בײַם טיש: בײלע שעכטער־גאָטעסמאַן, שײן בײקער, איציק גאָטעסמאַן, פּיני גלאַובער, שׂרה־חנה קאַטשקאָ, חײם װאָלף, אַנטאָני ראָסעל, און אַנדערע

 געװען אַ מחיה אױפֿצוטרעטן הײַנט בײַם שלום־עליכם־קולטור־צענטער, אַ דאַנק איציק גאָטעסמאַן, מיט לידער אױף ענגליש און ייִדיש. ביכער פֿאַרקױפֿט! אױך הנאָה געהאַט פֿון אַנטאָני ראָסעלס אָפּערעיִש־באַסאָװער שטים. דערנאָך געפֿירט טיש בײַ זיך אין דער הײם האָט בײלע שעכטער־גאָטעסמאַן, װאָס גרײט איצט צו אַ נײַ ביכל צום דרוק. אַחרון אַחרון חבֿיבֿ מעײן געװען אין דבֿרים ברומו של עולם מיטן בעל־”װעלט מיט װעלטעלעך”. הכּלל, ניו־יאָרק ־ אױך אַ ייִדישע שטאָט!

ווינקלעך עקסטאַז צינדן אונטער
אַ טאָל
פֿון שטילע שטיבער־קריזיסן.

אַרויף און אַראָפ, די פּיסקעס
פֿון פֿרױען
געוואָרענע די אומגעריכטע אוטאָפּיסטקעס.

דער הימל ווילקט זיך
ווידער אײַן
מיט אַ ויכולו.
]]> http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%a4%d6%bc%d7%aa%d7%99%d7%97%d7%94/feed/?lang=yi 0 http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%a4%d6%bc%d7%aa%d7%99%d7%97%d7%94/?lang=yi&utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25d7%25a4%25d6%25bc%25d7%25aa%25d7%2599%25d7%2597%25d7%2594 http://feedproxy.google.com/~r/zackarysholemberger/yiddish/~3/TxEyUfKLNx4/ http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%90-%d7%92%d7%95%d7%98%d7%a2-%d7%91%d7%a9%d7%95%d7%a8%d7%94/?lang=yi#comments Mon, 16 Jan 2012 18:42:15 +0000 sholem http://zackarysholemberger.com/?p=2170 דאס וועבזייטל דזשוסקול האט באצייכנט זאג כאטש להבדיל ווי איינס פון די בעסטע ביכער פון 2011! צי האט איר שוין אייער עקזעמפלאר?

אייביק מוזן מיר פֿירן אונדזער קאַמף אויפֿן הויכן פּליין פֿון ערלעכקייט און דיסציפּלין. מיר טאָרן ניט דערלאָזן אַז אונדזער שעפֿערישער פּראָטעסט זאָל זיך דעגענערירן אין פֿיזישער רציחה. אָבער און ווידער מוזן מיר שטײַגן צו די דערהויבענע הייכן פֿון טרעפֿן פֿיזישן כּוח מיט נשמה-כּוח. דער וווּנדערלעכער נײַער מיליטאַנטישקייט וואָס האָט אײַנגעשלונגען די נעגער-גאַס טאָר ניט דערפֿירן צו אַן אומצוטרוי פֿון אַלע ווײַסע מענטשן, וואָרן אַ סך פֿון אונדזערע ווײַסע ברידער, ווי עס ווײַזט זיך אַרויס פֿון זייער הײַנטיקן בײַזײַן, זעען שוין אײַן אַז זייער גורל איז געקניפּט און געבונדן מיט אונדזער גורל. זיי זעען שוין אײַן אַז זייער פֿרײַהייט איז ניט אָפּצובינדן פֿון אונדזער פֿרײַהייט. מיר קענען ניט גיין אַליין…

און וועס דאָס פּאסירט, ווען מיר לאָזן פֿרײַהייט קלינגען, ווען מיר לאָזן זי קלינגען פֿון יעדן דערפֿל און שטעטל, פֿון יעדן שטאַט און יעדער שטאָט, וועלן מיר קענען פֿאַרגיכערן דעם טאָג ווען אַלע קינדער פֿון אייבערשטן, שוואַרצע און ווײַסע, ייִדן און גוייִם, פּראָטעסטאַנטן און קאַטויליקער, וועלן קענען געבן זיך די הענט און זינגען מיט די ווערטער פֿון יענעם אַלטן נעגער-זמר, דערלעבט די פֿרײַהייט, דערלעבט די פֿרײַהייט, אַ לויב זײַן ליבן נאָמען, דערלעבט די פֿרײַהייט!

]]> http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%90%d6%b7-%d7%a7%d7%9c%d7%99%d7%99%d7%a0%d7%a2%d7%a8-%d7%90%d7%95%d7%99%d7%a1%d7%a6%d7%95%d7%92-%d7%a4%d6%bf%d7%95%d7%9f-%d7%9e%d7%90%d6%b7%d7%a8%d7%98%d7%99%d7%9f-%d7%9c%d7%95%d7%98%d7%a2%d7%a8-2/feed/?lang=yi 0 http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%90%d6%b7-%d7%a7%d7%9c%d7%99%d7%99%d7%a0%d7%a2%d7%a8-%d7%90%d7%95%d7%99%d7%a1%d7%a6%d7%95%d7%92-%d7%a4%d6%bf%d7%95%d7%9f-%d7%9e%d7%90%d6%b7%d7%a8%d7%98%d7%99%d7%9f-%d7%9c%d7%95%d7%98%d7%a2%d7%a8-2/?lang=yi&utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25d7%2590%25d6%25b7-%25d7%25a7%25d7%259c%25d7%2599%25d7%2599%25d7%25a0%25d7%25a2%25d7%25a8-%25d7%2590%25d7%2595%25d7%2599%25d7%25a1%25d7%25a6%25d7%2595%25d7%2592-%25d7%25a4%25d6%25bf%25d7%2595%25d7%259f-%25d7%259e%25d7%2590%25d6%25b7%25d7%25a8%25d7%2598%25d7%2599%25d7%259f-%25d7%259c%25d7%2595%25d7%2598%25d7%25a2%25d7%25a8-2 http://feedproxy.google.com/~r/zackarysholemberger/yiddish/~3/ZTbuNvO3EQQ/ http://zackarysholemberger.com/2012/01/%d7%90%d6%b7-%d7%91%d7%a2%d7%a1%d7%98%d7%a1%d7%a2%d7%9c%d7%a2%d7%a8-%d7%90%d7%b1%d7%a4%d6%bf%d7%9f-%d7%a9%d7%a4%d6%bc%d7%99%d7%a5-%d7%9e%d7%a2%d7%a1%d7%a2%d7%a8-%d7%93%d7%90%d6%b8%d7%a1-%d7%9e%d7%b2/?lang=yi#comments Fri, 13 Jan 2012 04:05:49 +0000 sholem http://zackarysholemberger.com/?p=2155 אין דעם נײַעם רובריק, װעל איך פּרוּװן בלי־נדר פֿאַרטײַטשן דעם ערשטן פּאַראַגראַף פֿון אַ הײַנטיק בעסטסעלער. פֿירלײגן זײַנען אָנגעלײגט.

געשען איז דאָס אַלע יאָר, געװען כּמעט אַ ריטואַל. און דאָס איז שױן געװען זײַן צװײ און אַכציקסטע געבױרן־טאָג. װען מע האָט, װי געװײנטלעך, צוגעשטעלט די בלומען, האָט ער אַראָפּגענומען די פּאַפּיר און דערנאָך אױפֿגעהױבן דעם טעלעפֿאָן כּדי צו קלינגען צום דעטעקטיװ־סופּערינטענדענט מאָרעל, װאָס האָט בײַם פּענסיִאָנירן זיך באַזעצט בײַם סיליאַן־אָזערע אין דאַלאַרנאַ. נישט נאָר זײַנען זײ געװען אין דער זעלבער עלטער, געבױרן געװאָרן זײַנען זײ אין זעלבן טאָג ־־ עפּעס אַן איראָניע אין דעם פֿאַל. דער אַלטער פּאָליציִאַנט איז געזעסן װאַרטנדיקערהײט מיט זײַן קאַװע, ארויסקוקנדיק אויף דעם קאַל.

נו און פֿאַר װאָס געפֿעלט מיר אַזױ? איך װיל נישט אַראָפּװאַרפֿן אַ ספּױלער, נאָר לאָמיר אױסרעכענען על רגל. דער סטיל, קודם־כּל, איז קאָנטראָלירט און רויִק, כאָטש דער ענין איז אַן ערנצטער און אַ דראַמאַטישער דאַרף דער מחבר נישט רײַסן זיך דעם האַלדז דאָס אַלץ איבערצוגעבן. ער באַהערשט זײַן סחורה און זײַן שפּראַך.

צװײטנס, האָט מען דאָ צו טאָן נישט מיט אַבי אַ מעשׂה נאָר אױך מיט אַ סאָציִאָלאָגישן קוק ־ סײַ פֿון אינעװײניק סײַ פֿון דרױסן ־ אױף דער “הײַמישער” קהילה. דאָס איז אױף װיפֿל איך דערמאָן זיך די ערשטע דערצײלונג ק”קס װוּ דער נאַראַטאָר רופֿט זיך אָן װי אַ שרײַבער. דאָס דערלױבט דעם נאַראַטאָר אַ ביסל מער פֿרײַהײט אין זײַנע באַשרײַבונגען און אין זײַן ראָלע אין נאַראַטיװ.

דריטנס, איז פֿאַראַן אין דער דערצײלונג אַ בולטע שפּיל צװישן דעם לשון־קודש װאָס װערט באַנוצט אין דער שול און די פּאַסירונגען פֿון דער מעשׂה אַלײן. איז דאָס אַן אמתע, זײער אַ ליטעראַרישע און עכט־ייִדישע דיגלאָסיִע ־ צװײ־שפּראַכיקײט.

עס װילט זיך אױך אַרױסהײבן אַ פּאָר חסרונות פֿון יוצא װעגן. דער לײענער הערט נישט גענוג פֿון אַ פּאָר העלדן װאָס ס’װערט זײ דערלאַנגט אַ פּאָר שורות װי אַ פֿאָרשפּײַז און דערנאָך ההעלד איננו. מע װאָלט געװאָלט זען אַזאַ פֿאַרלענגערונג, צופֿלײשיקונג פֿון דער דערצײלונג. און אפֿשר אַן אומיושרדיקע קריטיק, געגעבן דער פֿרױען־מצבֿ אין דער דאָזיקער קהילה, נאָר עס װילט זיך טאַקע הערן די קולות פֿון פֿרױען, װאָס שפּילן אַזאַ היפּשע ראָלע אין דער מעשׂה, כאָטש הינטער די קוליסן.

ואידך זיל גמור ־ גײ שױן לײענען.

ברענגט זאַפֿטיקע טרױערס, קרוכלע פֿאַרגעסנס
דערלאַנגט פֿרישע טרױמען, הײמיש פֿאַרטראַכטע, פֿון קעפּ
סײגים קעגן טױט, צאַפּלנדיקע סורפּריזן

מע דאַרף נישט זײַן קיין מלאך ליב צו האָבן רעגן

איז אַרױסצודרינגען, זאָגט דער שרײַבער, אַז די אַפֿריקאַנער-אַמעריקאַנער מוזן זיך שוין צואייגענען די מלחמה, זיך צו באַקענען פֿון דער נאָענט מיט אירע פֿאַקטן און געשעענישן. און מיר ייִדן, װאָס איז אונדזער אַחריות? װי דאָס פֿאָלק װאָס איז באַפֿױלן צו דערמאָנען זיך יעדן טאָג אין דער איבערלעבונג פֿון קנעכטשאַפֿט, מײן איך אַז מיר זײַנען מחויבֿ צו פֿאַרזיכערן, אויב ניט על-פי הלכה איז על-פי רעכט, אַז דאָס שװאַרצע פֿאָלק זאָל שטײַגן, און אַז ס’זאָל אױסגעמעקט װערן דער פֿלעק פֿון יענעם חטא-הקדמון.

שטעלט זיך אָבער װײַטער די פֿראַגע, װי קומט די (שװאַרצע) קאַץ איבערן װאַסער. און יענע פֿראַגע פֿרעגט זיך טאַקע נישט זעלטן אין מײַן איצטיקער סבֿיבֿה שױן צװײ מיט אַ האַלב יאָר, באַלטימאָר, די שטאָט דער יורד, װאָס איז מערסטנס באַװױנט פֿון אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער.

פֿאַראַן עטלעכע מעגלעכע צוגאַנגען, מיר ייִדן זאָלן שטיצן די אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער קהילה. אײנס איז זיכער די אַלטע צדקה־פּושקע, װאָס מע זאָל אױך אױפֿעפֿענען פֿאַר ענײ נוכריִם (װי חז”ל זאָגן אין גיִטין סא עמוד א).

פֿון דער װײַטנס איז זיכער גרינגער צו שטיצן אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער מיט וווילע טשעקעלעך אָן צו טײלן זיך אין דער שטאָטס פֿרײדן און לײדן. גרינגער צו װױנען אין רו און מזל־ברכה אין פּײַקסװיל אײדער צו שטיצן מיט אײגענע קינדער די שטאָטשולעס, מיט אײגענע קערפּער דעם עפֿנטלעכן טראַנספּאָרט, און דערעיִקר ־ מיט אײגענע ממתּקים די שטאָטקאַסע. איך קען נישט זאָגן אַז מײַן אומר דעקט זיך מיט מײַן עושׂה, נאָר איך קען קאָנסטאַטירן מיט אַ פֿולן מױל אַז מע מוז זיך פֿילן מחויבֿ אױף עפּעס אַן אופֿן, מיט טאַט. פּראָגרעסיװע געפֿילן זײַנען נישט גענוג, אומליבעראַלע שױן אָפּגערעדט.

גיב אָדער אַ טראַכט װאָס דאָס מײנט, אַז אױף אַזאַ גרױסן באַנד איז נישטאָ קײן בעלן. פֿאַראַן, דאַכט זיך, צװײ מעגלעכע אָפּרופֿן. דער טראַדיציאָנעלער איז אַראָפּצולאָזן די הענט און אַ זאָג טאָן ־ מיט אַ געװײן ־ “געװען, געװען אַ מאָל אַן עולם” ־ און אַזױ װײַטער. פֿאַרטיק!

דעם שװערערן דרך װאָלט מען אָבער געדאַרף אָפּקלײַבן אױף אַ פּלאַנמעסיקן אופֿן נאָך אײדער מע וויל אַרױסגעבן אַזאַ דיקן ספֿר. דאָס הײסט, דערגײן װאָס ס’איז טאַקע דער געװוּנטשענער עולם און װי אַזױ דערלאַנגען זײ די סחורה. געדרוקטערהײט צװישן טאָװלען? אופֿן אינטערנעט?

אױב מע װיל פֿאַרשפּרײטן לעקסיקאָנען און נישט אַװעקשטעלן מצבֿות (אָדער ביכער אין אַזאַ פֿאָרעם), הײסט עס.