Özgür Önal | Blog

İşletim Sistemi Açık Kaynak Kod ve Linux PART 3

Freedom — Tue, 20 Jul 2010 10:15:26 +0000

Herkese bugünlük de merhaba yazı dizimizin artık son bölümündeyiz. Bugünde Linux’dan bahsedeceğiz. Nasıl ortaya çıktı? Kimler geliştirdi? gibi sorularımıza yanıt arayacağız.

Yazı dizimizin ilk bölümünden de hatırlayacağınız gibi Linux’un ihtiyaca göre kişiselleştirilemeyen bilgisayarlardan ve arka planda ne olduğunu bilmediğimiz gibi sebeplerden dolayı ortaya çıktığını söylemiştik. Linux’un ortaya çıkışı bizim iki cümleyle anlattığımız gibi kolay mıydı? Hiç de söylendiği kadar kolay değildi. 1960 larda başlayan serüven 1994 yılında Linux 1.0′ın yayınlanmasına kadar devam etti. İlk olarak Bell laboratuvarlarında çalışan mühendisler, MIT(Massachusetts Institute of Technology) ve General Electronic’in ortaklaşa yürüttükleri bir projede “Multics” isimli bir işletim sistemi geliştirilmiştir. Bell Laboratuvarları bu projeden çekilene kadar iki çalışanı, Dennis Ritchie ve Ken Thompson, bu proje de çalışır. Bell Laboratuvarların bu projeden çekildikten sonra bu iki kişi yeni bir projede bir işletim sistemi ortaya çıkarırlar. İşletim sistemine “Multics” adından esinlenerek “Unics” ismi takıldıysa da daha sonraları bu isim UNIX olarak değiştirildi. UNIX’in en temel özelliği Dennis Ritchie tarafından yaratılan C programlama dili ile oluşturulmasıydı. İşletim sistemleri o güne kadar sistemin mimarisine bağlı olan makina dili ile yazılmaktaydı. UNIX işletim sistemi makine dili yerine C dili temel alınarak kodlanmıştı. Bu da işletim sisteminin diğer platformlara taşınmasını kolaylaştırıyordu. UNIX işletim sistemi duyulmaya başladıktan sonra başta üniversiteler olmak üzere birçok kişi ve kurumun ilgisini çekti. Özellikle üniversitelerin bilgisayar bilimleri bölümlerinde okuyan ve çalışan kişilerin desteği ile birlikte UNIX kısa zamanda büyük bir ilerleme kaydetti. Bunun sonucu olarak da en önemli bilgisayar işletim sistemi unvanını eline geçirdi. 1980′lerin başında lisanslar ile pazarlanmaya başladı. UNIX’in ortaya çıktığı günden itibaren işletim sisteminin gelişmesine yardımda bulunan birçok kişi bu karara karşı çıktı. Bunun üzerine amacı UNIX benzeri ve dağıtılabilen bir işletim sistemi ortaya çıkarmak olan GNU projesi GPL’ninde ortaya çıkmasını sağlayan Richard Stallman tarafından başlatıldı. GNU’yu desteklemesi için 1984 yılında Stallman ve arkadaşları “Free Software Foundation( FSF)” adı altında bir başka projeyi de hayata geçirdiler. FSF’te “free” ile anlatılmak istenen bedava olan yazılımdan çok özgürce dağıtılan yazılım manası taşımaktaydı. FSF’e göre herhangi bir amaç için kullanılabilen, kopyalanıp üzerinde gerekli değişiklik yapılabilen ve daha gelişmiş bir yazılım sistemine dahil edilebilen serbest yazılım (free software) olarak kabul edilmişti. Bu özgürlükler için temel olarak gereken şey yazılımın koduna erişimdi. Bu yüzden bu akım aynı zamanda “Kaynak Kodu Açık Yazılım- Open Source Software(OSS)” olarak da anılır. UNIX işletim sistemini para ile satılmaya başlayana kadar üniversitelerde bilgisayar bilimi öğrencilerine işletim sistemlerini öğretmek için kullanılan bir araçtı. Bell’in yaptığı değişiklik sonrasında üniversitelerin yeni bir işletim sistemine ihtiyacı olduğu saptandı. Bunun üzerine Andrew Tannenbaum, UNIX benzeri bir işletim sistemi olan MINIX işletim sistemini ortaya çıkardı.

Sonrasın da ise Linux’un yaratıcısı olarak görülen işletim sistemlerinde en önemli bölümü geliştiren finli bilgisayar bilimi öğrencisi Linus Torwalds 1990 yılında Intel mimarisindeki bilgisayarlar için hafıza yönetimi yapan bir yazılım üzerinde çalışmaya başladı. Bir zaman sonra bu projesinin genişletilmiş halinin UNIX çekirdeği gibi çalışabileceğini farketti. 1991 yılında comp.os.minix haber grubuna üzerinde çalıştığı projeyi bildiren ve geliştirme için öneri isteyen bir mesaj gönderdi. Torwalds bu yeni işletim sistemi üzerinde program geliştiren ve para ile satılmasına karşı çıkan programcı kişilerden de Linux’un geliştirilmesi için yardım teklifleri gelmeye başladı. Linux’un bir önemli yanı ise GNU projesinin eksik olan bir parçasını doldurmasıydı. GNU projesi çerçevesinde yaratılacak olan Unix benzeri işletim sisteminin çoğu parçaları bitmişti. Yapılmayan en önemli parça işletim sisteminin çekirdeği idi. Bu eksikte Linux tarafından kapatılmış oldu. 1994 yılında Linux 1.0 serisi kernel GPL altında yayınlandığında, Linux 100.000 kullanıcıya erişmişti. Günümüzde Linux’un milyonlar ile belirtilen bir kullanıcı kitlesi bulunmaktadır. Bu gelişime ve güvenlik özelliklerine rağmen yapılan araştırmalarda Linux’un çoğunlukla sunucu bilgisayar olarak ya da güvenliği çok önemli kurumlarda kullanıldığı ortaya çıkmıştır. Dünya da şuan kullanılmakta olan yüzlerce çeşit Linux sürümü bulunmaktadır. Bu kadar çok çeşitliliğin olmasını sağlayan ise açık kaynak kodun güzel yanlarını ortaya çıkarmakta ve bunları bize sunmaktadır. Bir çok sürüm olmasına rağmen, işletim sistemlerinde bahsetmiş olduğumuz çekirdek yapı tamamı ile Linus Torwalds’un geliştirilmiş olduğu Linux çekirdek yapısıdır. Linux’ları artık kullanım amacımıza göre seçmek mümkündür. Örneğin masaüstü bilgisayarlarında multimedya özelliklerini kullanacaksanız o zaman sizin sunucu araçlarını içeren bir dağıtım kullanmanıza gerek yoktur. diyorsanız öte yandan “Linux’un sadece komut satırını kullanacağım.” diyorsanız çok büyük sürümleri kullanmanız gerekmez. Oyun amaçlı bir kullanım söz konusu ise tamamıyla grafik tabanlı ve donanım desteği geniş bir Linux dağıtımı işinizi görecektir.

Yazımızın son bölümünde noktayı attık. yazı dizimizi bitiriyoruz. Umarım yararlı olur.

Özgür ÖNAL

İşletim Sistemi Açık Kaynak Kod ve Linux PART 2

Freedom — Mon, 19 Jul 2010 03:50:19 +0000

Bugün de açık kaynak kod nedir? Bundan bahsedeceğiz. Açık kaynak kodlu (open source) işletim sistemleri dün anlatmış olduğumuz işletim sistemleri bölümleri göz önünde bulundurularak geliştirilmiştir. Bu programların en büyük özelliği adından da anlaşılacağı gibi kodlarının herkes tarafından görülebilmesi ve bunlar üzerinde değişiklikler hatta geliştirmeler yaparak kullanılabilmesine olanak sağlaması Microsoft Windows yazılımları nazarında bir adım öne çıkartmaktadır. Açık kaynak kodlu yazılımlar artık Dünya’da yeni bir iş çevresi de oluşturmaktadır. Yazılımcılar kullandıkları programlama dilleri ile kaynak kodlar geliştirir ve diğer yazılımcılarla birlikte imece usulü ile bütün kaynak kodları bir derleyici dili altında toplayarak bir programı ortaya çıkarırlar. Açık kaynak kodu savunan programcılar, programlarla birlikte kodlarının da verilmesinin hem geliştirmede hem de programın mükemmel düzeyde kullanılabilirliğini sağlamak için çok önemli olduğunu düşünmektedirler. Çünkü kodların görülebilir olması nerede hatalar olduğunun denetlenmesini ve geliştiren kişilerin haricinde başka insanlar tarafından düzeltilmesinin daha kısa zamanda olduğunu yaptıkları yazılımların gelişimlerinde de göstermektedirler. Bu tür işletim sistemleri ihtiyaca göre basitleştirilebilir veya güvenlikli hale getirebilir. Güvenlik ise günümüz dünyasında büyük problem olarak göze çarpmaktadır. Almanya, İspanya, Meksika, Brezilya, Çin, Kore, Hindistan gibi birçok ülke, kamu kurumlarında açık kaynak kodlu yazılımların kullanımını zorunlu hale getirmiş ve kendi ülke güvenliklerini kontrol altına almış hem de ekonomi olarak büyük külfetten kurtulmuşlardır. Bu iki unsuru en önemli sebep olarak gösteren Avrupa Birliği, UNESCO, Dünya Bankası gibi kuruluşlarda açık kaynak kodlu yazılımları desteklemektedirler. İşte bu çerçeve de Türkiye’de TÜBİTAK’ın girişimi ile bu yönde ULUDAĞ: Ulusal Dağıtım Projesi başlatılmış ve bir Linux dağıtımı olan Pardüs Ulusal İşletim Sistemi hazırlanmıştır.

Elimizde bir işletim sistemimiz olmasına rağmen diğer Dünya ülkeleri gibi bizde kamu kurum ve kuruluşlarımızda bunu kullanmaya geçemiyoruz ya da geçirilmek istemiyoruz. Konunun bu kısmı biraz siyası tamamen duygusal nedenlerden oluşuyor karıştırmayalım şimdi. Tabi ki kullanmamamızın en önemli nedenlerinde biri de halen çalışan insanlarımızın ve yetiştirilen insanların açık kaynak kodlu işletim sistemlerini verimli bir şekilde kullanabilecek bilgisayar becerisine sahip olmamasından kaynaklanmaktadır. Sanırsam bu da insanlarımızın bilgisayar kullanımını de messenger, facebook, office word ve excel gibi programlardan ibaret sanmasından oluşmaktadır.

Açık kaynak koda dönecek olursak burada bir şeyin üzerinde önemle durulmalıdır. Açık kaynak kodlu yazılım demek tamamıyla uluslar arası bir lisansı olmayan programlar olarak nitelendirilmemelidir. Bu tür yazılımlarında lisansları vardır. Dünya’ da ki bir çok program genel kamu lisansı ( general public licence)’na sahiptir. Bu lisans genel olarak açık kaynak kodlu yazılımların hem üreticisini hem de kullanıcısını destekler bir yapıya sahiptir. 1983 yılında Richard Stallman tarafından esasları ortaya konulan bu lisansta programlar üzerinde değişiklikler yapılabilir ve para ile satılabilmektedir. Yani koşullar içinde aslında programların ücretsiz olması gibi bir şart olmadığını ama üretici yazılımcıların çoğunun ücretsiz olarak dağıtılmasını kabul etmelerinden dolayı, sanki bu lisans ücretsiz yazılımların lisansı gibi de görülmektedir. Aslında buradaki en büyük amaçta kullanıcı konumunda bulunanların kodları isteklerine göre değiştirerek yeni yazılımlar yapmasını ve bir gün kullanıcı konumundan üretici konumuna geçe bilmelerine imkan sağlamaktır.

Bugünde açık kaynak kodu anlattık yarın ise belki de bilgisayar teknolojisinin hızla yükselmesini sağlayan C dillerinin ortaya çıkışından ve Linux dan bahsedeceğiz.

İşletim Sistemi Açık Kaynak Kod ve Linux PART 1

Freedom — Sun, 18 Jul 2010 01:45:40 +0000

İşletim sistemleri bilgisayarımızda kullandığımız en önemli yazılım olarak karşımıza çıkar. İşletim sistemleri, bilgisayarımız da bulunan bütün donanımları, girdi ve çıktı aygıtlarımızı, verdiğimiz komutları kontrol eder. Fakat günümüzde bilgisayarlarımız da en yaygın şekilde kullandığımız Microsoft Windows işletim sistemlerinin ne kadar kişisel veya ne kadar bizim kontrolümüz altında olduğuna eminiz! Kullanılan işletim sistemlerinin kişiselleştirilmesi, özelleştirilmesi tamamen üretici firmanın kullandığı kodların bize bıraktığı izinler doğrultusundadır. Bilgisayarımızın tamamen bizim kontrolümüz altına girmesi ancak ve ancak işletim sisteminin kodlarını görerek onlar içinde, işimize yarayacak şekilde değişiklikler yapmakla mümkündür. İşte bu ihtiyaçlar doğrultusunda Unix’le başlayan ve Linux’un gelişimini sağlayan açık kaynak kodlu yazılımlar ortaya çıkmıştır. Fakat kapitalist düzenin getirdiği bazı olumsuzluklar ya da bazı yazılımcıların ücretsiz ücretsiz olarak yazılım geliştirmenin mantıksızlık olduğunu düşünmesi, açık kaynak kodlu yazılımların dünyaca ünlü yazılımlar haline gelmesini engellemiştir. Burada şu sorular karşımıza çıkıyor. Bedava işletim sistemi olur mu? Olursa ne kadar kullanışlı olabilir? İşte bu sorunun cevabı çeşitli firmalar tarafından üretilen ve Microsoft Windows yazılımlarının tek rakibi olan Linux yazılımlarıdır.

İşletim sistemleri geliştirilirken ön planda tutulan bir sıra mevcuttur. Bunlar kullanıcı, kabuk, sistem çağrıları, çekirdek ve donanımdır. Kullanıcı bu sıraya göre bilgisayarla çoktan aza doğru doğrudan bağlantı kurabilmektedir. Hatta donanım bölümünde hiç çekirdek bölümünde ise çok az işlem yapabilir. Son 15-20 yıllık periyotta hayatımıza giren grafik tabanlı arayüz sayesinde, üstteki sıralamada kullanıcı ve kabuk arasında bir iletişim merkezi daha var olmuştur. Fakat bu bölümde katmana dahil olarak görülmektedir. Yani kullanıcının gördüğü ekranlar işletim sisteminin kabuk kısmını oluşturur. Kabuk kısmına örnek vermek gerekirse Microsoft Windows işletim sistemlerinde DOS komut penceresi, Pardüs de ise konsol( console ) dur. İşletim sisteminde en önemli bölüm ise çekirdek ( core ) kısmıdır. Bu kısım donanımlarla bağlantı kurarak çalışmasını ve üzerilerinden işlem yapabilmemizi sağlar. Sistem çağrıları ise bize çekirdekten ya da donanımlardan gelen bilgilerin işe yarar olanlarını bize gönderen bölümdür.

Bugünkü yazımızı biraz toparlayacak olursak işletim sistemlerinin nasıl geliştirildiği, üretici firmaların bize sağladıklarını ve kısıtlarını bunların nasıl bizim kontrolümüz altına girebileceğinden bahsettik. Yarında açık kaynak kod nedir ne değildir? Neler açık kaynak kod kavramına girer? Bunlardan bahsedeceğiz.

Blogculuğa da el attık

Freedom — Fri, 16 Jul 2010 03:29:04 +0000

seni düzenlicem ama uykum geldi yarına inş..