Hart Amsterdammuseum

Zotonic - Atom Feed Module 2025-12-17T10:31:17+01:00 https://hart.amsterdam/nl/ Hart Amsterdammuseum https://hart.amsterdam/rsc/2468588 2025-05-20T11:33:57+02:00 2025-05-16T14:53:00+02:00 Judith van Gent https://hart.amsterdam/rsc/407 In memoriam Nel Klaversma

Op zondag 11 mei is onze oud-collega Nel Klaversma overleden. Van 1975 tot 2012 heeft zij bij het museum gewerkt als bibliothecaris, hoofd bibliotheek, conservator oude boeken en Luyken-expert.

Nel begon in 1975 haar loopbaan bij het net in de Kalverstraat geopende Amsterdams Historisch Museum waar zij als assistent-bibliothecaris en vervolgens als hoofd bibliotheek werkzaam was. Onder haar bezielende leiding veranderden de in de gebouwen verspreide boekencollecties in een goed functionerende museale bibliotheek. Een van de hoogtepunten in haar loopbaan was de samenstelling van de catalogus van de boekencollectie van Pieter van Eeghen in 1999 en de daarop volgende tentoonstelling ‘t Verborgen goed, Treckt ons gemoed’: de boekillustratoren Jan & Casper Luyken in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Al vroeg legde Nel de basis voor de automatisering in het museum en in 1993 stond de allereerste computer in de bibliotheek. De eerste digitaliseringsronde van collectie en bibliotheek werd vervolgens onder haar leiding uitgevoerd. Tussen 1987 en 1993 werd ze parttime uitgeleend aan de Reinwardt Academie, de opleiding voor museummedewerkers waar zij, als docent Registratie/Documentatie, verschillende lichtingen studenten de grondbeginselen voor hun museale werk bijbracht. Toen in 2001 de bibliotheek als sectie documentatie bij de afdeling collectie werd ondergebracht kon Nel zich als conservator Oude boeken bezighouden met de Luyken-collectie en de collectie oude boeken. Vanaf dat moment kon zij zich toeleggen op de verdere ontsluiting en digitalisering van het werk van Jan (1649-1712) en zoon Casper (1672-1708) Luyken. Onder haar supervisie werden alle 20.000 tekeningen en prenten gedigitaliseerd en geregistreerd. Via de website van het Geheugen van Nederland was in 2005 de Luyken collectie de eerste collectie van het museum die op internet online stond. Het gevolg hiervan was dat deze bijzondere collectie over de hele wereld vindbaar was en wij ook daardoor steeds meer vragen over de collectie Luyken kregen. Ook worden er sindsdien vele tekeningen, boeken en prenten in bruikleen aangevraagd voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Daarnaast deed Nel onderzoek naar de bibliotheek van Abraham Willet. In 2006 publiceerde ze samen met Martien Versteeg van de Universiteitsbibliotheek twee artikelen in Amstelodamum over de lotgevallen van deze bibliotheek.  De laatste jaren van haar loopbaan bij het museum zette ze haar onderzoek naar de Luyken collectie voort. Ter gelegenheid van het 300-ste sterfjaar van Jan Luyken verscheen in 2012 een publicatie met bijdragen van haar hand en verzorgde ze samen met studenten van de ROC een presentatie over Luyken in onze wezenkastjes. Hoe leuk vond ze dat! Maar haar betrokkenheid beperkte zich niet alleen tot de bibliotheek en de collectie. Ze zat jaren in de Ondernemingsraad en de Personeelsvereniging kon altijd rekenen op haar enthousiaste inzet bij de organisatie van het jaarlijkse Sinterklaasfeest en de interne lunchlezingen. Verder gingen alle tentoonstellingsteksten, boekteksten altijd eerst langs Nel want zij was een supernauwkeurige redacteur! Na haar pensioen in 2012 bleef ze betrokken bij het museum als vrijwilliger en zocht dingen uit voor de Luyken collectie. Alle Luyken gerelateerde vragen die we binnen kregen gingen natuurlijk naar haar. Met oud-collega Lodewijk Wagenaar publiceerde ze in 2017 de transcriptie van het scheepslogboek van Johannes Timmers uit onze collectie die bij Walburg pers werd uitgegeven. Ze kwam trouw naar alle oud-medewerkersbijeenkomsten en maakte deel uit van <a rel="noopener noreferrer" href="https://hart.amsterdam/nl/page/373944" target="_blank">onze tekeningen- en prentenschouw</a>, een groep verzamelaars en experts zoals Nel, die twee keer per jaar samenkomen om gezamenlijk onze collectie te bestuderen. In al haar bescheidenheid bracht ze bij deze bijeenkomsten haar door de jaren opgebouwde kennis in. De laatste keer dat ze erbij was op 14 januari van dit jaar.  Lees <a rel="noopener noreferrer" href="https://hart.amsterdam/nl/page/3051" target="_blank">hier de blogs en artikelen</a> die Nel tijdens haar loopbaan bij het museum op het Hart heeft gepubliceerd.   https://hart.amsterdam/rsc/2433972 2025-04-16T13:38:56+02:00 2025-04-16T10:34:00+02:00 Pootjes, Nikki https://hart.amsterdam/rsc/1813 Open Call 'Imagine the Future'

Omdat Amsterdam, de hoofdstad van Nederland, 750 jaar bestaat, zoekt het Amsterdam Museum toekomstwensen. Wat moet er anders? Wat kan beter? Hoe maken we Nederland een fijnere plek? Stuur jouw wens in en wie weet hang jij binnenkort in het Amsterdam Museum! Je kan jouw wens op alle mogelijke manieren verbeelden, niets is te gek. Droom jij van verandering in je buurt, nieuwe manieren van samenleven of innovaties in kunst, werk of duurzaamheid? Deel het met ons! Alles mag. Een schilderij, video, gedicht, foto, sculptuur, ontwerp, lied of iets totaal onverwachts, jouw creatie laat zien hoe jij de toekomst voor je ziet. Stuur je creatie in vóór 1 mei!

<div class="chakra-container css-zum3vd"> <div class="css-9dsj3"> <div class="css-avmqi8"> <div class="css-5gfcu7"> <div class="chakra-text css-18pvg7h"> • Alle ingezonden toekomstwensen worden onderdeel van de digitale collectie van het Amsterdam Museum. • Een vakjury kiest de 20 meest inspirerende inzendingen voor de tentoonstelling Refresh Amsterdam #3: Imagine the Future. • Drie winnaars ontvangen een geldprijs van €750! </div> </div> Ga snel naar <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.amsterdammuseum.nl/doe-mee/toekomstwens/187396" target="_blank">deze pagina</a> waar je mee kan doen en alle spelregels terugvind van deze open call.</div> </div> </div> https://hart.amsterdam/rsc/2263356 2024-09-27T15:21:24+02:00 2024-09-20T09:46:00+02:00 Pootjes, Nikki https://hart.amsterdam/rsc/1813 Vrouwen van Amsterdam - een ode

Ter gelegenheid van de 750e verjaardag van Amsterdam zijn we het project Vrouwen van Amsterdam gestart. De aftrap was op 8 maart 2024 op Internationale Vrouwendag. Vanaf die datum roepen we iedereen op om een ode te maken voor een vrouw die belangrijk is (geweest) voor de stad Amsterdam. Deze odes zijn te zien op onze website en worden opgenomen in de collectie van het Amsterdam Museum.

De odes vormen de basis van waaruit we op nog veel meer manieren een podium bieden aan al die vrouwen en jullie verhalen, zoals in een: - podcastserie (start rond september 2024) - tentoonstelling (van 14-12-24 tot 31-8-25) - boek (medio oktober 2025) Maak zelf een ode, of bekijk alle ingezonden odes op onze website <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.amsterdammuseum.nl/topic/vrouwen-van-amsterdam" target="_blank">Vrouwen van Amsterdam - een ode.</a> https://hart.amsterdam/rsc/2244856 2024-08-25T21:20:14+02:00 2024-07-22T03:34:00+02:00 Laura van van Hasselt https://hart.amsterdam/rsc/3210 Museumbezoekers kiezen voor sociale woningbouw en groen

Dat was de vraag die we bezoekers stelden in de laatste zaal van ‘Het Amsterdam van Piet van Eeghen’. Van 29 maart t/m 30 juni 2024 bezochten zo’n 22.000 mensen uit binnen- en buitenland het Amsterdam Museum. Duizenden van hen stemden op hun favoriete stedelijke vernieuwing door een kaartje in te vullen of een stickertje op de muur te plakken aan het einde van de tentoonstelling. Dat laatste kon bij drie 19e-eeuwse burgerinitiatieven waarbij Van Eeghen een sleutelrol vervulde: het Vondelpark, het Prinsengrachtziekenhuis en de eerste sociale woningbouw.

Je ziet het in één oogopslag: het vak ‘sociale woningbouw’ is zwart van de stickertjes. Als we uitgaan van één sticker per persoon, vonden ruim 700 mensen dit de belangrijkste vernieuwing in 19e-eeuws Amsterdam. Het Vondelpark is met zo’n 450 stickers een goede tweede. Het Prinsengrachtziekenhuis eindigde met ruim 250 stickers op nummer drie. Van Eeghens museale projecten kregen geen apart stemvak maar werden wel op een aantal kaartjes door bezoekers genoemd: Rijksmuseum, Stedelijk Museum en het Amsterdam(s Historisch) Museum (in 1926 afgesplitst van het Stedelijk). 625 reactiekaartjes In totaal lieten bezoekers 625 kaartjes achter op de reactiewand, vaak aangevuld met een of meerdere stickertjes. Ter relativering: van alle ingevulde kaartjes was ruim een derde niet relevant voor de gestelde vraag. Al waren ook veel van die kaartjes interessant, maar dan om andere redenen. Er zaten mooie complimenten bij aan het adres van het museum en diverse meer en minder geslaagde tekeningen (waaronder een joint, een piemel en twee Pikachu’s). Ook waren er diverse hartjes en liefdesverklaringen. Een van mijn favorieten: ‘Amsterdam improved since my girlfriend moved here’. Een andere bezoeker was kritisch: ‘Wat doen jullie met deze info? Lijkt me nutteloos hier wat in te vullen’. In antwoord op deze terechte vraag: dit blogje is wat we ermee doen. Nu de tentoonstelling weer is afgebouwd, maken we de balans op van alle reacties in de laatste zaal. Zo krijgen we een indruk welke onderwerpen leefden onder de bezoekers van deze tentoonstelling. Natuurlijk is het geen dwarsdoorsnede van de samenleving, alleen al omdat bijna de helft van de bezoekers toerist was. Maar het geeft wel een interessant beeld van de huidige dromen en zorgen over de stad. Gedeelde ergernissen Toen we onze vraag formuleerden dachten we zelf vooral aan historische vernieuwingen, met Van Eeghen in het achterhoofd. Maar dat is niet hoe de meeste bezoekers de vraag interpreteerden. ‘Welke vernieuwing vind jij het belangrijkst voor Amsterdam?’ bleek vooral een aansporing om aan te geven waar we ons nu druk om maken en wat we hopen voor de toekomst van de stad. De reacties waren zowel qua inhoud als taal zeer divers. Bezoekers gebruikten de kaartjes onder meer om hun ergernissen te ventileren over onderwerpen als fatbikes, toeristen, de verlaging van de maximumsnelheid, en het gebrek aan openbare toiletten in de stad - zeker voor vrouwen. De meest genoemde ergernis is het zwerfvuil, dat sinds de invoering van statiegeld op blikjes in Amsterdam sterk is toegenomen. Dat is bewoners en bezoekers niet ontgaan, zoals blijkt uit twintig kaartjes met daarop een veelvoud aan stickertjes.  Betaalbare woningen en meer groen in de stad Ook bij de kaartjes eindigde de sociale woningbouw bovenaan; met 47 kaartjes op een gedeelde eerste plaats. Drie voorbeelden uit de stapel: ‘Terug naar de volkshuisvesting. Leer van het verleden!’ en ‘Betaalbare woningen voor de normale mensen zodat iedereen er kan wonen. Dus dat het geen elitestad wordt. De ziel gaat uit Amsterdam’. Een Engelstalige bezoeker stelde kort maar krachtig: ‘Housing as a human right’. Ook met 47 kaartjes geëindigd: de categorie ‘groen in de stad’. Daaronder vallen diverse kaartjes over het Vondelpark (misschien waren de stickertjes even op) en over volkstuintjes, maar vooral bondige teksten als ‘minder grijs meer groen’ (14 stickertjes op het kaartje) en ‘Meer bomen en struiken. Groen maken die stad!’ Een enkeling pakte het filosofischer aan: ‘Nature is the essence of life & is of primary importance for the development of the people; who can refresh their mind + body.’ In drie aan ‘groen’ gerelateerde categorieën pleitten vijf mensen voor gratis openbaar vervoer, tien voor een autovrije (binnen)stad en veertien bejubelden Amsterdam als fietsstad. Maak de wereld beter Op de meeste kaartjes staan concrete voorbeelden van stedelijke ergernissen of verbeteringen. Maar er zijn ook 29 kaartjes die ingaan op het gedachtegoed van de ideale Amsterdammer. Daarop staan woorden als ‘tolleranza’ (tolerantie in het Italiaans), ‘noaberschap (groeten uit Doetinchem)’ en ‘Everyone is Equal!!’ (met twee uitroeptekens en 16 stickertjes). Of dat laatste kaartje door de 19e-eeuwse Van Eeghen geïnspireerd is kun je je afvragen. Maar de volgende twee reacties zouden hem uit het hart gegrepen zijn: ‘Maak de wereld Beter!’ en ‘Soms moet je voor elkaar zorgen.’  Zo is het. Laura van Hasselt, gastconservator ‘Het Amsterdam van Piet van Eeghen’ https://hart.amsterdam/rsc/2006065 2023-08-16T09:39:53+02:00 2023-08-15T13:55:00+02:00 Thijs Boers https://hart.amsterdam/rsc/7141 Restauratie van een console-klok

‘Het is niet genoeg dat men een goed horlogie gekogt heeft, men moet het ook weten te bestieren, te stellen, en niet te vergeeten het van tijd tot tijd schoon te laaten maken…’ Dit citaat komt uit een in 1790 uitgegeven boek geschreven (en later in het Nederlands vertaald) door de Franse uurwerkmaker Ferdinand Berthoud (1727-1807). In de collectie van Huis Willet-Holthuysen bevindt zich een console-klok vervaardigd door deze uurwerkmaker en hebben wij zijn raad ter harte genomen. De afgelopen maanden is het uurwerk helemaal uit elkaar gehaald, schoongemaakt en gerestaureerd door restaurator Bart van de Werff. Bijzonder aan deze klok is dat het niet alleen de tijd aangeeft, maar dat elk heel uur een verschillende melodie te horen is.

De naam van deze wandklok is terug te voeren op de drager, de console, waarop het uurwerk tegen een wand aan staat. Het horloge is gemaakt rond 1775 in Parijs. Berthoud werkte toen in Parijs onder andere voor de Franse koning. Opvallend aan de rijk bewerkte klok zijn de gouden sterren en het bronzen beslag dat bestaat uit guirlandes, een saterkop en een klassieke vaas waarmee het geheel wordt bekroond. Het echtpaar Willet-Holthuysen heeft zich bij de herinrichting van hun huis in de periode 1865-1870 vooral laten inspireren door de Franse interieurstijlen van de 18e-eeuw. Hiervoor hebben Louisa en Abraham objecten gekocht uit die periode maar hebben zij ook eigentijdse kunstenaars gevraagd zich te baseren op de mode van een eeuw eerder. Zo zijn in de gang, waar de console-klok hangt, een aantal panelen te zien die door de kunstenaar Paul Alfred Colin (1853-1916) zijn gemaakt, waarbij hij zich heeft laten inspireren door de Franse 18de-eeuwse schilderkunst. De gehele gang in het huis ademt een 18de-eeuwse sfeer, hierbij is nu een nieuwe hoofdrol weggelegd voor de gerestaureerde klok. Onmiskenbaar hoor je het verstrijken van de tijd, en is elk heel uur een Franse melodie te horen: hierdoor word je als bezoeker even letterlijk en figuurlijk terug in de tijd geplaatst: een ware tijdmachine. https://hart.amsterdam/rsc/1944956 2023-05-31T21:02:43+02:00 2023-05-26T16:06:00+02:00 Suzette van 't Hof https://hart.amsterdam/rsc/2980 De spinnende aap

Op merklappen buitelen vaak allerlei lieflijke motiefjes over elkaar heen. Rozen, tulpen en anjers worden rijkelijk over de vele doeken uitgestrooid. Konijntjes, hondjes, poezen en vogels van diverse pluimage lijken soms zo weggelopen of weggevlogen te zijn uit de leefomgeving van de nog jonge borduursters. Maar wat doet in hemelsnaam een aap daartussen?

De aap Volgens de Physiologus, een voorloper van de middeleeuwse bestiaria, is de aap een symbool van de duivel. Hij staat voor ketterij en voor het heidendom. Het beestje verenigt bovendien allerlei ongewenste eigenschappen in zich zoals dwaasheid, luiheid, ontucht, ijdelheid, na-aperij en tal van andere ondeugden. <img src="https://hart.amsterdam/image/2023/5/26/afbeelding2.jpg%28mediaclass-admin-rsc-edge-media.b4efbf81a1f8a631baa843069a38e28a03e813bf%29.jpg" alt="" /> De spinnende aap Zijn actieve evenknie vindt zijn weg - via margetekeningen in middeleeuwse handschriften – naar het vroege handwerkonderwijs. De spinnende aap schaart zich tussen allerlei andere merklapmotiefjes, waar veel meisjes in leerscholen, al dan niet in weeshuizen, zich een weg doorheen kruissteken om een vak te leren. De aap zit doorgaans in een leunstoeltje. Voor hem staat een spinrokken op een houten voet. In zijn poten houdt hij de te spinnen draad vast. Aan het uiteinde van die draad hangt een spinspoel. Het spinrokken is als een zelfstandig object het symbool van de deugdzaamheid, van de vrouw des huizes en van de personificatie van de Vlijt. Op middeleeuwse voorstellingen is het een van de attributen van de Maagd Maria, de moeder van Christus. Maria spint als jonge vrouw de draad waarmee het voorhangsel van de tempel geweven is. Dat weefsel scheurt in tweeën op het moment dat haar zoon de kruisdood ondergaat (Mattheüs 27:50-51). <img src="https://hart.amsterdam/image/2023/5/26/afbeelding3.jpg%28mediaclass-admin-rsc-edge-media.b4efbf81a1f8a631baa843069a38e28a03e813bf%29.jpg" alt="" /> Clotho, Lachesis en Atropos Het motief van de aap aan het spinrokken grijpt terug op de Griekse schikgodinnen, de gezusters Clotho, Lachesis en Atropos, die over het lot van de mens beschikken. Clotho, de spinster en de oudste van het stel, spint de draad van het leven; Lachesis, de lotbedeelster, bepaalt de lengte en Atropos, de onafwendbare, snijdt de draad door. De zussen houden ons een spiegel voor; het leven is eindig en de levensdraad kan op elk moment verbroken worden. <img src="https://hart.amsterdam/image/2023/5/26/afbeelding4.jpg%28mediaclass-admin-rsc-edge-media.b4efbf81a1f8a631baa843069a38e28a03e813bf%29.jpg" alt="" /> De dwaze aap Net zoals de Griekse schrikgodinnen probeert ook de aap een levensdraad te spinnen. Maar hoogmoed komt voor de val. Zijn dwaasheid staat de aap in de weg; zijn pogingen mislukken jammerlijk. Hij toont ons daarmee dat het levenslot van de mens niet in eigen handen ligt maar in die van God: “de mens wikt en God beschikt”. De mens wordt -niet wetende hoe lang zijn levensdraad is- voorgehouden dat hij zijn tijd op aarde deugdzaam door moet brengen. Dat is een wijze les voor velen. Uiteindelijk valt er dan toch nog goed garen met dit dwaze dier te spinnen. De doek van Maria Block is nog t/m 3 september a.s. te zien in de tentoonstelling Continue This Thread, in het Amsterdam Museum aan de Amstel. https://hart.amsterdam/rsc/1939281 2023-05-19T09:37:24+02:00 2023-05-18T18:00:00+02:00 Judith van Gent https://hart.amsterdam/rsc/407 De Digitale Stad UNESCO erfgoed!

Vandaag heeft UNESCO 'De Digitale Stad' opgenomen in het UNESCO Memory of the World register.

De Digitale Stad Digitale Stad (DDS) is <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-plaatst-aan-nederland-verbonden-erfgoed-op-memory-world-register" target="_blank">door UNESCO toegevoegd</a> aan het internationale register Memory of the World. Dit is een lijst van culturele en historische documenten en archieven die van wereldwijd belang zijn. Hiermee is De Digitale Stad het allereerste digital born erfgoed op deze lijst. Een belangrijke en unieke mijlpaal voor digitale cultuur. In 1988 kreeg Nederland, als eerste land in Europa, een directe open verbinding met het internet. Daarna volgden de digitale ontwikkelingen elkaar snel op. Op 15 januari 1994 introduceerde Amsterdam De Digitale Stad (DDS), de allereerste virtuele stad ter wereld. ‘Bewoners’ bouwden in DDS een huis (homepage) aan een van de stadspleinen, waar ze elkaar virtueel konden ontmoeten. In de eerste zes weken hadden zich al ruim 10.000 bewoners ingeschreven. Zes jaar later waren dat er ruim 140.000. DDS volgde de technologische ontwikkelingen op de voet en als gevolg ontstonden er verschillende interfaces (stadsgezichten) en projecten. De virtuele stad met de inwoners bracht objecten, ideeën en tradities voort in nieuwe digitale vormen zoals webpagina’s, nieuwsgroepen, chat, audio en video. De Digitale Stad is een schatkamer met digitaal erfgoed uit de beginjaren van het internet en een belangrijke historische bron.  De Digitale Stad Herleeft In 2001 ging De Digitale Stad (DDS) uit de lucht en het digitale geheugen van de eerste jaren van het internet liep het risico verloren te gaan. Om dit unieke en belangrijke digital born erfgoed van Amsterdam van de ondergang te redden, startte het Amsterdam Museum in 2011 het project <a href="https://hart.amsterdam/nl/page/521/re-dds">De Digitale Stad Herleeft</a>. Samen met Waag Society, Universiteit van Amsterdam, DDS-community en vele andere partners werd zoveel mogelijk van materiaal van DDS verzameld. Het opgraven en reconstrueren van DDS was een case study voor webarcheologie. Dit heeft ervoor gezorgd dat DDS in een museale context bewaard en getoond kan worden voor toekomstige generaties. Het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid beheert het audiovisuele DDS-archief, waaronder de eerste smart tv-uitzendingen, waarin voor het eerst verschillende media en interactie werden gecombineerd. De KB Nationale Bibliotheek onderhoudt de DDS-reconstructies en de documentatie. Het Amsterdam Museum bewaart en toont de 3D DDS-objecten. Vanaf komende dinsdag is er in het Amsterdam Museum aan de Amstel een kleine presentatie te zien. Het project De Digitale Stad Herleeft won in 2016 de prestigieuze Digital Preservation Award. Dat DDS nu ook in het UNESCO Memory of the World register is opgenomen onderschrijft het belang en de urgentie van het behoud van digital born erfgoed.  Memory of the World Het register <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-plaatst-aan-nederland-verbonden-erfgoed-op-memory-world-register" target="_blank">Memory of the World</a> werd in 1992 opgericht door UNESCO, met als doel belangrijke documenten en archieven te behouden en te beschermen voor toekomstige generaties. De lijst bevat onder meer de Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, de archieven van de Verenigde Naties en het dagboek van Anne Frank. De toekenning van de registratie aan DDS is een erkenning van het belang van digitaal erfgoed en van de impact die het heeft gehad op de samenleving.  <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.parool.nl/amsterdam/de-digitale-stad-van-marleen-stikker-is-nu-unesco-erfgoed-onlinegemeenschap-is-mijlpaal-in-internetgeschiedenis~bb268c8c/" target="_blank">Het Parool schreef vandaag</a> over deze erkening. https://hart.amsterdam/rsc/1916924 2023-04-20T19:02:24+02:00 2023-04-18T13:53:00+02:00 Suzette van 't Hof https://hart.amsterdam/rsc/2980 De mystieke wijnpers

Op veel merklappen gaat een klein, ogenschijnlijk nietszeggend motiefje schuil tussen talloze merklapmotieven die zich gemakkelijker laten raden. Hooguit een handvol vogeltjes, die samen een eigen verhaal vertellen. Als je het motiefje als merklappenliefhebber eenmaal herkent zul je het steeds vaker tegenkomen. Een kennismaking met de mystieke wijnpers.

De bron Augustinus (354-430), één van de vier kerkvaders, vergelijkt Christus met een tros druiven. Hij beroept zich op twee passages uit het Oude Testament. In het boek Numeri worden verspieders vooruitgestuurd om het beloofde land Kanaän te verkennen. Het land van melk en honing. Zij keren terug met een tros druiven aan een draagstok. (Numeri 13:17-27). Een verwijzing naar de Eucharistie, die tijdens het Laatste Avondmaal, dat Christus met zijn leerlingen vierde, werd ingesteld. In de tweede passage, uit Jesaja, wordt beschreven hoe een zich wrekende God de onderdrukkers van het Joodse volk vertreedt in de wijnpers van zijn toorn. (Jesaja, 63:1-6)  De mystieke wijnpers De late Middeleeuwen leiden hieruit het motief van Christus in de Mystieke Wijnpers af. Slechts in een lendendoek gekleed, getooid met de doornenkroon en met de vijf wondentekenen, plet Christus druiven in een trog. Hij wordt daarbij zelf door de balk van de wijnpers, als ware hij de tros druiven van Augustinus, meegeperst. Het bloed dat uit zijn wonden stroomt vermengt zich met het sap van de druiven en wordt opgevangen in één of meerdere kelken. <img src="https://hart.amsterdam/image/2023/4/18/wwwopac.jpg%28mediaclass-admin-rsc-edge-media.b4efbf81a1f8a631baa843069a38e28a03e813bf%29.jpg" alt="" /> De mystieke wijnpers in kruissteek Deze voorstelling is eveneens een verwijzing naar de Eucharistie. Het toont de gelovige dat de geconsacreerde wijn, volgens de leer van de Katholieke Kerk, het bloed is van Christus. Op voornamelijk Noord-Hollandse merklappen wordt een symbolische weergave van de wijnpers aangetroffen. Deze vorm bestaat uit twee stijlen met twee dwarsbalken, soms gelijkend op een hoofdletter H, waartussen een groot hart is gevat. Het Hart van Christus, dat als zelfstandig object vereerd wordt. Boven het hart bevindt zich een vogel die met een schroef de pers aandraait. De overige vogels rondom de pers verbeelden vermoedelijk het opstijgen van de ziel. Ook de vereenvoudigde versie was populair en kwam regelmatig voor op allerlei doeken. Maar de bedreven, niet altijd katholieke vingertjes, die dit motief in hun handwerkproeven verwerkten van de betekenis doordrongen waren, dát blijft voor altijd een raadsel. https://hart.amsterdam/rsc/1785344 2022-11-17T10:02:17+01:00 2022-11-15T03:34:00+01:00 Laura van van Hasselt https://hart.amsterdam/rsc/3210 Doctor!

Het is volbracht. Vrijdag 11 november ben ik eindelijk gepromoveerd op mijn onderzoek naar Van Eeghen: Geld, geloof en goede vrienden. Piet van Eeghen en de metamorfose van Amsterdam, 1816-1889.

Ik denk niet dat ik ooit in mijn leven zo zenuwachtig ben geweest. Het lekenpraatje vond ik niet zo eng, maar dat openbare examen wel. Het gaat maar om drie kwartier, tot het beroemde ‘hora est’. Maar in die drie kwartier krijg je van de hooggeleerde commissieleden wel een aantal verschrikkelijk lastige vragen te beantwoorden. Vragen die je vooraf niet hebt gezien. En je weet de hele tijd: als je faalt, dan is de hele zaal daarvan getuige.  Gelukkig zat die zaal vol met vrienden, dat scheelde. En ik had twee voortreffelijke paranimfen aan mijn zij, dat hielp ook. Lang verhaal kort: de buit is binnen. Die bul (in enorme rode koker) neemt niemand me meer af.  Sommige mensen vroegen me of ik het moeilijk vond om na al die jaren te scheiden van Piet. Gelukkig is dat nog lang niet aan de orde. In januari komt de handelseditie van mijn proefschrift uit, tegelijk met een kleine presentatie over Van Eeghen in de schatkamer van het Stadsarchief. Die mag ik de komende weken samenstellen, geweldig om te doen. En in 2024 komt er zelfs een hele tentoonstelling over Van Eeghen in het Amsterdam Museum aan de Amstel. Jullie zijn voorlopig nog niet van Piet en mij af.  https://hart.amsterdam/rsc/90031 2023-04-23T12:57:27+02:00 2022-11-02T07:30:00+01:00 Judith van Gent https://hart.amsterdam/rsc/407 96 jaar! Het Amsterdam Museum is vandaag jarig

'Het museum in het oude Waaggebouw dat deze week is geopend, is, meer dan het Stedelijk Museum, meer dan eenig ander museum in onze stad, het museum van Amsterdam. En het zou ons verbazen als het dat ook niet werd in de schatting van het groote Amsterdamsche publiek’ aldus het Algemeen Dagblad van 6 november 1926. Op 2 november 1926 opende het Amsterdams Historisch Museum in het Waaggebouw. In het museum was een kleine vaste opstelling met objecten uit de historische collectie. Tot 1970 bleef het museum op de Nieuwmarkt om in 1975 te openen in het Burgerweeshuis.

Een apart museum voor de historische collectie van de stad Al voor de Eerste Wereldoorlog maakte C.W. Baard, directeur van het Stedelijk Museum, zich sterk voor een apart museum voor de historische collectie van de stad. Pas in 1925, het jaar van de grote tentoonstelling over de geschiedenis van Amsterdam, kwam het ervan. In dat jaar stelden de dames M.C. en C. van Eeghen 20.000 gulden beschikbaar voor een historisch museum. Zij voldeden hiermee aan de wens van hun overleden broer Jan Herman. Met dit geld kon het Waaggebouw worden opgeknapt en ingericht en op 2 november 1926 werd het Historisch Museum door burgemeester Willem de Vlugt geopend 'Een groote verscheidenheid aan voorwerpen' In het museum was een kleine vaste opstelling met objecten uit de historische collectie. Zo stond in de benedenzaal de beeldengroep David en Goliath uit het Oude Doolhof op de Prinsengracht. De beelden werden geflankeerd door vier windwijzers van het Admiraliteitsgebouw en de oude Waag op de Dam. Verder hingen in de zaal wapenborden van het Aalmoezeniersweeshuis en regentenstukken van het Chirurgijnsgilde, het gilde dat het langst in het Waaggebouw had gezeteld. Op de eerste verdieping was een zaal ingericht met stadsgezichten en penningen. In een andere zaal was een tentoonstelling van tekeningen met gezichten op de Waag. Het commentaar in het <a rel="noopener noreferrer" href="http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657848:mpeg21:a0183" target="_blank">Algemeen Handelsblad</a> was duidelijk: ‘er is een groote verscheidenheid aan voorwerpen, die aan Amsterdams historie herinneren. En dat is een deel van de aantrekkelijkheid van de verzameling. Er is geen systeem in de opstelling, en ook dat geeft er een zekere bekoring aan. Elk voorwerp op zichzelf heeft recht hier te zijn. Er is niet te veel maar alles is er met reden.’ Iedere dag open Het museum was iedere dag open. Op doordeweekse dagen betaalde men een dubbeltje, maar in de weekenden was het gratis toegankelijk. De eerste twee maanden na de opening trok het museum bijna 15.000 bezoekers, waaronder ook verschillende groepen uit het onderwijs. Het jaar daarna kwamen er rond de 16.000 bezoekers, maar daarna liepen de bezoekersaantallen terug en bleven ze tot 1940 tussen de 6.000 en 10.000 schommelen. Verhuizing naar het Burgerweeshuis Al snel bleek dat het Waaggebouw niet de ideale locatie voor een historisch museum was: het was te klein en daarnaast was het klimaat slecht. Toen bleek dat het Burgerweeshuis het gebouwencomplex op de Kalverstraat zou gaan verlaten, werd al snel het plan opgevat om het historisch museum hiernaartoe te verhuizen. Het zou nog een oorlog en heel wat jaren erna duren, voordat koningin Juliana het nieuwe Amsterdams Historisch Museum <a href="https://hart.amsterdam/nl/page/1230371">in het Burgerweeshuis op 27 oktober 1975 kon openen</a>. 2022 In maart van dit jaar heeft het museum ook dit gebouw verlaten. Na ruim 45 jaar gebruik als stadsmuseum is een aanpassing noodzakelijk. De renovatie van het museum is er op gericht het gebouw te optimaliseren voor museaal gebruik. <a rel="noopener noreferrer" href="https://hetnieuweamsterdammuseum.nl/" target="_blank">Lees hier over het Nieuwe Amsterdam Museum.</a>  https://hart.amsterdam/rsc/1550425 2022-11-15T16:41:27+01:00 2022-11-01T00:00:00+01:00 Suzette van 't Hof https://hart.amsterdam/rsc/2980 Te veel om op te noemen

Vandaag viert de katholieke kerk het hoogfeest van Allerheiligen. Wat is hiervan de betekenis?

Allerheiligen Op 1 november viert de katholieke kerk het hoogfeest van Allerheiligen. Door een gestaag groeiend aantal heiligen is het al in de vierde en vijfde eeuw onmogelijk het feest van elk van hen afzonderlijk en waardig te vieren. De behoefte bestaat om een feestdag in te stellen, die alle heiligen onder één noemer vangt. Aanvankelijk worden alleen diegenen herdacht die uit naam van hun geloof gemarteld en gedood zijn. In Rome wordt het Pantheon, een van oorsprong Romeinse tempel, gewijd in naam van alle martelaren. In de achtste eeuw betrekt Paus Gregorius III (731-741) ook de belijders, zij die niet fysiek voor hun geloof geleden hebben, in het feest. In 844 verplaatst Paus Gregorius IV (827-844) het feest, dat oorspronkelijk op 13 mei plaatsvond -de wijdingsdag van het heidense Pantheon- naar de eerste dag van november.  Allerzielen Op 2 november, één dag na Allerheiligen is het Allerzielen. De katholieke kerk bidt dan voor alle zielen, die nog niet in de hemel zijn opgenomen maar in het vagevuur wachten op de wederkomst van Christus. Veel katholieken bezoeken het kerkhof waar hun dierbaren begraven liggen om hen met bloemen te gedenken. Er zijn bovendien tal van bijzondere plekken in stad en land waar een kaarsje aangestoken kan worden. Op de grote vijver in het Vondelpark dobberen dit jaar weer honderden lichtjes op het water. Iedereen is welkom om een bootje met een kaarsje te water te laten voor een geliefde, die zo deerlijk gemist wordt. Iedere keer weer een indrukwekkend schouwspel. Voor meer informatie: https://allerzieleninhetvondelpark.nl https://hart.amsterdam/rsc/1768721 2022-10-18T15:16:33+02:00 2022-10-17T15:02:00+02:00 Suzette van 't Hof https://hart.amsterdam/rsc/2980 Zeg het met tulpen

Tulpen zijn als het voorjaar aanbreekt overal om ons heen. Van eindeloze velden in allerlei prachtige kleuren, in bloemenstalletjes op de hoek van de straat tot pronkend in een vaas. Een feest voor het oog dat helaas maar even duurt. Maar niet getreurd, op veel merklappen die door de eeuwen heen geborduurd zijn, is het altijd tulpentijd.

Liefdesverdriet Wie denkt dat een de tulp een typisch “Hollands” product is, vergist zich deerlijk. “Onze trots” komt uit Perzië, waar de tulp een in het wild groeiende bloem is.  Een oosterse legende uit de dertiende eeuw verhaalt over een jongeling genaamd Farhard, die verliefd werd op de Perzische prinses Shirin. Zij wees hem af. Farhard trok met een gebroken hart de woestijn in. De tranen die hij plengde, veranderden in tulpen zodra ze met het warme droge zand in aanraking kwamen. Deze wilde bloemen, in Perzië ‘lalé’ genoemd, werden het symbool van de volmaakte liefde. Ze werden uitgegraven en in de koninklijke tuinen geplant. Ook in Turkije werden vervolgens tuinen met geurende bloemen aangelegd. De tulp nam er een steeds belangrijke plaats in, het werd zelfs de nationale bloem van Turkije.  De weg naar Europa In 1562 worden de eerste tulpenbollen vanuit Constantinopel naar Antwerpen verscheept, vandaaruit komen ze in Noord-Nederland terecht. Ze veroorzaken een rage, een heel dure zelfs: de tulpenkoorts breekt in alle hevigheid uit. De bollen kosten een fortuin en richten menig koopman ten gronde. Op bloemstillevens uit de zestiende en zeventiende eeuw is de tulp de meest voorkomende bloem. Ook op allerlei textiel en op meubelen worden tulpen aangebracht en niet te vergeten op muurtegels, tegeltableaus en Delftsblauw aardewerk. In de volkskunst is de tulp eveneens een veelgebruikt motief. Niet verwonderlijk dus dat hij op heel veel merklappen voorkomt. In alle soorten en maten, van losse tulpen op lange stelen, tot tulpen in een vaas of pot, al dan niet samen met rozen en anjers.  Zeg het met tulpen De symboliek is al bijna even rijk. In de zeventiende eeuw is de tulp op God gericht. Als de zon niet schijnt, verlept de tulp; als de zon wel schijnt, is hij met zijn lange rechte steel naar de hemel gekeerd. Later in diezelfde eeuw verandert dat in vergankelijkheid. De tulp is slechts een kort leven beschoren. Het is een vanitassymbool: de mens is sterfelijk.  Volgens Jacob Cats verwijst de tulp naar kuisheid. In Houwelyck (1625), een werk van zijn hand, is in het eerste deel ‘Maeght’ een ‘Maeghde-wapen’ opgenomen; een ruitvormig wapenschild met één gesloten tulp in een met dansende putti versierde pot waaromheen bijen zwermen. Het schild wordt gedragen door twee jonge vrouwen, van wie er één een borduurraam met een onvoltooid borduurwerk aan haar rechterarm draagt. Het motto luidt: ‘lateat dum pateat’, laat zij gesloten zijn, terwijl zij zich toont. De gesloten bloem staat voor maagdelijkheid. De weg naar de merklap Mogelijk zijn de tulpen op tegels het voorbeeld geweest voor veel kruissteekpatronen. De ‘drietulp’ is van de zeventiende tot ver in de negentiende eeuw populair. Het is een grote tulp met lange steel geflankeerd door twee kleinere exemplaren. Een ander motief is de bloempot met een tulp in het midden en links en rechts daarvan een anjer en een roos. Hier is de tulp het zinnebeeld van de volmaakte liefde, de roos van de liefde tussen man en vrouw en de anjer van de moederliefde. Deze afbeeldingen vinden rechtstreeks hun weg naar de merklap. Of de nog jonge borduursters op de hoogte zijn geweest van de symbolische lading is niet met zekerheid te zeggen. Mogelijk zijn de bloemen puur vanwege hun schoonheid over de doeken uitgestrooid. Maar hoe het ook zij, al vier eeuwen lang zijn we in de ban van de tulp, één van onze belangrijkste exportproducten. https://hart.amsterdam/rsc/1763153 2022-10-05T16:40:48+02:00 2022-10-04T11:40:00+02:00 Judith van Gent https://hart.amsterdam/rsc/407 Vandaag 30 jaar geleden: de vliegramp in de Bijlmer

Op 4 oktober 1992 om 18.36 veranderde de Bijlmer voorgoed: op dat moment stortte een vliegtuig van de Israëlische maatschappij El Al neer op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg. Een ingrijpende gebeurtenis die veel mensen vandaag de dag nog steeds met zich meedragen. In de tentoonstelling '30 Jaar Bijlmervliegramp: Herdenken in generaties' gaan we in op de ramp, en hoe deze vandaag de dag doorwerkt.

Samen met Imagine IC, de in Zuidoost gevestigde erfgoedinstelling, luisterde het Amsterdam Museum in diverse stadsgesprekken naar Amsterdammers die met het museum over de ramp wilden praten. De inhoud van die gesprekken vormde de basis van deze tentoonstelling; de expositie gaat over het gevoel die Amsterdammers bij de ramp hebben, hoe zij herdenken en de manier hoe verschillende generaties dit trauma samen verwerken. Ook in Imagine IC is op dit moment een tentoonstelling te zien: zo kunnen bezoekers zowel in het centrum als in de buurt meer te weten komen over de ramp. In de tentoonstelling wordt een idee geschetst van het ongeloof, de shock en het verdriet waar veel bewoners van de Bijlmer mee te maken kregen. Dit gebeurt aan de hand van koppen van kranten die op 5 oktober verschenen - ‘Vuur, dood, chaos’ en ‘Ineens ging hij op zijn kant en recht omlaag’ - en door op doek getranscribeerde gesprekken die de meldkamermedewerkers van 112 van die avond voerden. Ook zijn tekeningen van basisschoolleerlingen van toen te zien. De tekeningen geven inzicht hoe kinderen deze gebeurtenis ervaren hebben. De docenten die kinderen destijds middels tekenen hun trauma wilden laten verwerken blikken nu terug. Naast twee brokstukken van het vrachtvliegtuig die zijn gevonden en bewaard door particulieren zijn er ook kunstwerken over de Bijlmervliegramp te zien. Zo maakte kunstenaar Samuel Sarmiento (Venezuela, 1987) als eerbetoon aan de slachtoffers het schilderij ‘De boom die alles zag – El arbol que lo vio todo’ en laat kunstenaar Fatric Bewong (Ghana, 1981) in een video-installatie zien hoe de ramp vandaag de dag wordt herdacht binnen de gemeenschappen. Beide kunstenaars zijn verbonden aan CBK Zuidoost, centrum voor actuele beeldende kunst vanuit een interculturele, inclusieve invalshoek. Aan het einde van de tentoonstellingszalen worden alle bezoekers uitgenodigd om, naar idee van Tess van Zalinge, gezamenlijk een geborduurd lappendeken van herinneringen te maken. De <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.amsterdam.nl/toerisme-vrije-tijd/evenementen/herdenkingen/bijlmervliegramp/" target="_blank">herdenking van de Bijlmervliegramp</a> is op donderdag 4 oktober het atrium van het CEC-gebouw (Bijlmerdreef 1289, Amsterdam Zuidoost). Het atrium is open vanaf 16.30 uur. Het herdenkingsprogramma begint om 17.00 uur. De tentoonstelling '<a rel="noopener noreferrer" href="https://www.amsterdammuseum.nl/tentoonstelling/30-jaar-bijlmervliegramp/47654" target="_blank">30 jaar Bijlmervliegramp: Herdenken in Generaties</a>' is nog tot 21 mei te zien in het Amsterdam Museum aan de Amstel https://hart.amsterdam/rsc/1744513 2022-08-30T17:28:37+02:00 2022-08-30T03:34:00+02:00 Laura van van Hasselt https://hart.amsterdam/rsc/3210 Het Van Eeghenbankje, deel 2

Het Van Eeghenbankje heeft er wel eens beter bij gestaan. Alle houten planken zijn op mysterieuze wijze verdwenen. Toch zat ik er heerlijk, afgelopen zondag in Oosterbeek.

Het bankje staat vlak bij de Pietersberg, het voormalige buitenhuis van de Van Eeghens. Op het grasveld ervoor hield ik een verhaaltje over Van Eeghen, in het kader van de vijftiende Kneppelhoutwandeling. Dat is een mooi fenomeen: een jaarlijkse rondwandeling door het Oosterbeek van de negentiende eeuw, georganiseerd door de Stichting Heemkunde Renkum. Wandelen en korte lezingen in de buitenlucht wisselen elkaar af. De andere sprekers waren historici/letterkundigen: Lotte Jensen, Fons Meijer en Peter van Zonneveld. Stuk voor stuk waren het boeiende verhalen over de negentiende eeuw, voor een enthousiast publiek uit vooral dorp en omgeving. Het was heerlijk weer, dat hielp ook. Een enkeling was zelfs helemaal uit Den Haag gekomen. Ik moest terugdenken aan een druilerige novemberdag in 2020, toen ik een <a href="https://hart.amsterdam/nl/page/1239431/een-lege-bank">blogje</a> schreef over dit zelfde bankje. Ik was nogal somber, omdat ik steeds maar geen tijd vond om aan mijn proefschrift te werken. Inmiddels, bijna twee jaar later, is het Grote Werk ingediend en zelfs goedgekeurd door de commissie. Betere tijden. Ook voor het bankje komen er betere tijden aan, zo verzekerde de verantwoordelijke wethouder ons. Ze bleek mee te doen met de wandeling. Toen ze zag hoe belabberd het bankje erbij stond belde ze direct met een van haar ambtenaren. En dat op een zondag. Als het goed is wordt het Van Eeghenbankje binnenkort gerestaureerd. Dat zou vast hoe dan ook gebeurd zijn, maar nu misschien versneld. Met dank aan de Kneppelhoutwandeling.  <a href="https://heemkunderenkum.nl/">https://heemkunderenkum.nl/</a> <a href="https://hart.amsterdam/nl/page/1239431/een-lege-bank">https://hart.amsterdam/nl/page/1239431/een-lege-bank</a> https://hart.amsterdam/rsc/1742420 2023-08-24T13:37:15+02:00 2022-08-26T15:28:00+02:00 Jaap Boonstra https://hart.amsterdam/rsc/4633 Teruggevonden in depot: Abraham’s jenevervaatje

Introductie Eén van de laatste voorwerpen die voor de verhuizing in het oude restauratieatelier behandeld werden was een klein vaatje met schraag ( inv. nr. KA 6881). Het was ooit aangevraagd als bruikleen, maar dat ging niet door want de toestand was te slecht om het vaatje uit te kunnen lenen. Bij het controleren van de gegevens bleek het als collectie Willet te boek te staan (letterlijk: ‘Eigendom Gemeente W.H.’). Dat maakte het interessant om toch in elk geval op termijn te restaureren en het daarna misschien zelf op te stellen.

Het is een beetje een merkwaardig ding; met eikenhouten duigen lijkt het één vat maar het bevat twee porseleinen reservoirs die afgedekt worden door glazen ruitjes bij wijze van vatbodems waarin een kraantje steekt. Wanneer je een glaasje tapt, kan goed het peil van de drank gezien worden, dat was kennelijk het idee. Het vaatje is behoorlijk verzorgd uitgevoerd met verzilverd beslag en gepolitoerd eiken en het zal niet misstaan hebben in de ‘minibar’ van een herenkamer. De losse schraag bleek in depot ondersteboven gezet, zodat het vaatje niet kon wegrollen. Oorspronkelijk was het echter zo ontworpen dat het vaatje rond kon draaien op de schraag, maar het verbindings-asje was afgebroken. Hoewel de eigendomsaanduiding op de inventariskaart ook kan betekenen dat het voorwerp ná de stichting van het museum Willet-Holthuysen is verworven, lag in die periode (1896-1930) de nadruk vooral op boeken en kunst, niet op kunstnijverheid of gebruiksvoorwerpen uit de negentiende eeuw. Het is daarom waarschijnlijk dat we hier te maken hebben met een heus object uit de tijd van de laatste bewoners van het pand dat later museum zou worden. Het ligt voor de hand dat het nog gebruikt is door Abraham Willet zelf. Wouter Hoogeboom, onze stagiair van het Hout- en Meubilerings college was daarom in 2020 enthousiast begonnen met de behandeling van het vaatje en hij heeft geduldig met krom gebogen pijpenragers door de spongaten de binnenzijde van de reservoirs schoongemaakt. Daarna maakte hij nog een nieuwe hoepel ter vervanging van het verdwenen exemplaar. Toen was echter zijn stageperiode voorbij en bleef het vaatje liggen tot begin dit jaar. Alle metaalbeslag was bedekt met een donkere zwartgrijze oxidatie die behoorlijk vastzat en die slechts te behandelen was met vloeibare reinigingsmiddelen.<a name="_ftnref1" href="#_ftn1">[1]</a> Dit betekende dat de metalen onderdelen eerst losgehaald moesten worden van het houten vaatje. Bij schoonmaak van het beslag bleek de verzilvering al aardig door gepoetst te zijn met als gevolg dat je het koper er doorheen zag schemeren; het vaatje was in het verleden blijkbaar geregeld gebruikt en schoongemaakt. Interessant om te vinden was ook het fabrieksmerk (vermoed ik) dat zichtbaar werd na verwijdering van de oxidatie. Het nieuwe hoepeltje is verzilverd (contactverzilvering met zilverchloride-wijnsteenzuurpasta) en samen met het oude beslag gemonteerd op het vaatje. Met het opnieuw gesoldeerde draai-asje is het vaatje weer verbonden met de schraag. <a name="_ftn1" href="#_ftnref1">[1]</a> Gepoetst is eerst met gewassen krijt en een EDTA oplossing, gevolgd door stomen en spoelen, de hardnekkigste oxidatie is vervolgens verwijderd met 15% mierenzuur en met Silverdip, opnieuw gevolgd door stomen en spoelen met water. Afgewerkt is met een laagje micro kristallijne was. https://hart.amsterdam/rsc/1731263 2022-08-03T17:54:22+02:00 2022-08-01T12:06:00+02:00 https://hart.amsterdam/rsc/31849 In Memoriam

Ontdaan en tegelijkertijd vervuld van veel mooie herinneringen ontvingen we het verdrietige nieuws dat Hans Kemmink is overleden, de helft van een van Amsterdams beroemdste mode-duo’s: Puck en Hans.

Het Amsterdam Museum kijkt terug op een jarenlange samenwerking met Puck en Hans waarin prachtige projecten tot stand kwamen, waaronder de tentoonstelling Puck & Hans – Couture Locale in de zomer van 2017. In deze grote oeuvretentoonstelling waren bijzondere stukken van Puck & Hans uit de collectie van het Amsterdam Museum te zien naast nooit eerder getoonde kledingstukken van particulieren. De tentoonstelling gaf een rijk overzicht van hun veelzijdige werk, in de sfeervolle en uitbundige vormgeving van Maarten Spruyt. De feestelijke opening met het stralende ontwerpersduo - samen met hun dochter en kleindochter in het middelpunt - is bij velen in en om het Amsterdam Museum in het geheugen gegrift. Regisseur Peter Wingender van Smarthouse Films legde de aanloop naar de tentoonstelling - van het verzamelen van de kledingstukken bij bekende en onbekende klanten, tot het samenstellen van de tentoonstelling en uiteindelijke de feestelijke opening - vast in <a href="https://www.2doc.nl/documentaires/series/2doc/2019/december/puck-en-hans.html">de documentaire Puck & Hans</a> die in 2019 in première ging. Ook in de tentoonstelling Maison Amsterdam, gemaakt door de Nieuwe Kerk en het Amsterdam Museum, waren ontwerpen van Puck en Hans te zien, én, zoals Hans toen zelf met zijn karakteristieke enthousiasme appte: ‘de foto van onze show ’84 in de kerk: prachtig!’ Het Amsterdam Museum koestert de ruim 50 stukken van Puck en Hans die we in onze collectie hebben, en zullen de vrolijkheid, zorgzaamheid, creativiteit en liefdevolle aandacht van Hans nooit vergeten. We wensen Puck, Carmen en Lola en allen om hen heen sterke bij het dragen van dit verlies. Namens de medewerkers en oud-medewerkers van het Amsterdam Museum, Judikje Kiers Algemeen directeur Lees <a href="https://hart.amsterdam/nl/page/89654">hier meer over de tentoonstelling Couture Locale in 2017</a> https://hart.amsterdam/rsc/1714694 2022-07-21T14:46:05+02:00 2022-07-01T14:51:00+02:00 Jaap Boonstra https://hart.amsterdam/rsc/4633 Een deur met een verhaal

In 2019 is een van de tuindeuren van Museum Willet Holthuysen uitvoerig gerestaureerd. De deur is daarbij ontdaan van latere toevoegingen uit de twintigste eeuw en hij is teruggebracht naar de 19de-eeuwse situatie met onder andere authentieke bochtscharnieren en een geschilderde houtnerfimitatie.

<h2>Introductie</h2> In een huismuseum dat zeven dagen per week open is, slijten bepaalde onderdelen van het pand zoals de deuren onherroepelijk door intensief gebruik. Een buitendeur staat bovendien bloot aan grote klimaatverschillen tussen de buiten- en binnenzijde. Door het museum is van oudsher weinig waarde gehecht aan de ruimten van het pand voor het bedienend personeel. Hier was de inrichting vanzelfsprekend eenvoudig en sober en dus vanuit kunsthistorisch oogpunt minder interessant. Zo was het mogelijk dat het souterrain verbouwd werd tot dienstwoning voor de drie opeenvolgende conciërges en verder dienst deed als kolenhok en als fietsenstalling. Meer recent werden ruimtes die vroeger een heel andere functie hadden bestemd voor de kaartverkoop, de garderobe, de cateringkeuken en voor ontvangst van groepen. De geringe waardering zette zich door in de manier waarop schade hersteld werd: wanneer restauratie kostbaar lijkt te worden, besluit men al gauw tot integrale vervanging van het betreffende raam, deur, kozijn of zelfs plafond en vloer. (Voor een overzicht van de vernieuwingen in het souterrain: <a rel="noopener noreferrer" href="https://www.willetholthuysen.nl/blog/het-verdwenen-souterrain-van-herengracht-605)" target="_blank">zie deze eerder verschenen blog</a>) Hoewel een weinig ingewikkelde constructie als onze tuindeur zeker gekopieerd had kunnen worden, is het grote nadeel van een nieuw vervaardigde replica dat daar alle sporen van leeftijd, gebruik en reparaties ontbreken. Bovendien is er vaak bij de betrokken makers de neiging om het ‘beter’ of in elk geval moderner te willen doen dan het origineel, waarmee informatie over historische techniek en materiaalgebruik verloren gaat. Het uitvoerig documenteren en/of elders bewaren van het origineel biedt maar ten dele soelaas, want door vervreemding van het object uit haar omgeving gaat de historische samenhang verloren. Bovendien is het onpraktisch en kostbaar als er tot in lengte van dagen voor bouwfragmenten aanspraak gedaan wordt op de opslagcapaciteit van het museum. Daarom hebben we deze keer geprobeerd zoveel mogelijk dit ‘gewone’ historische onderdeel te behouden en zo weinig mogelijk wezenlijk te veranderen. De beleving van nog bewaarde authentieke aspecten in het souterrain stond voorop. <h2>Toestand van de deur</h2> Langdurig inwateren had het houtwerk van de deur op een aantal plaatsen aangetast. Door de plaatsing in de noordgevel en ook door de constructie rond het ijzeren rooster bleef het geheel vaak te lang vochtig waardoor zich schimmels konden ontwikkelen. Het moderne schilderwerk bood hiertegen geen bescherming, sterker; het vormde een ondoorlatende film die schimmelvorming eerder bevorderde dan tegenging. Daarnaast waren een aantal keren onvakkundige reparaties aan het hang- en sluitwerk uitgevoerd waardoor de sluitstijl verzwakt was en de deur niet goed meer draaide.  <h2>Behandeling</h2> Bij een restauratie van een deur is het meestal onvermijdelijk om de constructie geheel uiteen te nemen. Alleen zo kunnen de individuele stijlen, regels, lijsten en panelen aangeheeld worden waarna de verbindingen weer solide en passend gemaakt kunnen worden. Bijkomend voordeel van zo’n demontage is dat sporen van eerdere reparaties en aanpassingen aan het licht komen die wat kunnen vertellen over de geschiedenis van het voorwerp.  Zo ontdekte uitvoerend restaurator Reinier Klusener dat deze deur op een bepaald moment verbouwd is; ze is aangepast om het grote moderne gietijzeren rooster en draairaam erachter te kunnen plaatsen. Dat rooster is namelijk niet zoals gebruikelijk in een aangeschaafde groef in de stijlen en regels gevat maar in los gemonteerde lijsten. Een technisch niet ideale oplossing die er hier op duidt dat de regels en stijlen aangepast zijn. Daaronder waren de sporen nog zichtbaar van een stel kruisroeden van een eerder raam in het bovenste deel van de deur.  Deze aanpassing van een deur-met-kruisroedevenster tot deur-met-draairaam-en-gietijzeren bovenrooster is waarschijnlijk negentiende-eeuws. De beschildering is een lichte eikenhout imitatie die ook op alle overige deuren van het souterrain is aangetroffen. Vermoedelijk dateert dit uit de tijd van de familie Willet-Holthuysen (1860-1895). Frappant is dat we in het huis vaker zien dat oude deuren voor deze bewoners blijken te zijn aangepast en bijvoorbeeld versierd met modieuze profileringen of toen populaire houtnerfimitaties. Kennelijk kwam ‘up-cycling’ van bestaande interieuronderdelen ook bij zulke zeer welgestelde huiseigenaren voor.  Na demontage volgde het aanhelen, het herstel van beschadigde delen, meestal met ingelijmde stukken gezond grenenhout. Klusener streefde er naar om de constructie zoveel mogelijk op authentieke wijze uit te voeren, bijvoorbeeld met ongelijmde pengat hoekverbindingen die slechts door toognagels worden dichtgetrokken. Het gietijzeren rooster blijft een zwak punt in de constructie; het maakt de deur extra zwaar en het rooster is aan de buitenzijde gemonteerd waardoor het regenwater ervan af druipt en zich verzamelt in de groef eronder. De restaurator heeft daarom sleuven in de groef gemaakt om dat lekwater snel af te laten vloeien. De sterk ingesleten moderne bladscharnieren zijn vervangen met reconstructies van de originele zware bochtscharnieren. Deze zijn gekopieerd van historische modellen en zijn naar verwachting beter in staat het gewicht van de deur te dragen.  Na het buitenschilderwerk in grachtengroen en een basiskleur aan de binnenzijde door Klusener heeft de restauratieschilder en kleurenonderzoeker Karin van der Lem zorg gedragen voor de lichte eikenhout imitatie aan de binnenzijde van de deur. Op een lichtoker grondlaag is een watersaus geklopt, een olieglacis heeft voor meer diepte gezorgd en een slotvernis zorgt voor glans en bescherming.  Foto’s: R. Klusener, J. Boonstra, K. van der Lem https://hart.amsterdam/rsc/1697679 2022-07-21T14:47:03+02:00 2022-06-03T03:34:00+02:00 Laura van van Hasselt https://hart.amsterdam/rsc/3210 Leeg

Het ei is gelegd: ik heb het manuscript ingediend. Over zes weken hoor ik of de promotiecommissie akkoord gaat. Wijzigingen mogen niet meer, dus verder sleutelen aan de tekst is geen optie. Na zes en een half jaar is het proefschrift uit mijn handen, over de schutting, niet meer van mij.

De afgelopen maanden heb ik monomaan aan het proefschrift gewerkt. Er kon zelfs geen blogje vanaf, waarvoor excuses. Nu is het Grote Werk eindelijk de deur uit en voel ik me vooral leeg. Ergens ben ik wel blij, maar de echte opluchting moet nog komen. Ik heb eerst nog wat tijd nodig om af te kicken. <h2>Marathon</h2> Een promotieonderzoek is een soort marathon, in mijn geval een marathon met heel wat voorziene en onvoorziene pauzes. Daarin maakte ik tentoonstellingen, gaf ik colleges, werd ik ziek en weer beter, keek ik werkstukken na en deed ik nog duizend dingen meer. Maar na al die zijpaden kwam ik toch steeds weer terug op de route van het proefschrift. Soms raak je tijdens zo’n marathon in een trance. Dan vergeet je de tijd en ben je in een andere wereld. Je geniet van het landschap dat aan je voorbij trekt. In mijn geval waren dat de onbekende stukken van de negentiende-eeuwse stad, waar mijn route langs liep. Maar er zijn ook genoeg momenten dat je kuiten branden, dat je uitgedroogd bent, dat je hele lichaam protesteert en dat je gek wordt van het feit dat je de finish maar niet ziet. Nu zit ik opeens uit te hijgen, daar bij die eindstreep. In de ene hand een bidon met water, in de andere een fles cava. Volstrekt onwerkelijk. Gelukkig zit Van Eeghen nog steeds naast me, energiek en doelgericht als altijd. Hij had al jaren geleden bij de finish kunnen zijn, maar hij was zo aardig om op me te wachten. Nu wachten we samen op het oordeel van de commissie. https://hart.amsterdam/rsc/1657383 2022-04-13T14:55:09+02:00 2022-04-06T16:00:00+02:00 Tom van der Molen https://hart.amsterdam/rsc/7074 Terug naar huis

Eind januari heeft het Amsterdam Museum bij veilinghuis Sotheby’s in New York succesvol geboden op zes tekeningen van Jan Luyken. De aankoop werd mogelijk dankzij een bijdrage van het Genootschap Amsterdam Museum.

De tekeningen zijn voorstudies voor illustraties in het boek Bloedig Tooneel, Of Martelaers Spiegel Der Doops-gesinde Of Weereloose Christenen door Tieleman Jansz van Braght, dat in 1685 in Amsterdam verscheen. De tekeningen zijn in goede conditie en hebben een verzamelaarsmerk dat toont dat de tekeningen ooit deel hebben uitgemaakt van de collectie C.P. van Eeghen. Diens omvangrijke Luyken-collectie werd in 1907 door de kinderen van Van Eeghen aan de stad Amsterdam geschonken. Dankzij die schenking heeft het Amsterdam Museum de belangrijkste Luykenverzameling ter wereld. De aankoop paste goed bij het boek Martelaersspiegel en de tien voorstudies die het Amsterdam Museum al in de collectie heeft. Het is niet duidelijk hoe de tekeningen ooit zijn losgeraakt van de collectie van Van Eeghen. In zekere zin zijn ze nu weer thuisgekomen in de collectie bij het Amsterdam Museum. Jan Luyken Jan Luyken (1649-1712) is een unieke kunstenaar in de Nederlandse kunstgeschiedenis vanwege zijn enorme productie. Samen met zijn zoon Caspar Luyken (1672-1708) produceerde hij zo’n 4500 etsen, het merendeel boekillustraties. Tot zijn beroemdste werken behoren de illustraties van beroepen in Spiegel van het Menselijk bedrijf, maar zeker ook de Martelaersspiegel. Luyken was een diepreligieuze man, die op 26-jarige leeftijd doopsgezind werd. In het kader van de voorliggende tekeningen is dat zeer relevant, omdat de Martelaersspiegel de verhalen van Doopsgezinde martelaren beschrijven.  Amsterdamse martelaren De zes tekeningen tonen voorbeelden van christelijkheid of martelaarschap. Uiteraard zijn de twee tekeningen met Amsterdamse verhalen voor het museum extra aantrekkelijk. Ze tonen goed hoe gevaarlijk de jaren voor de Alteratie (de overgang van een katholieke naar een protestantse stadsregering) waren voor andersgelovigen. Daarnaast zijn ze een mooi voorbeeld voor hoe er in de 17e eeuw werd omgegaan met geschiedenis. De martelaren vormden het ideaal van geloofsvastheid in de meest moeilijke omstandigheden. Willem Jansz uit Waterland en Anneken Heyndriks uit Amsterdam waren doopsgezind. In het katholieke Amsterdam voor 1578 was dat een doodzonde. Beiden werden vanwege hun geloof op de brandstapel levend verbrand. Op beide tekeningen zijn de Dam met het oude stadhuis op de achtergrond goed herkenbaar. Het is interessant om te zien dat Luyken in zijn voorstudie het stadhuis in spiegelbeeld tekende. Dit deed hij zodat het levensecht op de prent terecht zou komen. Luyken moet naar eerdere afbeeldingen van het stadhuis hebben gewerkt, want het brandde af in 1652.  https://hart.amsterdam/rsc/1644515 2022-07-21T14:47:31+02:00 2022-03-15T18:41:00+01:00 Suzette van 't Hof https://hart.amsterdam/rsc/2980 Mirakel van Amsterdam

We schrijven het jaar des Heren 1345. In Amsterdam balanceert een zieke man op het randje van leven en dood. Ondanks zijn deplorabele staat weet hij geschiedenis te schrijven. Amsterdam zal nooit meer hetzelfde zijn.

Het is een koude winternacht van 15 op 16 maart. In een huis in Die Lane – de huidige Kalverstraat – ligt de zieke man te bed. Bevreesd te zullen sterven, ontbiedt hij een geestelijke. Hij wordt op zijn wenken bediend; de in allerijl aangesnelde pastoor van de Sint-Nicolaaskerk – de huidige Oude Kerk- verleent hem het Sacrament der Zieken. Later die avond braakt de man de hostie weer uit. Het braaksel wordt opgevangen in een schaal en in het haardvuur gegooid dat opgepord wordt voor de nacht. Wanneer de verzorgster van de zieke man zich de volgende ochtend wil warmen aan het haardvuur treft ze tot haar grote schrik een nog ongeschonden, stralend witte hostie tussen de vlammen aan. Onverschrokken grijpt zij in het vuur en zonder zich te branden neemt ze het onverteerde en onverbrande ´Lichaam van Christus´ in haar hand. Ze legt het Heilig Sacrament op een kussen en sluit het weg in een linnenkist. De gealarmeerde pastoor komt poolshoogte nemen. Hij hevelt de hostie over in een hostiedoosje en neemt het Heilig Sacrament in het geheim mee naar de Oude Kerk. De volgende ochtend blijkt de hostie op miraculeuze wijze teruggekeerd te zijn in de Kalverstraat. De verbouwereerde pastoor neemt de hostie nogmaals mee. Het mag niet baten. Telkens weer ligt de hostie te stralen in de kist. De boodschap wordt de derde keer wél verstaan; God wil dat het mirakel geopenbaard wordt. De hostie wordt op gepaste wijze, in een processie van alle opgetrommelde geestelijken in Amsterdam opgehaald en met grote eer en waardigheid naar de Oude Kerk gebracht. De hostie vindt er eindelijk rust. Op de plek waar het wonder geschied is, wordt een kapel gebouwd – de Heilige Stede – waar vanaf 1347 de miraculeuze hostie vereerd wordt. Amsterdam groeit uit tot een bedevaartsoord van respectabele omvang. En hoe het de zieke man vergaan is… dát laat de geschiedenis aan onze verbeelding over.