược lại nếu khảo sát có phí (nên dùng nếu đó là khảo sát nghiêm túc của công ty hay tổ chức) thì sẽ không có quảng cáo (đương nhiên) và bạn còn có cơ hội rút thăm trúng thưởng! Một hướng monetize rất dễ hiểu và phù hợp với loại hình dịch vụ này.

Tiến trình tạo khảo sát được thiết kế tốt theo dạng wizard dẫn dắt bạn từ trang đầu tiên là tạo tiêu đề và mô tả mục đích của cuộc khảo sát. Tiếp đến là các câu hỏi với nhiều dạng như “một trả lời“, “nhiều trả lời”… (bạn có thể nhấp nút “Ví dụ” để xem các dạng câu hỏi sẽ được trình bày thế nào)

Việc tạo các loại câu hỏi kiểu “Có - Không” hay đánh dấu vào một hay nhiều mục có vẻ khá dễ dàng, nhưng với những khảo sát phức tạp hơn như kiểu câu hỏi ma trận thì cần thêm một chút thời gian để tìm hiểu các chức năng cao cấp hơn như chỉnh sửa hay tạo thang đánh giá, xem trước… Đây là một câu hỏi khảo sát mà tôi đã tạo ra.

Còn đây là khi xem thử:

Tỉ mỉ hơn bạn có thể gán hình ảnh cho từng mục như logo của Y!360 phía dưới mục Yahoo!360. Ngoài ra ở phần “Tùy chọn nâng cao” bạn có thể đưa ra các rằng buộc như người tham gia phải trả lời tối thiểu một hay tất cả các mục.

Cuối cùng, bạn sẽ được chọn một mẫu template cho bảng câu hỏi, chọn việc có hiển thị thanh tiến độ hay không, ví trí của nó… và nhiều tùy chọn khác rất hữu ích cho một cuộc khảo sát mà tôi sẽ dành cho bạn tự khám phá.

Tóm lại, dù đang trong giai đoan Beta, tôi rất ấn tượng về mức độ hoàn thiện của Sirvina. Ứng dụng khảo sát trực tuyến là một dạng ứng dụng phức tạp (và đặc biệt khó trong môi trường web) với rất nhiều rằng buộc mà chỉ những người đã từng tham gia thiết kế các phần mềm tương tự hay có sự tìm hiểu sâu sắc mới bao quát hết được. Những gì Sirvina làm được chứng tỏ họ đã có những đầu tư nghiêm túc và bài bản. Tôi thực sự thích những ứng dụng như thế.

Đây có lẽ là e-mail tôi thích đọc nhất từ trước tới nay.

Tôi vui mừng vì hai lý do: (1) Web2Vietnam có nhà tài trợ đầu tiên và (2) quan trọng hơn là nhà tài trợ hiểu được mục đích của web2vietnam blog. Đây là một diễn đàn dành cho những người có tâm huyết đóng góp vì một nền tảng web tốt hơn cho Việt Nam.

Web2Vietnam đã được tài trợ hosting và trong thời gian tới tôi sẽ chuyển sang một gói web hosting tốt hơn để tránh mọi tình trạng time-out thỉnh thoảng vẫn xảy ra và hy vọng có thể chịu đựng được các vụ đột biến traffic kiểu “LinkHay effect” (nếu có )

Cảm ơn nhà tài trợ đầu tiên cho Web2Vietnam blog và xin cảm ơn lần nữa vì tinh thần của bạn. Hy vọng web2vietnam blog sẽ có những nhà tài trợ mới cũng tuyệt vời như nhà tài trợ đầu tiên.

Đã hơn một lần tôi nghe các “đại diện” của Yahoo hứa hẹn về một nền tảng blog mới thay thế Yahoo! 360. Gần đây nhất trên VNExpress có một bài viết với giọng điệu đầy vẻ chắc chắn:

…Hãng Internet Mỹ chuẩn bị giới thiệu nền tảng blog mới, khiến một số cộng đồng Web trong nước, vốn thu hút khá đông người sử dụng nhờ cho phép sao chép nội dung từ Yahoo 360, sẽ phải tìm cách giữ chân thành viên…

Tuy nhiên, đọc cả bài viết này tôi nhận thấy nó thiếu cơ sở từ các nguồn tin chính thức. Nền tảng blog mới cùa Yahoo là gì? Nó có gì tốt hơn các nền tảng blog khác? Và quan trọng nhất là tại sao Yahoo nhảy vào cuộc chơi blog?

Rõ ràng, không thể chỉ vì các blogger của Việt Nam mà Yahoo sẽ phải đầu tư nguồn lực (vốn đang bị cắt giảm) của mình cho việc phát triển một nền tảng blog mới. Thị trường Việt Nam là một trong những thị trường thành công của Yahoo, nhưng nhìn từ thực tế thì chỉ số CPM (số tiền thu đựơc trên 1000 pageview) của Việt Nam rất thấp nên chỉ có tác dụng cho việc thống kê, đánh bóng tên tuổi của mình hoặc nhắm về tương lai hơn là lợi nhuận trước mắt. Nhưng bản thân Yahoo cũng đang gặp hàng loạt vấn đề về thị phần và tăng trưởng dẫn đến việc bị Microsoft đe dọa thâu tóm gần đây nên khó có thể có những kế họach không thực tế hay quá xa.

Nền tảng blog của Âu - Mỹ đã định hình với Blogger và Wordpress.com là hai mạng thu hút nhiều blogger nhất, tiếp đến là các mạng Six Apart TypePad, LiveJournal… và phải kể tới việc phần lớn các top blog là dạng self-hosted. Đã một lần thất bại trên mặt trận mạng XH, liệu Yahoo có đủ tự tin để tạo ra một nền tảng tốt hơn Wordpress được không? Tôi rất nghi ngờ về khả năng đó. Mặt khác, trên tất cả các nguồn tin chính thức mà tôi được đọc không hề có một dòng nào nhắc tới khả năng Yahoo sẽ đưa ra một nền tảng Blog mới hay cũng chẳng ai quan tâm tới một nền tảng blog mới trong một thế giới đã có quá nhiều cái rất tốt rồi?

Yahoo!360 bị “bỏ hoang” mặc cho các lỗi lớn nhỏ đặc biệt là lỗi Cross Site Scripting (XSS) mới bị khai thác gần đây dẫn đến việc hàng loạt blogger bị mất tài khoản. Dù vậy các blogger Việt Nam dường như vẫn quá tin tưởng rằng Yahoo có thể làm được mọi chuyện; họ sẽ giữ lại tất cả những gì mình đã post lên để chuyển sang một cái gì đó tốt hơn. Đến hôm nay, sau nhiều tháng, tất cả những gì họ có chỉ là những lời hứa hết sức mơ hồ, không một bằng chứng, không một hình ảnh nào về cái gọi là “nền tảng blog” mới của Yahoo được công bố và cũng chẳng có thời hạn nào được đặt ra. Đơn giản đó chỉ là một kế hoạch trong hàng ngàn kế hoạch khác của Yahoo.

Vậy bài viết nói trên của VNExpress có ý nghĩa gì? Rất có thể chỉ là một chiêu PR của các đại diện Yahoo tại Việt Nam nhằm kéo dài “những ngày cuối đời” của Yahoo!360 trong khi chờ đợi một xác nhận chính thức từ công ty mẹ. Còn nếu nhìn từ góc lạc quan nhất rằng có một Yahoo!Blog sắp ra đời thì rất có thể cũng chỉ là một thử nghiệm kiểu Yahoo!Mash, không có gì quá đáng trông chờ.

Với những ai thực sự quan tâm tới số phận của những “đứa con tinh thần” của mình thì đã đến lúc phải tự hỏi có nên tiếp tục tham gia trò chơi “mèo vờn chuột” với Yahoo nữa hay không?

Update: Theo bài viết này, “nền tảng blog mới” của Yahoo có vẻ sẽ là bản Việt hóa blog Hongkong?