Instytut Ekonomiczny Decentralizacja

Na ten list redakcji nikt nie odpowiedział...

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Tue, 3 Mar 2026 02:13:00 -0800

Fot. Droga krajowa koło Klępska

Szanowni Państwo,

zgodnie z kompetencjami przekazuję wiadomość email do Ministerstwa Infrastruktury.

Z wyrazami szacunku

KATARZYNA SKROK-BOLEJKO

główny specjalista

Wydział Analiz i Wystąpień Obywatelskich

Departament Wniosków, Petycji i Skarg

gov.pl/premier

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa

Infolinia dla Obywatela: 222 500 151

Obraz zawierający tekst, Czcionka, logo, biały

Opis wygenerowany automatycznie

From: adam fularz

Sent: Wednesday, February 26, 2025 11:29 AM

To: kontakt

Subject: List otwarty do Premiera i członków RM

Do: Szanownych Członków Rady Ministrów

Od: Zaniepokojonego, lecz pełnego podziwu obywatela

Temat: Ekspansja infrastruktury drogowej i rewitalizacja kolei konnej – wizja przyszłości połączenia Łodzi i Warszawy!

Szanowni Państwo,

Z wielkim podziwem i głęboką estymą obserwuję nieustanne wysiłki rządu na rzecz zapewnienia nam, obywatelom, jeszcze większej ilości asfaltu do podziwiania. To prawdziwy majstersztyk urbanistyczny i ekologiczny – wycinać lasy, niszczyć mokradła i betonować hektary cennej ziemi pod jeszcze więcej pasów ruchu! Tak trzymać! Brawo! Bravissimo! Klaszczę!

Jednakże, uważam, że Wasze dotychczasowe wysiłki to jedynie połowiczny sukces. Proszę się nie ograniczać! Jeśli już modernizujemy trasę drogową Łódź–Warszawa, to zamiast nieśmiałych czterech pasów, zbudujmy co najmniej dziesięć! Gdybyśmy naprawdę chcieli ułatwić życie kierowcom, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby dodać jeszcze trzypoziomowe węzły, stacje benzynowe co 500 metrów oraz dedykowane pasy dla samochodów służbowych urzędników, tak aby mogli z godnością przemieszczać się między Warszawą a Łodzią bez styczności z przeciętnymi obywatelami.

Ale to nie wszystko! Jako miłośnik tradycji i historii, chciałbym zwrócić uwagę na nieco zapomniany aspekt Waszej modernizacyjnej pasji. Jestem pod wrażeniem, że rząd od lat modernizuje dawną linię kolei konnej między Warszawą a Łodzią. Nic tylko klaskać w dłonie – w końcu, czemu mielibyśmy porzucać trasę, którą projektowano w latach 30. XIX wieku dla koni jako trakcji napędowej? Skoro 50 sążni (czyli około 95 metrów) było idealnym promieniem zakrętu dla dorożek na szynach sprzed 200 lat, to nie widzę żadnego powodu, dla którego nie miałoby to działać dla nowoczesnych pociągów pasażerskich mknących 160 km/h!

Jednak uważam, że warto pójść o krok dalej i doprowadzić tę wizję do logicznego końca. Jeśli kontynuujemy inwestowanie miliardów w reanimację konnej technologii, to dlaczego nie przywrócić kolei konnej w pełnej krasie? Przy okazji proponuję powrót do drewnianych szyn. Skoro Asyryjczycy już 2500 lat temu mieli swoje tramwaje szynowe, a Grecy przeciągali statki po Diolkosie od 600 roku p.n.e., to czy nie powinniśmy z pokorą spojrzeć na ich dokonania? Zaprośmy ekspertów od archeologii i niech nam powiedzą, jakie były najlepsze techniki transportowe 2600 lat temu – na pewno będą lepsze od tych dzisiejszych, skoro działały tak długo!

Oczywiście, zdaję sobie sprawę, że drewno jako szyny ma pewne wady – butwieje, ślizga się, a wagony lubią się wykolejać w błocie. Ale co tam! W końcu jeśli coś było dobre dla transportu za czasów kardynała Matthäusa Langa von Wellenburga w 1515 roku, to będzie dobre i dla nas!

Podsumowując – wnioskuję o:

Natychmiastowe poszerzenie autostrady Łódź–Warszawa do przynajmniej dziesięciu pasów w każdą stronę (plus pasy VIP dla polityków),

Dalsze pompowanie pieniędzy dla linii kolejowej Łódź–Warszawa w śladzie kolei konnej (bo przecież skoro istniała, to znaczy, że miała sens!),

Powrót do drewnianych szyn i transportu konnego (skoro działał przez tysiąclecia, dlaczego by z niego nie skorzystać?).

Jestem przekonany, że tylko tak dalekosiężne i wizjonerskie decyzje zapewnią Polsce miejsce w historii transportu – może nawet jako pierwszemu krajowi, który w XXI wieku cofnął się technologicznie o 500 lat!

Z wyrazami podziwu dla Waszej polityki transportowej,

Zatroskany obywatel i miłośnik innowacji

Adam Fularz wydawca prasy, Dol. Ziel. 24a Ziel.Góra.

O zapomnianym przełomie w dziejach Polski. Historia wyparta

noreply@blogger.com (Telewizja Opera) — Mon, 9 Feb 2026 05:35:00 -0800

Bez urazy dla kogokolwiek, lecz trudno oprzeć się wrażeniu, że historia Polski wczesnośredniowiecznej nie została dotąd ani w pełni przebadana, ani właściwie zinterpretowana. Przeglądając archiwa i zasoby źródłowe – głównie obcojęzyczne, ponieważ dostęp do polskich zbiorów cyfrowych bywa ograniczony lub zawodny – natrafić można na ogromny korpus materiałów, które nie znajdują odzwierciedlenia w narracji podręcznikowej.

Tymczasem właśnie w Kruszwicy rozgrywają się wydarzenia, które rzucają gigantyczny cień na dalsze losy kraju. Są to zdarzenia o skali i dramatyzmie rzadko spotykanym w dziejach Europy, a mimo to niemal nieobecne w zbiorowej świadomości. W literaturze światowej podobne historie należą do kanonu opowieści o przełomach cywilizacyjnych – u nas funkcjonują co najwyżej jako legenda.

Państwo przed katastrofą

Przed owymi wydarzeniami Rzeczpospolita jawi się w źródłach jako organizm o charakterze federacyjnym, najpewniej wywodzący się z federacji plemiennej. Kronikarze wspominają o licznych przywódcach politycznych, którzy:

sprawowali władzę lokalną,
byli odwoływalni przez władzę centralną,
a sam mechanizm tej kontroli budził niekiedy podziw cudzoziemskich obserwatorów.

Do momentu katastrofy władza w Polsce miała charakter w pełni obieralny. Źródła podkreślają, że królem mógł zostać każdy „kmieć”, o ile wykazał się męstwem, sprytem lub szczególną przychylnością losu. Przekazy wspominają nawet o wyborach rozstrzyganych poprzez symboliczne próby – jak wyścigi konne – znane także ze świata antycznego. Motyw ten pojawia się w wielu relacjach, przy czym ich szczegółowość sugeruje istnienie dziś już utraconych źródeł pierwotnych.

Rok otrucia i zagłada elity

Co wydarzyło się w roku otrucia?

W straszliwych i trudnych do pojęcia okolicznościach ginie cała dynastia Popielidów, a wraz z nią tzw. stryjkowie – członkowie kolegium elektorskiego, nazywanego też wprost senatem. Ich liczba, według różnych przekazów, waha się od dwudziestu do czterdziestu osób. Byli oni książętami poszczególnych ziem, filarami ustroju państwa.

W tym samym czasie do Kruszwicy przybywa dwoje cudzoziemców – motyw powracający w wielu wersjach opowieści, pełniący rolę symbolicznego znaku zmiany epoki.

Piast i czas chaosu

Z tej wielkiej kaźni wyłania się postać Piasta Kołodzieja – opisywanego jako człowiek mądry, roztropny i sprawiedliwy. W literaturze przedstawiany jest konsekwentnie pozytywnie. Co istotne, Piast występuje jako gospodarz zagranicznych przybyszów, a jego dom jawi się jako miejsce cudownej obfitości: potrawy i napoje mają się tam same pomnażać, a goście nigdy nie zaznają głodu.

Po zagładzie dawnej elity następuje bezkrólewie, które – według części źródeł – trwa nawet kilkanaście lat. W tym czasie:

frakcje polityczne dzielą się i walczą między sobą,
kraj pogrąża się w chaosie,
dawne struktury władzy przestają funkcjonować.

Część przekazów podaje, że Piast nie obejmuje tronu. Pozostaje wojewodą – dowódcą wojskowym sprawującym władzę jedynie tymczasowo. Dopiero jego syn, już jako formalny książę, przejmuje władzę centralną, co datuje się w przybliżeniu na połowę IX wieku.

Zanik dawnego ustroju

Od tego momentu o federacyjnej strukturze kraju źródła milkną. Dawne dzielnice:

odrywają się od centrum,
usamodzielniają się,
przestają funkcjonować jako części jednego organizmu.

Państwo ulega rozpadowi, a wraz z nim zanika pamięć o wcześniejszym ustroju, który – jak wszystko na to wskazuje – umożliwiał utrzymanie organizmu o ogromnej rozciągłości terytorialnej.

Narracje sprzeczne i problem zależności

Część źródeł próbuje kwestionować ten obraz, przytaczając historię dwóch braci spierających się o sukcesję królewską, którzy mieli udać się przed trybunał cesarski we Frankfurcie. Interpretacja ta bywa wykorzystywana jako dowód rzekomej podległości wczesnej Słowiańszczyzny cesarzowi Niemiec. Spór ten miał stać się zarzewiem długotrwałych konfliktów.

Nie wyjaśnia to jednak zasadniczego pytania: co faktycznie stało się w Kruszwicy z kolegium elektorskim – dawnym senatem państwa?

Historia wyparta

Jeżeli wskazać najbardziej niezwykły, a zarazem przełomowy moment w dziejach Polski, to właśnie ta opowieść jawi się jako kluczowa. Dla części środowisk stanowi ona moment narodzin nowej Polski; dla innych – niewygodny epizod, wypchnięty poza nawias oficjalnej narracji.

W literaturze polskiej historia ta jest:

niemal nieobecna,
wzmiankowana zdawkowo,
często redukowana do legendy.

Tymczasem w literaturze obcojęzycznej funkcjonuje w wielu wersjach, o różnym stopniu szczegółowości, co czyni mało prawdopodobnym, by była jedynie czystą fikcją.

Problem interpretacji i archeologii

Różnice między treścią źródeł a narracją podręcznikową są uderzające. Wielu autorów zagranicznych opisujących dzieje ziem polskich wspomina o:

mieszaniu się Słowian z pozostałościami Gotów i Wandalów,
stopniowym formowaniu nowego porządku po wielkich migracjach.

Paradoksalnie, bogata literatura historyczna nie znajduje potwierdzenia w archeologii, która pozostaje w dużej mierze zależna od bieżących priorytetów politycznych. Przykładem pozostaje Kopiec Wandy, datowany na VIII wiek, który do dziś nie doczekał się pełnych, systematycznych badań archeologicznych.

opr. CzatGPT prompter A. Fularz

Redaktor pisze w sprawie propozycji rządu technicznego

noreply@blogger.com (Telewizja Opera) — Sun, 8 Jun 2025 13:42:00 -0700

Szanowni Państwo,

Od Państwa zalezy decyzja, czy będzie powołany rząd techniczny, czy tez pozostanie po staremu.

Ja powiem swoje oczekiwania, jako wydawcy prasy. Mam niedparte wrażenie żyć w bananowym kraju głęboko autorytarnym, gdzie większość mediów albo bezpośrednio podlega rządowi, alo jest skrajnie prorządowa. Podam przykład regionu zielonogórskiego. Lokalna telewizja- rządowa, 3 lokalne stacje radiowe- w pełni rządowe, 3 lokalne gazety papierowe- wszystkie wydawane przez rządowe spółki albo przez samorząd z obozu rządowego. Po konflikcie wokół likwidacji sąsiedniego parku pod szpital- mieszkańcy zauważali że tego typu propagande przeciwko sobie samym we wszystkich tych kanałach pamiętali z czasów najcięższej komuny. Państwo- jako koalicjanci- są patyczkami podpierającymi ten skrajnie autorytarny reżim, z jego całą machiną propagandy.

Poprzedni rząd nieudolnie, ale jednak, próbował odbudowac szereg linii kolei. Nowy rząd przekreślił całkowicie plany poprzednika na "szereg kolejowych szprych do portu CPK", w dziedzinie odbudowy zlikwidowanych fragmentów kolei dzieje sie bardzo niewiele. Za to rząd obiecuje dodać dwa pasy ruchu na autostradzie Warszawa- Łódź, mimo że równoległa linia kolejowa to archaiczna, nieco zmodenizowana kolej konna zaprojektowana 200 lat temu do standardu profili łuków 50-sążniowych czy 50-wiorstowych.

Rząd po ponad roku prasy rozważa idęe powołania rzecznika prasowego. Służby prasowe rzadu czy ogólnie służby prasowe w urzędach marszałków wojewódzkich podległych partii rządzącej- często nie odpowiadają na listy, trzeba dopiero pozwu sądowego.

c.d.n.

Redakcja skierowała sprawę o monopole na kolei do Komisji Infrastruktury

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Tue, 10 Dec 2024 05:28:00 -0800

iuro Komunikacji Społecznej potwierdza odbiór listu przesłanego z formularza udostępnionego w Systemie Informacyjnym Sejmu na stronie www.sejm.gov.pl.

Jeżeli list wymaga odpowiedzi i zawiera dane niezbędne do jej udzielenia, Biuro Komunikacji Społecznej dołoży starań, aby rozpatrzyć list w możliwie krótkim czasie.
List związany z działalnością komisji, zależnie od jego treści, może zostać przekazany do właściwej komisji sejmowej.
Dziękujemy za skorzystanie z formularza.
Biuro Komunikacji Społecznej
Kancelaria Sejmu
ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa

Numer sprawy: D2FE10E1DE7A5426C1258BEF0049055D

Powrót do strony głównej

Poniżej znajduje się treść nadesłanej przez Państwa korespondencji

Apel o reformę kolei pasażerskiej w Polsce – aktualizacja 2024

Szanowni Politycy,

Od lat z niegasnącą nadzieją oczekujemy na polityka, który podejmie się fundamentalnych reform polskiej kolei. Wzorując się na rozwiązaniach z Niemiec czy Czech, gdzie nowi przewoźnicy skutecznie odbudowują dawno zlikwidowane linie kolejowe, Polska również może odwrócić negatywny trend w likwidacji infrastruktury kolejowej.

Polska kolej w ruinie
Polska, niestety, pozostaje krajem, w którym kolej stale się marginalizuje. W ciągu ostatnich dziesięcioleci zdemontowano tysiące kilometrów torów, a dostęp do kolei w mniejszych miastach i wsiach systematycznie maleje. Jako przykład można podać Pińczów, dziesiąte największe miasto województwa świętokrzyskiego (9 843 mieszkańców), czy Połaniec w tym samym regionie (7 526 mieszkańców). Te miejscowości, mimo swojego potencjału demograficznego, pozostają wykluczone z kolejowej siatki połączeń.

Według aktualnych danych Głównego Urzędu Statystycznego, zaledwie 40% Polaków ma wygodny dostęp do czynnej stacji kolejowej. To fatalny wynik, który wprost przekłada się na wzrost wykluczenia komunikacyjnego, zwłaszcza w regionach peryferyjnych.

Ceny i dostępność – bariera nie do pokonania
Porównanie z Czechami, gdzie bilety kolejowe są często kilkukrotnie tańsze niż w Polsce, pokazuje, jak bardzo polska kolej pozostaje w tyle. W efekcie podróż koleją w Polsce jest droższa, mniej dostępna i mniej konkurencyjna wobec innych środków transportu.

Brak konkurencji na rynku
Polska kolej nadal opiera się na monopolach. Na głównych trasach dalekobieżnych operuje niemal jedynie PKP Intercity – państwowa spółka, której monopolizacja rynku skutkuje brakiem konkurencyjności, wysokimi cenami i słabą jakością usług. Tymczasem w Czechach czy Niemczech na tej samej trasie często operuje kilku przewoźników, co prowadzi do obniżenia cen i poprawy jakości. Linia Praga–Ostrawa w Czechach jest doskonałym przykładem takiego modelu. Przewozy wzrosły skokowo, zaś w Polsce kupno miejsca siedzącego często graniczy z cudem.

Koleje miejskie i aglomeracyjne – nieobecne
Polska pozostaje jednym z nielicznych krajów w regionie, gdzie brak jest rozwiniętych sieci kolei miejskich i aglomeracyjnych. W Niemczech sama sieć S-Bahn w jednym tylko Berlinie przewozi rocznie ponad 400 milionów pasażerów, co znacznie przewyższa liczbę pasażerów obsługiwanych przez wszystkie koleje w Polsce.

Potrzebne reformy
Demonopolizacja rynku: Należy wprowadzić mechanizmy sprzyjające konkurencji, pozwalając na działalność kilku przewoźników na tych samych trasach.

Franczyzy kolejowe: Podział rynku na niewielkie terytorialne obszary obsługiwane w drodze przetargów mógłby poprawić jakość i dostępność usług. W Wielkiej Brytanii taki model przyniósł odbudowę linii kolejowych i znaczący wzrost liczby przewozów.

Rozwój kolei lokalnych: Konieczne jest odtworzenie linii kolejowych, takich jak Pińczów–Stawiany Pińczowskie, czy uruchomienie połączeń dla takich miast jak Sandomierz, Połaniec, czy Ożarów, który ma bocznicę towarową, ale nieużywaną.

Koleje aglomeracyjne: Rozwój kolei aglomeracyjnych w największych ośrodkach miejskich powinien stać się priorytetem, aby zmniejszyć zatłoczenie na drogach i wspierać ekologiczne środki transportu.

Wnioski
Polska kolej wymaga pilnych reform i inwestycji. Obecny model funkcjonowania, oparty na monopolizacji i ograniczeniu konkurencji, jest przestarzały i szkodliwy dla rozwoju transportu publicznego. Zaniechanie tych działań skutkuje pogłębiającym się wykluczeniem komunikacyjnym, szczególnie w regionach o dużym potencjale demograficznym, takich jak woj. podkarpackie.

Zwracamy się z prośbą o natychmiastowe podjęcie kroków w kierunku modernizacji i otwarcia rynku kolejowego na nowe możliwości. Polska zasługuje na kolej, która będzie służyła wszystkim obywatelom – niezależnie od miejsca zamieszkania.

Z wyrazami szacunku,
Adam Fularz
Instytut Ekonomiczny

i-e.pl

Dol.. Ziel. 24a Zielona Góra tel. 604443623

Lotniska? A może nie tylko w dużych miastach?

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 20 May 2024 02:44:00 -0700

Małe lotniska pasażerskie w Polsce, niegdyś symbole lokalnego postępu i ambicji na szybką komunikację międzyregionową, stały się tematem debaty o ich przyszłości w kontekście rosnącej świadomości ekologicznej. Wniosek skierowany do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM) dotyczy właśnie tej kwestii—wznowienia połączeń lotniczych na mniejsze lotniska pasażerskie kraju za pomocą nowszych typów samolotów o bardzo małym zużyciu paliwa.

Propozycja ta wpisuje się w globalne trendy lotnicze, które skupiają się na zwiększeniu efektywności paliwowej i redukcji emisji szkodliwych gazów. Nowe technologie i maszyny, takie jak wspomniane w wniosku nowoczesne samoloty pasażerskie zdolne do lądowania na krótkich pasach startowych i charakteryzujące się niskim spalaniem paliwa, otwierają drzwi do odnowienia infrastruktury i usług lotniczych na mniejszą skalę.

Wniosek proponuje ponowne otwarcie i wykorzystanie małych lotnisk pasażerskich, szczególnie w kontekście obsługi ruchu weekendowego, który mógłby skutecznie połączyć mniejsze miasta z większymi ośrodkami urbanistycznymi, oferując szybką i efektywną alternatywę dla innych form transportu, takich jak kolej czy samochody osobowe.

Argumentacja na rzecz ponownego uruchomienia tych obiektów opiera się na przekonaniu, że zaktualizowana infrastruktura lotnicza i nowoczesne samoloty mogą wspólnie zapewnić zrównoważoną opcję transportu, która będzie odpowiadała zarówno potrzebom mieszkańców, jak i wymogom ochrony środowiska. Dzięki temu małe lotniska mogą znów stać się ważnym elementem lokalnych społeczności, stymulując ich rozwój gospodarczy i turystyczny.

Podsumowując, wniosek do KPRM stanowi apel o strategiczne i przemyślane podejście do roli małych lotnisk w ogólnokrajowym i regionalnym systemie transportowym, z nadzieją na ich odrodzenie jako kluczowych węzłów komunikacyjnych w nowoczesnej Polsce.

opr. SztucznyCzat na podstawie wniosku A. Fularza do KPRM

Sukces! pierwszy raz w historii Polski ministerstwo zlokalizowano gdzie indziej, niż w Warszawie.

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Fri, 10 May 2024 00:22:00 -0700

Fragment listu:

"Przez lata w Klubie Jagiellońskim zajmowaliśmy się problematyką miast średnich i deglomeracji. Wydaliśmy cały szereg raportów, organizowaliśmy kongresy i debaty, włączaliśmy się w proces legislacyjny. Promowaliśmy nasze idee gdzie tylko to było możliwe. Czasem w nieoczywistych miejscach, jak na Campus Polska Rafała Trzaskowskiego, gdzie nasz udział spotkał się ze sporą krytyką części komentatorów. Ale nam chodziło o idee, a nie współpracę z tą czy inną partią. Te działania zaowocowały. Nasza perspektywa jest cały czas obecna w debacie publicznej, o średnich miastach i sprawiedliwym rozwoju mówi się dziś częściej. Powstają o tym popularne książki.

Wreszcie, mamy też namacalny efekt – jednym z nielicznych zrealizowanych ze 100 konkretów Koalicji Obywatelskie jest to, że pierwszy raz w historii Polski ministerstwo zlokalizowano gdzie indziej, niż w Warszawie. To Ministerstwo Przemysłu, które ma siedzibę w Katowicach. Jakie będą tego efekty? Zobaczymy, będziemy obserwować, oceniać i wyciągać wnioski. Jesteśmy jednak przekonania, że bez naszej pracy do tego przełomu by nie doszło."

wg newlettera Klubu Jagiellońskiego

Rozwój Dwóch Prędkości: Problemy Samorządowe w Świetle Rankingu Polskich Miast

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Tue, 23 Apr 2024 02:02:00 -0700

Analiza Rozwoju Miast Polskich

Najnowszy raport pt. "Uciekające metropolie. Ranking 100 polskich miast", opracowany przez Klub Jagielloński, rzuca światło na rosnące różnice rozwojowe między polskimi metropoliami a mniejszymi miastami. Rozwój "dwóch prędkości" jest coraz bardziej widoczny i staje się głównym wyzwaniem dla polityki regionalnej w Polsce. W raporcie stwierdza się, że nie istnieje już tradycyjny podział na biedniejszy wschód i bogatszy zachód Polski; obecnie głównym czynnikiem różnicującym jest obecność dużych ośrodków miejskich, które generują znaczący rozwój ekonomiczny.

Dynamika i Potencjał Miast

Ranking, opracowany z myślą o analizie obecnego potencjału i dynamiki rozwoju miast od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej, pokazuje, jak metropolie szybko się rozwijają, zostawiając za sobą mniejsze miasta, które borykają się ze stagnacją. W raporcie podkreślono, że teoria polaryzacyjno-dyfuzyjna, zakładająca, że rozwój dużych miast będzie miał pozytywny wpływ na mniejsze ośrodki, nie sprawdziła się w praktyce.

Deglomeracja i Polityka Osadnicza

Deglomeracja, czyli proces dekoncentracji miejskiej, zdaniem autorów raportu, powinna stać się kluczowym elementem nowoczesnej polityki osadniczej. W raporcie sugeruje się, że zamiast skupiać się na rozwoju pojedynczych metropolii, należy przyjąć bardziej zintegrowane podejście, które uwzględni także mniejsze obszary funkcjonalne. Współcześnie, obszary te – rozumiane jako zespoły gmin i miast powiązanych ekonomicznie i przestrzennie – lepiej odzwierciedlają rzeczywiste procesy społeczno-gospodarcze.

Rekomendacje dla Polityki Urbanistycznej

W odpowiedzi na obserwowane trendy, Klub Jagielloński wzywa do przemyślanej reorganizacji polityki urbanistycznej, która uwzględniałaby nie tylko potrzeby dużych miast, ale również te mniejsze, które są obecnie pomijane. Podkreśla się konieczność wypracowania nowych strategii, które umożliwią zrównoważony rozwój wszystkich regionów, niezależnie od ich obecnego statusu ekonomicznego.

Znaczenie Dla Lokalnych Decydentów

Dla lokalnych decydentów i samorządowców, wnioski płynące z raportu stanowią ważne źródło informacji, które powinno wpłynąć na przyszłe decyzje dotyczące planowania przestrzennego i inwestycji. Realizacja rekomendacji może przyczynić się do zmniejszenia dysproporcji rozwojowych i stworzyć bardziej sprzyjające warunki dla wszystkich mieszkańców.

Podsumowanie

Publikacja Klubu Jagiellońskiego stanowi ważny głos w debacie o przyszłości polskich miast i regionów. Wskazuje na pilną potrzebę adresowania problemu nierówności regionalnych poprzez holistyczne podejście do polityki urbanistycznej i regionalnej, które uwzględni interesy zarówno szybko rozwijających się metropolii, jak i mniejszych miast borykających się ze stagnacją.

opr.SztucznIntelig.

Socjologiczna Analiza Miasta Kalisz: Dynamika Społeczna a Polityka Transportowa

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 15 Apr 2024 23:55:00 -0700

Miasto Kalisz, choć historycznie bogate, w ostatnich dekadach doświadcza unikalnych wyzwań społecznych, które rzutują na jego kapitał społeczny i relacje międzyludzkie. Przeprowadzone w redakcji badania i analizy statystyczne wskazują na negatywny wpływ polityki motoryzacyjnej miasta na kapitał społeczny, który jest kluczowym elementem w utrzymaniu zdrowego i zintegrowanego społeczeństwa.

Negatywny Wpływ Motoryzacji Indywidualnej

Kalisz, znany jako "ogólnopolska stolica motoryzacji indywidualnej", charakteryzuje się jednym z najwyższych wskaźników liczby pojazdów na 1000 mieszkańców na kontynencie europejskim. Ta intensywna zależność od samochodów osobowych przekłada się na serię problemów społecznych, m.in. na zanik przestrzeni publicznej, ograniczenie interakcji między mieszkańcami, a także na zwiększenie izolacji społecznej. W kontekście globalnym, podobne trendy obserwuje się w miastach, gdzie nadmierna urbanizacja i motoryzacja prowadzą do erozji kapitału społecznego.

Patologie Społeczne i Konsekwencje dla Mieszkańców

Jak pokazuje raport, w Kaliszu doszło do "patologii", czyli stanu, w którym struktura społeczna i jej funkcjonowanie ulegają zaburzeniom. Znamiennym jest, że mieszkańcy często opuszczają miasto w poszukiwaniu rozrywki czy większej integracji społecznej w sąsiednich mniejszych miejscowościach, gdzie życie społeczne kwitnie. To zjawisko wskazuje na brak odpowiednich miejsc spotkań, takich jak puby czy kluby w Kaliszu, co z kolei może świadczyć o dominacji "mentalności wiejskiej", gdzie priorytetem jest nie rozwój kulturalny, a utrzymanie status quo i skupienie na podstawowych potrzebach.

Śmierć na Skateparku – Symptom Głębszych Problemów

Śmiertelny wypadek na lokalnym skateparku jest tragicznym wydarzeniem, które rzuca światło na zaniedbania w zakresie infrastruktury rekreacyjnej i bezpieczeństwa. Ten incydent jest odbierany jako symptom głębszych problemów społecznych i administracyjnych miasta, gdzie brakuje przestrzeni dla młodych ludzi do bezpiecznego spędzania czasu, co jest kluczowe dla rozwoju społecznego i osobistego młodego pokolenia.

Wzywanie do Zmian

Apel o wprowadzenie zarządu komisarycznego i przeprowadzenie reform w zakresie infrastruktury miękkiej i społecznej jest reakcją na kryzys, który według autora analizy, jest już na tyle zaawansowany, że wymaga interwencji zewnętrznej. To podejście, choć kontrowersyjne, podkreśla desperację i palącą potrzebę zmian w zarządzaniu miastem.

Podsumowanie

Analiza socjologiczna Kalisza rzuca światło na złożone interakcje między polityką transportową a życiem społecznym miasta. Motoryzacja, choć niezbędna w nowoczesnym świecie, może prowadzić do niezamierzonych konsekwencji społecznych, jeśli nie zostanie odpowiednio zrównoważona z potrzebami społeczności lokalnych. Kalisz, z jego unikalnymi wyzwaniami, może posłużyć jako ważny przypadek do przemyśleń na temat planowania urbanistycznego i polityki społecznej w innych kontekstach miejskich.

Opr. SztucznIntelig.

Rail Baltica, projekt unijnej centralizacji i krok wstecz

noreply@blogger.com (Telewizja Opera) — Sun, 14 Apr 2024 13:14:00 -0700

Rail Baltica: Krok wstecz na mapie europejskich połączeń kolejowych?

Rail Baltica, jedno z najbardziej ambitnych projektów kolejowych w Europie, ma na celu stworzenie szybkiej i nowoczesnej trasy kolejowej łączącej kraje bałtyckie z resztą Europy. Jednak, patrząc przez pryzmat historycznych tras kolejowych i współczesnych realiów geopolitycznych, pojawiają się pytania o sensowność i efektywność obecnie proponowanego układu trasy.

Oto dawny rozkład:

9:04 Berlin Lichtb. 11 km
11:50 Pila 258 km
12:50 Chojnice 341 km
13:57 Tczew 438 km
|------->(14:23 Gdańsk)
14:10 Malbork (456 km)
14:32 Elbląg (485 km)
15:53 Olsztyn (576 km)
16:00 Korsze (644 km)

19:49 Kaunas
|------->(21:00 Vilnius)
0:43 Riga

Historia pokazuje, że przed II wojną światową istniały bezpośrednie i szybkie połączenia kolejowe między głównymi miastami regionu, takimi jak Berlin, przez Piłę, Chojnice, Tczew, Malbork, Elbląg, Olsztyn, aż po Korsze i dalej do Kowna czy Wilna. Te połączenia umożliwiały płynne i szybkie przemieszczanie się, co było kluczowe zarówno dla podróży osobistych, jak i dla transportu towarów.

Obecnie propozycja Rail Baltica, choć ambitna. jest surrealna. Rail Baltica rysuje się jako projekt, który może być percepcyjnie i operacyjnie bardziej złożony. Planowane jest bowiem wydłużenie trasy poprzez dodatkowe odcinki prowadzące przez większe centra administracyjne, takie jak Warszawa, co bardzo zdecydowanie wydłuża ogólny czas podróży, tworząc formę zygzaka zamiast bardziej bezpośredniego połączenia. To nie ma już sensu.

Dlaczego taka zmiana? Część odpowiedzi tkwi w obecnej polityce transportowej i centralizacji usług, które skupiają się na większych hubach transportowych, potencjalnie kosztem efektywności i logiki połączeń międzyregionalnych. Centralizacja ta może być motywowana chęcią zwiększenia kontroli i zarządzania ruchem tranzytowym przez większe miasta, co jednak niekoniecznie przekłada się na korzyści dla użytkowników końcowych.

Taka strategia może również wynikać z dążenia do maksymalizacji wpływów z biletów i wykorzystania istniejącej infrastruktury, ale przekłada się na bardzo znacznie dłuższe trasy i przesadnie długi, całkowicie niekonkurencyjny czas podróży. Z punktu widzenia pasażera, szczególnie tego, który zna historyczne, bardziej optymalne trasy, może to wydawać się krokiem wstecz.

W efekcie, choć Rail Baltica jest postrzegana jako szansa na wzmocnienie połączeń w regionie i z Europą, jej obecna koncepcja może nie odpowiadać potrzebom szybkiego i efektywnego transportu, na jakim zależy współczesnym społeczeństwom. To podkreśla potrzebę dalszej analizy i być może redefinicji jej celów i metodyki realizacji, aby prawdziwie służyła regionowi i jego mieszkańcom zamiast centralizacji kraju.

opr. SztucznInmteligencja wg wskazań A. Fularza

Komentarze internautów

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Fri, 5 Apr 2024 03:48:00 -0700

W Polsce nawet aktor czy inny szansonista najczęściej musi się przenosić do Stloicy, aby osiągnąć sukces. Coś się zmieni - nie przypuszczam... Myślenie kategoriami warszawskiej ploty, stołecznego magla, powoduje, że i tak niedouczeni publicyści nie potrafią zrozumieć ani tempa przemian na tzw. "prownicji", ani zasad rozwoju gospodarczego w innych aglomeracjach lub konurbacjach miejskich, ani regionalnych i lokalnych problemów...

ZYGFRYD

Mediolan uważany za stolicę gospodarczą Włoch, poza giełdą papierów wartościowych, gości także redakcję największego dziennika "Corriere della Sera" oraz cały koncern medialny Berlusconiego z gigantem prywatnej telewizji Mediaset oraz największym wydawnictwem prasowym i książkowym Mondadori włącznie.

M.M.W.

Centralizacja - spadek po Rosji

Warto przypomnieć, że staropolski system - długi czas przecież bardzo efektywny - był zdecentralizowany, władza sądownicza była w Piotrkowie - jak sama nazwa wskazuje Trybunalskim. Podobnie z władzą kościelną - arcybiskupstwo w Gnieźnie, a katedra koronacyjno - grobowa dla królów w Krakowie, rezydencja króla i miejsce sejmowania były za Jagiellonów i Batorego także rozdzielone.

Centralizacja władzy była coraz większa w XVII i XVIII wieku, co nie sprzyjało większej efektywności, co prawda nie ze względu na umiejscowienie tylko brak woli samych elit, aby mieć sprawne państwo.

Dalsza centralizacja była za Królestwa Polskiego od 1815 kiedy stworzono instytucje nowoczesnego państwa na mieszanych wzorach z Francji i Rosji. Podobnie było za II RP kiedy ustrój również świadomie wzorowano na Francji, a kierowano się przyzwyczajeniami z czasów rosyjschich. O PRL i III RP nie ma co mówić.

Dobra analiza, a propos nie łączenia spraw mediów i władzy, to sprawa jest prosta - władza publiczna ma niewielki wpływ na rozwój przestrzenny kraju poza lokowaniem samej siebie - w przypadku zdecentralizowania władzy media również byłyby bardziej rozproszone.

Jest jeszcze jedna zaleta decentralizacji - relacje poszczególnych władz muszą być bardziej formalne - trudniej jest załatwiać wszystkie sprawy przy wódce w małym gronie znajomych.
SPYTKO

Gdyby nie kluby sportowe
mnóstwo nawet sporych miast nie istniałoby w świadomości przeciętnego Polaka. Na przykład Jastrzębie, Kędzierzyn, Wodzisław, Piła, Leszno, a także i Chorzów, Tychy, Mielec.

Ale i tak wiele miast w zasadzie wyparowało: Głogów, Grudziądz, Kutno, Ostrów Wielkopolski itd., itp.
KLIMEK

@klimek
To prawda, że Polska skurczyłaby sie do Warszawy, miejsca urzędowania wszystkich ważniejszych ogólnopolskich władz, siedziby wszystkich stacji TV i Radia oraz do Krakowa + 4 miast wojewódzkich + kurortów nadmorskich i Zakopanego. Tak więc sport odgrywa ogromna integracyjną rolę w skali państwa. Kto by wiedział cokolwiek o Białymstoku, gdyby nie Jagiellonia? Zresztą Białystok poza Jagiellonią nie istnieje. Podobnie kształtują się relacje pomiędzy Kielcami a klubem Korona. Natomiast wieś polska ani w polskiej świadomości, ani w mediach w ogóle nie istnieje.
Polskie życie publiczne, kulturalne i rozrywkowe skoncentrowało się na bardzo małym obszarze - w telewizji i to jest bardzo smutna konstatacja.
NOGUCHI

@Trammer
Wspominaliśmy ostatnio w jakiejś rozmowie Gubin. Byłem tam przez parę dni rok temu. To miasto przypomina ruderę, która w każdej chwili może się zawalić. Dwie dyskoteki, trzy agencje towarzyskie, a poza tym krzywe chodniki, bród, smród i ubóstwo. Natomiast Guben po drugiej stronie rzeki, do którego Gubin należał przed wojną, urzeka wspaniale odrestaurowanym śródmieściem, czystymi ulicami i elegancką architekturą, po której jakoś nie widać, że Brandenburgia jest jednym z biedniejszych, jeśli nie najbiedniejszym landem Republiki Federalnej.

Przestańmy wreszcie zwalać winę na Stalina, Hitlera i cara Mikołaja. Zastanówmy się, tak jak to robi gospodarz blogu, co naprawdę jest przyczyną marazmu, w którym od dziesięcioleci pogrążone są ziemie nazywane w peerelowskim slangu "odzyskanymi".

pozdrawiam
WALDBURG

Pierwszy Sekretarz nie dojechał

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Fri, 5 Apr 2024 03:47:00 -0700

Pierwszy Sekretarz nie dojechał- oświadczyła tłumnie zebranym rekinom biznesu pani z ichniej korporacji, pytając jednocześnie każdego ze zgromadzonych panów i bardzo nielicznych białogłów, czy na listach do wyborów wprowadzą parytety by zakończyć dyskryminację białogłów. Zarazem owa Pani była bardziej cięta i bystra od przedstawicieli szowinistów i polskich maczo w 90 procentach wypełniających salę. Żywy przykład tego że kobiety mogą być twarde i konkretne.

Pierwszym sekretarzem nazwała superministra obecnego scentralizowanego w Warszawie rządu. Ów Pan robi rozmaite strategie. Po zaprezentowaniu jego strategii dla tego regionu odtworzonej z dysku wybuchł ferment. Ludzie zarzucali że jak za komuny, że znowu wszystko z Warszawy w walizce przyjeżdża. Inni radzili jechać do Warszawy skoro Warszawa tu nie przyjeżdża.

W krajach demokratycznych decyzje podejmuje się na miejscu i nawet do żadnej Warszawy się nie wysyła, bo to się po prostu lokalnie robi i nikogo o nic nie prosi ani nie pyta. Autonomia. A tutaj- jak za komuny. Pan się nagrał i w d… ma zdanie lokalsów.

Te podatki, CIT, PIT, VAT zostają tutaj. U nas. To podstawa sąsiedniego kraju, to podstawa decentralizacji. To federalizm fiskalny (fiscal federalizm)- cała gałąź nauki o tym które sfery powinno się zostawić w regionach, a które powinno się zcentralizować. Tuż obok, w Brandenburgii całe podatki zostają na miejscu, oddaje się tylko część na rząd federalny, a bogate landy oddają jakąś część na biedniejsze landy. Nie ma tak że wszystko idzie do wspólnego kotła i nie wraca. To regiony dzielą większość lokalnie zarobionych pieniędzy, rząd federalny dostaje mniejszą część.

(opr. A. Fularz ok. 2012 r.)

Deglomeracja: Nowy Kurs dla Rozwoju Regionalnego

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 11 Mar 2024 07:51:00 -0700

W niedzielę adwentową 2018 roku, Klub Jagielloński w Warszawie stał się miejscem prezentacji dr. Łukasza Zaborowskiego z Instytutu Sobieskiego, poświęconej koncepcji deglomeracji i jej wpływu na przestrzenny rozwój Polski. Znaczące dla każdego, kto zainteresowany jest zrównoważonym rozwojem i równomiernym rozłożeniem potencjału gospodarczego kraju, spostrzeżenia przedstawione przez Zaborowskiego skupiały się na przekształceniu policentrycznej struktury osadniczej Polski.

Policentryzm jako Odpowiedź na Centralizację

Centralizacja zasobów i instytucji publicznych w dużych aglomeracjach, szczególnie w Warszawie, od dawna budzi kontrowersje. Zaborowski, opierając się na własnych badaniach i analizach, przedstawił argumenty za policentryczną strukturą osadniczą, która promuje rozproszenie instytucji publicznych i inwestycji w mniejsze ośrodki miejskie.

Rozterki Deglomeracji – Pytania do Dyskusji

Jednym z najbardziej istotnych punktów prezentacji były rozterki związane z procesem deglomeracji. Zaborowski postawił szereg pytań dotyczących tego, skąd deglomerować instytucje, dokąd je przenosić, które podmioty są najlepsze do deglomeracji oraz jak zapewnić trwałość i efektywność tego przedsięwzięcia.

Podejście Metodyczne do Deglomeracji

Zaborowski podkreślił potrzebę podejścia metodycznego do procesu deglomeracji, z zastosowaniem obiektywizacji decyzji poprzez algorytmy wyboru lokalizacji i porównania sytuacji różnych ośrodków i regionów. Prezentacja zawierała również sugestie dotyczące umocnienia ustawowego polityki lokalizacji instytucji publicznych, co miałoby stanowić obowiązek w każdej polityce sektorowej.

Zagrożenia i Rozwiązania

Oprócz szans, dr Zaborowski wskazał również na zagrożenia związane z deglomeracją, takie jak opór polityczno-urzędniczy, deglomeracja pozorna, czy polityczny turniej miast o instytucje. Aby przeciwdziałać tym zagrożeniom, zaproponował szereg rozwiązań, w tym umocowanie ustawowe polityki lokalizacji instytucji publicznych oraz obiektywizację decyzji lokalizacyjnych.

Deglomeracja: Szansa dla Rozwoju

Zaborowski zakończył swoją prezentację podkreśleniem, że deglomeracja nie jest jedynie narzędziem zarządzania przestrzennego, ale przede wszystkim szansą na pobudzenie rozwoju endogenicznego w regionach dotychczas pomijanych. To podejście może wzmocnić ośrodki o zaniżonym zakresie pełnionych funkcji i przyczynić się do bardziej zrównoważonego rozwoju całego kraju.

Prezentacja stanowi ważny głos w debacie o przyszłości rozwoju przestrzennego w Polsce, zwracając uwagę na potrzebę zrównoważonego i rozproszonego modelu rozwoju, który lepiej odpowiada na wyzwania współczesnej gospodarki i demografii.

opr. SzI na podstawie prezentacji dr Zaborowskiego

115 zawodowych parlamentarzystów...

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 21 Sep 2015 13:38:00 -0700

115 kandydatow zadeklarowało, że ich zawód to poseł, senator lub parlamentarzysta.- donosi spot parii Razem.

Wrażenia z 4-go roku spowolnienia gospodarczego

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 8 Oct 2012 04:16:00 -0700

Ostatnio z dość bezpiecznej odległości podglądam polski system. "To nie ludzie, to system"- zakrzyczał onegdaj jeden z polskich klasyków. Ekonomista w coraz bardziej surrealnej rzeczywistości gospodarczej wydaje się być kwiatkiem do kożucha. Rozmaite inwestycje są realizowane bez względu na koszty. Rozmaite rynki od lat są zmonopolizowane, a ostatnie kilka lat były okresami dalszego spadku jakości ich usług czy wzrostu cen.

Mało kto sobie zdaje z rzeczywistego poziomu cen w Polsce. Lubię podawać przykład napojów typu softdrink ze średniej półki. Markowe napoje typu Cola czy lemoniada są w Polsce 2-3 krotnie droższe niż te same napoje w Niemczech, ba, uchodzą za luksusowy rarytas. Za lemoniadę "Wostok" ostatnio zapłaciłem w barze 11 złotych. Osoby które żywią się na mieście narzekają że wyżywienie samych siebie pochłania im miesięcznie 3 tys. PLN.

Na rynkach są zatory płatnicze, w niektórych sektorach tak potężne że wszelkie wykazywane w bilansach dane są czysto wirtualne, spływ gotówki bowiem tworzy niebywale makabryczny obraz. W przypadku dalszych zatorów system może się nawet rozpaść, bo działa już w wielu sektorach rynku tylko dlatego, iż większość transakcji jest objęta umowami ubezpieczeniowymi na wypadek niewypłacalności. Nie wiadomo mi jednakże jak wielkie muszą być zatory na rynku, by w tarapaty wpadli także ubezpieczyciele.

Politycy i media operują pochodnymi, by zmylić nieco widzom obraz sytuacji. "Kryzys już tu trwa od dawna"- chciałoby się rzec zaglądając w rządowe dane. Polska wg rządowych danych posiada PKB na mieszkańca na poziomie 20334 USD rocznie wg PPP, Czechy to PKB na mieszkańca 27 tysięcy, Grecja- 26,3 tys. USD rocznie, wg PPP. Wg tych danych, Polsce gospodarczo jest bliżej do Rosji (Roczne PKB na mieszkańca wg PPP na poziomie 16,7 tys. USD). Wszystkie dane za Międzynar. Funduszem Walutowym 2001 r.

Te różnice nie tyle utrzymują się, co pogłębiają. Polska gospodarka generalnie dobrze odbiła zaraz po okresie przemian ustrojowych, ale potem tempo zmian reformatorskich ustało. Sytuacja może być dużo bardziej alarmistyczna. Jako ekonomista próbowałem bezowocnie walczyć o zachowanie od demontażu rozmaitej infrastruktury technicznej wykorzystywanej w czasach prosperity gospodarczej. Brano mnie albo za szaleńca, albo za jakiegoś milośnika zabytków w płaszczyku naukowca. Jedyne co można zrobić to wysłać mail z prośbą o zachowanie od demontażu np. międzynarodowego portu lotniczego pod Jelenią Górą, albo skonstatować jadąc samochodem, że oto pod Lubskiem do końca rozebrano dawną szybką kolej z Wrocławia do Berlina, którą pociągi mknęły 160 km/h, łącząc oba miasta w 2 godziny 39 minut, kilkakrotnie szybciej niż obecnie.

Wizytując wybrzeże morza ekonomista naliczy dwa nieczynne lotnicze porty pasażerskie, ongiś całkiem oblegane. Jeszcze przed II wojną światową rozwinęła się tutaj sieć lotniczych połączeń krajowych. Ktoś mu wskaże dawny terminal pasażerskich promów po Bałtyku, dziś zamieniony w galerię sztuki. Opowie fascynujące historie o planach zamiany Ustki w kolejny wielki port morski, które przerwał wybuch II wojny światowej.

Odwiedzając zachodnie rubieże natknie się na zadziwiający świat rzeczy które były i właśnie się walą. Polska Dolina Loary, prywatna inicjatywa trójki wrocławian, mających na celu uratowanie niszczejących zamków i pałaców na Dolnym Śląsku- to przykład kampanii w czasach kryzysu. Są całe regiony Dolnego Śląska, Łużyc, Nowej Marchii, Pomorza, dawnych Prus gdzie niezwykłe dziedzictwo przeszłości rozpada się. W wielu okolicach nie znalazł się często choć jeden inwestor, któryby podjął się próby odbudowy porzuconych od wojny gmachów. Ich kres często następuje dopiero teraz, blisko 7 dekad po wojnie.

Nadal straszą ruiny nieodbudowanych od wojny miast. Do połowy odbudowano śródmieście Głogowa, choć w rynku nadal straszą ruiny teatru i opery. W ruinach leży śródmieście Kostrzyna nad Odrą, historycznej stolicy regionu Nowej Marchii. Życie gospodarcze przeniosło się na zestwiony ze szczęk pobliski bazar. Komunikacja miejska kursująca przed II wojną co 10 minut, dziś kursuje wg rozkładu ok. 3 razy dziennie. Wg krytyków- zdarza się jej nie kursować w ogóle, a pobierający od miasta dotacje przewoźnik miał tłumaczyć się brakiem pasażerów.

Centra miast podupadają gospodarczo, rozwój motoryzacji uczynił je gospodarczo zbytecznymi, niczym w USA. W Zielonej Górze na rynku od 2-3 lat stoi niewykorzystane, nowe centrum handlowe. Klienci nie mieliby się jak do niego dostać- brak tu miejsc parkingowych. Z komunikacji miejskiej korzysta już niewielka część podróżnych, zresztą komunikacja publiczna omija historyczne centrum o jakieś półtora kilometra.

Tutaj i tak jest względnie porządnie w porównaniu z Wałbrzychem. Próbując porównać nadgraniczne gospodarki Liberca i Wałbrzycha trafiamy na niewytłumaczalne statystycznie różnice. W Wałbrzychu na ulicach brakuje całych kohort demograficznych. Gdy zapytałem koło zdemontowanego dworca PKS, co ktoś zrobił z tym obiektem, siedzący tam męższyzna odpowiedział mi "Pan lepiej zapyta co zrobiono z tym miastem". Już same różnice estetyczne są piorunujące. Gospodarka miejscowa, mimo porównywalnej liczby ludności, wydaje się być ułamkiem oferty handlowej i gospodarczej sąsiedniego czeskiego, statystycznie mniejszego miasta Liberec.

Centralizacja mediów i przez to wielu sektorów gospodarki jest już tak znaczna, że jak to określił krytyk:

W Polsce nawet aktor cz inny szansonista najczęściej musi się przenosić do Stolicy, aby osiągnąć sukces. Coś się zmieni - nie przypuszczam... Myślenie kategoriami warszawskiej ploty, stołecznego magla, powoduje, że i tak niedouczeni publicyści nie potrafią zrozumieć ani tempa przemian na tzw. "prownicji", ani zasad rozwoju gospodarczego w innych aglomeracjach lub konurbacjach miejskich, ani regionalnych i lokalnych problemów...(autor: internauta Zygfryd)

Jest to wynikiem niczego innego jak centralizacji mediów na skalę niespotykaną poza Węgrami na kontynencie europejskim.

Wiele sektorów infrastruktury to całe dekady zapaści. Ich reformy rynkowe się nie powiodły. Rynki pozostały zamknięte dla konkurencji, a rządy, mimo unijnego prawa nakazującego ich otwarcie np. dla międzynarodowej konkurencji, jeszcze przykręciły śrubę. Wprowadzono po prostu dalsze wymogi urzędowych zgód (np. wymóg zgody ministra spraw zagranicznych na pociągi pasażerskie przekraczające granicę, co uniemożliwiło otwarcie tego rynku).

Ekonomiści badają także ekonomikę instytucji. Jest to nauka dość nowa. Badamy, czy istniejące otoczenie rynku politycznego- think-tanki, instytuty, są wystarczająco silne aby móc sprawować funkcje kontrolne. W Polsce niemal nie ma całych sektorów podobnych instytucji. Sektor nauki jest finansowany z rządu, więc naukowcom trudno wyrażać niezależne opinie. Krytyczni ekonomiści mogą np. prowadzić własne biznesy edukacyjne, własne uczelnie, dopiero wtedy mając finansową bazę wypowiadania niezależnych osądów.

Czym grozi "upaństwowienie" nauki? Choćby tym że ta zostanie upolityczniona, a, niczym za reżimu sanacyjnego, nieprzychylni albo nie zrobią kariery, albo nawet nie zawitają w progi wielu instytucji. Rząd może dyktować i nauczać własnych definicji np. długu publicznego, co zdaje się zresztą odbywa, na przekór takim naukom jak rachunkowość. Historia wszak uczy że politycy mogą ogłosić wiele bzdur jako obowiązujące prawa. W Polswce dekretami ustala się szczegóły programów nauczania na kierunkach uniwersyteckich, ustala się rozporządzeniami źródła danych do sporządzania rządowych statystyk. Polska wciąż nie dorobiła się niezależnej instytucji statystycznej.

Podobnych zaszłości można mnożyć, opóźnienia w dziedzinie reform instytucji w wielu sektorach gospodarki sięgają już dwóch dekad. Kryzys jest nie tyle jakimś nieprzewidzianym wypadkiem, co konsekwencją lat zaniedbań. Wydaje się że nie ma środków, poza pieniędzmi politycznymi, na niezależne instytucje. Ja osobiście głowię się jak pozyskać środki dla instytutu na kampanie informacyjne dla władz regionalnych, mogące powstrzymać lokalne samorządy od demontażu rozmaitych elementów infrastruktury, co czego coraz częściej dochodzi.
Są to coraz bardziej kosztowne kampanie, a listy email nie wystarczają. W planach mam kampanię na rzecz ocalenia dawnego międzynarodowego portu lotniczego w Krzywej koło Jeleniej Góry. Sądzę że w warunkach gospodarczych Czech czy RFN funkcjonowałby. Nie wspominając o tysiącach km linii kolejowych, które w tamtych krajach nadal znajdują klientów i tworzą miejsca pracy- tutaj próbowałem się upominać jedynie o gospodarczo najcenniejsze fragmenty sieci, niestety- w wielu miastach nawet nie trafiłem do prasy. Być może myślenie w kategoriach "tamtych" systemów gospodarczych tym w Polsce skutkuje?

Powracając do tematu przyczyn tego stanu rzeczy: Polska ma po prostu odmienny ustrój, skutkujący takim a nie innym efektem, wynikiem. Niereformowany ustrój polityczny spowodował taki a nie inny efekt gospodarczy- takie jest moje zdanie. Znam nieco polskie realia i różne środowiska, mam wrażenie że nawet samo wykonanie jakiejś akcji na rzecz określenia zmian w ustroju kraju jest logistycznie niemal niewykonalne. Kiedyś podobne spotkanie zorganizował już nieżyjący rzecznik praw obywatelskich, ale pewne postulaty, takie jak np. przekształcenie kraju w system federalny, bardziej w kierunku modelu nieco czeskiego, a bardziej austriackiego, szwajcarskiego czy niemieckiego, traktowano jak tematy taboo. Z owych propozycji nic zresztą nie wynikło. Ciekawe co musi się wydarzyć, by ktoś na poważnie podszedł do kwestii reformy ustroju kraju?

Adam

Znaleznione: Herb Senatu Ludu Wrocławia

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Wed, 3 Oct 2012 15:09:00 -0700

Polskie monopole publiczne są często tylko namiastkami biznesów

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Mon, 24 Sep 2012 01:03:00 -0700

Monopole państwowe wegetują w coraz większym zapomnieniu, zmarginalizowane do roli potiomkinowskich kartonowych makiet, namiastek lepiej zarządzanych monopoli w innych krajach. Poczta państwowa- ach tak, dziś byłem na poczcie, listy wysyłam już tylko dlatego że administracja państwowa nie akceptuje transakcji elektronicznie. Są rzadkie wyjątki gdzie rząd podpisy przez Internet akceptuje, a nawet wówczas trzeba dysponować oprogramowaniem kosztującym kilkaset PLN rocznie.

Poczta na ulicy Senatorskiej w Warszawie, tuż koło Teatru Wielkiego. Chcę kupić znaczek na list zwykły. Czy można kupić znaczek bez kolejki, tak jak rok temu? Nie już nie można, w tamtym okienku gdzie je sprzedawano jest teraz Bank Pocztowy. Kolejka po znaczek wynosi 15 osób wg maszyny dającej kupony do kolejki. Ja pierdziu, co za chory monopol, nawet znaczków nie potrafią sprzedać. Aha, na poczcie na Świętokrzyskiej od lat są automaty sprzedające znaczki. Nikt z nich nie korzysta bo trzeba wrzucić jakąś chorą kwotę (np. 6.75 PLN) za co dostaniemy cały bloczek znaczków. Rzadko kto chce ich akurat właśnie tyle.

Kolej żelazna. Stacja w Zawierciu na linii kolei Warszawsko- Wiedeńskiej. Stąd do Warszawy prowadzi jedyna normalna linia kolejowa w tym kraju. Zbudowana do prędkości 250 km/h, co oczywiście nie jest wykorzystywane, pociągi kursują po owej linii z prędkością handlową 100- 120 km/godz., co i tak czyni tą linię najlepszą w Polsce, mimo że przed II wojną światową na wielu liniach pędzono o połowę szybciej.

Dworzec w Zawierciu jest przykładem kolei tworzonej przez urząd. Kolej-urząd w Polsce jest tworem tak prostym, że zakłada że podróżny na stacji w Zawierciu nie potrzebuje informacji o połączeniach. Wystarczy krzywo ponalepiany rozkład „odjazdy” i „przyjazdy” wewnątrz zdewastowanej ruiny stacji, kolejka z zawijasem przed jedyną kasą (wg napisów powinna być otwarta jeszcze kasa obok, ale tam pani kasjerka zasłoniła się firanką). Informacji nie ma, nie ma nawet wywieszki z rozkładem przyjazdów i odjazdów na stację, i informacjami o której godzinie gdzie dany pociąg przyjeżdża. A Zawiercie to duży węzeł, stają tu pociągi Intercity, samo miasto ma 54 tys. mieszkańców.

Ci ludzie z kierownictwa tych urzędów niewiele poradzą gdy ich państwowe urzędy przynoszą straty. Straty, straty. U nich były od zawsze i przyzwyczaili się do nich jak do pór roku. Takich stacji jak Zawiercie… są tysiące.

Tutaj wciąż czy się stoi czy się leży to się należy. Reformy w tych sektorach nie powiodły się. W Nowej Zelandii na ulicy mogę wybierać do której skrzynki na listy trafi tmój. W sąsiednich Niemczech czy Czechach nie ma landu czy regionu w którym na torach nie byłoby kilku konkurujących przewoźników pasażerskich. W Wielkiej Brytanii w ramach demontażu kolei- urzędu sprywatyzowano także stacje kolejowe. Te duże są takimi samymi firmami jako porty lotnicze, te mniejsze przejęli prywatni przewoźnicy kolejowi.

Urzędy takie jak państwowa poczta czy kolej zaś się zamyka. Nikogo nie przejmuje zapaść cywilizacyjna… pozycja kraju który tkwi w zapóźnieniu bo jego podstawowe dla rozwoju instytucje są nimi jedynie z nazwy. Nazwy pod którą czają się trupy w szafie, dinozaury z okresu dawnej komuny. Każdy dzień działalności państwowej poczty, linii lotniczych, linii kolejowych, to kolejne dziesiątki czy setki milionów strat. Ale aby ten układ rozwalić, trzeba mieć działający system edukacji wyższej oraz system demokratyczny, którego w Polsce nam, mimo 20 lat transformacji, wciąż raczej brak.

Komentarz: Kiedy zmienimy ustrój?

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 09:56:00 -0700

Mam wrażenie że nas Polaków cechuje swoisty imposybilizim, niezdolność do wspólnego działania. Problemy naszego kraju są przecież wprost ustrojowe. W Polsce, tej fatalnie zcentralizowanej Polsce, wszystkie decyzje wypływają z Warszawy. Tutaj jest centrum pępka, tutaj jest koszula najbliższa ciału. Cała Polska kręci się wokół Warszawy. Cała niemal władza jest tam skoncentrowana. Mieć znajomych we władzach w Warszawie, to znaczy tkwić gdzieś w jakiejś przepastnej sieci zależności, powiązań, a nóż kiedyś się wypłynie.

Żyję chwilowo w zachodniej Polsce. Dziś odwiedziłem trzy w sumie wsie. Cóż się tam zmieniło od 70 lat? Brukowane drogi, asfalt się pojawił jedynie na głównej ulicy. Centrum jednej z nich już nie przypomina miasteczka, jakby się coś z ryneczkiem stało, nie odnajduję centrum miescowości uwiecznionego na przedwojennych zdjęciach...

Cigacice- gdzie dziś jest rynek dawnego kurortu?

Ongiś kurort z ponad setką restauracji podobno, dziś jedyna to mordownia przy moście. Na miasteczko pylą rakotwórczo dwie fabryki wełny mineralnej: tego wcześniej nie było. W porcie, tym wielkim Porcie, ongiś wielkim kole zamachowym całej gospodarki regionu, dziś straszą trzy kupki węgla. Ongiś zaopatrywano region, dziś zaopatruje się wieś zapewne.

Ach, są i dwie linie kolejowe. Jedna, towarowa do portu, jeszcze jakimś cudem istnieje, na przejazdach krzyże św. Andrzeja przybito wprost do pokrzywionych drewnianych gałęzi. Drugą linię w całości zlikwidowano, nie wiadomo po co i dlaczego. W innych porównywalnych krajach to coś, regionalna linia w takiej relacji, po prostu działa, w Polsce nie.

Znalazłem w książkach że nad rzeką, przed II wojną, istniało całe liczne środowisko wodniaków: sportowe towarzystwa uprawiające wioślarstwo, kajakarstwo, kursowały łodzie i statki wycieczkowe. I dziś coś się dzieje, ale niemal nic, a jeśli to nader nieregularnie. Z wielkiego i zupełnie nowego nabrzeża w porcie, do którego mogłyby cumować promy przez Bałtyk albo nawet mniejsze parowce, nie odpływa zupełnie nic.

Ha, ha, ha. Nieopodal jest Port Lotniczy. Traktowany z wielką atencją, rzekomo oczko w głowach miejscowych polityków. Niestety, nic nie może tutaj wylądować poza małymi samolotami, niemal wszystko gotowe od 40 lat, w tym wielki pas startowy, jest, ale podobno terminal, ładny i nowoodremontowany, nie ma wystarczającej liczby biurek do dokonania odpraw pasażerów, jest .... źle wykończony. Setki milionów majątku marnuje się. Komuś prywatnemu możeby pomogły się dorobić, a państwowy- terminal dworca należy do warszawskiego PPL- innemu nie da, sam nie zje.

Można pytać, dolaczego tak się dzieje. W Niemczech władza jest jednak bliżej ludzi. Najważniejsze dla lokalsów decyzje gospodarcze- co z liniami kolejowymi, co z portem lotniczym, co z portem rzecznym, co z drogami krajowymi, co z policją czy wyższą szkołą zawodową w najliższym mieście, są domeną władzy regionu, landu.

Ongiś włączyłem raz w oczekiwaniu procedowania insteresującej mnie ustawy polski Sejm, "na ulicy Wieśniackiej", jak w jakimś yutubowym filmie mówią dzieci. Które to dzieci gdzieś słyszały że tam rządzi partia chłopów małorolnych wespół zespół z USA (sic!) I cóż zobaczyłem? Arcyważny minister z arcyscentralizowanego ministerstwa popisywał się znajomoscią stanu dachu jakiegoś przybytku kultury na zapadłej prowincji, w mieście zupełnie nieistotnym.

Polski Sejm jest niczym zupa śmieciowa. Zajmuje się wszystkim niemalże, jego prerogatywy są ograniczone nielaże jedynie fantazją jego organów. Gdybym to ja rządził, przerobiłbym ten kraj w republikę związkową, Rzeczpospolitą Związkową, lub Federalną. Luźny związek kilkunastu województw czy "krajów", każdy z osobnym parlamentem, skarbem, kompletem ministerstw, bo wszak władza centralna idzie w dół. A Sejm? Zajmowałby się sprawami w których rzeczywiście centralizacja daje korzyści. W Niemczech nie znaleziono ich zbyt wiele.

Polska nie jest krajem rządzonym dobrze, władza jest odległa od ludzi, scentralizowana. Tak być nie musi, wystarczy by ten porządek rzeczy obrócić. Decentralizacja władzy, oddanie jej do regionów spowoduje że wróci do nich energia, uwagę mediów przyciągnie nowy aktor na scenie, ba, pojawią się regionalne media publiczne, jak w Niemczech, gdzie każdy land ma niekiedy po kilka stacji publicznych. W Niemczech pierwszy program telewizji publicznej jest wspólną koprodukcją anten regionalnych, z których każda jest niezależną firmą.

Polski centralizm wszystkiego sprawia że oto pojawia się jakieś stanowisko gubernatora, wojewody, na którym ląduje nominat skąd inąd. Nie ma pojęcia choćby o lokalnej geografii, dziwi się niemożebnie na cywilizacyjne oczywistości w rodzaju linii kolejowych, wszak niebyłe we wschodniej Polsce. A i tak nie jest w stanie dociągnąć lokalnych spraw do poziomu jak czynią to ledwie w sąsiednim regionie, już po innej stronie granicy: tej czeskiej czy tej niemieckiej.

Gubernie, gubernatorzy, podpięte pod Warszawę biura statystyczne, kuratoria oświaty, urzędy skarbowe, regionalne jednostki policji, uczelnie wyższe- zawodowe i uniwersytety. Podpięte pod Warszawę zarządy dróg krajowych, o torach nie wspominając. Szwajcaria, Austria, Belgia, Niemcy, Hiszpania, Wielka Brytania to przykłady krajów gdzie tak być nie musi. Polska też jest krajem który może być... federalny, związkowy. Z władzą łatwiejszą do kontrolowania przez obywateli. Marzyć jednak można, wdrożyć taką zmianę- co innego.

(rf)

Podział i decentralizacja polskiej policji

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 06:02:00 -0700

Oficer policji, RFN, cc wikimedia

Proponujemy wprowadzenie organizacji tych sił porządkowych na wzór rozległych terytorialnie krajów rozwiniętych.

Proponujemy wzorem tych krajów:
-podział polskiej policji na 50 jednostek terytorialnych i podporządkowanie tych sił policyjnych władzom miast, związkom powiatów, albo samorządom województw.

-utworzenie specjalnej formacji pełniącej formę policji ogólnokrajowej, narodowej, zajmującej się tylko wybranymi zagadnieniami (np. przestępstwami wykraczającymi poza obszar jednego regionu). Byłaby to Policja Narodowa, Policja Krajowa- to nasze propozycje nazw.

Decentralizacja policji jest efektem jej historycznego rozwoju, a także jest efektem celowego zerwania z praktyką krajów totalitarnych. Taka sytuacja panuje w RFN- policja podlega pod landy, a likwidację wielkiej, scentralizowanej policji tłumaczono potrzebą uniemożliwienia powrotu totalitaryzmu, dla którego scentralizowana policja była wygodnym i posłusznym narzędziem represji.
Polska winna wyciągnąć wnioski z doświadczeń innych krajów: podobnie jest czy to w USA (policje miejskie i stanowe) czy to w Wielkiej Brytanii (policje mające regionalny zakres kilku polskich powiatów i kontrolowane przez lokalne samorządy). Ponad tak zorganizowaną i rozdrobnioną policją istnieją specjalne policje ogólnokrajowe, federalne, mające specjalnie wydzielony zakres zadań.

Francja, Włochy mają silnie rozwinięte policje municypalne, będące, w odróżnieniu od polskich straży miejskich, prawdziwymi policjami. Nawet w scentralizowanej Italii za imigrantów i ochronę rynku odpowiada właśnie ten typ policji. Holandia jest świetnym przykładem podporządkowania władzy nad policją regionom. Policja jest tam podzielona na 25 regionalnych jednostek, każda kontrolowana także przez lokalne samorządy i przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Do tego dochodzi oddzielna policja ogólnokrajowa. W Hiszpanii autonomiczne regiony mają osobne policje, dodatkowo tak samo występują policje miejskie i lokalne.

Apelujemy do mediów, także do mediów rządowych o nagłośnienie propozycji takich reform.

Literatura:
http://en.wikipedia.org/wiki/Police
http://de.wikipedia.org/wiki/Polizei
http://de.wikipedia.org/wiki/Polizia_Municipale

Państwa federacyjne na świecie

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 05:32:00 -0700

Berlin, stolica Republiki Federalnej Niemiec

Państwa federacyjne na świecie

Do państw federalnych należą między innymi: Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Wenezuela, Argentyna i Meksyk (na kontynencie amerykańskim), Niemcy, Austria, Szwajcaria, Belgia, Rosja i Bośnia i Hercegowina (w Europie), Indie, Pakistan, Irak, Nepal, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Malezja (w Azji), Nigeria, Komory, Sudan i Etiopia (w Afryce) czy Związek Australijski.

Państwa federacyjne należą w świecie do mniejszości – jak podaje prof. Wojtaszczyk – z ponad 160 państw członkowskich ONZ tylko około 30 to różne formy państw złożonych.

Federacja w starożytnej Grecji

Federacja w starożytnej Grecji była formą uzależnienia polis. Był to związek polityczny greckich polis z Macedonią, w którym polis musiały całkowicie podporządkować się Filipowi II w polityce zagranicznej lecz zachowały samodzielność w swojej polityce wewnętrznej.
Cechy federacji

Istnieją jednak pewne stałe, powtarzające się rozwiązania. Profesor Konstanty Wojtaszczyk na ich podstawie wyróżnił następujące cechy federacji:

    Terytorium państwa federacyjnego, pod względem polityczno-administracyjnym nie jest jednolitą całością; składa się ono z terytoriów podmiotów federacji, pozbawionych prawa pełnego uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych i z reguły nie mających prawa secesji.

    Podmioty federacji rozporządzają władzą ustrojodawczą i ustawodawczą, tzn. mają prawo przyjęcia własnej konstytucji i uchwalenia, w ramach podziału kompetencji, ustaw obowiązujących na własnym terytorium. Zgodnie z zasadą subordynacji, akty te powinny być zgodne z ustawodawstwem federacji. Federalne organy ustawodawcze mogą ponadto wydawać specjalne akty prawne dla poszczególnych członków federacji.

    Części składowe federacji mogą mieć własny system prawny i sądowy.
    Istnieje podwójne obywatelstwo: każdy obywatel w większości państw jest obywatelem związku i odpowiedniej części składowej federacji (tak jest np. w Austrii, Niemczech, Szwajcarii i USA).

    Parlament związkowy jest przeważnie dwuizbowy; interesy podmiotów federacji reprezentuje izba wyższa. Występują dwie zasady reprezentowania części składowej: zasada równego przedstawicielstwa (np. w USA – po dwóch senatorów z każdego z pięćdziesięciu stanów, a w Szwajcarii – po dwóch deputowanych z każdego z dwudziestu sześciu kantonów w Radzie Kantonów) oraz zasada zróżnicowanego przedstawicielstwa – w zależności od liczby ludności (np. w Australii, Kanadzie, Niemczech).

Istnieje podział kompetencji między federację i jej części składowe. Praktyka ustrojowa różnych krajów federacyjnych wskazuje na trojakiego rodzaju rozwiązania w tym zakresie. Są to:

dualistyczny federalizm (np. w USA, Szwajcarii, Meksyku, Brazylii, Australii), gdzie konstytucja państwa związkowego ustanawia sferę wyłącznej kompetencji związku poprzez wskazanie problemów co do których tylko władze federalne mogą wydawać akty normatywne; wszystkie pozostałe kwestie, nie zastrzeżone przez konstytucje, należą do kompetencji podmiotów federacji;
zasada wyłącznej kompetencji związku i sfery tzw. konkurencyjnych kompetencji (np. w Austrii, RFN);
trójczłonowy system rozgraniczania kompetencji, polegający na wyróżnieniu wyłącznych kompetencji związku, wyłącznych kompetencji części składowych związku oraz wspólnych kompetencji władz centralnych i władz podmiotu federacji (np. w Indiach).

Sejmiki zamiast parlamentów. Historia samorządności po 1989 r.

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 05:02:00 -0700

W latach 1990–1998 gminy w obszarze województwa wyłaniały wspólną reprezentację w postaci sejmiku samorządowego[2][3]. Rady gmin dokonywały wyboru delegatów do sejmiku[4]. Sejmiki te pełniły funkcje opiniodawcze i reprezentacyjne. Przy sejmikach funkcjonowały kolegia odwoławcze, które orzekały w sprawach odwołań od decyzji administracyjnych wójta lub burmistrza danej gminy[5].

Sejmiki w latach 1998–2002 tj. w pierwszej kadencji składały się z 45 radnych w województwach liczących do 2 mln mieszkańców, oraz po 5 radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 tys. mieszkańców[6]. W 2001 r. zadecydowano o zmniejszeniu liczby radnych i od 2002 r. w związku ze zmianą ustawy sejmiki miały już 30 radnych w województwach liczących do 2 mln mieszkańców, oraz po 3 radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 tys. mieszkańców[7].

Sejmik województwa

Sala obrad Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego

Sejmik województwa (potocznie: sejmik wojewódzki) – organ stanowiący i kontrolny samorządu województwa, który tworzą radni, wybierani w wyborach bezpośrednich. Jego kadencja trwa cztery lata, licząc od dnia wyborów.

Sejmik jest przede wszystkim odpowiedzialny za rozwój cywilizacyjny w skali regionu, a więc za politykę regionalną.

Spis treści

    1 Struktura sejmiku
    2 Kompetencje sejmiku
    3 Lista sejmików wojewódzkich

Struktura sejmiku

Sejmik województwa wybiera ze swojego grona przewodniczącego i wiceprzewodniczących, którzy nie mogą wchodzić w skład zarządu województwa, a więc w skład organu wykonawczego.

Przewodniczący sejmiku województwa organizuje pracę tego sejmiku i prowadzi jego obrady. Może on powierzyć wykonywanie tych czynności jednemu z wiceprzewodniczących sejmiku. Przewodniczący sejmiku nie ma uprawnień do reprezentowania województwa na zewnątrz. Pełniona przez niego oraz przez wiceprzewodniczących funkcja ma charakter społeczny.

W skład sejmiku województwa wchodzą radni wybrani w wyborach bezpośrednich w liczbie[1]:

    trzydziestu w województwach liczących do 2 000 000 mieszkańców,
    oraz po trzech radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 000 mieszkańców.

Kompetencje sejmiku

    Sejmik stanowi akty prawa miejscowego, w tym statut województwa (jest on uchwalany po uzgodnieniu z Prezesem Rady Ministrów), zasady gospodarowania mieniem wojewódzkim, a także zasady i tryb korzystania z wojewódzkich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
    Sejmik uchwala strategię rozwoju województwa oraz wieloletnie programy wojewódzkie. Do wyłącznej właściwości sejmiku należy również uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego.
    Sejmik uchwala także programy wojewódzkie służące realizacji ponadlokalnych i regionalnych celów publicznych.
    Do wyłącznej właściwości sejmiku należy podejmowanie uchwały w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej, podejmowanie uchwały w sprawie szczegółowości układu wykonawczego budżetu województwa.
    Sejmik uchwala również budżet województwa i określa zasady udzielania dotacji z budżetu województwa.
    Rozpatruje sprawozdania z wykonania budżetu, sprawozdania finansowe województwa oraz sprawozdania z wykonania wieloletnich programów województwa.
    Podejmuje uchwały w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium zarządowi województwa z tytułu wykonania budżetu.
    Sejmik wybiera ponadto i odwołuje zarząd województwa, rozpatruje sprawozdania z jego działalności oraz powołuje i odwołuje, na wniosek marszałka województwa, skarbnika województwa, który jest głównym księgowym budżetu województwa.

Lista sejmików wojewódzkich


Sejmik	Siedziba	Liczba radnych
Sejmik Województwa Dolnośląskiego	Wrocław	36
Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego	Toruń	33
Sejmik Województwa Lubelskiego	Lublin	33
Sejmik Województwa Lubuskiego	Zielona Góra	30
Sejmik Województwa Łódzkiego	Łódź	36
Sejmik Województwa Małopolskiego	Kraków	39
Sejmik Województwa Mazowieckiego	Warszawa	51
Sejmik Województwa Opolskiego	Opole	30
Sejmik Województwa Podkarpackiego	Rzeszów	33
Sejmik Województwa Podlaskiego	Białystok	30
Sejmik Województwa Pomorskiego	Gdańsk	33
Sejmik Województwa Śląskiego	Katowice	48
Sejmik Województwa Świętokrzyskiego	Kielce	30
Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego	Olsztyn	30
Sejmik Województwa Wielkopolskiego	Poznań	39
Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego	Szczecin	30

Przypisy

    ↑ (Art. 16.) Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 z późn. zmianami)
    ↑ (Art. 76) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95)
    ↑ (Art. 10. pkt 18) Ustawa z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1126)
    ↑ (Art. 78) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95)
    ↑ (Art. 81) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95)
    ↑ (Art. 160) Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza (Dz. U. z 1998 r. Nr 95, poz. 602)
    ↑ (Art. 16.) Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590) wprowadzone przez (Art. 3. ust. 9) Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw (Dz. U. z 2001 r. Nr 45, poz. 497)

Stany Galicyjskie- historia parlamentaryzmu na południu kraju

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 04:54:00 -0700

Stany Galicyjskie

Stany Galicyjskie – galicyjski sejm stanowy o charakterze doradczym (postulatowym), działający w zaborze austriackim w latach 1782–1788 i 1817–1848.
Spis treści

    1 XVIII w.
    2 XIX w.
    3 Przypisy

XVIII w.

Pierwszy zamiar powołania przez władze austriackie galicyjskiego sejmu stanowego pojawił się w 1775 r., gdy organ taki przewidziano w urządzeniu ustrojowym Galicji po I rozbiorze. Faktycznie został powołany jednak dopiero w 1782 r., gdy nadano Galicji nową ordynację, a w 1787 r. powiększono zakres jego działania o Bukowinę.

Członkowie sejmu nie pochodzili z żadnych wyborów – składał się on z magnatów posiadających dziedziczne tytuły arystokratyczne, arcybiskupów i biskupów katolickich, ormiańskich i unickich, opatów, zamożnej szlachty i duchownych (płacącej co najmniej 75 złr podatku rocznie) oraz dwóch delegatów większych miast (w praktyce tylko Lwowa).

Wbrew swej nazwie, nie był to w żadnym zakresie władzą ustawodawczą. Sejm uchwalał z góry przygotowany adres do cesarza oraz wybierał członków także nieposiadającego żadnych realnych kompetencji Wydziału (a od 1783 r. dwóch radców guberialnych, wybór był jednak ograniczony do kandydatów wskazanych przez rząd). Obradował nad sprawami przedłożonymi mu przez rząd, nie mógł jednak opowiadać się za lub przeciw złożonym wnioskom, a jedynie w jaki sposób je wprowadzić (i to tylko w formie głosu doradczego).

Sejm mógł też w sprawach krajowych (o ograniczonym zakresie) wnosić postulaty do tronu, za pośrednictwem jednak lokalnych organów administracyjnych. Sesje sejmu zwoływał gubernator, on też – wedle swojego uznania – je rozwiązywał. Sesje były natomiast okazją do spotkań towarzyskich i innych rozrywek. Sesje sejmowe odbyły się zaledwie czterokrotnie: w latach 1782, 1784, 1786 i 1788; później zaniechano już kompletnie zwoływania sejmu (m.in. obawiając się trudności w kontrolowaniu tego ciała po zwiększeniu jego liczebności wskutek powiększenia Galicji po III rozbiorze Polski).

Zdaniem Stanisława Grodziskiego celem powołania takiego organu było z jednej strony stworzenie pozorów zachowania parlamentaryzmu I Rzeczypospolitej pod nowymi rządami, a z drugiej przyspieszenie rozwarstwienia i osłabienia solidarności szlachty polskiej poprzez wykształcenie silnego podziału między magnaterię i resztę szlachty (przy dużym stopniu lojalności magnatów wobec władzy w Wiedniu)[1].

W 1790 r. pojawiła się wśród ziemiaństwa galicyjskie koncepcja rozszerzenia uprawnień sejmu stanowego, tzw. "charta Leopoldina", która jednak nie przyniosła żadnego efektu.

XIX w.

Do koncepcji sejmu stanowego w Galicji władze austriackie powróciły po kongresie wiedeńskim, na którym trzej zaborcy ustalili nadanie ziemiom polskim reprezentacji politycznej (w takim zakresie, jakie władze zaborcze uznają "za użyteczne i przyzwoite"). To stanowiło podstawę do patentu cesarza Franciszka I z 13 kwietnia 1817 r., w którym odnowił on galicyjski sejm stanowy.

Kompetencje tego organu w praktyce pozostawały nadal bardzo ograniczone. Franciszek Smolka tak je charakteryzował:

Zadaniem i zakresem działania tego tak zwanego sejmu postulatowego było zawsze prosić o to, czego krajowi nigdy nie dawano, i dziękować za to, co wprawdzie dawano krajowi, o co jednak on nie prosił i co mu się na nic nie mogło przydać[2].

Dopuszczono możliwość dyskusji nad stanem kraju (choć w bardzo ograniczonym zakresie, głównie dotyczącym gospodarki, z czasem pojawił się m.in. temat reformy stosunków pańszczyźnianych), zwiększyła się też częstotliwość obrad sejmu, a nawet rozpoczęto wydawanie sprawozdań z czynności sejmowych.

Nadal jednak faktycznie sejm nie posiadał żadnej władzy, a powoływany przezeń Wydział uzyskał jedynie możliwość dysponowania bardzo ograniczonym "funduszem domestykalnym". Nie zmieniły się także zasadniczo warunki niezbędne do zasiadania w sejmie – nadal obowiązywały zasady takie same, jak w czasach Józefa II. Mimo iż w gruncie rzeczy tylko niewielka grupa uprawnionych brała udział w obradach sejmu, obowiązywała zasada, że nieobecność uprawnionych nie wpływa na ważność obrad.

Ostatnia sesja sejmu stanowego odbyła się w 1845 r.; kolejne uniemożliwiły wypadki rzezi galicyjskiej w 1846 roku, a następnie Wiosny Ludów. W czasie tej ostatniej gubernator Galicji Franz Stadion próbował zwołać sejm stanowy we Lwowie (uzupełniony o pewną liczbę członków z wyborów), jednak zgromadziła się tylko grupka ziemian, którzy sami uznali się za zgromadzonych nielegalnie. Formalnie sejm stanowy nie został w 1848 r. zlikwidowany, istniał też (do 1861 r.) Wydział. Zmianę przyniosło dopiero powołanie instytucji sejmów krajowych na mocy dyplomu październikowego z 1860 r.

Sejm Krajowy Galicji

Gmach Sejmu Krajowego we Lwowie ok. 1898 r.

Dawny gmach Sejmu Krajowego we Lwowie

Sejm Krajowy – istniejący w Galicji w latach 1861–1918[1] organ przedstawicielski, kompetentny w niektórych sprawach wewnętrznych Galicji (gospodarka, oświata i kultura).

Spis treści

    1 Kompetencje
    2 Organizacja
    3 Wydział Krajowy
    4 Ordynacja wyborcza
    5 Układ sił politycznych
    6 Działalność
    7 Siedziba
    8 Likwidacja Sejmu
    9 Kadencje Sejmu Krajowego i marszałkowie krajowi
    10 Przypisy
    11 Bibliografia
    12 Zobacz też

Kompetencje

Kompetencje sejmu ograniczały się do ograniczonego kręgu spraw krajowych. W pierwszym rzędzie należały do nich kompetencje ustawodawcze, których jednak zakres został dość wąsko określony w patencie lutowym. Ustawodawstwo to mogło obejmować tzw. "kulturę krajową" (obejmującą głównie sprawy ekonomiczne) oraz sprawy związane z przedsięwzięciami i instytucjami finansowanymi z funduszy krajowych. Ponadto przyznano także ustawami Sejmowi Krajowemu prawo do decydowania w niektórych sprawach gminnych, kościelnych, szkolnych, organizacji sądownictwa i administracji, zaopatrzenia i zakwaterowania wojska, ksiąg gruntowych i propinacji. Ustawy sejmowe wymagały akceptacji cesarza Austrii.

Istotnym elementem kompetencji Sejmu Krajowego było początkowo także prawo wyboru delegatów do Izby Poselskiej Rady Państwa. Pozwalało to sejmowi (za pośrednictwem swoich delegatów, z których posłowie polskiej narodowości zorganizowani byli w prężnie działające Koło Polskie) mieć spore znaczenie na arenie politycznej Austrii. Sytuacja zmieniła się w 1873 r., gdy wprowadzono bezpośrednie wybory do Izby Poselskiej Rady Państwa – jednak wciąż niektórzy posłowie Sejmu Krajowego uzyskiwali także mandat poselski w Wiedniu, i wciąż działało Koło Polskie (składające się z wszystkich polskich posłów i blisko współpracujące z Sejmem Krajowym). Odtąd wpływ na ustawodawstwo Monarchii Sejm mógł mieć (poza współpracą z Kołem Polskim w Wiedniu) za pośrednictwem prawa inicjatywy ustawodawczej.

Oprócz kompetencji ustawodawczych Sejm Krajowy zarządzał niewielkim majątkiem krajowym, choć dla zbycia, trwałego obciążenia lub zastawu elementów tego majątku musiał uzyskać zatwierdzenie cesarskie. Nie miał też dochodów podatkowych – mógł uchwalać na potrzeby krajowe jedynie dodatki do podatków lub specjalne opłaty krajowe (jeśli jedna dodatki przekraczały 10%, znowu wymagały sankcji cesarskiej). Bieżący zarząd majątkiem wykonywał wybierany przez Sejm organ wykonawczy - Wydział Krajowy.

Sejmowi Krajowemu przypisano też prawo kontroli administracji na terenie Galicji (choć bez skutecznych środków egzekwowania naruszeń prawa – na potencjalne nadużycia namiestnika czy innych przedstawicieli administracji rządowej mógł reagować jedynie za pomocą rezolucji).

Organizacja

Organizacja Sejmu Krajowego wynikała z przepisów Statutu krajowego, a szczegółowo regulował ją regulamin sejmowy. Ten ostatni był dość często zmieniany, co w praktyce prowadziło do wielu niejasności.

Sesje Sejmu Krajowego były zwoływane i rozwiązywane przez cesarza Austrii. W praktyce powinny były się odbywać co rok, zdarzały się jednak takie lata, w których cesarz ich nie zwołał (1879, 1891), co rodziło negatywne praktyczne konsekwencje (m.in. brak uchwalonego budżetu). Sesje trwały zwykle tylko kilka tygodni, co stanowiło zbyt krótki czas by zająć się wszystkimi powierzonymi Sejmowi sprawami (posłowie wielokroć zwracali się do cesarza z prośbą o ustalenie z góry stałego okresu obrad sejmu, dłuższego niż zwykle, jednak bezskutecznie).

Pracami Sejmu (a także Wydziału Krajowego) kierował marszałek krajowy, mianowany przez cesarza. Posiadał on zastępcę, którym zwykle był arcybiskup greckokatolicki. Sesje sejmowe rozpoczynały się zwykle (szczególnie w początkowym okresie) od odczytania listu cesarskiego do posłów, w odpowiedzi na który posłowie redagowali odpowiedź w formie adresu. Występował także cesarski namiestnik Galicji. Następnie posłowie przeprowadzali weryfikację mandatów poselskich, w wyniku czego niejednokrotnie unieważniano mandaty wskutek wykrytych nieprawidłowości wyborczych. Po weryfikacji posłowie składali "przyrzeczenia". Następnie wybierany był Wydział Krajowy oraz komisje sejmowe.

Posłowie występowali w Sejmie zarówno po polsku, jak i po ukraińsku, choć kwestia języka protokołów (a także stosowanego do zapisu języka ukraińskiego alfabetu) często była przedmiotem burzliwych dyskusji, szczególnie w początkowym okresie istnienia Sejmu. Posłowie za udział w obradach otrzymywali diety, a także zwroty kosztów podróży do Lwowa. Posiadali także przywilej nietykalności (nie można było ich aresztować bez zgody Sejmu). Obrady Sejmu były jawne (choć w szczególnych wypadkach możliwe było ich utajnienie). W sejmie nie było wyraźnie zarysowanej organizacji politycznej jej członków (np. poprzez kluby), ta zaczęła się pojawiać powoli dopiero w ostatnim okresie istnienia sejmu, wcześniej podział posłów przebiegał głównie na linii narodowościowej (znajdował on też wyraz z zajmowaniu miejsc na sali).

Projekty ustaw sejmowych mogły pochodzić z przedłożeń rządu wiedeńskiego, Wydziału Krajowego, poszczególnych komisji sejmowych lub posłów (te ostatnie wymagały poparcia 15 posłów). Przedłożenia rządowe oraz Wydziału nie mogły być przez Sejm odrzucone. Ustawy podlegały trzem czytaniom (w niektórych wypadkach rezygnowano z nich, np. w przypadku przedłożeń wydziałowych obowiązywały tylko dwa czytania). Głosowania co do zasady były jawne, w niektórych jednak wypadkach (np. w przypadku różnych wyborów) mogły być tajne. Do podjęcia ustawy było wymagane kworum postaci ponad 50% składu Sejmu oraz bezwzględna większość głosów; w niektórych przypadkach (np. dotyczących zmiany Statutu krajowego lub ordynacji wyborczej) wymagane kworum wynosiło 3/4 składu Sejmu i wymagane było uzyskanie większości 2/3 głosów. Posłowie mogli składać interpelacje, także do organów władz rządowych (w tym namiestnika) – te jednak mogły odmówić odpowiedzi na interpelację.

Wydział Krajowy

Wydział Krajowy był powoływanym przez Sejm Krajowy na mocy przepisów Statutu krajowego parlamentarnym organem wykonawczym. Liczył przez większość okresu istnienia 6 członków. Jego skład uzupełniał marszałek krajowy, kierujący jego pracami. Członkowie Wydziału (poza marszałkiem) pochodzili z wyborów sejmowych przeprowadzanych według zasady: po 1 członku z wyborów w ramach kurii wielkiej własności ziemskiej, połączonych kurii izb przemysłowo-handlowych i większych miast oraz kurii mniejszych miast i gmin wiejskich, a pozostałych 3 członków z wyborów ogólnosejmowych. Decyzje podejmowali kolegialnie, w głosowaniu (wymagane kworum wynosiło 4 członków). Prawa głosu nie posiadał marszałek, on jednak podejmował decyzję w przypadku gdy głosy członków Wydziału rozłożyły się po równo, posiadał także prawo do wstrzymania uchwały Wydziału. W 1914 r. skład Wydziału został powiększony do 8 członków, przy czym zapewniono, że dwóch członków Wydziału będzie wybieranych przez posłów ukraińskich. Wybierano także 6 zastępców (potem 8), początkowo każdy z nich był przypisany do konkretnego członka. Z biegiem czasu Wydział Krajowy zatrudniał coraz więcej urzędników (przed I wojną światową ich liczba doszła do 200).

Wydział Krajowy jako organ wykonawczy sejmu miał w pierwszym rzędzie zadania administracyjne i organizacyjne. Do administracyjnych należał przede wszystkim bieżący zarząd majątkiem krajowym oraz nadzór nad instytucjami podległymi władzom krajowym. Organizacja dotyczyła przede wszystkim obrad sejmowych (np. to Wydział prowadził zadanie budowy nowego gmachu Sejmu), zarówno zapewnienia odpowiednich warunków pracy, jak i obsługi procesu ustawodawczego (to Wydział był odpowiedzialny za korespondencję Sejmu z władzami rządowymi, m.in. za przekazywanie uchwalonych przez Sejm ustaw do sankcji cesarskiej, jak i za przedstawianie na forum Sejmu rządowych przedłożeń). Ponadto Wydział miał także prawo inicjatywy ustawodawczej (jego przedłożenia nie mogły być przez Sejm odrzucone, nie obowiązywało w ich przypadku także pierwsze czytanie). Wydział Krajowy sprawował też kontrolę nad działalnością samorządów gminnych, szczególnie w zakresie spraw majątkowych (w niektórych kwestiach zgoda Wydziału była wręcz wymagana).

Ordynacja wyborcza

Główne zasady ordynacji wyborczej określone były w przepisach nadanego wraz z patentem lutowym Statutu krajowego. Posłowie do Sejmu Krajowego pochodzili w większości z wyborów (na sześcioletnie kadencje, choć cesarz mógł rozwiązać Sejm wcześniej), prowadzonych według systemu kurialnego; ich liczbę uzupełniali wiryliści (zasiadający w Sejmie w okresie sprawowania urzędów dających prawa poselskie).

Wirylistami (a zatem posłami zasiadającymi w sejmie z racji zajmowanego urzędu) byli przedstawiciele Kościoła: trzech, a od 1896 r. czterech biskupów rzymskokatolickich (lwowski, przemyski, tarnowski, a od 1896 r. też krakowski), trzech biskupów greckokatolickich (lwowski, przemyski i stanisławowski) oraz jeden biskup ormiański (lwowski). Ponadto wirylistami byli rektorzy uczelni: początkowo uniwersytetów w Krakowie i Lwowie, a od 1900 r. także rektor Politechniki Lwowskiej oraz prezes Akademii Umiejętności w Krakowie.

Wybory do sejmu odbywały się w czterech osobnych kuriach:

    I kuria – wielkiej własności ziemskiej – 44 posłów (liczba wyborców wynosiła ok. 2 tys. osób, co daje ok. 50 wyborców na jeden mandat);
    II kuria – izb przemysłowo-handlowych – 3 posłów (po jednym z każdej izby, których w Galicji było zaledwie 3, wybory odbywały się w systemie pośrednim, posłowie z tej kurii reprezentowali ok. 30 tys. osób, co daje ok. 9 tys. prawyborców na jeden mandat);
    III kuria – większych miast – początkowo 20, od 1896 r. 23, a od 1900 r. 28 posłów[2][3] (prawo wyborcze otrzymywali jedynie nieliczni mieszkańcy miast, 2/3 podatników podatków bezpośrednich w danym mieście, wyborcy rad miejskich, inteligencja – było to od 22 do 64 tys. wyborców, co daje ok. 1–2 tys. wyborców na jeden mandat);
    IV kuria – mniejszych miast i gmin wiejskich – 74 posłów (wybieranych w ofertach jednomandatowych, także tu prawo wyborcze związane było z cenzusem dotyczącym wielkości płaconego podatku oraz posiadali je uprawnieni do wybierania rad gminnych, technicy i kandydaci notarialni; wybory w tej kurii były pośrednie; liczba prawyborców wynosiła od 500 to 650 tys. osób, co daje ok. 7–9 tys. prawyborców na 1 mandat).

W kuriach wielkiej własności ziemskiej i większych miast prawo wyborcze posiadały także kobiety (choć mogły głosować tylko poprzez męża lub pełnomocnika). W kuriach izb przemysłowo-handlowych oraz mniejszych miast i gmin wiejskich obowiązywała zasada wyborów pośrednich. W tej ostatniej obowiązywała też zasada jawności wyborów (w praktyce realizowana jednak także w pozostałych kuriach).

Cenzus wyborczy w poszczególnych kuriach powodował, że jedynie niewielka część całej ludności Galicji posiadała prawa wyborcze, a dzięki podziałowi na kurie bogatsze strefy społeczeństwa (zwłaszcza arystokracja) posiadały zdecydowanie nieproporcjonalny wpływ na skład sejmu: wyborcy w I kurii stanowili zaledwie 0,4% ogółu wyborców, a wyłaniano z niej najpierw 28,4%, a potem 27,3% posłów; ponadto arystokracja posiadała przewagę także w IV kurii (jedynie nieliczni chłopi zdobywali mandaty, a w niektórych kadencjach nie było w składzie sejmu żadnego włościanina) – ten stan zaczął się zmieniać dopiero w XX w. Ordynacja wyborcza powodowała także słabą reprezentację Ukraińców w sejmie (praktyczną szansę dostania się do sejmu – poza biskupami unickimi – mieli oni jedynie w IV kurii).

Praktycznie w całym okresie istnienia Sejmu Krajowego dużą część czasu poświęcał on dyskusjom nad reformą wyborczą. Początkowo dyskusje dotyczyły ilości mandatów w poszczególnych kuriach (ich efektem było jedynie nieznaczne powiększenie ilości mandatów w kurii większych miast). Dyskusje nasiliły się szczególnie w ostatnim okresie istnienia sejmu, po reformach ordynacji wyborczej do Rady Państwa w 1896 i 1907 r. (na ich mocy wprowadzono najpierw V kurię powszechną, a potem zlikwidowano w ogóle system kurialny wprowadzając zasadę wyborów równych). Stopniowo reformowano też w tym okresie ordynacje wyborcze do innych sejmów krajowych. Pojawiło się wówczas szereg głosów (m.in. ze strony polityków ludowych i Ukraińców – nawołujących do podobnej reformy systemu wyborczego do Sejmu Krajowego Galicji. Prace nad reformą postępowały bardzo powoli, głównie z obawy konserwatystów przed wzrostem w parlamencie innych sił politycznych, w szczególności przed rosnącą rolą ukraińskiego ruchu narodowego. Na początku 1913 r. ukończono projekt popierany przez namiestnika Galicji Michała Bobrzyńskiego. Wprowadzał on piątą kurię wyborczą - średniej własności, do której mieli należeć bogaci chłopi opłacający podatek gruntowy w wysokości ponad 50 koron, oraz proboszczowie wiejscy. Powiększał też liczbę mandatów (głównie w kuriach miast i wsi), a także wprowadzał zasadę reprezentacji narodów (polskiego i ukraińskiego). Jednak w marcu 1913 r. przeciw projektowi wystąpili polscy biskupi, co spowodowało dymisję Bobrzyńskiego. Po nim posadę namiestnika objął Witold Korytowski, który wprowadził w 1914 r. reformę ordynacji wyborczej według prawie nie zmienionego projektu Bobrzyńskiego, tym razem bez protestu biskupów. Jednak z uwagi na wybuch I wojny światowej nie przeprowadzono według nowej ordynacji żadnych wyborów.

Układ sił politycznych

W układzie politycznym Sejmu Krajowego dominację przez praktycznie cały okres jego istnienia zachowywało stronnictwo konserwatywne (co wynikało przede wszystkim z ordynacji wyborczej). Nie było ono jednak całkowicie jednolite. Początkowo dominowała konserwatywna arystokracja, wywodząca się z miejscowej magnaterii i jej klientów. Bardzo szybko zarysował się jednak podział, w którym można wyróżnić dwa podstawowe odłamy: Stańczyków (nazwa ta funkcjonowała od 1869 r.; reprezentowali środowisko nie tylko arystokracji, ale także inteligencji) oraz Podolaków (grupujących polską arystokrację wschodniogalicyjską, zaangażowaną mocno w konflikt narodowościowy z Ukraińcami, co powodowało silne podkreślanie elementu narodowego w ich hasłach). Mimo jednak różnic, co do zasady konserwatyści, choć głosili lojalizm wobec władz w Wiedniu, chcieli poszerzenia autonomii Galicji, głosili program pracy organicznej. W ich interesie leżało hamowanie reform prawa wyborczego, które osłabiłyby ich pozycję polityczną w Sejmie.

Z czasem w Sejmie zaczęli się pojawiać także przedstawiciele innych ruchów politycznych. Sporego znaczenia nabrało stronnictwo demokratyczne (organizujące się początkowo wokół Franciszka Smolki, mniej ugodowe wobec Wiednia od konserwatystów, wysuwające też hasła bardziej demokratyczne, m.in. reformy prawa wyborczego). Pojawiła się narodowa demokracja – choć w głównej mierze opierała się na Podolakach, których hasła z czasem zbliżyły się do programu endecji. Istotnym elementem w sejmie pod koniec jego istnienia stali się też posłowie chłopscy (pierwsi pojawili się już w pierwszych kadencjach Sejmu, nie odgrywali jednak samodzielnej w nim roli; po kilku kolejnych kadencjach, w których żaden chłop nie znalazł się w ławach sejmowych, zaczęli ponownie w nim zasiadać przedstawiciele powstających stronnictw ludowych, m.in. Wincenty Witos). Reprezentacji w Sejmie Krajowym nie uzyskali natomiast galicyjscy socjaliści – w praktyce uniemożliwiała im to ordynacja wyborcza, podczas gdy posiadali swoją reprezentację w wybieranej na innych zasadach wiedeńskiej Radzie Państwa.

Osobną grupę posłów stanowili Ukraińcy. Również jednak i ta grupa nie była jednolita – wyróżnić można dwa stronnictwa, co prawda na arenie sejmowej zwykle współpracujące, ale różniące się co do programów: moskalofilskie (związane z Rosją) i ukraińsko-narodowe.

Działalność

Działalność Sejmu Krajowego można podzielić na dwa pola: zasadnicze, dotyczące realizacji powierzonych Sejmowi kompetencji w zakresie spraw galicyjskich, oraz szersze, związane ze staraniami o poszerzenie galicyjskiej autonomii. Działania na tym drugim polu miały miejsce szczególnie w pierwszym okresie istnienia sejmu, do 1873 r. Sejm Krajowy podejmował wówczas szereg różnych czynności mających na celu powiększenie zakresu swojej samodzielności. W latach 1866–1867 rozważano nawet próbę nacisku na rząd w Wiedniu (poprzez nieobesłanie swymi przedstawicielami Rady Państwa, co mogłoby spowodować brak kworum na jej obradach i uniemożliwić reformę ustroju Austrii) w celu odstąpienia od planowanej reformy dualistycznej na rzecz szerszej, zmieniającej ustrój monarchii w federacyjny (przy czym Galicja z Bukowiną miały stanowić jedną z jej części). Ostatecznie delegaci Sejmu galicyjskiej wzięli udział w obradach Rady Państwa w 1867 r., jednak w kolejnych latach (1868–1873) Sejm Krajowy prowadził tzw. "kampanię rezolucyjną" mającą na celu powiększenie swobody Galicji w ramach monarchii. Dopiero wprowadzenie bezpośrednich wyborów do Rady Państwa w 1873 r. pozbawiło Sejm Krajowy narzędzia nacisku na władze centralne i zakończyło tę sprawę. W toku tych wydarzeń, choć rząd nie zrealizował najdalej idących postulatów Sejmu, czynił jednak stopniowe koncesje na rzecz języka polskiego i autonomii galicyjskiej (m.in. dzięki temu w 1869 r. zaniechano używania języka niemieckiego w galicyjskiej administracji).

Główna część działalności Sejmu skupiała się na sprawach krajowych w powierzonym Sejmowi zakresie autonomii. Możliwości Sejmu działania bezpośredniego były dość ograniczone z uwagi na fakt, że dysponował on niewielkimi funduszami. Wynikało to ze słabej sytuacji ekonomicznej Galicji, a na dodatek reforma uwłaszczeniowa i wykup propinacji pociągnęły za sobą bardzo wysokie koszty. Podatki były ściągane do kasy centralnej, a Sejm miał jedynie możliwość nakładania dodatków do nich na własne cele (na dodatek mocno ograniczoną).

W zakresie prawodawstwa najbardziej znaczący udział w dorobku Sejmu Krajowego stanowią akty dotyczące skarbowości. Sejm zajmował się wieloma zagadnieniami z tym związanymi, regulując m.in. podstawy gospodarki finansowej samorządu gminnego czy próbując pobudzić akcję kredytową poprzez tworzenie instytucji w tym celu. W 1877 r. wprowadził ustawę o lichwie, którą wkrótce przyjęto w całej Przedlitawii. Zajmował się też szerzej rozumianą gospodarką, wydając ustawy w zakresie przemysłu, rolnictwa czy budownictwa. Wyróżnić tutaj można wyjątkowe w Austro-Węgrzech prawo naftowe. Ponadto istotnym elementem działalności Sejmu w sprawach lokalnych było prawodawstwo dotyczące samorządów, ochrony zdrowia i oświaty (m.in. skutkiem działalności Sejmu było powołanie przez cesarza Rady Szkolnej Krajowej).

Na uwagę zasługują działania Sejmu na polu kultury i nauki. Mimo skromnych funduszy Sejm Krajowy wspierał finansowo różne instytucje kulturalne i naukowe (m.in. utworzony przez Stanisława Skarbka polski teatr we Lwowie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Towarzystwo Naukowe Krakowskie i jego następcę – Akademię Umiejętności, Muzeum Narodowe w Krakowie). Aktywnie też działał na rzecz opuszczenia przez austriackie wojsko Wawelu (m.in. finansując budowę nowych koszar w Krakowie).

Mimo wynikającej ze zdecydowanej przewagi konserwatystów zachowawczej i ugodowej wobec Wiednia polityki Sejmu, zajmował on także niekiedy stanowisko wobec wydarzeń mających miejsce w pozostałych zaborach Polski, dając wyraz postawie patriotycznej. Zabierał głos m.in. w czasie powstania styczniowego, likwidacji przez cara na Chełmszczyźnie Kościoła unickiego czy strajku dzieci wrzesińskich, często w bardzo praktycznym wymiarze (np. poprzez utworzenie funduszu pomocy dla duchownych unickich, którzy uszli z Rosji do Galicji).

Siedziba

Siedzibą Sejmu Krajowego była stolica Galicji - Lwów. Początkowo obrady odbywały się w budynku Teatru Skarbkowskiego, w jego sali redutowej. Nie była ona przystosowana do tego celu; ławy poselskie wstawiano tam tylko raz do roku, na sesje sejmowe. Także wystrój sali niekiedy budził kontrowersje uczestników obrad, postanowiono więc ostatecznie zbudować własny budynek na potrzeby sejmu. Nowy gmach zbudowano we Lwowie w latach 1877-1881 według projektu Juliusza Hochbergera, w stylu neorenesansowym i neobarokowym. W attyce nad fasadą umieszczono monumentalną, alegoryczną kompozycję rzeźbiarską Opiekuńczy duch Galicji T. Riegera, przedstawiającą stojącą postać kobiecą (symbol Galicji), a poniżej siedzących kobietę (po lewej, symbol Wisły) oraz mężczyznę (po prawej, symbol Dniestru). Poniżej umieszczono rzeźbiarskie alegorie Miłości, Sprawiedliwości, Prawdy i Wiary (od lewej ku prawej), a na parterze dwie grupy rzeźb o nazwach "Oświata" i "Praca". Wnętrza sejmowe były bogato wyposażone, m.in. w westybulu znajdowały się rzeźby władców Polski i Rusi (Mieszka I, Kazimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego i Włodzimierza Wielkiego); w gmachu umieszczono też dwa obrazy Jana Matejki: Unię Lubelską i Konstytucję 3 Maja 1791 roku[4].

W 1919 gmach Sejmu Krajowego stał się gmachem głównym lwowskiego uniwersytetu (wówczas Uniwersytetu Jana Kazimierza) i pozostaje nim do dnia dzisiejszego (obecnie Uniwersytet Iwana Franki).

Likwidacja Sejmu

Ostatnia sesja sejmowa miała miejsce w 1914 r. Kilka miesięcy po jej zakończeniu wybuchła I wojna światowa, która spowodowała, że Sejm nie był już zwoływany (także z powodu prowadzenia działań wojennych na terenie Galicji). Działał jednak w pewnym zakresie Wydział Krajowy. Wraz z zakończeniem wojny nastąpił rozpad Austro-Węgier, a Galicja stała się częścią Polski. Sejm stracił zatem rację bytu, a Wydział zastępowały nowe organy polskiej administracji.

Ostatecznego uporządkowania sytuacji dokonano na mocy ustawy polskiego Sejmu Ustawodawczego z 30 stycznia 1920 r. o zniesieniu Sejmu i Wydziału Krajowego b. Królestwa Galicji i Lodomerji z Wielkiem Księstwem Krakowskiem[5]. Formalnie zniesiono Sejm Krajowy i Wydział Krajowy, a całe ich prawa i obowiązki oraz majątek znajdujący się pod ich zarządem przeniesiono na państwo polskie. Powołano również Tymczasowy Wydział Samorządowy, który miał przejąć obowiązki Wydziału Krajowego do momentu powołania jednolitej administracji samorządowej.
Kadencje Sejmu Krajowego i marszałkowie krajowi

    I kadencja 1861-1867, marszałek Leon Sapieha
    II kadencja 1867-1869, marszałek Leon Sapieha
    III kadencja 1870-1876, marszałek w latach 1870–1874 Leon Sapieha, 1875 Alfred Potocki, 1876 Włodzimierz Dzieduszycki
    IV kadencja 1877-1882, marszałek w latach 1877–1880 Ludwik Wodzicki, 1880–1881 Mikołaj Zyblikiewicz
    V kadencja 1882-1889, marszałek w latach 1882–1886 Mikołaj Zyblikiewicz, 1886–1889 Jan Tarnowski
    VI kadencja 1889-1895, marszałek w 1889 Jan Tarnowski, w latach 1890–1895 Eustachy Sanguszko
    VII kadencja 1895-1901, marszałek Stanisław Badeni
    VIII kadencja 1901-1907, marszałek w latach 1901–1902 Andrzej Potocki, 1902–1907 Stanisław Badeni
    IX kadencja 1908-1913, marszałek Stanisław Badeni
    X kadencja 1913-1914 (w czasie wojny nie był zwoływany), marszałek Adam Gołuchowski

Przypisy

    ↑ Od wybuchu I wojny światowej nie był zwoływany.
    ↑ S. Grodziski, Sejm Krajowy Galicyjski, Warszawa 1993, t. II, s. 25.
    ↑ Poszczególne miasta miały po jednym mandacie, z wyjątkiem Lwowa (4, a od 1896 r. 6 mandatów) i Krakowa (3, a od 1896 4 mandaty). W 1900 r. dodano pięć okręgów, w których były połączone po dwa miasta.
    ↑ Jacek Tokarski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t. I, burchard edition 2000, ISBN 83-87654-11-6, s. 117-118.
    ↑ Dz. U. z 1920 r. Nr 11, poz. 61

Bibliografia

    Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy galicyjski 1861-1914. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1993. ISBN 83-7059-052-7.
    Aleksandra Kosicka-Pajewska: Zachowawcza myśl polityczna w Galicji w latach 1864-1914. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2002, seria: Historia. 197. ISBN 82-232-1161-2.

Dawny Sejm Stanów Pomorskich w Szczecinie

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 04:44:00 -0700

Pałac Sejmu Stanów Pomorskich w Szczecinie

Tympanon

Herb Księstwa Pomorskiego

Pałac Sejmu Stanów Pomorskich (Dom Ziemiaństwa, Landeshaus) - gmach przy ul. Staromłyńskiej 27 w Szczecinie zbudowany w latach 1726-29 na zlecenie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I. Projekt budowli wykonał holenderski architekt Gerhard Cornelius van Wallrawe, a pracami budowlanymi kierowali: Hans J. Reinecke i J. H. Trippel. Autorem rzeźb umieszczonych na fasadzie był Bartholome Damart.

Budynek wykonany został w stylu północnego, klasycyzującego baroku. Posiada ozdobny tympanon z herbem króla Prus umieszczonym na tle panoplii oraz z dwiema rzeźbami - personifikacjami: Roztropności (postać ze zwierciadłem i wężem) i Sprawiedliwości (z wagą i mieczem). Poniżej - tuż nad wejściem - umieszczono herb Pomorza. Taki układ herbów nie był przypadkowy - miał on podkreślać podporządkowanie Pomorza królowi Prus. Urodę budowli zwiększa boniowana elewacja, ozdobne opaski okienne oraz misterna balustrada balkonu i zewnętrznych schodów. Przestrzeń poddasza ograniczają połacie dachu mansardowego.

Budynek został wzniesiony z przeznaczeniem na siedzibę sejmiku pomorskich stanów ziemskich. W latach 1885-88 gmach uległ rozbudowie (wybudowano wówczas dodatkowe skrzydło, a istniejące od strony ul. Staromłyńskiej - przedłużono). W latach 1926-27 budynek został odrestaurowany i zaadoptowany na siedzibę muzeum. Salę posiedzeń byłego Sejmu Stanów przekształcono w salę wystawową.

Obecnie w pałacu mieści się Galeria Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Bibliografia

Tadeusz Białecki (red.), Encyklopedia Szczecina, Uniwersytet Szczeciński. Instytut Historii. Zakład Historii Pomorza Zachodniego, Szczecin 1999, ISBN 83-87341-45-2
Przewodnik po Szczecinie, Wydawnictwo "XIII Muz", Szczecin 1999, ISBN 83-908898-3-8

Sejmy w Poznaniu

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 04:26:00 -0700

Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego

Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego (niem. Provinzial Landtag des Grossherzogthums Posen) – było to zgromadzenie skupiające wszystkie stany Wielkiego Księstwa Poznańskiego, a później Prowincji Poznańskiej. Król pruski nadał Księstwu prawo zbierania się sejmu stanowego w 1823 roku. Jego skład określiło rozporządzenie wydane w 1824 roku, a zwołano go po raz pierwszy 21 października 1827 roku. Ostatni zebrał się w 1845 roku.
Spis treści

    1 Kompetencje
    2 Skład

Kompetencje

Sejm pełnił jedynie funkcję doradczą. Miał prawo opiniować projekty aktów prawnych odnoszących się do prowincji, a także niektórych o znaczeniu dla całego kraju. Posłowie mogli także uchwalać petycje i zażalenia przedstawiane królowi pruskiemu.

Skład

Łącznie Sejm stanowiło 48 posłów z trzech stanów: 24 z nich wywodziło się ze szlachty, 16 z mieszczaństwa, a 8 było chłopami. Wszyscy musieli być chrześcijanami. Spośród 24 reprezentantów szlachty 2 (następnie tę liczbę zwiększono do 4) było wirylistami. Pozostali wybierani byli w wyborach bezpośrednich przez posiadaczy majątków ziemskich. Siedem największych miast wybierało swoich posłów w wyborach bezpośrednich, pozostałe miasteczka, a także reprezentanci chłopstwa wybierani byli w wyborach pośrednich. O prawie głosowania dwóch niższych stanów decydował cenzus majątkowy. W związku z powyższym Polacy przeważali tylko w reprezentacji stanu pierwszego (ziemiaństwa), nielicznie występowali wśród przedstawicieli miast i nie było ich w pierwszych sejmach w reprezentacji chłopskiej.

Kadencja posłów trwała 6 lat przy czym co 3 lata wymieniano połowę składu. Zgodnie z prawem Sejm zbierał się co 2 lata, jednak w praktyce było to rzadziej. Obradom przewodniczył marszałek wybierany ze stanu szlacheckiego. Obradom dwóch pierwszych sejmów, w roku 1827 i w 1830, przewodniczył książę Antoni Paweł Sułkowski.

Polski Sejm Dzielnicowy

Polski Sejm Dzielnicowy – jednoizbowy parlament obradujący w dniach 3-5 grudnia 1918 roku w poznańskim kinie Apollo (posiedzenia komisji) i w nieistniejącej już sali Lamberta (posiedzenia plenarne, na jej miejscu znajdują się obecnie punktowce na Piekarach). Składał się z 1399 przedstawicieli Polaków zamieszkujących ziemie pozostające w granicach Niemiec. W obradach wzięło około 1100 spośród nich.

Spis treści

    1 Geneza
    2 Wybory
    3 Obrady


Geneza

Po wybuchu rewolucji w Niemczech i zawieszeniu broni, korzystając z zamieszania, tymczasowy Komisariat Naczelnej Rady Ludowej wymógł na niemieckich władzach zgodę na zorganizowanie parlamentu składającego się z reprezentantów osób narodowości polskiej. Jedynym warunkiem władz pruskich była zgoda na to, że sejm nie będzie miał prawa oderwać żadnego fragmentu niemieckiego terytorium.

Wybory

Tymczasowy Komisariat NRL w dniu 14 listopada 1918 wydał odezwę w sprawie przeprowadzenia wyborów delegatów do Polskiego Sejmu Dzielnicowego. Wybory odbyły się pomiędzy 16 listopada a 1 grudnia. W wielu miejscach miały one formę wiecu. Kobiety miały zarówno czynne, jak i bierne prawo wyborcze.

Ogółem wybrano 1399 posłów z czego:

    526 reprezentowało Wielkopolskę
    431 – Śląsk
    262 – Pomorze Gdańskie
    133 – skupiska ludności polskiej na zachodzie Niemiec, głównie w Nadrenii i Westfalii
    47 – Warmię i Mazury.

W tej liczbie znajdowało się 129 kobiet i 75 katolickich księży.

Najliczniejszą grupę stanowiły osoby związane z endecją.

Obrady

Sejm obradował pomiędzy 3 a 5 grudnia 1918 roku w budynku Kina Apollo przy ul. Piekary 17 w Poznaniu. W tych dniach w obradach brało udział około 1100 posłów, z czego ponad połowa wywodziła się z Wielkopolski.

Podczas obrad Sejm zajmował się głównie sprawami Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, Śląska oraz Warmii i Mazur zarówno pod względem politycznym jak i ekonomicznym oraz społecznym. Jedną z ważniejszych uchwał było powołanie Naczelnej Rady Ludowej jako jedynej i legalnej władzy zwierzchniej Polaków w Niemczech.

W obradach poruszano takie tematy, jak granice przyszłego państwa Polskiego, dostęp do morza, stosunek do rewolucji w Niemczech i Rosji, do rządów państw Ententy oraz innych, odradzających się państw. Zajmowano się także przyszłym ustrojem państwa polskiego, stosunkami społecznymi, problemem mniejszości narodowych, głównie niemieckiej, stosunkami między państwem i Kościołem.

Podjęto także kwestię tymczasowego rządu ogólnopolskiego. W uchwale Sejm Dzielnicowy wyraził wolę, by w Warszawie powołano jak najszybciej Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, złożony z przedstawicieli wszystkich partii i zaborów, który przejąłby władzę z rąk Józefa Piłsudskiego, sprawującego ją nie z woli narodu, a Rady Regencyjnej powołanej przez zaborców.

Pomimo, że Sejm nie mógł podjąć uchwały o oderwaniu ziem polskich od Niemiec, wyraził on wolę powstania zjednoczonego państwa polskiego z dostępem do morza. W tej sprawie wysłano między innymi telegramy do Georges'a Clemenceau, Thomasa Woodrow Wilsona i Davida Lloyd George'a.

5 grudnia Sejm zawiesił obrady. Do ich wznowienia już nie doszło.

źródło: Wikipedia

Stany pruskie- dawny parlament Warmii i Mazur

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 04:23:00 -0700

Fot. Ostróda na granicy Warmii i Mazur

Stany pruskie (także, (sejm)ik pruski, (sejm)ik Prus Królewskich, stany Prus Królewskich) - organ przedstawicielski w Prusach. Jego historia sięga instytucji okresu Zakonu Krzyżackiego, po raz pierwszy zwołanej w dekadzie 1370. Póżniej uległ transformacji w sejmik generalny szlachecki dla Prus Królewskich (obradował w Malborku lub Grudziądzu). Po rozbiorach, w ograniczonej formie przetrwał w Królestwie Pruskim (później, Cesarstwie Niemieckim).

W początkowym okresie na czele stanów stał biskup warmiński. Rada ta podlegała królowi. Dużą rolę w radzie odgrywały najbogatsze miasta, tzw. wielkie miasta pruskie: (Toruń, Gdańsk, Elbląg), które posiadały tam swych przedstawicieli, a także same posiadały dużą autonomię i przywileje prawno-ustrojowe.

W sprawach najważniejszych, zwłaszcza podatkowych, zwoływano Ogólne zgromadzenie stanów, które się składało z dwóch izb: ziemskiej (prałaci, urzędnicy ziemscy i szlachta) oraz miejskiej (przedstawiciele mniejszych miast). Dla podjęcia ostatecznych uchwał zbierały się izby połączone.

Na początku XVI wieku ukształtował się prowincjonalny sejm pruski, który składał się z dwóch izb: rady (zwanej też senatem) oraz izby niższej, w skład której wchodzili:

posłowie szlacheccy wybierani na sejmikach wojewódzkich
koło mieszczańskie, zwane inaczej gremium miast mniejszych

źródłó: Wikipedia

Polityka gospodarcza deregulacji

noreply@blogger.com (Adam Phoo) — Sun, 23 Sep 2012 04:10:00 -0700

Energetyka jest klasycznie branżą zmonoloizowaną

Adam Fularz

Demokracja ze swej natury jest liberalna. Ale polska demokracja była wg rankingu EIU demokracją niesprawną (failed) w przeciwieństwie do demokracji zakładającej partycypację obywateli, a ta sytuacja może się jeszcze pogorszyć. Dzięki niedemokratycznym rządom może się utworzyć coś co politolodzy nazywają demokracją nieliberalną (illiberal democracy) naruszającą prawa mniejszości poprzez nierespektowanie prawa. Nieliberalne rządy demokratyczne wierzą że mają mandat do postępowania w każdy sposób jaki im wydaje się słusznym, nawet nie respektując praw konstytucji, jeśli tylko przeprowadzają regularne wybory. Ich cechą charakterystyczną jest centralizacja władzy wewnątrz rządu (łamiąc zasadę rozdziału kompetencji) i wewnątrz społeczeństwa. Przykłady takich demokracji są do znalezienia w Europie południowo-wschodniej (Kazachstan, Białoruś), oraz w nowozdemokratyzowanych krajach które nie mają jeszcze długiej tradycji pokojowego pluralizmu.

Aktualna polityka w dobie kryzysu oznacza dziś odbudowę świadczeń socjalnych, która, jeśli przesadzona, może skończyć się naruszeniem prawa człowieka do godnego życia, do tej „pełnej miski żarcia” i dachu nad głową które mają nawet psy w schroniskach. Oznacza też prymat interesów gospodarczych i sceptycznie traktowany „dyktat wzrostu PKB” który rzekomo równoznaczny wzrostowi dobrobytu, przecież równie dobrze może świadczyć o rozpadzie stosunków międzyludzkich. Może się objawiać w zaniku wymiany dóbr i usług wewnątrz rodziny czy kręgu przyjaciół, albo też może oznaczać zmuszenie społeczeństwa do korzystania z motoryzacji indywidualnej z uwagi na brak ścieżek rowerowych lub upadek tańszej komunikacji zbiorowej, która porzucona na pastwę monopoli i gigantycznego bałaganu informacyjnego i taryfowego, wypadła z rynku.

Krytykom nie podoba się wzrost koncentracji pozycji rynkowej przedsiębiorstw międzynarodowych. Nie podoba się porządek w handlu światowym, gdzie szczytne idee Adama Smith’a o handlu światowym z jego wiekopomnego dzieła pt. „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations” są przekręcane, tak by służyły tylko wyzyskowi krajów trzeciego świata, zamykając jednocześnie rynki krajów bogatych przed głównym towarem jaki biedne kraje mogą produkować w zamian: żywnością.

Przekonanie o niewydolności wolnego rynku

Tym, co wydaje się być możliwe do spojenia poglądów rynkowych, jest ordoliberalizm, czyli wolnościowy porządek gospodarczy. Mimo iż to pojęcie to nie istnieje w popularnych polskich encyklopediach czy w umysłach wielu polskich ekonomistów, idee ordoliberalizmu są popularne w polityce ekonomicznej, a twórca tej teorii polityki gospodarczej, Walter Eucken ze szkoły fryburskiej, był jednym z ideologów niemieckich polityków oraz zaciętym krytykiem narodowego socjalizmu przedwojennych Niemiec.

Ordoliberalizm jest drogą, która pokazuje że jest możliwe pogodzenie logicznych i niepodważalnych praw ekonomii rynkowej z celem ochrony środowiska i zapewnienia poszanowania dla praw człowieka. Ordoliberalizm docenia ideę wolnego rynku, ale zakłada że występują na nim nad wyraz liczne niewydolności, porażki rynku (ang. "market failures") umożliwiające wzrost monopoli i oligopoli, a zadaniem państwa jest nieustanna walka z interesem korporacji, które dopiero gdy działają bez nadużywania pozycji monopolistycznej, nie naruszają interesów konsumentów.

Wolny rynek to wg tej polityki ekonomicznej raczej utopia, która w rzeczywistości w zasadzie nigdzie nie występuje, bowiem idee wolnorynkowe i praktyka gospodarcza to zwykle dwie różne pary kaloszy. Wolny rynek i konkurencja nie prowadzi sama z siebie do ekologicznie i społecznie zadowalających rezultatów. Rynki podobne do stanu "konkurencji doskonałej" to w zasadzie prawie tylko rynek produktów rolnych, gdzie jest wielu wytwórców a każdy z nich ma mały udział w rynku i podwyższenie ceny jego produktów powoduje iż sprzedaje ich mniej, wobec czego ustala się cena rynkowa która jest bliska ideałowi. Reszta to oligopole lub konkurencja monopolistyczna, albo pełne monopole wywołane np. tak nielubianymi przesadnymi prawami patentowymi.

W tej sytuacji zadaniem państwa wg Euckena jest ochrona godności ludzkiej oraz walka z monopolami i innymi formami nadużywania pozycji rynkowej. Zadaniem państwa jest aktywne zabieganie o to, by na rynku panowała wydajna konkurencja. Tak więc zupełnie wolny rynek? Tak, ale tylko w książce do podstaw ekonomii. Bo w książkach do np. ekonomii przemysłowej już się nie mówi o tym inaczej jak o "stanie idealnym" czyli konkurencji doskonałej, która nigdzie w niej nie występuje, bowiem ogrom ograniczeń technicznych i prawnych (prawa patentowe) umożliwił zdzieranie z rynku rent monopolistycznych i oligopolistycznych.

Ordoliberalizm nie ma nic wspólnego z socjalizmem i interwencjonizmem państwowym, i pozwala odnieść sukces dzięki pełnemu zaufaniu do praw ekonomicznych i umiejętnym ukształtowaniu polityki gospodarczej, w której państwo nie jest graczem na rynku, ale sędzią. Ordoliberalizm wydaje się prostszym narzędziem polityki ekonomicznej niż po omacku prowadzone interwencjonistyczne działania z gracją słonia w składzie porcelany, ale wymaga sporej wiedzy i wiary w teorię ekonomiczną. Wiary, której polskie uczelnie na ogół nie przekazują, wobec czego jej wyznawcy są z reguły „produktem importowym” uczelni w innych krajach, które kładąc nacisk na samodzielną pracę studenta z teoriami ekonomicznymi, przekonują go do ich logicznej niepodważalności. Niewielka liczba przekonanych co do słuszności tych logicznych tudzież niepodważalnych teorii wydaje się być główną przeszkodą na drodze do nowoczesnej polityki gospodarczej w Polsce.

Zwijanie granic państwa?

W środowiskach wolnościowych popularna jest wizja państwa, w myśl którego system państwowy zniewala wolnych ludzi. Państwo jest więc w myśl tej ideologii złem, ale z drugiej strony złem koniecznym, by zapewnić realizację celów ekologicznych i społecznych. Wprowadzenie w życie tej wizji to zwinięcie granic państwa do poziomu który dla niego przewiduje teoria ekonomiczna, a nie np. etatystyczna, dyrygistyczna i interwencjonistyczna gospodarka rynkowa, roszcząca sobie butną „nadrzędność” nad potrzebami jednostki oraz naturalnymi, logicznymi, niezbicie udowodnionymi i nieuniknionymi prawami rządzącymi ekonomią, które przecież można umiejętnie wykorzystać zamiast się im sprzeciwiać. W myśl wartości niektórych subkultur państwo winno definitywnie zwinąć swe granice, a ewentualne struktury winny przede wszystkim wyrastać i wychodzić dobrowolnie i oddolnie z ludzi niż być narzucone odgórnie przez jakąkolwiek formę rządów.

Stoi to w sprzeczności z dirigisme gospodarki narodowo-socjalistycznej, która z pewnością zechce głęboko ingerować w działanie rynku. Gospodarka dyrygistyczna to gospodarka kapitalistyczna, ale z silnym wiankiem państwowych monopoli, to wiara w etatyzm, to wiara w ekonomiczny nacjonalizm, bezlitośnie dyskryminujący cudzoziemskich inwestorów tylko za ich pochodzenie, mimo że to jest sprzeczne z konstytucją. Nieważne skąd się pochodzi, „ważne aby był mózg zamiast ciasta” –tak śpiewają sprzeciwiający się rasistowskiemu dyskryminowaniu kogokolwiek za pochodzenie polscy dancehallowi nawijacze, ale ich argumenty nie trafiają do środowiska narodowo-socjalistycznego, które domaga się „polskości” tego mózgu, co z pewnością ograniczy możliwości rozwoju gospodarki pozbawionej szans korzystania z know-how cudzoziemskich inwestorów.

Zapomniana teoria praw własności

Problemem jest zaniedbywanie zdobyczy teorii praw własności. Problem prywatyzacji jest niedostrzegany, choć być może jej przeprowadzenie nie jest aż tak istotne, bowiem sprzeciw wobec monopoli i zapewnienie wolności dostępu na rynek (czyli przezwyciężenie barier wejścia i wyjścia znanych z teorii rynków kontestowalnych), co jest jednym z kluczowych argumentów polityk ekonomicznych, rozwiąże ten problem poprzez mechanizmy wolnego rynku eliminujące nieudolne podmioty. Celem jest wszak dobrze działająca konkurencja na rynku, działająca z korzyścią dla konsumentów. Ich instrumentalia to silne prawo antykartelowe, kontrola fuzji i przejęć.

Niemieccy politycy dostrzegają że schematyczne „albo-albo” konkurencji czy państwowego interwencjonizmu, jest już od dawna przestarzałe. Konkurencja, jeśli ma ona prowadzić do pożądanych rezultatów ekologicznych i ekonomicznych, potrzebuje państwowych reguł i zasad. Jednocześnie państwowe interwencje na rynku muszą bezwzględnie zapewnić funkcjonalność rynków i zdolność danego rynku do generowania innowacji.

Autor: rocznik 1979, ekonomista i pracownik naukowy, jest absolwentem European University Viadrina oraz Université de Metz.