Galileo Demişti

Çikolata Sevenlerin Felç Riski Az

2010-02-13T15:44:00.002+02:00

Bu 14 Şubat Sevgililer Gününde ona çikolata vererek onun felç riskini azaltıyor olmanız mümkün. Toronto St. Michaels Hastanesi araştırmacılarının ilk bulguları bu yönde. American Academy of Neurology kongresine önümüzdeki Nisan ayında sunulacak çalışma, çikolatanın felç sonrası ölüm riskini de (ing.) azalttığını müjdeliyor.

Çikolatanın flavonoid denilen antioksidanlar açısından zengin olması, hastane nörologlarından Dr. Gustavo Saposnik'i bu kanıya vardırmış:

Felç riskini azaltan ve koruyucu etki yaratan başat faktörün çikolata olup olmadığını belirlemek için daha fazla araştırma gerekiyor. Korelasyonu incelemeye devam ediyoruz.

Sarah Sahib tarafından kaleme alınan çalışma, çikolata tüketimi ile felç riskini içeren üç araştırmayı mercek altına alıyor. Nasıl yiyeceğinize karar vermekse size kalmış.

Pankreas Kanserine Yeni İlaç

2010-02-12T15:49:00.004+02:00

Pankreas kanseri türünün en ölümcüllerinden. Şaşırtıcı bir anti-kanser ilaç geliştirme stratejisi, farelerde böbrek ve pankreas tümörlerinin büyümesini engelleyen bir ilacın bulunmasıyla sonuçlandı. California Üniv. Moores Cancer Center, San Diego'daki araştırmacılar, kanser hücrelerinde bulunan moleküler bir "devreyle" birleşip onu kapatan bir ilaç keşfetti (ing.).

David Cheresh başkanlığındaki yeni yaklaşım, yapı iskelesi temelli kimyayı süper bilgisayar teknolojisiyle birleştiriyor ve tümöre en uygun ilaçların hızlı şekilde izlenmesini ve geliştirilmesini sağlıyor. Bu geliştirme ve izleme süreçleri, tümörün büyümesini tetikleyen enzimi durduracak potansiyel ilacın belirlenmesinde kullanılıyor.

Çalışmada, San Diego Supercomputer Center'in bilgisayarlarında PDGFRβ ve B-RAF kinazlarının durağan formlarının moleküler olarak tasarlanmasıyla yapıldı. Sonuçlar Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinin 9 Şubat 2010 tarihli sayısında yayınlandı. (doi: 10.1073/pnas.0911646107)

Karbon Dioksitten Metanol Üretildi

2009-04-16T18:54:00.002+03:00

Singapur Biyomühendislik ve Nanoteknoloji Enstitüsü (IBN) bilimadamları sera gazlarından biri olan karbon dioksiti metanole dönüştürmeyi başardı.

Uluslararası Angewandte Chemie kimya dergisinde yayınlanan araştırmaya göre, organokatalistlerin kullanıldığı ve toksik olmayan bir süreçle karbon dioksitten, sanayide sık kullanılan ve temiz yanan biyoyakıtların ana maddesi metanol üretildi.

Organokatalistler, organik bileşiklerde bulunan ve metal olmayan unsurlardan oluşuyor. IMes (1,3-bis-(2,4,6 trimetilfenil)imidazoliliden) ve benzerleri istikrarlı olduğu gibi, kolayca da saklanabilmekte ve toksik ağır metaller içermedikleri gibi, düşük maliyetle üretilebiliyor.

Çalışma Yugen Zhang başkanlığında yürütüldü.
DOI: 10.1002/anie.200806058

Bu yazı için kısa URL

Mesane Kanserinde Alternatif Tedavi Umudu

2009-03-24T22:04:00.001+02:00

Kökeni Afrika, Hindistan ve Ortadoğu olan tütsü yağı (ing. frankincense oil) binlerce yıldan beri tütsü ve parfüm yapımında kullanılan, gerek toplumsal gerekse ekonomik önemi yüksek bir ürün. Tütsü yağı Boswellia ağaçlarından (lat. Boswellia carteri) elde edilen ve aromatik olarak güçlendirilmiş reçineden hazırlanıyor. Yağın ana maddesi bosvelik asidin (ing. boswellic acid) anti-neoplastik[1] özellikleri olduğu biliniyor.

Oklahoma Üniversitesi Sağlık Bilimleri Merkezi ve Oklahoma City VA Tıp Merkezi'nden Hsueh-Kung Lin ve ekibinin bulguları Somali'de yetişen Boswellia Carteri otlarının mesane kanserinin tedavisinde (ing.) alternatif terapi potansiyeli olduğuna işaret ediyor.

Araştırmacılar yağı iki tür kültür hücresinde denediler: kanserli mesane hücreleri ve normal mesane hücreleri. Sonuçlar, tütsü yağının kültürdeki kanserli hücrelerle (carcinoma J82) normal olanları (urothelial UROtsa) birbirinden ayırabildiğini, ve özellikle kanserli olanları öldürdüğünü gösterdi.

[1] Bir tümörü ya da onun oluşumunu engelleyebilen

Bu yazı için kısa URL

Dünya Benzeri Gezegenler Aranıyor

2009-03-23T22:35:00.003+02:00

Galaksimizde bir yerlerde Dünya'nın ikizi var mı? Astronomlar Dünya'nınkine denk yörüngesi olan, Dünya boyutlarında bir gezegen bulmaya giderek daha çok yaklaşıyor. NASA'nın Kepler uzay aracı sırf bu nedenle fırlatıldı. Eğer başarılı olunursa, gündeme gelecek sorular şunlar olacak: Gezegen yerleşime uygun mu? Dünya'ya benzer atmosferi var mı? Cevapları bulmaksa kolay değil.

Aynasının büyüklüğü ve dış uzayda yer alacak olması dolayısıyla James Webb Uzay Teleskobu - JWST - (2013'te fırlatılması öngörülüyor) astronomların bu soruları yanıtlamasına olanak verecek. Lisa Kaltenegger (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics) ve Wesley Traub (Jet Propulsion Laboratory), JWST'nin varsayımsal dünya benzeri gezegenlerin transitleri esnasında, ki bu sırada yıldızının ışığının bir kısmı gezegenin atmosferi tarafından süzülüyor, atmosferlerini karakterize edebilme yeteğini son çalışmalarıyla sınamışlar. Bulguları, JWST'nin ozon ve metan gibi biyoişaretçi denilen belirli gazları ancak çok yakın gezegenlerde tesbit edebileceğini gösteriyor.

Kaltenegger, "Geçişi esnasında Dünya benzeri bir gezegenin atmosferini deşifre edebilirsek gerçekten çok şanslı sayılacağız," diyor. "Yirmi ışık yılı kadar yakın yıldızlar için bile yüzlerce transite ihtiyacımız olacak. Ama zor da olsa, uzak bir gezegenin atmosferini karakterize edebilmek heyecan verici."

Çalışma The Astrophysical Journal'da yayınlanıyor.

Transit tekniği kendi çaşına zaten zor bir yöntem. Gezegeni bir basketbol toplu olarak düşünürsek, aftmosferi kağıt inceliğinde bir tabaka. Ayrıca teknik sadece gezegen yıldızının önündeyken kullanılabiliyor ve her geçiş en fazla bir kaç saat sürüyor.

Kaltenegger ve Traub öncelikle Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dolanan Dünya benzeri bir gezegen olasılığını incelemiş. Her geçişten kaydedilebilir sinyal almak için gezegenle yıldızının Dünya'ya oldukça yakın olması gerekecek. Yeterince yakın Güneş benzeri tek yıldız Alpha Centauri A. Şu ana dek bir gezegen bulunamamış olsa da, teknolojinin Dünya boyutlarında gezegenleri fark edebilir hale getirilmesi henüz çok yeni.

Daha sonra kırmızı cücelerin etrafında dolaşan gezegenler ele alınmış. "M sınıfı" denen bu yıldızlar, Samanyolu galaksisinde G sınıfı denen Güneş benzeri sarı yıldızlara göre çok daha fazla. Güneş'e göre daha soğuk, daha soluk, ve ayrıca daha küçükler. Bu nedenle M tipi bir yıldızın önünden geçen bir gezegeni tesbit etmek daha kolay.

Sıvı halde suyun var olabilmesi için, Dünya'ya benzeyen bir gezegenin kırmızı cüceye yakın bir yörüngede olması gerek. Maalesef bu, yörünge süresinin azalması ve transitin de bir kaç saatten bir kaç dakikaya inmesi demek. Ama belirli bir zaman aralığında daha fazla transit olacak. Sık transit, sinyalleri birbirine ekleyecek astronomların Dünya benzeri gezegenleri bulma olasılığını artıracak.

Güneş benzeri bir yıldızın yörüngesindeki Dünya benzeri bir gezegenin yılda yaklaşık 10 saatlik bir süresi var. 100 saatlik geçiş verisi toplamak için 10 yıl beklenmesi gerekecek. Buna mukabil, orta boyda bir kızıl cücenin çevresinde dolaşan bir gezegen, her on günde bir saatlik geçiş yapıyor. 100 saatlik transit verisi yaklaşık üç yılda toplanacak.

İnsan Beyni Kaosun Eşiğinde

2009-03-22T18:35:00.003+02:00

Cambridge'den araştırmacılar insan beyninin karmaşayla düzen arasında geçici bir noktada, kaosun kıyısında yaşadığına (ing.) dair yeni kanıtlar buldu. Herkesin erişimine açık PLoS Computational Biology dergisinde 20 Mart'ta yayınlanan makale, önceleri teorik spekülasyonlarla dolu bir alana deneysel veriler kazandırdı.

Kendi kendine oluşan bu kritik an (düzen ve karmaşa arasında çalışmak için sistemlerin rastgele oluşturduğu eşik), çığlar, orman yangınları, depremler ve kalp ritimleri gibi değişik fiziksel sistemlerde kompleks etkileşimler sonucu ortaya çıkabiliyor. Cambridge Üniversitesi Tıbbi Araştırma Konseyi Beyin ve Bilişsel Bilimler Birimi ve GlaxoSmithKline Cambridge Klinik Bölümü araştırmacılarından oluşan ekibin çalışması, insan beynindeki ağların dinamiğiyle doğadaki yapay da olsa çok farklı sistemlerin önemli bir ortak noktası olduğunu gösterdi. Bu karakteristiğe sahip ağların optimal belleği ve bilgi işleme kapasiteleri var. Özellikle kritik sistemler yeni veri girişine çok hızlı ve yoğun tepki verebiliyor.

Manfred Kitzbichler bu özellik için, kendiliğinden organize kritiklik olgusu algı ve eylem gibi beyin işlevlerini anlamak için cazip bir model, çünkü değişen çevre koşullarına tepki vermemizi sağlayan bir ruhi durumdan diğerine çabucak geçmemize olanak veriyor demekte.

İnsan beyninde faaliyet gösteren ağın farklı bölgeleri arasındaki etkinliğin senkronizasyonu esnasında meydana gelen dinamik değişimi ölçebilmek için araştırmacılar, son teknoloji beyin görüntüleme teknikleri kullanmış. Sonuçlar beynin kendiliğinden organize olan kritik durumda çalıştığını doğrular nitelikte. Bu yargıyı desteklemek için, bilgisayar modellerinde etkinliğin ayarlanması da incelenmiş, ve beynin aynı modellerdeki gibi işlediği bulunmuş. Topluca, bulgular insan beyninin dinamiklerinin kaosun kıyısında kritik bir noktada olduğunu yönünde.

Verimli Araziler Hızla Yok Oluyor

2009-03-21T15:40:00.002+02:00

Soil Use and Management dergisinde yayınlanan bir makale dünya çapında ekilebilir arazilerdeki bozulmanın hızını ve şiddetini gözler önüne serdi.

Toprağın kalitesi, su durumu ve bitki örtüsünde gerileme diye tanımlayabileceğimiz arazi bozulması çok önemli olmasına karşın, günümüze dek boyutlarını ve şiddetini ölçebileceğimiz dünya çapında tutarlı verilerden yoksunduk. Son otuz yıl boyunca, kendi ülkelerindeki durumu bilen toprak uzmanlarının kişisel yargılarıyla oluşturulmuş GLASOD'dan (ing.: Global Assessment of Soil Degradation) yararlanıldı. GLASOD, arazilerin %15 kadarının bozulduğuna işaret etse de bu ölçümden ziyade algıya dayalı bir orandı.

Bai'nin yeni çalışması kesin tanımlanmış ve tutarlı uzaktan görüntüleme yöntemini kullanarak küresel çapta toprak bozulmasını (ing.) ölçüyor. Sonuçlar tek kelimeyle korkutucu. Yalnızca 1981-2003 arasında verimli arazilerin %24'ü gerilemiş.

Yazarlardan ISRIC - World Soil Information uzmanı Dr David Dent'e göre bozulmanın temel sebepleri arazi yönetimi ve doğal afetler.

Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte biri arazilerin (yanlış okumuyorsunuz) bozulmasına muhtaç. Gerilemeden en fazla etkilenen bölgeler Afrika'nın ekvatordan aşağısı, Güneydoğu Asya ve Güney Çin. Ülke olarak belirtmek gerekirse, Kongo, Zaire, Gine, Gabon, Sierra Leone, Zambiya, Swaziland, Myanmar, Malezya, Tayland, Laos, Kore ve Endonezya. Etkilenen kırsal nüfusun yaşadığı ülkeler bazındaysa sıralama şöyle: Çin, Hindistan, Endonezya, Bangladeş ve Brezilya.

Söz konusu dönemde yitirilen karbon miktarı bir milyar ton ve ton başına 50 dolardan bunun karşılığı 50 milyar doları buluyor. Organik karbon yitiminden kaynaklanan emisyonlar dikkate alındığında gerçek maliyet çok daha fazla.

Arazi çeşidi olarak baktığımızda, bozulan arazilerin %19 tarım, %43'ü ormanlık alanlar.

Antik Mısır'ın Kokuları

2009-03-20T19:33:00.002+02:00

Eski Mısırlılar da, o zamandan kalan parfüm şişelerinin kanıtladığı gibi hoş kokulara meraklıydı. Bonn Üniversitesi'nin daimi Mısır Müzesi'nde oldukça iyi korunmuş bir şişe yerini gururla alacak. 3500 yıllık parfüm şişesini (ing.) bilgisayar tomografisiyle inceleyen uzmanlar, yakın gelecekte daha fazla analize tabi tutacakları bir sıvı kalıntısı keşfettiler. Artık hedefleri kokuyu yeni baştan oluşturmak.

Firavun Hatshepsut güç tutkunu bir kadındı, iktidarı M.Ö. 1479 yılı civarında ele geçirdi. Aslında, o zaman üç yaşında olan üvey oğlu Thutmose III'ü büyüyene kadar temsil edecekti, ama bu geçici dönem yirmi yıl sürdü. Thutmose'yi hükümetten bir şekilde hep uzak tutmayı başardığını söylüyor müzenin küratörü Michael Höveler-Müller.

Höveler-Müller'e göre Hatshepsut'un parfümü gücünün tipik bir simgesiydi ve içindeki maddelerden biri tanrıların kokusu olan tütsüydü. Eğer üniversitenin bilginleri kokuyu yeniden yapabilirse bu ilk olacak.

Hatshepsut M.Ö. 1457'de öldü. Mumyasının analizi vefatında 45 ila 60 yaş arasında olduğunu gösteriyor. Biraz kiloluydu ve bulgular şeker, osteoporosis (kemik erimesi) ve artriti olduğunu belirlemiş.

NASA Yaşamın Neden Solak Olduğunun Peşinde

2009-03-19T14:22:00.006+02:00

Meteor tozlarını analiz eden NASA bilginleri yaşamın en temel, yani moleküler düzeyde nasıl çalıştığına dair uzun zamandır merak edilen gizemi çözmenin peşinde.

"Uzayda oluşup, meteor çarpmalarıyla dünyaya gelen amino asitler gibi biyolojik moleküllerin yaşamı solak yaptığı (ing.) fikrine destek veren ipuçları bulduk," diyen NASA Goddard Space Flight Center, Uzay Uçuşları Merkezinden Dr. Daniel Glavin, "Bununla kastettiğim, bilinen yaşamın protein üretmek için neden amino asitlerin sol elli versiyonunu kullandığı," dedi. Glavin'in başkanlığındaki araştırma Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde 16 Mart'ta yayınlandı.

Hayata destek veren moleküllerin ağır işçisi olan proteinler, saçtan enzimlere dek her yapıda kullanılıyor, kimyasal reaksiyonları hızlandırıp düzenleyen katalist rolünü üstleniyor. Alfabenin harfleriyle nasıl sınırsız sayıda sözcük üretilebiliyorsa, yaşam da yirmi farklı amino asidi kullanarak değişik şekillerde milyonlarca farklı protein üretebiliyor. Amino asit molekülleri tıpkı ellerimiz gibi birbirinin aynadaki ikizi olan iki şekilde oluşmakta. Sağ elli amino asitlere dayanan yaşam muhtemelen tıkır tıkır çalışacaksa da, "Onları karıştıramazsınız," diyor NASA Goddard'dan çalışmanın eş yazarı olan Dr. Jason Dworkin. "Eğer karıştırırsanız, ortaya menemen gibi bir şey çıkar, darmadağınık olur. Yaşam sağ ve sol elli amino asitlerle karışık olarak işlemiyorsa soru şu: neden sol eli tercih etti?"

Ekip son dört yılda carbonaceous chondrites denen ve karbonu bol olan meteor numunelerini incelemiş; amino asit isovalinini aramış ve üç tür karbonu bol meteorda sol elli versiyonun sağa göre daha fazla olduğunu tesbit etmiş - sık incelenen Murchison meteoritinde bu %18'e dek çıkmiş. Galvin, "Meteorlarda solak isovalinin daha sık bulunması, dünyadaki solak proteine dayanan yaşamın başlamasına asteroid ve kuyruklu yıldızlarla gezegenimize taşınan amino asitlerle başladığı teorisine destek veriyor," demekte.

Ekibe göre, sağdan sola veya tersine, bütün amino asitler radyasyon ve ısıyla tetiklenen kimyasal reaksiyonlarla yön değiştirebiliyor. İsovalin aranmasının sebebiyse, onun hangi versiyonda başladıysa milyarlarca yıl bunu sürdürebilmesi ve yaşam tarafından nadiren kullanılması. Dolayısıyla, meteorlara dünyadaki yaşamdan bulaşmış olma olasılığı az. İncelenen meteorlar dünyanın oluşmasından 4-5 milyar yıl önceye ait.

Canlandırma: NASA/Mary Pat Hrybyk-Keith

Genç Dinozorlar Sürüler Halinde Yaşıyordu

2009-03-18T00:09:00.006+02:00

Batı Moğolistan'ın iç bölgesindeki Gobi Çölü'nde kazı yapan Çin ve Amerikan paleontologları, 90 milyon yıl önce gölün çamurlu kıyılarında ölmüş kuşa benzeyen genç dinozor sürüsü (ing.) kalıntıları keşfetti.

Sürünün çamur tuzağındaki beklenmedik ani ölümü ender bir toplu davranışın ipucunu veriyor. Tek bir ornithomimid dinozor (Sinornithomimus dongi) türünün gençlerinden oluşan sürü, yeişkinlerin yuva yapmak veya kuluçkayla meşgulken, gençlerin kendi kendilerini savunmaya terkedildiklerini düşündürüyor.

National Geographic kaşifi ve Chicago Üniversitesi profesörlerinden Paul Sereno ve İç Moğolistan Arazi ve Kaynaklar Bakanlığı'ndan Tin Lan, yetişkin ya da kuluçkada yavruya rastlamadıklarını ve genç dinozorların birlikte dolaştıklarını söyledi.

Hayvanların yedikleri son yemeklerle beraber kemikler, geçtiğimiz Şubat ayında sergilenmek üzere Sereno'nun Çin'deki laboratuarına nakledildi.

Dinozor sürüsünün kemikleri 1978 yılında Çinli bir jeolog tarafından Gobi Çölü'nde küçük bir tepenin kenarında farkedilmişti. Yaklaşık 20 yıl sonra, bir Çin-Japon ekibi kazıda ilk dinozorlara ulaşmış ve onlara Sinornithomimus adını vermişti.

Sereno ve ekibi daha geniş bir çalışma sonucu hayvanların üzücü sonunu öğrendi. Ölümleri çamur içinde ve yavaş olmuş.

Resim: Todd Marshall, courtesy of Project Exploration

Yeni Patlayıcı Madde Bulma Metodu

2009-03-17T15:07:00.011+02:00

Tennessee (ABD) ve Danimarka'dan bir grup araştırmacı, buharlarının fiziksel özelliklerinden patlayıcıları tesbit edebilen (ing.) bir metod geliştirdi. Saha çalışması için şu anda prototipi üretilmekte olan teknolojinin detayları, American Institute of Physics (AIP) tarafından basılan Review of Scientific Instruments dergisinin son sayısında yayınlandı.

Araştırmayı yürüten ekipten Oak Ridge National Laboratory (ORNL) ve Tennessee Üniversitesi'nden Thomas Thundat, bazı tür patlayıcıların diğer maddelerin buharlarıyla biraraya bulunduğunda ayırt edilmelerine yardımcı olan ve kendine özgü termal karakteristiği olan buharlarının mevcut olduğunu söylüyor.

Makalede, teknolojinin patlayıcı izini de takip edebildiği belirtilmiş, ayrıca patlayıcı olan ve olmayan kimyasal maddeleri ayırabildiği gibi, TNT, PETN ve RDX gibi patlayıcıları da birbirinden ayırabiliyor.

Thundant ve ekip patlayıcı sensörleri konusunda yıllardır çalışıyor. Tipik sensörler iyon hareket spektrometresi kullanıyor ve küçük miktardaki kimyasalları iyonize ederek bir elektrik alanından ne kadar hızlı geçtiğini ölçmekte. Bu araçlar hızlı, hassas ve güvenilir olmalarına rağmen oldukça pahalı ve büyük. Bu da araştırmacıları daha küçük, kolayca taşınabilen ve ucuz dedektörler tasarlamaya yöneltti.

Bu ve benzer mikromekanik cihazlar ucuz ve patlayıcıları kolayca buluyor ama bir dezavantajları var: tehlikeliyle iyi huyluyu birbirinden ayıramıyorlar. Az miktarda TNT'yi tesbit ederken, benzini görmemeleri olası.

Grubun buluşu 600 pikogram ve üstü maddeleri tanımlayabiliyor. Prototip yılsonuna doğru hazır olacak.

Fermilab Higgs Kütlesine Biraz Daha Yaklaştı

2009-03-17T11:09:00.003+02:00

Higgs bozonunun sahip olabileceği kütle bölgesi daralmaya devam ediyor. ABD Enerji Bakanlığı Fermi Laboratuarında CDF ve DZero çarpıştırıcılarında yapılan deneylerden elde edilen veriler, önceki ölçümlerde belirlenen Higgs kütle alanından önemli bir kısmı olasılık dışı bıraktı. Eski deneyler Higgs parçacığının 114 ve 185 GeV/c2 arasında bir kütleye sahip olabileceğini tahmin etmişti. CDF ve DZero sonuçları bozonun 160 ve 170 GeV/c2 arasında bir kütlesi olamayacağını (ing.) saptadı.

Bakanlığın Yüksek Enerji Fiziği Bilim Ofisi yardımcı direktörü Dennis Kovar, "Tevatron,[1] CDF ve DZero'nun olağanüstü performansı bu önemli sonuca erişmemizi sağladı," diyerek, kütle alanını daha da daraltmayı umduklarını söyledi.

Higgs parçacığı Standart Model olarak bilinen parçacıkların ve etkileşimlerinin kuramsal çerçevesinde kilit rol oynuyor. Standart Model'e göre Higgs bozonu neden bazı parçacıkların kütlesin olup, bazılarının olmadığını açıklamakta.

Şu ana dek, Higgs parçacığı doğrudan gözlenemedi. Avrupa CERN laboratuarındaki Büyük Elektron Pozitron çarpıştırıcısıyla yapılan deneyler Higgs bozonunun kütlesinin 114 GeV/c2'den büyük olması gerektiğini göstermişti. Higgs bozonunun kuantum etkilerini içeren hesaplarla, kütlesinin 185 GeV/c2'den az olması gerektiği biliniyor.

Higgs parçacığın gözlemlenmesi, bu yılın sonuna doğru ilk çarpışma verilerinin alınacağı CERN Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın ana hedeflerinden biri.

[1] Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuarı Chicago'daki yüksek-enerji parçacık çarpıştırıcısı

Yüksek Tansiyonu Yalnız Böbrekler mi Kontrol Ediyor?

2009-03-17T00:05:00.014+02:00

Yüksek tansiyon sorunu salgın boyutuna ulaştı. Gelişmiş ülkelerdeki kalp krizi, felç ve böbrek hastalıkları kaynaklı erken ölümlerin neredeyse üçte birine o sebep oluyor. Suç hangi organda, böbrekte mi, beyinde mi? Bu sorunun cevabı yıllardır bilim adamlarının kafasını kurcalıyor.

Bu ay, Experimental Physiology iki taraftan da dünya çapında uzmanların katılacağı bir tartışmaya ev sahipliği yapıyor. Konu hakkında basılmış ilk münazara (ing.) olma özelliğini taşıyan yayında doktorlar Montani, Vliet, Osborn, Averina ve Fink fikirlerini bizimle paylaşırlarken, birbirlerinin görüşlerini de eleştirecekler. Onların fikir alışverişi, yüksek kan basıncının nasıl kontrol edildiğine dair en son araştırmalardan haberdar olmak isteyenler için kaçırılmaması gereken bir fırsat.

Montani ve Vliet kan miktarını denetlemenin kilit rolü olduğunu, zira tansiyon yükseldikçe böbreğin otomatik olarak daha fazla idrar yaptığını savunuyor.

Buna mukabil, Osborn ve arkadaşları kardiyovasküler sistemin böbreği de doğrudan kontrol eden sinir sisteminin otomatik kısmının da dahil olduğu birden fazla mekanizmanın etkisi altında olduğunu bize hatırlatıyor.

Fakat iki taraf da, hem böbrek, hem de beyin kontol sistemlerini içine alan yeni matematiksel modellere gereksinim olduğu konusunda hemfikir. Dolayısıyla yüksek tansiyonda beynin mi, yoksa böbreğin mi ipleri daha fazla elinde tuttuğu sorusunun cevabını matematikçiler verecek.

Melanom (Cilt Kanseri) Tedavisinde Umut

2009-03-16T15:07:00.013+02:00

Habis cilt kanserine dönüşmesinin ilk aşamalarında normal pigment hücrelerini kopyalayarak çoğaltmanın yolu bulundu (ing.). California Üniversitesi, San Francisco Helen Diller Family Comprehensive Cancer Center araştırmacılarının fareler üzerinde denediği iki ilaçlı yeni terapi ile kanserli hücrelerde istatiksel olarak önemli oranda gerileme görüldü. Sonuçlar (ing.) Nature Genetics dergisinde yayınlandı.

Melanom, melanosit[1] adı verilen pigment hücrelerinden türeyen bir cilt kanseri çeşidi ve son yıllarda hastalıktan muzdarip olan insanların sayısında ciddi artış kaydedildi. Hastaların yaklaşık %15'i, üç dört yıl içinde hastalığın nüksetmesi ya da metastaz yoluyla vücudun başka bölgesine sıçraması sonucu ölüyor.

Melanomda en sık rastlanan kalıtsal değişim bir onkojendeki - normal hücreleri kanser hücresine dönüştüren bir gen - BRAF denen mutasyon. Araştırma için farenin melanositlerindeki onkojene müdahale edildi ve gendeki iyi huylu (benign) lezyonların insanlarda oluşan ve aynı şekilde BRAF mutasyonuna uğramış güneşten kaynaklanan benlerle aynı olduğu tesbit edildi. İyi huylu benler genellikle kansere dönüşmüyor ama bu tür lezyonlar muhtemel bir kanserin habercisi.

Daha sonra araştırmacılar faredeki melanoma iki ilacın birleşiminden oluşan bir terapi uygulamışlar. İlki Pfizer Inc tarafından tedarik edilen ve BRAF mutasyonundaki MEK proteinini kısıtlayan deneysel bir ilaç. Diğeri ise Rapamycin, halihazırda klinik deneylerde kullanılmaya başlanmış bir immunosüpresan.[2] Tek başlarına, her iki ilaç da melanomun başlangıçta gelişmesini önlese de, beraberce kullanıldıklarında mütevazi de olsa kanserli hücrelerde gerileme sağlanmış.

[1] Koyu renkli bir pigment içeren kromatofor hücre
[2] Organizmanın antijene karşı tepkisini yani antikor oluşmasını önleyen

Yeni Demir Bileşikleri Teorisi

2009-03-16T11:54:00.017+02:00

Amerikalı ve Çinli fizikçiler yüksek ısı süperiletkenlerinin yeni bir sınıfının karmaşık kuantum davranışını açıklamak ve önceden kestirmek üzere yeni bir kuram (ing.) önerdiler.

Proceedings of the National Academy of Sciences'da açıklanan bulgular demir pnictide'ları[1] olarak bilinen maddelerle ilgili. Bir yıl önce pnictide'larda keşfedilen yüksek-ısıda süperiletkenlik, 20 yıldan beri kuprat[2] denilen bakır temelli süperiletken çeşidi üzerine yapılan gözlemlerden bir anlam çıkarmaya çalışan fizikçiler için tam bir lütuf oldu.

Rice Üniversitesi'nden, fizikçi ve makalenin eşyazarlarından Qimiao Si'ye göre,

Araştırma, demir niktitlerinde gözlemlenen kuantum manyetik dalgalanmaları açıklamaya yönelik, ve elektronlararası etkileşimin bu davranışı nasıl yönettiğine dair bir kuram öneriyor. Süperiletkenliğin kökenleri bu etkilerde gizli; dolayısıyla onları anlamak çok önemli.

PNAS makalesinde Si ve Rutgers Ünv., Zhejiang Ünv. ve Los Alamos Ulusal Laboratuarı'ndan takım arkadaşları kuprat ve niktitlerdeki benzerlik ve farklılıklara bir açıklama getirmişler:

Kupratlarda ana bileşik metalik değil, ve yalnızca doping olarak adlandırılan bir teknikle süperiletken olabiliyorlar. Buna karşılık, niktitlerin ana bileşiği metalik, ama tıpkı doping uygulanmamış kupratlar gibi antiferromanyetizma denilen kuantum manyetik özelliği sergiliyorlar.

Elektonları arası etkileşimler ve diğer metallerin antiferromanyetizması hakkında bilinenlerden yola çıkan bilimadamları, niktitlerin davranışına açıklık getirecek ve faz değiştirdiklerinde nasıl davranacaklarını kestirmeye yarayan kuramsal bir çerçeve sunuyorlar.

[1] Türkçesi yok; niktit denilebilir.
[2] Ben uydurdum; ing.: cuprate

Pekin Adamı Yaşlandı

2009-03-16T00:02:00.016+02:00

Yeni tarihlendirme metodu Pekin Adamı'nın daha önce tahmin edilenden yaklaşık 200.000 yıl daha yaşlı (ing.) olduğunu gösterdi. Buna göre, daha çok Pekin Adamı olarak bilinen Homo Erectus nisbeten yumuşak buzul çağına uyum sağlamayı başarmış.

Purdue Üniversitesi Dünya ve Atmosfer Bilimleri profesörü araştırmacı Daryl Granger bulduğu yöntem, Homo Erectus'un kalıntılarının bulunduğu Çin'in Zhoukoudian bölgesinin daha doğru tarihlendirilmesini sağladı. Site, 680.000-780.000 sene öncesine ait. Eski yöntemler sitenin 230.000-500.000 yıllık olduğunu göstermişti.

Granger, Nanjing Normal Üniversitesi ile beraber sitedeki dört taştan alet ve altı çökelti numunesinin analizini yaptı. Nature dergisine kapak olan çalışma, tarihlendirme için volkanik taşlara ihtiyaç duyan diğer yöntemlerin yerine, özellikle benzer taşların olmadığı yerlerin analizinde kullanılacak.

New York Üniversitesi, İnsanın Kökenlerini Araştırma Merkezi'nden yrd. prof. Susan C. Anton'a göre bu buluş, Pekin Adamı'nın bir şekilde soğuk çevreye adapte olduğunun kanıtı.

Homo Erectus'un insanın atası ve Afrika'dan Asya'ya ilk göçen tür olduğu kabul ediliyor. Tarihi kalıntılarsa 1920'lerde keşfedilmişti.

Süpersonik Spreyler ve Şok Dalgaları

2009-03-15T12:10:00.008+02:00

Şok dalgaları geniş ölçekte araştırılmış bir konu, fakat ABD Enerji Bakanlığı (DoE) Argonne Ulusal Laboratuarı ile Wayne State ve Cornell Üniversiteleri'nin işbirliği, yüksek basınçlı süpersonik yakıt püskürtülerince oluşan şok dalgalarının etkileşimi (ing.) hakkında önemli bilgiler sağladı.

Katı darbe ve şok jeneratörleri ve benzer yöntemlerle oluşturulan şok dalgaları geçmişte incelenmişti, ama mikrometre ölçeğinde hamlaçlarla (meme) yaratılan yüksek basınçlı püskürtüler de süpersonik hızlara ulaşabiliyor.

Argonne'daki bilginlerden Jin Wang'a göre şok dalgalarının iç yapısını incelemek bugüne dek zordu. Artık, yüksek yoğunlukta X ışınları kullanılarak opak püskürtünün iç yapısı ve spreyin çevresindeki gazımsı ortam incelenebilmekte.

Süpersonik spreylerin opak yapısı gözlemleri zorlaştırmakta, bu da yüksek basınçlı, hızlı püskürtme ve sprey teknolojilerinin geliştirilmesini kısıtlamaktaydı. Cornell Üniversitesi'ndeki Gelişmiş Foton Üreteci (ing.: Advanced Photon Source) ve Cornell Yüksek Enerji Sinkrotron Kaynağı (ing.: High Energy Synchrotron Source) kullanılarak elde edilen yüksek yoğunlukta X ışınları sayesinde, sıvı püskürtülerle şok dalgaları arasındaki etkileşim saniyenin milyonda biri hassaslığında gözlemlendi.

Aşırı dinamik olan olgunun deneysel ortamda incelenebilmesi karmaşık sıvı dinamiği simülasyonlarına elverecek. Deneyler daha verimli dizel motorlar, boya spreyleri ve sanayi spreylerinin üretilmesine yol açacak.

Araştırma Physical Review Letters dergisinde yayınlandı.

Meyva Sinekleri Rüzgarı Seziyor

2009-03-15T00:13:00.007+02:00

Tüy siklet meyva sinekleri uçup gitmemek için rüzgarın ne zaman ve nereden eseceğini bilmek zorunda. Peki bunu nasıl yapıyorlar?

National Science Foundation'ın desteğiyle California Institute of Technology (Caltech) tarafından yapılan incelemede meyva sineklerinin yalnız rüzgarın ne zaman eseceğini değil, ne yönden eseceğini de hisseden bir mekanizmaları olduğunu saptandı. Sinekler evrim sürecinde, antenlerinde bunun için özel nöronlar geliştirmiş.

Biyoloji profesörü David J. Anderson meyva sineklerinin sert bir meltemde davranışlarını olağanüstü buluyor. "Öyle ki, doğru yönde bir esinti yaratarak sineği olduğu yerde durdurabilirsiniz. Esinti devam ettiği sürece sabit durumdayken onları cımbızla yakalayabilirsiniz. Esinti kesilir kesilmez sinekler yürümeye devam etmeye başlıyorlar."

Araştırma Nature'da yayınlandı.
Video: Caltech/Suzuko Yorozu, David Anderson, et. al., Eurekalert.

Kaplanı 3-D Görüntüsünden Tanıyan Yazılım

2009-03-14T13:15:00.004+02:00

Yaban Hayatını Koruma Cemiyeti'nin (ing.: Wildlife Conservation Society) yardımıyla geliştirilen yazılım sayesinde kaplanları izleyen araştırmacılar, uzaktan kumandalı kameralarla çekilmiş resimlerin üç boyutlu (3-D) görüntüsünü yaratıp kaplanları birbirinden hızlı şekilde ayırt edebilecekler. Biology Letters dergisindeki makaleye göre yazılım, yüzülmüş derilerden bile kaplanları tanıyabiliyor (ing.).

Conservation Research Ltd. tarafından tasarlanan program, kriminologlar, diğer bir deyişle suçbilimcilerin parmakizi tanımlamasına benzer bir algoritmayı kullanarak, fotoğrafları tarayıp üç boyutlu bir modelini yaratıyor.

Çalışmanın yazarları Conservation Research Ltd.'den Lex Hiby, Gatty Marine Laboratory Deniz Memelilerini Araştırma Birimi'nden Phil Lovell, Wildlife Conservation Society Hindistan'dan Narendra Patil, N. Samba Kumar, Arjun N. Gopalaswamy ve K. Ullas Karanth.

Halihazırda araştırmacılar kaplan nüfusunu hesaplayabilmek için "tuzak" kameralardan elde edilmiş yüzlerce resmi gözden geçirip, kaplanların derisindeki desenleri bir diğerinden ayırmak gibi güç koşullarda işlerini yapmaya çalışıyor. Daha sonra, WCS'den kaplan uzmanı Ullas Karanth'ın formülüyle tuzak kameraların birden fazla çektiği her bir kaplan ayıklanıyor.

Resim: WCS

Yağmur Ormanlarında Cinsiyet Savaşları

2009-03-14T00:05:00.016+02:00

Yakınlarında erkeksiz bir dişi farkettiklerinde, diğer dişi karınca kuşları (lat. Hypocnemis peruviana) parnerlerini kaptırmamak için erkek kuşların flört şarkılarını örten (ing.) sesler çıkarıyor. 12 Mart 2009'da Current Biology dergisinde yayınlanan araştırmaya göre erkekler buna önlem olarak başka bir şarkıya geçiyorlar. Bulgular, çiftler arasında sinyal bozma'nın ilk örneği.

"İnsanlar arasında sinyal bozma deyince ilk aklımıza gelenler radyo, radar veya cep telefonuyla yapılan iletişimin karıştırılması," diyen Oxford Üniversitesi'nden Joseph Tobias, "Çalışmamıza konu dişilerin erkeklerinin şarkılarına da yaptıkları aynen bu, ama görünüm kocasının başka bir kadınla flört etmesini engellemek için habire onun konuşmasını kesen bir eşe daha çok benziyor," diye devam ediyor.

Toplu yaşayan hayvanların çok çeşitli topluluk öğeleri var ve çoğu kompleks eşgüdüm (koordinasyon) gerektirmekte. Tipik bir örnek, Peru'daki şakıyan karınca kuşlarının düetleri (mp3). Bugüne dek bilimadamları zaman koordinasyonunun nasıl sağlandığı hakkında uyuşabilmiş değil. Kimi bunu ortaklaşa bir çaba olarak görürken, kimi sinyal örtüşmesini engellemek için bencilce bir eylem olarak değerlendiriyor. Araştırma ekibine (Tobias + Nathalie Seddon) göre varılan sonuçlar ikinci tezi, yani sinyal örtüşmesini engelleme görüşünü doğrular nitelikte.

Kim ne derse desin, kadın olmak her yerde zor iş!

Resim: Joe Tobias, Oxford Unv.

Aerosol Gözlem Tekniğiyle Mavi Gökyüzü

2009-03-13T17:11:00.002+02:00

Atmosferin dört köşesine yayılmış minicik parçacıkların küresel iklimi düzenlemede önemli rolü olabilir. Aerosol dediğimiz bu parçacıkları inceleyen bilimadamları, bugüne dek onların neden oluştuğunu, boyunu ve küresel dağılımını doğru ölçmek için çok çaba gösterdiler. NASA bilginleri tarafından geliştirilen yeni ölçüm tekniği (ing.) ve uydu aracı Aerosol Polarimetry Sensor (APS) işlerini bayağı kolaylaştıracakmış gibi.

Motorlu taşıtlardan ve biyoyakıt tüketiminden kaynaklanan siyah karbon gibi bazı küçük aerosol türleri güneş ışığını soğurarak atmosferin ısınmasına olumsuz katkıda bulunuyor. Kömür santrallerinden çıkan sülfatlar gibileriyse güneşten gelen radyasyonu uzaya geri yansıtarak soğuma etkisi yaratıyorlar. Sözün özü, iklimsel değişikliğe neyin sebep olduğuna dair en büyük soru işaretini aerosoller meydana getirmekte.

Aerosollerin atmosfere ve iklime olan etkisini ölçmenin en büyük zorluğu aerosollerin kendisini ölçmekteki güçlükten kaynaklanıyor. Sorun, güneşin ışığını yansıtan ve bilginlerin aerosolleri tespit için kullandıkları aletleri körleştiren kara parçaları üzerinde daha da çetrefilleşiyor.

Son yıllarda, NASA Goddard Uzay Enstitüsü (GISS, New York, ABD) uzmanları kara üzerindeki aerosolleri algılayacak yeni teknikler geliştirdi. Araştırma Tarama Polarimetresi (ing.: Research Scanning Polarimeter, RSP) bunlardan bir tanesi ve APS'nin uçak versiyonu ve 2.2 mikrometre dalgaboyundaki polarize ışığı ölçecek.

RSP, karadan yansıyan ışığı süzmek için kristal prizmalar kullanıyor. Aerosoller kara üzerinde gri gözüken gökyüzünde hafif maviye çalan bir renkte gözüküyor.

Resim: NASA GISS/Brain Cairns

Diyabet İçin Kök Hücre - Hiperbarik Oksijen Tedavisi

2009-03-13T15:54:00.001+02:00

Tip 2 diyabet (şeker) hastalarının kendilerinden alınan kök hücrelerinin damar içine verilmesi (ASC) ve hem ASC öncesi, hem de sonrası hiperbarik[1] oksijen takviyesinin (HBO) kan şekerini düşürmesinin yanısıra, insülin gereksinimini azalttığı açıklandı. Cell Transplantation (Vol. 17 No.12) dergisinin son sayısında yayınlanan araştırmanın yazarlarından Esteban Estrada (Stem Cell Argentina), kök hücre terapilerinden (ing.) umut verici sonuçlar aldıklarını ve buna nazaran çok az yan etkiyle karşılaştıklarını belirtiyor.

Öncelikle karbon monoksit zehirlenmesi, vurgun ve yaraları iyileştirmede kullanılan yüksek basınçlı hiperbarik oksijen tedavisi, kök hücre hareketliliğini artırıyor ve nitrik okside bağlı bir mekanizmayla endotelyal[2] ata hücrelerini çoğaltıyor.

ASC-HBO karma tedavisinin güvenilirliği klinik deneylerde 25 "tip 2 diyabet" hastasıyla sınandı.

[1] normalin üstünde hava basıncı
[2] epitel dokusundan kaynaklanan ve epitel hücrelerden oluşan

Omurilik Tedavisinde Kök Hücre Nakli

2009-03-13T14:28:00.002+02:00

Hastanın kemik iliğinden kendi kök hücrelerini (ing.: BMC, bone marrow-derived stem cell) doğrudan omuriliğe enjekte ederek omurilik hasarlarının tedavisinde (ing.) kısmi başarı sağlandı. Uygulama ters bir etki yaratmadan yaşam kalitesini iyileştiriyor. Kan akışının ve hücrelere oksijen tedarikinin düzelmesi başarıda en büyük etken. Ayrıca mesanenin daha iyi kontrolü gibi işlevsel iyileşmeler de uygulamanın gündeme getirdiği faydalardan bir tanesi.

Cell Transplantation (Vol. 17 No.12)'de yayınlan araştırmada, BMC'lerin doğrudan omuriliğe zerkedildiği dördü akut, dördü kronik sekiz hastada olumlu morfolojik gelişme gözlemlenmiş.

Araştırma, DaVinci Biosciences, Costa Mesa, California'dan Dr. Francisco Silva ve South Florida Üniversitesi'nden Dr. Svitlana Garbuzova-Davis tarafından yürütüldü.

Faydasız Büyük Gözlü Balık

2009-03-13T00:19:00.002+02:00

Medaka; Japonların resmini gördüğünüz balığa verdikleri isim aynen bu anlama geliyor: faydasız büyük gözlü balık. Güney Asya'nın pirinç ekilen sulak bölgelerinde yaşayan medakanın gözleri gerçekten büyük de olsa, aslında gayet yararlı bir balık, özellikle de bilimadamlarına. Medaka basit bir organizmaya sahip, genetikçilerin sözünü dinleyen ve laboratuvarda kolayca yetiştirilebilen bir balık. Aynı zamanda kendisinden daha gelişmiş omurgalılarla bir çok moleküler süreci ortak.

Medaka (lat. Oryzias latipes) embriyoları ve yavruları diğer türlerin embriyo gelişmesini incelemek için yaygın olarak kullanılıyor. Faydasız balık, araştırmacıların radyasyonun hücre DNA'sına verdiği zararlı etkileri anlamalarına (ing.) yardımcı olmakta.[1]

Radyasyonun hücre DNA'sına verdiği zararlar iyi belgelenmiş durumda. Bilinmeyense, bazı bireylerin diğerlerine göre niye farklı etkilendiği ve daha dirençli olduğu.

Prof. John Zimbrick (ing.) laboratuarında düşük dozda radyasyonun kalıtsal etkilerini araştırıyor:

Çalışmamızla düşük dozda radyasyonun insanlara, örneğin bir kaç yıl boyunca buna maruz kalacak işçilere ne olacağını anlamaya çalışıyoruz. Ayrıca, nesilden nesile olan etkiyi, yani ana-babası radyasyona maruz kalmış yavruların ne gibi bir mutasyon riskiyle karşı karşıya olacaklarını inceliyoruz.

Medaka diyip geçmeyin, uzay mekiği Columbia ile 1994 yılında yörüngede tur bile atmışlar.

[1]Insight dergisi, Güz 2008, sf. 28-29; College of Veterinary Medicine and Biomedical Sciences

İlk İzlenimin Sinirsel Mekanizması

2009-03-12T11:59:00.012+02:00

New York ve Harvard üniversiteleri sinirbilimcilerinden ortak bir ekip diğer insanlar hakkında ilk izlenimlerimizi oluşturmamızdan (ing.) sorumlu sinir devrelerini belirlemeyi başardı. Benzeri ilk yargıları meydana getirirken toplumsal bilgiyi nasıl kodlayıp değerlendiğimizle ilgili bulgular Nature Neuroscience dergisinin son sayısında yayınlandı.

Sosyal ilişkilerde başkaları hakkında fikir edinmek kolay değil. Tanıştığımız her yeni insan muğlak ya da karmaşık bilgiye kaynak olabilir. Birisiyle ilk kez karşılaştığımızda, ondan hoşlanıp hoşlanmadığımıza oldukça çabuk karar veririz. Zaten geçmiş araştırmalar, insanların çoğunlukla yarım dakikadan az sürelik çabuk gözlemleri esas alarak nisbeten doğru ve değişmeyen değerlendirmeler yaptığını gösteriyor.

Nature Neuroscience'ın araştırması yeni bir insanı gördükten hemen sonra edinilen izlenimleri oluşturan beyin mekanizmalarını incelemeyi amaçlamış. New York Üniversitesi Psikoloji ve Sinirbilim Profesörü Elizabeth Phelps'in laboratuarında yürütülmüş. Çalışmanın baş yazarı NYU Psikoloji Bölümü ve Center for Neural Science'dan Daniela Schiller. Diğer yazarlar Tufts Üniversitesi doktor adayı Jonathan Freeman, Harvard Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden Yrd. Prof. James Mitchell ve NYU aynı bölümden Prof. James Uleman.

İlk izlenimin edinilme sürecini incelemek için araştırmacılar, deneklerin, hayali bireylerle tanışıp ilk değerlendirmelerini yaptıkları andaki beyin faaliyetlerinin gözlemlendiği bir deney tasarlamışlar. Katılımcılara farklı kişilik özellikleri gösteren 20 bireyin profili verilmiş. Profillere bireylerin resmiyle beraber olumlu (örneğin zeki) ve olumsuz (tembel) niteliklerinin de olduğu senaryolar eklenmiş.

Ardından deneklere bu hayali kişileri ne kadar sevdikleri sorulurken, manyetik rezonans görüntülemesiyle (MRI, magnetic resonance imaging) beyin etkinlikleri kaydedilmiş.

Görüntülemede izlenimle ilgili bilgi beyinde kodlanırken iki bölgede aşırı faaliyet tesbit edilmiş. İlki, orta temporal lobda küçük bir yapı olan amygdala, ikincisiyse posterior cingulate cortex (PCC). Amygdala gğven veya ırk temelli sosyal değerlendirmelerle, PCC ekonomik kararlar verme ve ödüllere öznel değerler atfetmeyle ilişkilendirilmiş.

Resim: First Impressions, Kristine Schomaker