A antropoloxía, como conglomerado de disciplinas, denominadas e constituídas de diversas maneiras en diferentes países como antropoloxía cultural, antropoloxía social, etnoloxía, etnografía, arqueoloxía, lingüística, antropoloxía física, folclore, historia social e xeografía humana, aceptou, tanto implícita como explicitamente, a responsabilidade de crear e preservar rexistros de costumes e seres humanos que están a desaparecer da terra, xa sexan estes pobos poboacións innatas e pre-alfabetizadas illadas nalgunha selva tropical, ou nas profundidades dun cantón suízo, ou nas montañas dun reino asiático. O recoñecemento de que as formas de comportamento humano que aínda existen desaparecerán inevitabelmente formou parte de toda a nosa herdanza científica e humanística. Nunca houbo traballadores suficientes para recoller os restos destes mundos, e do mesmo xeito que cada ano varias especies de criaturas vivas deixan de existir, empobrecendo o noso repertorio biolóxico, cada ano algunha lingua falada só por un ou dous superviventes desaparece para sempre coas súas mortes. Este coñecemento proporcionou unha dinámica que sostivo ao traballador de campo tomando notas con dedos fríos e apertados nun clima ártico ou facendo os seus propios colodións húmidos nas difíciles condicións dun clima tórrido.

[Tirado de Principles of Visual Anthropology, 1977, pp. 3-10]

Mércores 4 ás 21:30 no Pichel
Trance e danza en Bali
(Trance and Dance in Bali, Margaret Mead e Gregory Bateson, EUA, 1952, 22′, VOSG)
Sigui 1968: Os bailaríns de Tyogou
(Sigui 1968: Les danseurs de Tyogou, Jean Rouch e Germaine Dieterlen, Francia, 1968, 26′, VO)
Partido alto
(Partido alto, León Hirzsman, Brasil, 1976, 22′, VOSG)
Vagón de cola espido
(Nude Caboose, Guy Maddin, Canadá, 2006, 2′, VO)

MARZO 2026
MIRA QUEN BAILA

Mércores 4 ás 21:30 no Pichel
Trance e danza en Bali
(Trance and Dance in Bali, Margaret Mead e Gregory Bateson, EUA, 1952, 22′, VOSG)
Sigui 1968: Os bailaríns de Tyogou
(Sigui 1968: Les danseurs de Tyogou, Jean Rouch e Germaine Dieterlen, Francia, 1968, 26′, VO)
Partido alto
(Partido alto, León Hirzsman, Brasil, 1976, 22′, VOSG)
Vagón de cola espido
(Nude Caboose, Guy Maddin, Canadá, 2006, 2′, VO)

Venres 13 ás 20:30 no Teatro Principal
Xinetes divinos: Os deuses viventes de Haití
(Divine Horsemen: The Living Gods of Haiti, Maya Deren, Teiji Ito, Cherel Ito, EUA, 1954, 52′, VOSG)

Mércores 18 ás 21:30 no Pichel
Ema
(Ema, Pablo Larraín, Chile, 2019, 102′, VO)

Mércores 25 ás 21:30 no Pichel
D.A.N.C.E. (Dixital! Audiovidual! Navegación! Clips! Escolma!)

O filme de 1990 Reminiscencia plena comeza con Vilos Cohaagen, o gobernador do asentamento en Marte, apuntando a importancia do mineral de terbinio. Cohaagen é un ditador corporativo convertido en cargo público, así que calquera esperanza de que fose quen de poñer as necesidades da vida humana por diante está desaparecida. El e os seus homes descobren un reactor alieníxena feito do moi buscado mineral de terbinio, pero Cohaagen desexa manter o monopolio da venda de aire á cidadanía de Marte e entón esfórzase moito por asegurar que o reactor nunca se encenda. Está pensado para xerar aire respirable para o planeta ao derreter un glaciar masivo de xeo soterrado, librando así osíxeno abondo para neutralizar a atmosfera tóxica de Marte. Cohaagen, de feito, planea estoupar o reactor para impedir que suceda calquera tipo de purificación de aire. É case imposible imaxinar este nivel de avaricia.

Tal como están as cousas, podería non ser un futuro moi lonxano. É sinxelo imaxinar como sería a privatización do aire cando non é un recurso natural. Reminiscencia plena explora o que podería pasar cando as corporacións privadas teñen control dun recurso que aínda non é accesible para todo o mundo. Se houbese un xeito de privatizar o aire respirable na Terra, hai bastantes probabilidades de que pasaría como coa auga.

[Tirado de: https://www.syfy.com/syfy-wire/total-recall-andthe-danger-of-privatizing-of-natural-resources%5D

Mércores 25 de febreiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Reminiscencia plena
(Total Recall, Paul Verhoeven, EUA, 1990, 109′, VOSG)

A década de 1970 foi unha década revisionista para o cinema negro. Foi chamada a década do «Novo Hollywood Negro». Por primeira vez na historia do medio, os estudios produciron filmes orientados á poboación negra e dirixidos directamente a agradalos. O novo auxe deste tipo de cinema da década de 70 deu lugar á chamada blaxploitation e centrouse en distintos tipos de películas. Filmes de acción co proxeneta/foraxido/ rebelde como heroe popular como A caralllllluda canción do doce Sweetback (Sweet Sweetback’s Baadasssss Song, Melvin Van Peebles, 1971), Shaft (Shaft, Gordon Parks, 1971), Superafouto (Superfly, Gordon Parks Jr., 1972); comedias da comunidade negra como O algodón chega a Harlem (Cotton Comes to Harlem, Ossie Davis, 1970); películas de acción e bélicas protagonizadas por atletas negros como O. J. Simpson, Rafer Johnson, Jim Brown, Fred Williamson; filmes familiares negros como Sonda (Sounder, Martin Ritt, 1972); películas de mulleres, tanto de acción como Coffy (Coffy, 1973) como de romances tráxicos como A dama canta o blues (Lady Sings the Blues, Sidney J. Furie, 1972); comedias de unión entre homes brancos e negros como os filmes de Richard Pryor; musicais negros como O mago (The Wiz, Sidney Lumet, 1978)…

A blaxploitation e as comedias negras da década de 1970 celebraban a vida na comunidade urbana negra (xeralmente Harlem), incluíndo as raíces negras… e os adornos do gueto: os edificios de vivendas, así como a conversa, os manierismos e a sofisticación das rúas. Estes filmes ríanse dos vellos personaxes negros e cos mesmos (negratas simpáticos, machos, señoras pintadas…). Estes fixeron alarde do poder negro, cruzaron as fronteiras de clase e sexuais previamente tabú e desafiaron o racismo en todos os niveis da sociedade branca. Ao salientar unha forma militante de separatismo negro, algúns rexeitaron os valores asimilacionistas da clase media negra. Ao mesmo tempo, moitas destas obras trataban ás mulleres negras como prostitutas.

[Tirado de Hollywood and the Cinema of Racial Violence, pp. 17-32]

Mércores 18 de febreiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Eu son Joaquín
(I Am Joaquin, Luis Valdez, México-EUA, 1969, 20′, VOSG)
Os vendidos
(Los vendidos, Luis Valdez, México-EUA, 1972, 25′, VOSG)
Eu son alguén
(I Am Somebody, Madeline Anderson, EUA, 1970, 28′, VOSG)

Durante a súa primeira estancia en California, Agnès Varda negociaba con Columbia a produción dunha idea que titularía Paz e Amor (Peace and Love). Pero cando o estudo lle negou a concesión do corte definitivo do proxecto, ela abortou todo. Así, canalizou o seu desencanto e enerxía creativa na súa próxima peza, o filme de 1969 Lions Love (… and Lies). A propia Varda fala desta informe meditación sobre contraculturas e políticas americanas coma un collage (recuperando a especialidade do seu tío Yanco [ver o texto a continuación Uncle Yanco e Black Panthers: Ollando Oeste]).

Ficando nun punto ambiguo entre ficción e documental, comedia e traxedia, narración e abstracción, Lions Love é a película californiana definitiva de Varda: un perpetuamente soleado retrato do libre albedrío, alternando entre o acedo e o naif, que amosa as vantaxes e as limitacións da vida hippie.

Protagonizada por un elenco de rechamantes emisarios estetas da escena artística de Nova York, Lions Love transporta a Os Ánxeles á actriz Viva (dada a coñecer como habitual nas películas experimentais de Andy Warhol), encarnando un epicentro para a película de voz adurmiñada e cabelo encrechado. Vese acompañada polo dúo de James Rado e Gerome Ragni, cuxas máis que abundantes melenas aquí constitúen unha referencia extra-textual ao icónico teatro musical que escribiron e protagonizaron dous anos atrás, Hair (1967). Nun apartamento alugado nas cuíñas de Hollywood, Viva, Jim e Gerry — facendo unha dramatización deles mesmos — vaguean pola cama ou pola piscina, discutindo as virtudes da arte clásica, as estrelas do cinema e o amor libre; un intre despois, a verdadeira realizadora underground neoiorquina Shirley Clarke (portando lentes de sol e un marabilloso, malia que basto, abrigo de leopardo) entra en escena, facendo aparentemente de si mesma / dunha directora neoiorquina que foi chamada para gravar unha película en L.A. “Que ven antes, a peli ou a realidade?” Clarke pregunta, evidentemente, como vehículo de Varda.

[Tirado de: https://www.criterion.com/current/posts/3654- eclipse-series-43-agnes-varda-in-california?srsltid=AfmB Oop0j5srJ7cSsCTQrEUYugorfPmmeJoOxLSjVpBXnofBmv vho5S2]

Mércores 11 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Os leóns aman
(Lions Love, Agnès Varda, Francia-EUA, 1969, 110′, VOSG)

Esperamos demasiado dos nosos dirixentes ou demasiado pouco? Consideremos este guión de Hollywood: un membro pouco relevante dun partido político é elixido presidente dos Estados Unidos, «morre» nun accidente de tráfico e, posteriormente, renace como un líder mesiánico que, posuído por algún poder superior, establece a lei marcial, acaba co desemprego, liquida o crime organizado e intimida o mundo para que acepte unha Pax Americana.

Materializado o guión na primavera de 1933, baseado nunha novela do político británico Thomas F. Tweed que se publicou anonimamente nos Estados Unidos o mesmo mes en que Hitler chega ao poder en Alemaña, Gabriel sobre a Casa Branca era unha película con algo que dicir. De feito, era un memorando para o presidente entrante dos Estados Unidos, Franklin Delano Roosevelt, enviado (a través do produtor Walter Wanger e o director Gregory La Cava) polo magnate dos medios de comunicación William Randolph Hearst.

Gran entusiasta do cinema desde os seus inicios, Hearst xa fixera elaboradas películas caseiras e noticiarios en 1911. En 1914 presentou a América a sensacional Os perigos de Pauline de Pathé e, un ano despois, fabricou as súas propias aventuras en serie, que, do mesmo xeito que os noticiarios, foron facilmente usadas nas súas cruzadas políticas. O vehículo para o lucimento de Irene Castle de 1917, Patria, defendía con tanta vehemencia as guerras contra Xapón e México que o presidente Woodrow Wilson intentou cancelala. Despois diso, Hearst calmouse. Despois de 1919, a súa Cosmopolitan Pictures dedicouse principalmente a mostrar o talento da súa amante Marion Davies.

[Tirado de Film Comment, Volume 48, nº5, setembro-outubro de 2012. Dispoñible en https://www.filmcomment.com/article/executive-action-gabriel-over-the-white-house-j-hoberman/%5D

Mércores 4 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Gabriel sobre a Casa Branca
(Gabriel over the White House, Gregory La Cava, EUA, 1933, 86′, VOSG)

FEBREIRO 2026
O IMPERIO CONTRAATACA II 

Mércores 4 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Gabriel sobre a Casa Branca
(Gabriel over the White House, Gregory La Cava, EUA, 1933, 86′, VOSG)

Mércores 11 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Os leóns aman
(Lions Love, Agnès Varda, Francia-EUA, 1969, 110′, VOSG)

Mércores 18 de febreiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Eu son Joaquín
(I Am Joaquin, Luis Valdez, México-EUA, 1969, 20′, VOSG)
Os vendidos
(Los vendidos, Luis Valdez, México-EUA, 1972, 25′, VOSG)
Eu son alguén
(I Am Somebody, Madeline Anderson, EUA, 1970, 28′, VOSG)

Mércores 25 de febreiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Reminiscencia plena
(Total Recall, Paul Verhoeven, EUA, 1990, 109′, VOSG)

DDH (Deedee Halleck): Hai analoxías coa forma en que se trata ás persoas de cor na nosa sociedade: os teus filmes abordaron o racismo antes de que estivese de moda.

SC (Shirley Clarke): Identifiqueime coa xente negra porque non podía abordar a cuestión das mulleres e a transpúxena. Podía entender moi facilmente os problemas dos negros e, dalgún xeito, equiparábaos a como me sentía. Cando fixen A conexión, que trataba sobre drogadictos, non sabía nada sobre a heroína e importábame aínda menos. Era un símbolo: a xente que está fóra. Sempre me sentín soa e fóra da cultura na que estaba. Crecín nunha época na que as mulleres non dirixían as cousas. Aínda non o están a facer.

DDH: A conexión é un dos poucos casos nos que a documentación tivo tanta ou maior vida que a peza de teatro. A xente chámaa “Shirley Clarke’s Connection”.

SC: É realmente o filme de Shirley Clarke sobre A conexión de Jack Gelber, orixinalmente producida polo Living Theater. Ese é o título correcto. A miña achega foi transformala, traducila. A conexión como filme foi moi diferente da obra de teatro, aínda que empregamos algúns dos mesmos actores. Salvaxe/Amor (Savage/Love, 1981), a peza en vídeo de Sam Shepard con Joe Chaiken, foi escrita orixinalmente para o teatro. Despois encargueime eu dela, refilmeina, graveina e despois diso sometina a un proceso de vídeo que a cambiou. E aos dous, ao ver o produto final, encantoulles.

[Tirado de https://davidsonsfiles.org/shirleyclarkeinterview.html%5D

Mércores 28 de xaneiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
A conexión
(The Connection, Shirley Clarke, Estados Unidos, 1961, 110′, VOSG)

Aconteceu Preto da Súa Casa é un falso documental con varias capas realizado en 1993 por tres estudantes belgas de cinema: Remy Belvaux, Andre Bonzel e Benoit Poelvoodre. É unha longametraxe sobre un asasino en serie e o equipo de rodaxe que se adica a filmar a súa vida cotiá e os seus asasinatos. O equipo comeza só filmándoo, mais remata por verse totalmente implicado nos seus horrendos actos. Aconteceu Preto da Súa Casa, no seu uso da forma e estilo de falso documental, participa de forma moi consciente nun debate sobre o documental e, en particular, sobre a autoridade da mirada documental. A polémica tamén destaca a obsesión dos programas de «actualidade» co extraordinario ou co estraño. (…)

Aconteceu Preto da Súa Casa xoga despiadadamente cos códigos e as convencións da pantalla documental, en particular coa forma observacional, que favorece a non intervención por parte do cineasta, con menos énfase na exposición (Nichols, 1991: 38–39). É cecais o documental observacional o que mellor ilustra a ideoloxía documental en termos do que afirma prometer e do que nós, como público, esperamos del. O documental semella ter un propósito tan obvio que xustifica innecesario un escrutinio máis detallado. No seu obxectivo de documentar o mundo sociohistórico, a importancia de calquera texto documental reside na súa referencialidade. É dicir, o que se indica sobre o mundo social a través dos seus sons e imaxes, no xeito en que os documentais deixan rastros do mundo físico (real)

[Tirado de Roscoe, J. (2006). Man Bites Dog: Deconstructing the Documentary Look. En G. D. Rhodes
e J. P. Springer (eds.), Docufictions: Essays on the Intersection of Documentary and Fictional Filmmaking (pp. 205-215). Jefferson, NC, EUA: McFarland & Co.]

Mércores 21 de xaneiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Aconteceu preto da súa casa
(C’est arrivé près de chez vous, Rémy Belvaux, André Bonzel, Benoît Poelvoorde, Bélxica, 1992, 95′)

[Tras amosar un anaco de A Sense of History (1992)]

BH: Entón, moitas cousas pouco comúns aquí. En primeiro lugar, é Mike Leigh quen dirixe o teu guión, ti o escribiches, o cal é insólito. Leigh sempre escribe o que dirixe. Como sucedeu, que ti crearas isto?

JB: Estaba camiñando só e falando para min e din con esta voz, este personaxe en realidade. E quedei rumiando nesa voz, pensei «oh, é nova esta voz, nunca antes encarnara a este home». Así que o seguín interpretando, en modo documental. A idea de transformalo nun documental monologando á cámara veume de súpeto.

BH: É un falso documental. Moi, moi verosímil. Feito nun estilo documental clásico, moi BBC.

JB: Si, e esa era a idea orixinal. Mentres seguía falando nesa voz, comecei o discurso de novo e agora estaba a inventar a historia da súa vida, e seguía. Ocorréuseme entón darlle á historia todo este arco escuro, e así rematou. Comentei a idea con outras persoas, tíñao gravado nunha cinta de audio, e, entre estas, Mike, dixo «vale, déixame escoitala». E deille a cinta, e el dixo «temos que facelo». Logo falou con David Orkin, que estaba en Channel 4 daquela, e deu a súa aprobación, xa que estaba emocionado de conseguir a producir unha película de Mike Leigh que non levase dous anos para gravar. Sabía de que ía e sabía que xa había un guión feito e estaba todo pensado.

Tirado de: https://www.bafta.org/media-centre/pressreleases/jim-broadbent-a-life-in-pictures/%5D

Internándose no modelo de falso documental popularizado recentemente por This Is Spinal Tap (1984) e C’est arrivé près de chez vous (1992), o “truco e trato” da BBC combina o formato dun telexornal co dunha ficción. Cun estilo realista, mímese de programas tan populares como Crimewatch (reportaxe televisiva con chamadas telefónicas en directo), Ghostwatch aparenta ser un deses especiais que fican nunha zona inquietante entre o entretemento e a información. A película presume de tódolos aparellos destes programas, dende o número de teléfono ao que se supón que os espectadores interesados deben chamar, ata as conexións, ás veces defectuosas, entre o ben gardado estudio, e o suposto campo de batalla psíquico de Foxhill Drive.

O aspecto máis interesante e eficaz do guión de Stephen Volk son os préstamos que toma das obras escritas por Nigel Kneale (sobre todo The Stone Tape (1972) e Quatermass and the Pit (1967)). Un conto de pantasmas corrente vaise desfacendo capa a capa a medida que se acumulan máis e máis anacos de información factual, principalmente a través do recurso (conveniente de máis) das chamadas telefónicas que proporcionan información sobre as posibles orixes da pantasma (que dalgún xeito, non era coñecida polos investigadores da Dra. Pascoe e, presumiblemente, polo equipo da BBC que ideou o programa que se supón que estamos a ver). Do mesmo xeito que en The Stone Tape, preséntansenos unha serie de manifestacións paranormais acumulativas, a maldade de cada xeración acumúlase sobre a seguinte ata que a moi sensible actual (en Ghostwatch, Suzanne) é atraída por este mal, quizais para converterse en pantasma.

Tirado de: Sight and Sound 1993-01 p.55;https://archive.org/stream/Sight_and_Sound_1993_01_BFI_GB/Sight%20and%20Sound%20%28199301%29%28BFI%29%28GB%29_djvu.txt%5D

Mércores 14 de xaneiro ás 21:30 na Gentalha do Pichel
Unha noción da Historia
(A Sense of History, Mike Leigh, Reino Unido, 1992, 25′, VOSG)
Vixilia fantasmal
(Ghostwatch, Lesley Manning, Reino Unido, 1992, 91′, VOSG)