ئامانجی سه‌ره‌کیی ده‌وڵه‌تی ئینگلیز له‌ یارمه‌تیدان به‌
موجته‌هدین و‌ ئایه‌توڵاکان و‌ شوێنه‌کانی وه‌کو که‌ربه‌لا، نه‌جه‌ف و سامرا
و‌ په‌ره‌پێدانی بیروباوه‌ڕی شیعه‌ و‌ ته‌نانه‌ت گێره‌شێوێنی له‌م ناوچانه‌
به‌تایبه‌ت له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانیدا بوو به‌هۆی لاوازی و‌ ئاژاوه‌گێڕی
له‌ناو ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی. له‌ ئانیکات به‌ په‌ره‌سه‌ندنی یارمه‌تییه‌کان
به‌ هۆی ده‌سه‌ڵاتداری نه‌وابانی ئود بۆ که‌سانی پێوه‌ندیداری شیعه‌ له‌ ئیران
و‌ عیراق که‌ گرێدراوی بریتانیا بوون وه‌کو موجته‌هید و ئایه‌توڵا له‌ ساڵی ۱۸۵۰
هه‌تا ساڵی ۱۹۰۳ ده‌توانین بڵێین زیاتر له‌ ۶ میلیۆن روپیه له‌ هینده‌وه‌ ناردرا‌
بۆ نه‌جه‌ف و‌ که‌ربه‌لا.

لێره‌دا ده‌توانین ئاماژه‌ به‌وه‌بکه‌ین که‌
ده‌ستێوه‌ردانی ئینگلیز له‌ ئیران سیاسه‌تێکی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌بوو وه‌کو له‌
بابه‌تی یه‌که‌مدا باسمان لێوه‌کرد له‌سه‌ردێڕی:

۱ – رۆژهه‌ڵاتی ناڤین و
سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و وڵاتی ناوچه‌یی و پرسی کورد له‌ سه‌ده‌ی ۲۱ دا ‌(هۆ و
هۆکاره‌کان) به‌شێک له‌ خاڵه‌ شاراوه‌کان له‌ سه‌ده‌ی رابوردوو.

به‌شی ۲ -
شه‌ڕی سارد له‌ نێوان، ئه‌مریکا و رووسیه‌، پشتێنه‌ی سه‌وز پرسی کورد له‌
رؤژهه‌ڵاتێ ناڤین به‌شێک له‌ خاڵه‌کانی شه‌ڕی سارد.

له‌ ئانیکاتدا هه‌رچه‌ند بریتانیا زیاتر کاتی
خۆی سه‌باره‌ت به‌ گرێدراوی ئایه‌توڵاکانی نه‌جه‌ف و‌ که‌ربه‌لا به‌کار
ده‌برد به‌ڵام له‌ ئانیکاتیش دا خافڵ نه‌بوو له‌ ئایه‌توڵاکانی قوم و‌ مه‌شهه‌د
و‌ شیراز هه‌رچه‌ند که‌ بڕێک توانی له‌ سه‌رده‌می مه‌شروته‌خوازه‌کان سود
وه‌ربگرێت به‌ڵام ئیران له‌ سه‌رده‌می قاجاریه‌کان زۆر له‌وه‌ لاوازتر بوون
ته‌نه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ زیاتر ژێرخانی ئابووری قاجار لاوازتر بێت،
ئه‌وه‌نده‌ نه‌یده‌ویست له‌ مه‌وقوفه‌ی هیندی یان پاره‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئود له‌
ئیران دا بکار بێنێت به‌تایبه‌ت له‌ ساڵانی ۱۸۵۰ هه‌تا ساڵی ۱۹۱۲ به‌س چه‌ند که‌سانێک
وه‌کو بنه‌ماڵه‌ی خومه‌ینی و چه‌ند که‌سانێکی له‌ موجته‌هدین وه‌
ئایه‌توڵاکان نه‌بێت له‌و سه‌رده‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتی قاجار و‌ کۆمه‌ڵگا هێنده‌
گیرۆده‌ی ماده‌ هۆشبه‌ره‌کان بوون ته‌نانه‌ت ساڵی ۱۸۷۲ ته‌واویه‌تی ئیران
فرۆشرابوو به‌ ئینگلیزیه‌کان. به‌ته‌واوی شیرازه‌ی کۆمه‌ڵگای ئیران لیک ترازابو
هه‌ر بویه‌ش زیاتر بریتانیا سیاسه‌تی خوی له‌ ناوچه‌ی ژیر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی
چڕتر ده‌کرده‌وه‌ وه‌ په‌ره‌ی پیده‌ده‌دا وه‌ سه‌رمایه‌ گوزاری له‌سه‌ر
ده‌کرد.
پاره‌ی هیندی شتێک نه‌بوو وه‌کو که‌ره‌سته‌یه‌کی سیاسی به‌کاری دێنا
ته‌نانه‌ت له‌ ساڵی ۱۹۰۳ یه‌کێک له‌ کۆنسوله‌کانی بریتانیا پێشنیاری کرد
له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌ به‌رامبه‌ر ده‌ستێوه‌ردانی ده‌سه‌ڵاتی روسیه ‌پاره‌ی
سود و‌ ریبا بدرێت به‌ موجته‌هدینی ئیرانی زیاتر‌ تا بتوانن له‌ روانگه‌ی
بیروباوه‌ڕه‌وه‌ هانیان بده‌ین دژی روسیه‌ ته‌نانه‌ت به‌م شێوه‌یه‌ له‌گه‌ڵ
ده‌سه‌ڵاتی روسیه‌ نزیکتر ببینه‌وه‌ که‌ بزانین پلانه‌کانیان چین له‌
ئیراندا‌.
ئه‌م سه‌رمایه‌گوزاریه‌ی بریتانیا له‌و ناوچانه‌ی که‌ به‌ته‌واوی
گرێدراوی خۆی بۆ ده‌ستکه‌وتی چاکی هه‌بوو بۆ ئینگلیز
که‌ هه‌وڵه‌کانی ئینگلیز
له‌ ناوچه‌کانی ژێرده‌سه‌ڵاتی عوسمانی به‌ تایبه‌ت له‌ به‌شی باشووری عیراق و‌
په‌ره‌سه‌ندنی
بیرو باوه‌ڕی شێعه‌گه‌ریی که‌ ده‌توانین بڵێین زیاتر له‌ ۱۵۰
خیڵ و‌ عه‌شیره که‌ عیراق خۆی وڵاتێکی فره‌ عه‌شیره‌یه‌
ده‌توانین بڵێین ۷۵%
یان عه‌شیره‌ن یان به‌هۆی خزمایه‌تیه‌وه‌ سه‌ر به‌عشیره‌ بوون به‌‌هۆی
سه‌رمایهگوزاری پاره‌ی مه‌وقوفه‌ی هیندی وازیان له‌ دینی خۆیان هێنا و‌ بوون به‌
‌شیعه‌. به‌شێک له‌م عه‌شیره‌تانه‌ ژماره‌یان له‌ میلیۆنێک ده‌بێت یان له‌
له‌ خێڵێک که‌ ده‌هه‌زار نه‌فه‌ر له‌ خۆی ده‌گرێت هه‌ر به‌م مه‌به‌سته‌
ده‌توانین ناوی بڕێک له‌م عه‌شیره‌تانه‌ بێنین له‌ سه‌ده‌ی ۱۸ وه‌ ۱۹ دا که‌ سونی
بوون به‌ڵام ئێستا ده‌ڵێین ئێمه‌ شیعه‌ین بۆ نمونه‌:
۱ – عه‌شیره‌تی زوبید ۲ –
عه‌شیره‌تی بنوله‌م ۳ – عه‌شیره‌تی بنو ته‌میم ۴ – عه‌شیره‌تی ئالی ئه‌بو
محه‌مه‌د ۵ – به‌شێکی زۆری عه‌شیره‌تی ره‌بیعه‌ ۶ – عه‌شیره‌تی شه‌مرته‌وقه‌
۷- به‌شێک له‌ عه‌شیره‌تی ده‌یله‌م ۸ – عه‌شیره‌تی زه‌فه‌ر ۹ – عه‌شیره‌تی
ده‌وار ۱۰ – عه‌شیره‌تی سه‌واکین ۱۱ – یه‌کگرتووی عه‌شیره‌تی ئه‌ی ئه‌لمنته‌فق
۱۲ – عه‌شیره‌تی به‌نی حه‌سه‌ن ۱۳ – عه‌شیره‌تی ئافاق ۱۴ – عه‌شیره‌تی به‌نی
حه‌کیم ۱۵ – عه‌شیره‌تی شه‌یبیل ۱۶ – عه‌شیره‌تی ئالی فتله‌ و‌ هه‌روه‌ها چه‌ند
عه‌شیره‌تێک که‌ له‌ نزیک به‌نداو و‌ کاناڵی هیندیه‌ جێگیر ببوون ۱۷ – هه‌روه‌ها
له‌ دیوانییه ۵ عه‌شیره‌ت و‌‌ چه‌ند عه‌شیره‌تێک نزیک ئاوی کاناڵ و‌ به‌نداوی
ده‌قاره ‌جێگیر ببوون و‌ سودیان له‌م به‌نداوه‌ وه‌رده‌گرت.
ده‌توانین بڵێین
به‌ پێی ئه‌م ئامارانه‌ی که‌ ده‌وڵه‌تی ئینگلیز له‌ ساڵی ۱۹۱۷ داویه‌ته‌ ده‌رێ
و‌ هه‌تا کۆتایی سه‌ده‌ی بیسته‌م رێژه‌ی ئه‌م عه‌ره‌بانه‌ زۆر زیاتر بووه‌
که‌ وازیان له‌ دینی پێشووی خۆیان که‌ سونی بوون ئێستا بوون به‌ شیعه، ته‌نانه‌ت
ده‌ڵێ که‌ شیعه‌کانی عیراق له‌مێژ نییه‌ بوون به‌شیعه‌ هۆکاری سه‌ره‌کی که‌
ئه‌م عه‌شیره‌تانه‌ که‌سانێکی ره‌وه‌ند و کوچه‌ر بوون، ئێستا سه‌قامگیر بوون
و‌ به‌ کشتوکاڵه‌وه‌‌ له‌ ده‌وروبه‌ری نه‌جه‌ف و‌ که‌ربه‌لا و سامرا،‌
هه‌ڵبه‌ت ده‌وڵه‌ت و ‌ده‌سه‌ڵاتی عوسمانیش هه‌وڵی ده‌دا بۆ په‌ره‌سه‌ندنی
شار و‌ سه‌قامگیرکردنی ئه‌م خێڵ و عه‌شیره‌تانه.‌ لێره‌دا ده‌توانین بڵێن که‌
موبه‌لغینی شیعه‌ و‌ موجته‌هدین و‌ ئایه‌توڵاکان له‌ په‌یڕه‌وکردنی
په‌ره‌پێدان به‌ شیعه‌گه‌ریی ده‌ستیان ئاواڵه‌ بوو و‌ ته‌نانه‌ت له‌
به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی عوسمانی به‌شێوه‌ی سه‌ربه‌خۆ
هه‌ڵسوکه‌وتیان ده‌کرد هه‌ر ئه‌مه‌ش ببوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌تی
ئینگلیز زیاتر له‌ شیعه‌کان سودی وه‌ربگرێت که‌ نه‌وه‌کو ده‌وڵه‌تی عوسمانی
له‌ روانگه‌ی دینیه‌وه‌ حوکمی جیهاد بدات سه‌باره‌ت به‌ بریتانیا وه‌کو
که‌ره‌سته‌یه‌ک شیعه‌کانی به‌کار دێنا.
ئینگلیسیه‌کان به‌ له‌به‌رچاوگرتنی
ئه‌م گوڕانکاریانه‌‌ له‌روانگه‌یه‌که‌وه‌ هه‌رچی زیاتر ده‌یویست نفوزی خۆی
زیاتر فه‌ڕز بکات و‌ له‌ ئانیکاتدا ده‌یویست وه‌کو ئه‌میندارێکی باش ڕۆل بگێڕێت.
له‌ ساڵی ۱۸۳۲ کاتێ که‌ سه‌فیری ئیران له‌ به‌مبه‌ئی تیرۆر کرا وه‌سیه‌تی کردبوو
که‌ له‌پاره‌ی ئه‌و مانگانه‌ ۱۰ هه‌زار روپیه‌ بدرێت به‌ فه‌قیری و
نه‌داره‌کانی که‌ربه‌لا و‌ نه‌جه‌ف به‌ڵام کارداری بریتانیا گوتی ده‌بێ بدرێت
به‌ موجته‌هدین.
پاره‌ی هیندی به‌ بێ هیچ لێپرسینه‌وه‌یه‌ک ده‌گه‌یشته‌
ده‌ستی موجته‌هدین و‌ ئایه‌توڵاکان و به‌رده‌وامیش داوای پاره‌ی زیاتریان
ده‌کرد. له‌ ساڵی ۱۸۴۱ مه‌جته‌هیدی گه‌وره‌ سه‌ید ئیبراهیمی قه‌زوینی گه‌یشتنی ۱۵۰
هه‌زار روپیه‌ی له‌ لایه‌ن کونسولی ئینگیزه‌ و‌ پێگه‌یشت به‌ڵام داوای ۵۰
هه‌زاری دیکه‌شی لێکردن له‌ نه‌واب محه‌مه‌د عه‌لی له‌به‌ر
نه‌وژه‌نکردنه‌وی قه‌بری ئیمام حوسێن، ئیمام عه‌باس که‌ نه‌واب محه‌مه‌د
عه‌لیشا له‌ ساڵی۱۸۴۲ فه‌وتی کرد، کوڕه‌که‌ی ئه‌مجه‌د عه‌لی بۆ به‌جێنشینی بابی
سه‌ید ئیبراهیم قه‌زوینی و دوای پرسه‌ و‌ سه‌رساخی داوای پاره‌ی زیاتری کرد بۆ
نه‌وژه‌نکردنه‌وه‌ی کاناڵ و هه‌روه‌ها داوایکرد که‌ کازمین پێویستی به‌
به‌نداوێک هه‌یه‌ هه‌روه‌ها بۆ نه‌وژه‌نکردنه‌وه‌ی مه‌قبه‌ره‌ی سه‌لمانی
فارسی پێویستیان به‌ ۵۰۰۰ روپیه‌ هه‌یه‌، موجته‌هدینی لاکنور رایه‌نگه‌یاند به‌
موجته‌هدی نه‌جه‌ف شێخ محه‌مه‌د حه‌سه‌ن نه‌جه‌فی که‌ نه‌وابی تازه‌ هاتۆته‌
سه‌رکار خاوه‌ن ئه‌م به‌زلو به‌خشیشانه‌ نییه‌ ده‌بێ حیساب و کتابی زیاترمان بۆ
رونکه‌نه‌وه‌ له‌ بابه‌ت ئه‌م پارانه‌ی که‌ ته‌نانه‌ت پێتان
گه‌یشتووه‌.
له‌ روانگه‌یه‌کی دیکه‌وه‌ ئه‌گه‌ر چاو بخشێنین به‌عیراقدا له‌
ساڵه‌کانی ۱۷۰۳ هه‌تا ۱۸۳۵ له‌ پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵگای ئه‌و سه‌رده‌مدا به‌شێوه‌ی
میرایه‌تی و‌ ملوکوته‌وایفی به‌ڕێوه‌ده‌چوو و له‌ژێر چاودێری ده‌سه‌ڵاتی
عوسمانیدا بوون، ته‌نانه‌ت به‌شێک له‌و کۆیلانه‌ی ناوچه‌ی گورجستان و تورکمان
که‌ راگوێزی ناوچه‌ی عیراق کرابوون سودیان لێوه‌رده‌گرتن و‌ سه‌ختترین
ئه‌رکه‌کانیان پێ سپاردبوون. له‌ ساڵی ۱۷۶۳ بریتانیا یه‌که‌م بنکه‌ی بازرگانی له‌
به‌سره‌ کردبۆوه‌ و‌ ته‌نانه‌ت له‌ کوێتی ئێستا ناوه‌ندێکی بازرگانی کردبۆوه
‌له‌ ساڵی ۱۷۹۸ کۆمیته‌ی نهێنی کۆمپانیای هیندی رۆژهه‌ڵاتی له‌ ژێر چاودێری کونسولی
بریتانیا یه‌که‌م کارگێڕی به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ به‌غدا سه‌قامگیر کرد که‌ یه‌کێک
له‌ ئه‌رکه‌کانی دروستکردنی پێوه‌ندیی والی به‌غدا له‌گه‌ڵ کۆمپانیه‌کانی
هیندی رۆژهه‌ڵاتی بوو و له‌م نێوانه‌دا بێوچان پێوه‌ندی له‌گهڵل موجته‌هدین و
ئایه‌توڵاکان و‌ روحانیه‌کان زیاتر په‌ره‌یسه‌ند و‌ ئه‌وانی هه‌رچی زیاتر
به‌هێز کرد. ئه‌رکی نوێنه‌ری بریتانیا هه‌نارده‌کردنی پاره‌ی موقوفه‌ی هیندی
له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی ئوده‌وه پێگه‌ی کارگێڕی بریتانیا زیاتر توانی
له‌ناو شیعه‌دا پته‌و بێت‌.
هێزو توانای موجته‌هدین و ئایه‌توڵاکانی شیعه‌ له‌
شوێنه‌ پیرۆزه‌کانی که‌به‌لا، نه‌جه‌ف، سامرا‌ هێنده‌ ده‌سه‌ڵاتدار بوون که‌
وه‌کو ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربه‌خۆ کاروباریان به‌ڕێوه‌ده‌برد به‌تایبه‌ت له‌ناو
شیعه‌کاندا به‌دور له‌ چاودێری ده‌سه‌ڵاتی والی ناوچه‌که‌ یان ده‌سه‌ڵاتی
عوسمانی خاوه‌ن هێزێکی تایبه‌ت بوون وه‌کو داروده‌سته‌ی قه‌مه‌کێش و‌ لاتولوت
که‌ پیشه‌یان دزی و راوڕوت و باجبگیر بوون ته‌نانه‌ت له‌ به‌شێک له‌ بواره‌کان
کاری قه‌تڵ و کوشتنیان به‌ڕێوه‌ده‌برد. زۆربه‌ی ئه‌مانه‌ له‌ که‌سانێک بوون
که‌ له‌ یاسا یاخی ببوون یان تاوانیان ده‌کرد یان له‌ ئه‌رته‌شی ئیران و‌
ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی رایانکردبوو، په‌نایان بۆ شوێنه‌ پیرۆزه‌کانی ئه‌م
ده‌ڤه‌ره‌ ده‌برد و له‌ناو‌ ئه‌م داروده‌سته‌ قه‌مه‌کێشانه‌ خۆیان
ده‌بینیه‌وه،‌ ته‌نانه‌ت چه‌ته‌کانی عه‌ره‌بیش هه‌رچی راو‌روتیان بکردایه‌
هه‌ر په‌نایان بو ئه‌م موجته‌هید و‌ ئایه‌توڵایانه‌ ده‌برد وه‌کو
ده‌سه‌ڵاتیکی سه‌ربه‌خۆ که‌ ئه‌م جۆره‌ که‌سانه‌ له‌ ناو ئیراندا پێیان
ده‌کوتن عه‌یار یان لۆتی مه‌سله‌ک به‌ڵام هه‌ر کام له‌وانه‌ گرێدراوی
موجته‌هدێکی تایبه‌ت بوو.
ته‌نانه‌ت موجته‌هدینی که‌ربه‌لا و نه‌جه‌ف
وابه‌ سه‌ربه‌خۆی کاروباریان به‌ڕێوه‌ ده‌برد که‌ ته‌نانه‌ت له‌ نوێژی
جومعه‌دا ناوی خه‌لیفه‌ی عوسمانیان نه‌ده‌هێنا، به‌ پێی گوزارشێک له‌ بریتانیا
له‌و سه‌رده‌م دادونه‌فه‌ر سه‌رپه‌رشتی ئه‌م یاخیانه‌یان ده‌کرد، یه‌کیان
به‌ ناوی میرزا ساڵح که‌ خۆی به‌ موریده‌و‌ه‌ له‌ژێر کاریگه‌ریی موجته‌هدی
ئوسولی سه‌ید ئیبراهیمی قه‌زوینی ده‌زانی و‌ ده‌سته‌که‌ی دیکه‌ سه‌ید
ئیبراهیمی زه‌عفه‌رانی که‌ خۆی به‌ مورید و موجته‌هدی شیخ سه‌ید کازمی ره‌شتی
داده‌نا.
له به‌شێکی دیکه‌دا له‌ ساڵی ۱۸۳۱ میرانی ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌ هه‌وای
سه‌ر به‌خۆیی له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی بێنه‌ده‌ر له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی
عوسمانیه‌وه‌ که ئه‌مر کرا به‌ فه‌رمانبه‌رێکی خۆی ‌ره‌وانه‌ی به‌غدا کرد به‌
ناوی عه‌لی ره‌زاپاشا له‌ژێر ناوی فه‌رمانڕه‌وای عیراق ئه‌وکاته‌ که‌ ناوچه‌
شیعه‌کان له‌ که‌شوهه‌وای سه‌ربه‌خۆیی دابوون به‌ ۳۰۰۰ هێزی نیزامیه‌وه‌ له‌
ساڵی ۱۸۳۵ که‌ربه‌لای گه‌مارۆدا به‌ڵام شه‌ڕ نه‌هاته‌ ئاراوه‌ و ده‌سکه‌وتێکی
وای به‌ده‌ستنه‌هێنا به‌ زیاترکردنی ماڵیات له‌سه‌ر که‌ربه‌لا گه‌ڕایه‌وه‌
بۆ به‌غدا.
له ‌سپتامبری ساڵی ۱۸۴۲ نه‌جیب پاشا له‌ جیاتی عه‌لیرزا پاشا بوو به‌
والی به‌غدا له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی عوسمانیه‌وه‌ که‌ که‌سێکی توندڕه‌و و
سه‌ختگیر بوو زۆر پێداگری له‌سه‌ر یه‌کپارچه‌ی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی
ده‌کرده‌وه‌ ده‌یویست که‌ هه‌موو شتێک له‌ ژێر چاودێری ده‌سه‌ڵاتی ناوندی
بێت.
له‌ ئوکتوبری ساڵی ۱۸۴۲ له‌سه‌ر داخوازیی نه‌جیب پاشا بۆ چوونه‌ناو شاری
که‌ربه‌لا له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداری شاره‌که‌وه‌ ره‌د کرایه‌وه‌ و‌
ته‌نانه‌ت داوایان له‌ نه‌جیب پاشا کرد ته‌نیا خۆی و چه‌ند حیمایه‌ بابێته‌
ناوشار به‌ بێ سوپا و هێزی نیزامی ئه‌مه‌ش بوو به‌ هۆی ئه‌وه‌یکه‌ نه‌جیب پاشا
که‌ربه‌لای گه‌مارۆدا و‌ رایگه‌یاند ئه‌گه‌ر ده‌رگاکان نه‌که‌نه‌وه‌
ئه‌وه‌ به‌ هێزی نیزامی ده‌یکه‌ینه‌وه. خه‌ڵکی ئیران ئه‌و‌کاته‌ زۆربوو له‌
ناو شاری که‌ربه‌لا کۆنسولی ئیران موڵه‌تی شه‌ش مانگی خواست له‌نه‌جیب پاشا بو
ئه‌وه‌ی که‌ له‌م ماوه‌یه‌دا بتوانن ئیرانیه‌کان راگوازن که‌ ئه‌م پێشنیاره‌ی
کونسولی ئیران قبول نه‌کرا. پاشان چه‌ند که‌س له‌ سه‌رانی ده‌سه‌ڵاتی خه‌ڵکی
که‌ربه‌لا رێگایه‌کیان بۆ راوێژکاری کرده‌وه‌ له‌گه‌ڵ
‌نه‌جیب پاشا
جه‌ماعه‌تێک وه‌کو شازاده‌ی دورخراوه‌ی قاجار زه‌له‌ل سوڵتان و سه‌ید کازمی
ره‌شتی چونه‌ ئۆردوی نه‌جیب پاشا، پێیداگرتن و‌ هه‌وڵه‌کانی زه‌له‌ل سوڵتان و
سه‌ید کازمی ره‌وشتی بێئاکام داخوازی نه‌جیب پاشا ئه‌وه‌ بوو که‌ نابێ ئه‌م
داروده‌سته‌ قه‌مه‌کێش و دز و به‌ره‌ڵایانه‌ بمێنێت که‌ له‌ ژێر چه‌تری بڕێک
موجته‌هید و‌ ئایه‌توڵا زه‌برو زه‌نگی ده‌که‌ن نه‌جیب پاشا داوای له‌ خه‌ڵکی
ده‌ڤه‌ره‌که‌ کرد له‌ ده‌وروبه‌ری ئه‌م داروده‌سته‌یه‌ خۆیان بکشێنه‌وه‌ و‌
بڕیاریدا که‌ هه‌ر که‌س په‌نا به‌رێته‌ به‌ر مه‌رقه‌دی ئیمام حوسێن یان ئیمامی
عه‌باس یان ماڵی زه‌له‌ل سوڵتان یان ماڵی سه‌ید کازمی ره‌شتی ئه‌وه‌ له‌ ئه‌مان
دا ده‌مێننه‌وه‌.
له‌ مانگی ژانویه‌ ساڵی ۱۸۴۳ نه‌جیب پاشا شاری که‌ربه‌لای
خسته‌ژێر ده‌ستی خۆی و‌ بۆ سه‌ری هه‌ر‌یه‌ک له‌م داروده‌سته‌ی عه‌یار به‌
قه‌وڵی خۆیان لۆتی مه‌سله‌ک که‌ سه‌رده‌سته‌ی قه‌مه‌کێشان بۆ ۱۵۰ پیاستیری
جایزه‌ دانا له‌ پاشان سه‌ربازانی نه‌جیب پاشا به‌شێوه‌یه‌ک ده‌ستیانکر‌د به‌
کوشتاری خه‌ڵک به‌ بڕوای به‌شێک ده‌یانگوت ده‌ڵی قیامه‌ت هاتووه‌ ئیمامی زه‌مان
سه‌ریهه‌ڵداوه‌، به‌ پێی به‌شێک له‌ مێژووناسان سه‌باره‌ت به‌ ئه‌وکاتی نفوسی
خه‌ڵکی شار ۱۵% کوژران که‌ زیاتر له‌ ۵۰۰۰ نه‌فه‌ر تێپه‌رببوو و‌ شاری که‌ربه‌لا
به‌شێوه‌یه‌ک وێران کرا.
موجته‌هد نه‌جه‌فی له‌م رووداوانه‌دا سودی وه‌رگرت
و نامه‌یه‌کی بۆ لاکنور نووسی که‌ به‌هۆی هێرشی ده‌وڵه‌تی عوسمانی ئێمه‌
پرۆژه‌کانمان و دواکه‌وت پاره‌ی زیاترمان پێویسته‌، سه‌ید حوسێن نه‌سیر ئابادی
سۆز و هاوخه‌می ده‌ربڕی خاوه‌ن شکۆ نه‌جه‌فی به‌ڵام هێشتا ئێوه‌ ره‌سیده‌کانی
پێشوتان بۆ ئێمه‌ نه‌ناردووه‌ که‌ چوون سه‌رف کراون وه
‌پێویسته‌ بزانین خه‌رج
و مخاریجی کاناڵی ئاسفیه‌ چه‌نده‌ بوو که‌ ۱۵۰ هه‌زار روپیه‌مان بۆ ناردبوون،
نه‌جه‌فی ره‌سیدێکی بۆ نارد به‌ڵام داوای ۱۵۰ هه‌زار روپیه‌ی دیکه‌ی کرد بۆ
ته‌واوکردنی کاناڵه‌که‌، که‌ ئه‌مه‌ دووهه‌مجار بۆ ده‌سه‌ڵاتی لاکنور دڵگران
بوون سه‌باره‌ت به‌ نه‌جه‌فی له‌ به‌رامبه‌ر‌ چۆنیه‌تی سه‌رفکردنی ئه‌م
پارانه که‌ له‌پێشدا ۱۰۰ هه‌زار روپیه‌یان ناردبوو به‌ڵام نه‌جه‌فی ته‌نیا
ره‌سیدی ۴۹ هه‌زار روپیه‌ی ناردبوو بۆ لاکنور‌.
سودوه‌رگرتن و ‌گه‌نده‌ڵی
به‌شێویه‌ک په‌ره‌یسه‌ندبوو که‌ موجته‌هدین له‌م پاره‌ی به‌لاشی هیندی له‌
پێناو به‌رژه‌وندیه‌کانی خۆیان که‌ڵکیان لێوه‌رده‌گرت تا ئه‌و راده‌یه‌ که‌
ساڵی ۱۸۴۴ راویلنسون نوێنه‌ری بریتانیا له‌ به‌غدا له‌ نامه‌یه‌ک بو فه‌رمانداری
هیند که‌ دزی و گه‌نده‌ڵی له‌ راده‌به‌ده‌ره‌ سه‌باره‌ت به‌م پارانه‌ و‌
رایگه‌یاند که‌ پاشای ده‌سه‌ڵاتی ئود ده‌بێ ئاگادار بکرێته‌وه‌ که‌ ته‌نیا
که‌مێک له‌و پارانه‌ی ده‌ینێرن سه‌رفی ئه‌م پڕۆژانه‌ کراوه‌ به‌شی هه‌ره‌زۆری
بۆ مه‌سرفی تایبه‌تی خۆیان سه‌رف ده‌که‌ن و‌ ده‌یدزن هیوادارم که‌ نوێنه‌رێکی
جێگای متمانه‌ی خۆیان بنێرن ده‌نا ده‌وڵه‌تی بریتانیا مه‌جبور ده‌بێت که‌ له‌
راگوازتنی ئه‌م پارانه‌ خۆی بکشێنێته‌وه‌ چونکه‌ ئه‌م دزی و گه‌نده‌ڵی
موجته‌هدین و‌ ئایه‌توڵاکان ده‌بێته‌ هۆکارێک که‌ ئابڕووی ده‌وڵه‌تی ئینگلیز
بچێت.
له‌ ساڵی ۱۸۵۰ به‌ملاوه‌ ( ته‌نخاهی هیندی) یان پاره‌ی( مه‌وقوفه‌ی هیندی)
یان پاره‌ی ( نه‌وابانی ئود) له‌ لایه‌ن ئیمپراتۆری بریتانیاوه‌ له‌ هیندوستان
پێانده‌درا که‌ له‌لایه‌ن ۲ نوێنه‌ری موجته‌هیدی گه‌وره‌ی نه‌جه‌ف و‌
که‌ربه‌لا له‌ شاری به‌مبه‌ئی وسوڵیان ده‌کرد و‌ وه‌ریانده‌گرت له‌ ساڵی ۱۸۵۲
ده‌وڵه‌تی ئینگلیز زیاتر خستیه‌ ژێر چاوه‌دێری خۆیه‌وه‌ ئه‌م پاره‌ی هیندیه‌
که‌ راسته‌وخو له‌ ژێرچاوه‌دێری نوێنه‌ری سیاسی بریتانیا له‌ به‌غدا
به‌ڕێوه‌ده‌برا که‌ ئه‌وکات نوێنه‌ری نه‌جه‌ف موجته‌هیدی گه‌وره‌ مورته‌زا
ئه‌ل ئه‌نساری که‌ ساڵانه‌ بڕی ۵۰۰۰ لیره‌ی ئیسترلینگ که‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی
نه‌وابانی ئود پێ ده‌درا و بری ۹۰۰۰ لیری ئیسترلینگ له‌ خومس و زه‌کاتی ئیران
پێده‌درا، له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی ئیرانیشه‌وه‌ ساڵانه‌ پاره‌یه‌کی به‌رچاو بۆ
شاره‌کانی که‌ربه‌لا و نه‌جه‌ف و‌ کازمین سه‌رف ده‌کرا. به‌ له‌به‌رچاوگرتنی
داهاتی ئیران که‌ خۆی ۲۰۰ هه‌زار لیری ئیسترلینگ بوو و ته‌نانه‌ت ساڵانه‌ ۵۰۰۰ لیری بۆ
که‌ربه‌لا ده‌نارد له‌ به‌شی خومس و زه‌کات بۆ ئایه‌توڵا سه‌ید عه‌لی نه‌قی
ته‌باتبایی له‌ کاتێکدا که‌ له‌ به‌شی پاره‌ی هیندیش پێده‌درا. پێوه‌ندی
ده‌سه‌ڵاتی نه‌وابانی ئود و‌ ده‌وڵه‌تی ئینگلیز به‌هۆی ئه‌م پاره‌ی هیندیه‌ بو
موجته‌هدینی نه‌جه‌ف و‌ که‌ربه‌لا که‌ شیعه‌کانی دونیا ده‌وڵه‌تی ئینگلیسیان
وه‌کو ناجی و رزگارکه‌ری خۆیانی ده‌زانی و‌ ده‌وڵه‌تی بریتانیا توانی
به‌شێوه‌یه‌ک پلانه‌کانی خۆی بێنێته‌جێ به‌ پشتیوانی موچه‌خۆره‌کانی وه‌کو
ئایه‌توڵاکان و‌ موجته‌هدین و شێخه‌کان و‌ موریدانی ئه‌وانه‌ که‌ گوێڕایه‌ڵی
بوون که‌ ئاکامدا ده‌توانین بڵێین ده‌سکه‌وته‌کانی ئینگلیز بۆ گۆڕینی جوگرافیای
ناوچه‌که مێژووی ره‌شی موچه‌خۆره‌کان و‌ خیانه‌ته‌کانی ئه‌وان بوو به‌هۆی
ئه‌وه‌ی که‌ له‌ خواره‌وه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ی پێبکه‌ین:‌
۱ – له‌ ساڵی ۱۸۵۷
جیاکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی ئه‌فغانستان له‌ ئیران سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی قاجار.

۲ – له‌ ساڵی ۱۸۷۲ به‌ داسه‌پاندنی بڕیارنامه‌ی رۆیتر که‌ شای ئیران، ته‌واوی
کانزای به‌خشی به‌ رۆیتر بۆ ماوه‌ی ۷۰ ساڵ که‌ فرۆشرا ته‌واوی خاکی ئیران
سه‌رده‌می قاجار .
۳ – له‌ ساڵی ۱۸۸ جیاکردنه‌وه‌ی به‌شێک له‌خاکی به‌لوچستان
له‌ ئیران و‌ لکاندنی به‌ پاکستانه‌وه‌ سه‌رده‌می قاجار.
۴ – له‌ساڵی ۱۸۸۹
داسه‌پاندنی بڕیارنامه‌ی تالپوت ( ئینحساری ته‌مباکو و‌ توتن) له‌ ئیران
سه‌رده‌می قاجار.
۵ – له‌ ساڵی ۱۹۰۱ داسه‌پاندنی بڕیارنامه‌ی دارسی بۆ
دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت له‌سه‌رده‌می قاجار.
۶ – له‌ ساڵی ۱۹۰۲ ئاژاوه‌گێڕان له‌سه‌ر
بنه‌مای سۆڕشی مه‌شروته‌خوازان و‌ رێگاخۆشکردن بۆ ئیعدامی شێخ فه‌زڵوڵا نوری.
۷
– له‌ ساڵی ۱۹۰۷ ئیران دابه‌شکرا له‌ نێوان روسیه‌ و‌ بریتانیا له‌ سه‌رده‌می
قاجار.
۸ – له‌ ساڵی ۱۹۱۲ داگیرکاری ئازه‌ربایجانی رۆژهه‌ڵات و‌ رۆژئاوا له‌
لایه‌ن ده‌وڵه‌تی روسیه.
۹ – له‌ ساڵی ۱۹۱۵ به‌ڕه‌سمیه‌تناسینی به‌شێک له‌
عه‌ره‌به‌کان به‌تایبه‌ت فه‌له‌ستین و جیاکرنه‌وه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی
له‌لایه‌ن شاحوسێن و‌ ماک موهان.
۱۰ – له‌ ساڵی ۱۹۱۶ ده‌وڵه‌تی عوسمانی رووخا و
ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ دروست بوو به‌ نێوی تورکیه.‌
۱۱- ساڵی ۱۹۱۶
بڕیارنامه‌ی سایکس و پیکو.
۱۲- له‌ ساڵی ۱۹۱۷ بڕیارنامه‌ی بالفور.
۱۳– له‌ ساڵی ۱۹۱۹
داسه‌پاندنی بڕیارنامه‌ی ئیمتیازی باکووری ئیران.
۱۴– له‌ ساڵی ۱۹۲۰ رێگاخۆشکردن
و پشتیوانی له ‌ره‌زاخان و پشتیوانیکردنی له‌لایه‌ن سه‌یدزیا ئه‌دین
ته‌باته‌بایی.
۱۵ – له‌ ساڵی ۱۹۲۰ په‌یماننامه‌ی سوور.
۱۶- له‌ ساڵی ۱۹۲۰
دروستکردنی ده‌وڵه‌تی ئیراق.
‌ ۱۷- له‌ ساڵی ۱۹۲۳ بڕیارنامه‌ی لۆزان.
۱۸ – له‌ ساڵی
۱۹۳۷ بڕیارنامه‌ی سه‌عدئاباد.
۱۹- له‌ ساڵی ۱۹۵۳ رێگاخۆشکردن بۆ کۆدتای موسه‌دیق.
۲۰ – له‌ ساڵی ۱۹۷۱ رۆڵگێڕانی سه‌ره‌کی بریتانیا بۆ جیاکر‌دنه‌وه‌ی ناوچه‌کانی گشتی
به‌حرین له‌ باکووری ئیران و جیابوونه‌وه‌ی ته‌واویه‌تی خاکی به‌حریب له‌ ئیران
– ۲۱٫
۲۲ – له‌ساڵی ۱۹۷۵ بڕیارنامه‌ی ئه‌لجه‌زایر.
۲۳ – له‌ ساڵی ۱۹۷۹ گۆڕینی
ده‌سه‌ڵاتی په‌هله‌وی و پشتیوانیکردن له‌ ئایه‌توڵا خومه‌ینی.
۲۴ – له‌ ساڵی ۲۰۰۳
رس
ووخانی عیراق به‌ پشتیوانی سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی.

له‌ به‌شی کۆتاییدا
ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌وه‌ بکه‌م که‌ ئێمه‌ی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤیندا که‌
پارچه‌پارچه‌ کراوین له‌ژێر ناوی سیاسه‌تی ئیستعماری و‌ به‌کرێگیراوی به‌شێک
له‌ موچه‌خۆرانی موجته‌هید و‌ ئایه‌توڵاکان و به‌شێک له‌ شێخانی ته‌ریقه‌ت و
ئاژاوه‌گێڕی له‌ ناو ئێمه‌دا به‌نێوی بیروباوه‌ڕ و لێکدابڕان به‌هۆی بیروباوه‌ر
به‌شێکه‌ له‌ سیاسه‌ته‌کانی ئیستعمار ده‌توانم بڵێم که‌ ئێستا له‌ سه‌ده‌ی ۲۱
دیسان خه‌ریکی پیلانگێڕین دژ به‌ گه‌لی کورد بۆ نمونه‌ ده‌توانم بڵێم له‌ دوای
رووخانی ئیراق به‌شێک له‌ خاکی کوردستان وه‌کو موسڵ و‌ که‌رکوک و خانقین و
مه‌نده‌لی خه‌ریکن داببڕن له‌ ژێر ناوی ماده‌ی ۱۴۰ و‌ بۆته‌ جێگای شوێنی ناکۆکی
یان به‌ پێی ئه‌م نه‌خشه‌یه‌
له‌ دواڕۆژدا کاتێ ئیران بڕوخێت بۆ جارێکی دیکه‌
له‌ به‌شی رۆژهه‌ڵات بیانه‌وێت له‌ روانگه‌ی مه‌زهه‌بیه‌وه‌ وه‌کو کێشه‌ی
سونی و‌ شیعه‌ و‌ ئاڵۆزی دروست بکه‌ن بۆ ئێمه‌ی کورد به‌ پێویستی ده‌زانم که‌
بڵێم چاره‌نووسی ئێمه‌ وه‌کو کورد کێشه‌ی بیرو باوه‌ر نییه‌، ئێمه‌ بووینه‌ته‌
قوربانی ساتوسه‌ودا و به‌رژه‌وندیه‌کانی ئیستعماری و سیاسه‌تی ده‌وڵه‌ت
نه‌ته‌وه‌ و‌ بیروباوه‌ر و‌ نمونه‌یه‌کی هه‌ره‌ به‌رچاو هه‌رچه‌ند کوردانی
فه‌یلی وه‌کو کورد بوون ده‌چه‌وسێنه‌وه‌ و‌ ئه‌نفال ده‌کرێن، به‌ڵام
به‌داخه‌وه‌ به‌هۆی بیروباوه‌ڕه‌وه‌ له‌گه‌ڵ لیستی شیعه‌ له‌ هه‌ڵبژاردن
به‌شداری ده‌که‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی نوێنه‌رێکی کوردی فه‌یلی تێدابێت. هیوادارم
ئاستی رۆشنبیری برایانی شیعه‌ له‌ رۆژهه‌ڵات بگاته‌ راده‌یه‌ک که‌ نه‌که‌ونه‌
داوی سیاسه‌تی نگریسی پیلانگێڕی و‌ دابڕان.

سه‌رچاوه‌:
۱٫ بخشی از تاریخ
شیعه‌، احمد کسروی.
۲٫ حقوق بگیران انگلیس، اسماعیل رابین.
۳٫ توری ئینێترنێت.

<!–Written by: –>
24/02/2012 14:59

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- کاندیدی شیمانەکراو بۆ
سەرۆکایەتیی میسر عەبدولمونعم ئەبولفتوح ئێوارەی دوێنێ لە کاتی گەڕانەوەیدا
لە کۆنگرەی میللی لە شاری شبین کومی نێزیکی قاهیرە، لەلایەن چەکدارانی
نەناسەوە هێرشی کرایە سەر و بریندار بوو. ئەمە بە پێی وارگەی ئەلقودس
ئەلعەرەبی.

لە ناوچەی کۆمەڵگەی پێنجەمی نێزیکی قاهیرەدا چەکدارانی نەناس هێرشیان کردە سەر ئۆتۆمۆبێلەکەی ئەبولفتوح و شۆفێرەکەیان دارکاری کرد.

دوای
ئەوەی ئەبولفتوح ویستوویەتی بەرگری لە شۆفێرەکەی بکا، لە پشتەوە لە سەریان
داوە و بریندار بووە، پاشان چەکدارەکان ئۆتۆمۆبێلەکەیان دزیوە و هەڵاتوون.

کەسانی
نێزیک لە هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانی ئەبولفتوح دەڵێن ئێستە خەریکی وەرگرتنی
چارەسەری پێویستە، گومان هەبوو برینەکەی کاریگەریی لەسەر مێشکی هەبێ، بەڵام
ئێستە دۆخی تەندروستیی جێگیرە.

لەگەڵ نێزیکبوونەوەی کردنەوەی دەرگەی خۆکاندیدکردن بۆ سەرۆکایەتی لە ۱۰ ئادار/مارسی داهاتوودا، کێرڤی ئەبولفتوح ڕووە و هەڵکشانە.

بە
پێی وارگەکە ئەویش بە هۆی هەڵوێستەکانیەتی لەگەڵ شۆڕشگێڕان لە زۆربەی
جارەکاندا، هەروەها هەڵوێستەکانی ئەبولفتوح لە میسردا بە میانڕۆ دێتە
خوێندنەوە.

و: وشیار ئەسوەد

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/7/291953/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 14:59

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- کۆشکی سپی دوێنێ پێنجشەم ڕای گەیاند،
سەرۆکی ئەمەریکا باراک ئۆباما جێبەجێکردنی سزاکانی سەر لیبیای بۆ ساڵێکی
تر درێژ کردەوە، ئەویش بە هۆی هەڕەشەکانی خێزانی قەزافی و ئەندامانی
ڕێژیمەکەی لە دژی بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا. ئەمە بە پێی ئاژانسی فرانس
پرێس.

لە نووسراوێکدا کە بۆ کۆنگریسی ناردووە، ئۆباما دەڵێ بە هۆی
ئەو بەرەوپێشچوونە ئەرێنییانەی لیبیا و لەناویاندا ڕووخانی ڕێژیمەکەی
موعەمەر قەزافی، ئێمە ئێستە خەریکی کەمکردنەوەی سزاکانین.

لە
نووسراوەکەی ئۆبامادا کە نووسینگەی ڕاگەیاندنی کۆشکی سپی بڵاوی کردووەتەوە
ئاماژە بەوەش دەدا، بە ڕژدی لەگەڵ حکوومەتی نوێی لیبیا و کۆمەڵگەی
ناودەوڵەتیدا کار دەکەین بۆ کەمکردنەوەی ئاستەنگ لە بەردەم ئەو لایەنانەی
لە سزاکاندا کراونەتە ئامانج.

ئۆباما ئەوەشی گوت، وێڕای ئەوەش تا
ئێستە دۆخەکە لە لیبیادا هەڕەشەیەکی نائاساییی هەیە بۆ سەر ئاسایشی
نەتەوەیی و سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریکا، بۆیە پێویستە چوارچێوەیەکی یاسایی بۆ
سزاکان بمێنێتەوە.

هەروەها سەرۆکی ئەمەریکا دەڵێ، پێویستە لەسەرمان
خۆمان لەو هەڕەشانە بپارێزین، وەک هەڕەشەی گەندەڵیی دارایی و زیادەڕۆییی
تر لەلایەن هەندێک لە ئەندامانی خێزانەکەی قەزافی و بەرپرسانی تری ڕێژیمی
پێشوو.

و: وشیار ئەسوەدa

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/7/291951/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 15:37

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- ئەنجوومەنی ئاسایشی ناودەوڵەتی دوێنێ
پێنجشەم بە توندی ئەو هێرشانەی سەرکۆنە کرد کە لە هیند و گورجستان کرانە
سەر دیپلۆماتکارانی ئیسڕائیلی، بێ ئەوەی ئێران تۆمەتبار بکا کە لە پشتی
هێرشەکان بێ وەک ئەوەی پێشتر ئیسڕائیل تۆمەتباری کردبوو. ئەمە بە پێی
ئاژانسی فرانس پرێس.

۱۵ وڵاتی ئەندام لە ئەنجوومەنی ئاسایشی
ناودەوڵەتی ئاماژەیان بە پێویستیی ڕاوەدوونانی دادوەری دا بۆ ئەوانەی
بەرپرسن، یان پلانیان داناوە یاخۆ هانی ئەو کردەوانەیان داوە کە هێرش
بکرێتە سەر دیپلۆماتکارانی ئیسڕائیلی لەو وڵاتانەدا.

هەروەها
ئەنجوومەنی ئاسایش داوای لە هەردوو وڵات “هیند و گورجستان” کرد لەگەڵ
دەسەڵاتی تایبەتمەنددا هاوکاریی چالاکانە بکەن لەو بوارەدا بۆ دۆزینەوەی
ئەنجامدەرانی کردەوەکان.

بەیاننامەکەی ئەنجوومەنی ئاسایش ئاماژەی
بەوە نەداوە کێ بەرپرسە لە ئەنجامدانی ئەو کردەوانە کە لە هیند و گورجستان
ڕوویان داوە. لە کاتێکدا ئیسڕائیل لە کاتی ڕووداوەکاندا ئێران و حزبوڵای
لبنانیی هاوپەیمانی تۆمەتبار کرد کە دەستیان لە ئەنجامدانی ئەو هێرشانەدا
هەبووبێ.

ڕۆژێک لە دوای هێرشەکە ئێران بە پاشی دا دەستی تێدا هەبووبێ، دوای چەند ڕۆژێکیش بە هەمان شێوە حزبوڵا بە پاشی دا دەستی تێدا هەبووبێ.

باڵوێزی
ئیسڕلئیل لە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕۆن بروسور لە بەیاننامەیەکدا جەختی کرد،
لە دوای ساڵی ۲۰۰۵وە ئەمە بۆ یەکەمین جارە ئەنجوومەنی ئاسایش سەرکۆنەی
کردەوەی تیرۆریستی بڵاو دەکاتەوە کە ئیسڕائیلییەکان دەکاتە ئامانج.

لە
سەرەتای ئەم مانگەدا دوو هێرش کرانە سەر خێزانی دیپلۆماتکارانی ئیسڕائیلی
لە هیند و گورجستان و لە ئاکامدا ۴ کەسی ئیسڕائیلی بریندار بوون.

و: وشیار ئەسوەد

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/7/291962/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 15:38

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- سەرچاوەیەکی ڕەسمیی توونسی ڕای
گەیاند، ڕۆژی چوارشەم تا ئێوارەی دوێنێ پێنجشەمیش ڕووبەڕووبوونەوە لە نێوان
هێزەکانی تەناهیی توونس و سەلەفییەکان لە شاری جەندوبە /۳۵۰ کم یاکوری
ڕۆئاوای توونسی پایەتەخت/دا ڕووی داوە.

ئاژانسی هەواڵی توونسی لە
سەرچاوەیەکی تەناهیی گواستەوە، سەلەفییەکان لە خۆپێشاندانیاندا ڕۆژی
چوارشەم بنکەیەکی ئاسایشیان لە گەڕەکی زەهوەی شاری جەندوبە سووتاندووە،
بەیانیی پێنجشەمیش دەستدرێژییان کردووەتە سەر بنکەیەکی تری ئاسایشی
جەندوبە. هەروەها بە بەرد و مۆلۆتۆف هێرشیان کردووەتە سەر پۆلیس.

ئاماژەی
بەوەش دا کە سەلەفییەکان بە چەقۆ و بوتڵی سووتێنەر “مۆلۆتۆف” ڕووبەڕووی
هێزەکانی ئاسایش و پۆلیس دەبنەوە، لە بەرامبەردا هێزەکانیش غازی
فرمێسکڕێژیان بۆ بڵاوە پێکردنیان بەکار هێناوە.

هەروەها گوتی،
ئەندامانی سەلەفییەکان بۆ خۆپاراستن ڕوو دەکەنە مزگەوتەکان، لەناو
مزگەوتەکانیشدا ئامێری دەنگیان داناوە و قورئانی پێ لێ دەدەن، هەروەها بە
ئامێرەکان شەو تا بەیانی داوای جیهادیان لە خەڵک کردووە.

شایەتێکی
بەچاودیتەش دەڵێ، ئێستە دۆخی شاری جەندوبە پشێویی زۆر بەخۆوە دەبینێ و
ژمارەیەکی زۆریش لە هێزەکانی نەهێشتنی تیرۆر لەناو شارەکەدا بڵاو
بوونەتەوە.

هەروەها شایەتەکە گوتی، سوپای توونس باوەشێنکەیەکی هەڵساندووە و بە شێوەیەکی بەردەوام بە ئاسمانی شارەکەدا دەسووڕێتەوە.

هاوکات
دووکەڵی غازی فرمێسکڕێژیش لە زۆربەی گەڕەکەکاندا هەڵدەستێ و بەتایبەتیش
گەڕەکی زەهوە کە زۆربەی سەلەفییەکان لەو گەڕەکەدا کۆ بوونەتەوە.

و: وشیار ئەسوەد

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/7/291964/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 15:38

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- سەرۆکی پێشووی یەمەن عەلی عەبدوڵا
ساڵح دوای مانەوەی نێزیکەی دوو مانگ لە ئەمەریکا بە مەبەستی وەرگرتنی
چارەسەر، دوێنێ پێنجشەم ئەمەریکای بەجێ هێشت. ئەمە بە پێی ئاژانسی ڕۆیتەرز.

دوای
گواستنەوەی دەسەڵات بۆ جێگرەکەی عەبد ڕەببە مەنسوور هادی کە لە
هەڵبژاردنەکەی سێشەمی ڕابردوودا بێ ڕکابەر بە ڕێککەوتنی سەرجەم لایەنەکان
بۆ سەرۆکایەتیی یەمەن هاتە کاندیدکردن. ساڵح سەرۆکی یەمەن بۆ ئەنجامدانی
چارەسەر ڕووی کردە ئەمەریکا.

بەرپرسێکی یەمەنی جەختی کرد کە ساڵح ئەمەریکای بەجێ هێشتووە. بەڵام ئاماژەی بەوە نەدا بەرەو کوێ ڕۆیشتووە.

عەلی
عەبدوڵا ساڵح /۶۹ ساڵ/ لە کانوونی دووەم/یەنایەردا بۆ چارەسەرکردنی
برینەکانی کە ساڵی ڕابردوو لە هەوڵێکی تیرۆرکردنیدا بریندار بوو، گەیشتە
ئەمەریکا.

ساڵح چەند جارێک ڕای گەیاندووە کە دوای ئەوەی جێگرەکەی عەبد ڕەببە مەنسوور هادی سەرۆکایەتیی وڵات دەگرێتە دەست، دەگەڕێتەوە بۆ یەمەن.

و: وشیار ئەسوەد

–

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/7/291963/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 15:46

بەغدا ۲۴ شوبات/فێبرایەر
(ئاکانیوز) ـ لێژنەى نەوت و وزە لە پەرلەمانى عێراق راى گەیاند، ئەوان
بەنووسێکیان ئاراستەى وەزارەتى نەوتى عێراق کردووە بۆ روونکردنەوەى
هۆکارەکانى دواخستنى خولی چوارەمى گرێبەستی رێگەدان کە بڕیار بوو لە
ئادار/مارسی داهاتوو بێتە راگەیاندن.

وەزارەتى نەوتى عێراق لە ۴ى
ئەم مانگە راى گەیاند، چوارەم خولی گرێبەستی رێگەدانى نەوتى کە بڕیار بوو
لە ۷ و ۸ى ئادار/مارسی داهاتوو بێتە راگەیاندن، بۆ ۱۱ و ۱۲ى نیسان/ئەپریلی
داهاتووى دواخست.

ئەو وەزارەتە لە ۱۱ى ئەیلوول/سێپتێمبەرى رابردوو
گرێبەستە سەرەتاییەکانى تایبەت بەکۆڵین و گەڕان لە ۱۲ شوێنی نەوتى و غازى
لە عێراق بەسەر ۴۶ کۆمپانیاى بیانى کە بەشداریی ۴م خولی رێگەدان دەکەن خستە
ڕوو.

قاسم محەمەد بڕیاردەرى لێژنەی نەوت و غاز لە ئەنجوومەنى
نوێنەرانى عێراق بەئاژانسی کوردستان بۆ دەنگوباس (ئاکانیوز)ى راگەیاند،
لێژنەکەیان بەنووسراوێک داواى لە وەزارەتى نەوت کردووە هۆکارى دواخستنى ۴م
خولی گرێبەستی رێگەدان ئاشکرا بکەن و ئاماژەى کرد کە هیچ وەڵامێکیان لەو
بارەیەوە لەو وەزارەتە بەدەست نەگەیشتووە.

محەمەد کە ئەندامى
هاوپەیمانیی کوردستانییە گوتى، لێژنەکەیان لە نێزیکەوە چاودێریی کارى
وەزارەت دەکا و سەرقاڵی مێوانداریکردنى عەبدولکەریم لعێبی وەزیری نەوتە بۆ
ئەوەى دۆخى وەزارەتى نەوتى لەگەڵ تاوتوێ بکەن.

پتر گوتى،
مامەڵەکردنى وەزیری نەوت لەگەڵ ئەو لێژنەیە چاکترە لە مامەڵەی خولی پێشوو و
وەزیری نەوتیش وێنەیەکی لە گرێبەستەکانى پێشووى پێشکێشی لێژنەکەیان
کردووە.

لە:حەیدەر ئیبراهیم. و: محەمەد عەبدوڕەحمان

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/2/291966/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 15:46

بەغدا ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز) ـ یەکەتیی تۆپی پێی ئاسیا بەهۆى
نەبوونى بەڵگەى پێویست پێشبڕییەکی عێراقی لەبارەى تەمەنى یاریکەرێکی
هەڵبژاردەى ئۆڵەمپی ئیمارات بەپاش دایەوە، رازگری یەکەتیی تۆپی پێی عێراق
گوتى.

یەکەتیی تۆپی پێی عێراق پێشبڕییەکی لەسەر ساختەکردن لە
تەمەنى یاریکەرێکی هەڵبژاردەى ئۆڵەمپی ئیماراتى پێشکێشی یەکەتیی تۆپی پێی
ئاسیا کرد کە لە یاریی گەڕی چوارەمى یارییەکانى پاکوەرى ئاسیا بۆ گەیشتن
بەئۆڵەمپیاتى لەندەن بەشداریی کرد و یارییەکە بەدۆڕاندنى هەڵبژاردەى عێراق
بەئەنجامى ۱ ـ سفر بەرامبەر ئیمارات بەکۆتا هات.

تاریق ئەحمەد
بەئاژانسی کوردستان بۆ دەنگوباس (ئاکانیوز)ى راگەیاند، ئەو پێشبڕییەى کە
عێراق پێشکێشی یەکەتیی تۆپی پێی ئاسیای کردووە لەبارەى تەمەنى ئەحمەد عەلی
یاریکەری هەڵبژاردەى ئیمارات بەگۆتەى یەکەتیی ئاسیا بەهۆى نەبوونى بەڵگەى
سەلمێنراو بەپاش درایەوە.

ئەحمەد گوتى، بەشی پێوەندییەکانى یەکەتیی
تۆپی پێی عێراق وەڵامێکی لە یەکەتیی ئاسیاوە بەدەست گەیشتووە و تێیدا
ئاماژە دەکا کە دیکۆمێنتەکانى یەکەتیی تۆپی پێی ئیمارات لەبارەى تەمەنى
یاریکەری ئەحمەد عەلی راست و دروستن و هیچ کەموکوڕییەکی نییە کە شایەتی سزا
بێ.

ئاماژەى کرد، هەر کاتێک یەکەتیی تۆپی پێی عێراق بەڵگە و
دیکۆمێنتی لەبارەى ساختەکردنى لە تەمەنى ئەو یاریکەرە هەبوو ئەوا ئەو کات
راستەوخۆ پێشبریی پێشکێش دەکا.

“ئەو یاریکەرە لە یانەى بەنی یاس
بەتەمەنى ۱ى کانوونى دووەم/یەنایەرى ۱۹۸۴ تۆمار کراوە، بەڵام لە تۆمارەکانى
یەکەتیی ئاسیا کە ئیمارات پێشکێشی کردووە بە ۲۸ى کانوونى یەکەم/یەنایەرى
۱۹۹۰ تۆمار کراوە، بەڵام یەکەتیی ئاسیا دەڵێ ئەو بەڵگانە سەلمێنراو نین و
دەرەنجامەکە وەک خۆى جێگیر کرا.

لە: ئەمیر داغستانى. و: محەمەد
عەبدوڕەحمان

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/5/291967/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 16:01

دهوک ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز) ـ تیما یانەیا دهوک بەردەوامی دا
سەرکێشیا خوە بو خولا هەرێما کوردستانێ یا باسکت بۆلێ بو یانەیێن پلا
نایاب، پشتی سەرکەفتنا خو یا دەهێ ل دووف ئێک ئینای، ڤێ جارێ لسەر مێڤانا
خوە یانەیا پێشمەرگەیێ سلێمانیێ دیاریکرنەکا بهێز و پر هەڤرکی دا ب ۷۲
خالان بەرامبەر۷۰ خالان، دیاریکرنا واندا ئەوا ئەڤرو ژ گەرا دەهێ ل هۆلا
کولیژل پەروەردەیا وەرزشی هاتیە کرن.

دچارێکا ئێکێدا هەڤرکییەکا
بهێز لسەر تۆمارکرنا خالان هاتە کرن، دهۆک پێشکەفت ب ۲۲ خالان بەرامبەر ۱۹
خالان، دچارێکا دوێدا هەڤرکی ب هێزتر لێ تیما مێڤان شیا پتر خالان بینیت،
دەمێ ۲۰-۱۹ خال تۆمارکرین، بەلێ پێشکەفتنا نیڤا ئێکێ ما دبەرژوەندییا
یانەیا دهۆک دا ب ۴۱ خالان بەرامبەر ۳۹ خالان.

دچارێکا سیێدا ئاستێ
یاریێ هاتە خوار و سکورێ یاریێ ژی کێمتر لێ هات، بەلێ یاریکەرێن یانەیا
دهۆک شیان ۱۳خالان بەرامبەر ۱۱ خالان بینێن، دچارێکا چوارێ و ڤەبر دا هەر
چەندە یانەیا مێڤان پتر خال تۆمارکرن دەمێ ۲۰-۱۸ ئیناین، بەلێ پێکەفتنا
یانەیا دهۆک دچارێکا سیێ دا ما دبەرژوەندییا وان دا، ئەوێن شیاین یاریێ
بجوداهییا دو خالان بدەستخوەڤە بینین.

ئازاد مستەفا هاریکارێ
راهێنەرێ یانەیا دهۆک لدور ڤێ یاریێ بو ئاژانسا کوردستان یا دەنگۆباسان
(ئاکانیوز) گوت “یاریەکا بهێز بوو، تیما مە یا ماندی بوو، ب تایبەت ئەو
یاریکەرێن مە ئەوێن دخولا عیراقێ دا ژی یاریێ دکەن، هەر چەوا بیت ئەم شیاین
سەرکەفتنێن خوە پارێزین، هەر چەندە پێشمەرگەیێ سلێمانیێ ژی شیا ئاستەکێ
پێشکەفتی نیشان بدەت”.

خورشید مستەفا یاریکەرێ یانەیا دهۆک لدور ڤێ
یاریێ بو (ئاکانیوز) گوت “یاریەکا خوش بوو، بەلێ ئەم ل ئاستێ خوە یێ جاران
نەبووین سەرەرای هندێ کو تیما مە یا ماندی بوو، ئەم درژدین لسەر هەموو
ئاستەنگان ئەم سەرکەفتنێن خوە پارێزین و ناسناڤێ ڤی وەرزی ژی ببەین”.

ب
ڤی ئەنجامی یانەیا دهوک خالێن خو گەهاندنە ۲۰ خالان، ما ل جهێ خوە لسەرێ
لیستێ ب جوداهییا دو خالان ژ نێزیکترین هەڤرکا خوە یانەیا زاخۆ ئەوا ب ۱۸
خالان ل رێزا دوێ دهێت، یانەیا پێشمەرگەیێ سلێمانیێ ب ۱۳ خالان ل رێزا
چوارێ دهێت.
تێ زانین هەشت یانە هەڤرکیێ لسەر ناسناڤێ خولا ڤی وەرزی
دکەن، یاریێن وێ ل دووف سیستەمێ خولا دووقوناغ برێکا هاتن و چونێ ب
سەرپەرشتییا ئێکەتیا ناوەندی یا باسکت بولێ ل هەرێما کوردستانێ دهێنەکرن،
قارەمانا وەرزێ بوری یانەیا دهۆک بوو.

لە: ئیحسان حەسەن. نووس:
محەمەد عەبدوڕەحمان

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/5/291968/ FEED_NAME%

<!–Written by: –>
24/02/2012 16:19

هەولێر ۲۴ شوبات/فێبرایەر (ئاکانیوز)- سەرچاوەیەک لە وەزارەتی تەندروستیی
حکوومەتی هەرێمی کوردستان ڕای دەگەیەنێ کە ۲۵ بنکەی ۲۴ ساتی لە سنووری
پارێزگەی هەولێردا دێنە کردنەوە.

مەغدید سورچی بەڕێوەبەری گشتیی
فەرمانگەی تەندروستیی هەولێر بە ئاژانسی کوردستان بۆ دەنگوباس (ئاکانیوز)ی
ڕاگەیاند، ئێمە ئێستە کار دەکەین بۆ ئەوەی ۲۵ بنکە بکەینەوە لەناو هەولێر
تا ۲۴ سات کراوە بن، مەبەستیش ئەوەیە پێویست نەکا هیچ نەخۆشێک بۆ نەخۆشیی
ئاسان روو بکاتە نەخۆشخانەکانی فریاکەوتن.

لەبارەی کەمیی پێدانی
دەرمانیشەوە گوتی، دەرمان پێوەست نییە بە فەرمانگەوە، تەنیا پزیشک دەزانێ چ
دەرمانێک بۆ ئەو نەخۆشە باشە و بەگوێرەی پێویست بۆی دەنووسێ.

ڕوونی
کردەوە، کار دەکەین بۆ ئەوەی هاووڵاتییان بتوانن لە دوای دەوامی ڕەسمی
سەردانی ئەو نەخۆشخانانە بکەن و بە کەمتر لە نیوە تێچووی نەخۆشخانە
ئەهلییەکان نەشتەرکارییان بۆ بکرێ.

زیاتر گوتی، هەروەها بە نیازین
لەمەودوا سیستەمی ئەلیکترۆنی بەکار بێنین بۆ نەخۆشەکان بەو شێوەیەی هەموو
زانیارییەک لەبارەی تاکەکەسەوە بێتە زانین.

سورچی ئاماژەی بەوەش دا،
بۆ ئەمساڵ لەناو سنووری شاری هەولێردا دوو نەخۆشخانەی ۲۰۰ قەرەوێڵەیی
دەکەینەوە، یەکیان لە سەر ڕێگەی کەرکووک دەبێ و ئەوی تریش لەسەر ڕێگەی
مووسڵ دەکەینەوە، هاوکات دوو کۆمەڵگەی ددانیش لەناو شاردا دەکەینەوە و لە
شارۆکەی خەباتیش نەخۆشخانەیەکی ۱۰۰ قەرەوێڵەیی دەکەینەوە.

لە: ڕێبین حەسەن. نووس: وشیار ئەسوەد

Article source: http://www.aknews.com/ku/aknews/3/291971/ FEED_NAME%