<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><rss xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:openSearch="http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/" xmlns:blogger="http://schemas.google.com/blogger/2008" xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0" version="2.0"><channel><atom:id>tag:blogger.com,1999:blog-12073532</atom:id><lastBuildDate>Wed, 22 Jul 2026 21:42:57 +0000</lastBuildDate><category>educación</category><category>vídeos</category><category>autoayuda</category><category>fotos</category><category>citas</category><category>historia</category><category>web2.0</category><category>humor</category><category>euskadi</category><category>bilbao</category><category>política</category><category>getxo</category><category>tecnología</category><category>libros</category><category>trucos</category><category>familia</category><category>ciencia</category><category>futuro</category><category>solidaridad</category><category>metáforas</category><category>ética</category><category>innovación</category><category>economía</category><category>arte</category><category>salud</category><category>viajar</category><category>paz</category><category>conmemoraciones</category><category>felicidad</category><category>amistad</category><category>música</category><category>motor</category><category>ocio</category><category>opinión</category><category>bizkaia</category><category>pasatiempos</category><category>cine</category><category>sociedad</category><category>twitter</category><category>ingenio</category><category>nietos</category><category>infancia</category><category>ecología</category><category>amor</category><category>reducación</category><category>alicante</category><category>comunicación</category><category>turismo</category><category>juventud</category><category>naturaleza</category><category>autorreferencias</category><category>democracia</category><category>poesía</category><category>getxoblog</category><category>deporte</category><category>trabajo</category><category>aprendizaje</category><category>pilar de la horadada</category><category>Mayores</category><category>BEV</category><category>física</category><category>europa</category><category>imágenes</category><category>TED</category><category>Tesla</category><category>AUVE</category><category>gastronomía</category><category>igualdad</category><category>religión</category><category>euskara</category><category>autorrefencias</category><category>matemáticas</category><category>france</category><category>polírica</category><category>españa</category><category>televisión</category><category>AI</category><category>publicidad</category><category>blogger</category><category>presentaciones</category><category>longevidad</category><category>TikTok</category><category>USA</category><category>creatividad</category><category>lenguaje</category><category>filosofía</category><category>microblogging</category><category>ClubdeRomaGV</category><category>periodismo</category><category>Vejez</category><category>kideak</category><category>aprendices</category><category>obituario</category><category>Nagusiak</category><category>cuentos</category><category>fotografía</category><category>madurez</category><category>apple</category><category>arquitectura</category><category>intergeneracional</category><category>top</category><category>verano</category><category>blogeu</category><category>Escritura</category><category>BBKsasoiko</category><category>puente colgante</category><category>ikasbloggers</category><category>Murcia</category><category>concurso</category><category>móvil</category><category>hdr</category><category>ajedrez</category><category>museo</category><category>carmen</category><category>biografías</category><category>alimentación</category><category>google</category><category>guggenheim</category><category>radio</category><category>libertad</category><category>Derechos Humanos</category><category>PDR</category><category>juegos</category><category>robots</category><category>aitor</category><category>eeepc</category><category>red</category><category>escuela 2.0</category><category>mapa</category><category>podcasting</category><category>videoconferencia</category><category>tertulia</category><category>Model3</category><category>Voluntariado</category><category>astronomía</category><category>politika20</category><category>sindicalismo</category><category>EuskoFederpen</category><category>belleza</category><category>InTertulia</category><category>cortometraje</category><category>navidad</category><category>wikipedia</category><category>psicología</category><category>BiscayTIK</category><category>nostalgia</category><category>teatro</category><category>portugalete</category><category>Vitoria-Gasteiz</category><category>series</category><category>QuantHumanity</category><category>fon</category><category>gratitud</category><category>iPhone</category><category>100i4e</category><category>ACEX</category><category>encuentro</category><category>meme</category><category>Euskaltel</category><category>ejercicio</category><category>software libre</category><category>5Octubre</category><category>Elon Musk</category><category>eventos educativos</category><category>fútbol</category><category>paradoja</category><category>Japan</category><category>Microsoft</category><category>Paris</category><category>autoestima</category><category>hó</category><category>ChatGPT</category><category>China</category><category>Darío Urzay</category><category>USA2024</category><category>araba</category><category>sociología</category><category>Barakaldo</category><category>Telefónica</category><category>justicia</category><category>moda</category><category>zientziaastea</category><category>EnergíaSolar</category><category>EventoMovilidadSostenible</category><category>G30</category><category>Lexus</category><category>apuntes históricos</category><category>cita</category><category>contacto</category><category>cronista</category><category>gipuzkoa</category><category>informática</category><category>liderazgo</category><category>pensiones</category><category>ubidea</category><category>etb</category><category>fauna</category><category>Audi</category><category>FSPC</category><category>GetxoLong</category><category>GetxoWeb</category><category>HAMAR</category><category>Leioa</category><category>Sesgo cognitivo</category><category>audiolibro</category><category>7alde</category><category>Amazon</category><category>adolescencia</category><category>ainhoa</category><category>kfe</category><category>números</category><category>tecnofeudalismo</category><category>teruel</category><category>Donostia</category><category>EITB</category><category>Espacio</category><category>ICOT2015</category><category>MMRB</category><category>Sarezkuntza</category><category>iPad</category><category>ikigai</category><category>juego</category><category>leire</category><category>politica20</category><category>15M</category><category>Acertijo</category><category>EnerTrip</category><category>cultura</category><category>english</category><category>ingeniería</category><category>16GB</category><category>Educación Especial</category><category>USA2012</category><category>emprendizaje</category><category>ireland</category><category>pasado</category><category>sergio</category><category>HumanTek</category><category>MOOC</category><category>Madrid</category><category>Sare_Hezkuntza</category><category>expresidenteAUVE</category><category>inteligencia</category><category>marketing</category><category>10TipsEV</category><category>11minutu</category><category>AUVEBizkaia</category><category>Día de Internet</category><category>ElFuturoFueHaceAños</category><category>Internet</category><category>biología</category><category>haiku</category><category>josu jon imaz</category><category>relajación</category><category>sueño</category><category>Blockchain</category><category>GRECIA</category><category>GetxoPintxo</category><category>Pepephone</category><category>Silver Innovation</category><category>UK</category><category>berrimaster</category><category>primavera</category><category>rennes</category><category>wearable</category><category>AEDIVE</category><category>Andalucía</category><category>Bitcoin</category><category>Facebook</category><category>Ganbara</category><category>IoT</category><category>NagusIkas</category><category>PISA</category><category>catalunya</category><category>juguetes</category><category>software</category><category>time-lapse</category><category>1CongresoAUVE</category><category>Burgos</category><category>Erandio</category><category>GetxoPhoto</category><category>Sargoi</category><category>Skené</category><category>adelgazar</category><category>agua</category><category>algoritmo</category><category>android</category><category>aviación</category><category>ciencia ficción</category><category>edublogs</category><category>neologismo</category><category>otoño</category><category>otredad</category><category>restaurante</category><category>80eDays</category><category>BM30</category><category>FIMP</category><category>IPCommunity</category><category>OpenData</category><category>Polimatía</category><category>San Pedro del Pinatar</category><category>bicycloud</category><category>feminismo</category><category>goverati</category><category>hodei</category><category>1953</category><category>Borrador</category><category>ELE</category><category>El Correo</category><category>Napoleón</category><category>Netflix</category><category>Portugal</category><category>SpaceX</category><category>Suplementos</category><category>Ucrania</category><category>cantabria</category><category>gatos</category><category>gaviotas</category><category>interculturalidad</category><category>nexus</category><category>palabras</category><category>valencia</category><category>woke</category><category>Bill Gates</category><category>Bizkaia Creaktiva</category><category>Canarias</category><category>Hortigüela</category><category>Nobel</category><category>OpenAI</category><category>PurposedES</category><category>Universidad</category><category>absentismo</category><category>conexión</category><category>manifiesto</category><category>teología</category><category>vaticina</category><category>África</category><category>El País</category><category>Irakurtaldia</category><category>Martín Varsavsky</category><category>México</category><category>Perú</category><category>Riomar</category><category>UVE</category><category>Zaragoza</category><category>cartelera</category><category>errores</category><category>gnoss</category><category>invierno</category><category>trope</category><category>valor</category><category>42</category><category>Almería</category><category>Athletic Club</category><category>Azkue Fundazioa</category><category>Bolivia</category><category>Cartagena</category><category>Cáritas</category><category>Energía</category><category>Euskal Herria</category><category>FFAUVE</category><category>GPT</category><category>GreenPower</category><category>Jeff Bezos</category><category>Kindle</category><category>LG</category><category>La Manga</category><category>Málaga</category><category>RayBan Meta</category><category>Sara</category><category>The Times</category><category>UAE</category><category>VEM</category><category>abecedario</category><category>adivinanza</category><category>atención</category><category>dormir</category><category>entrevista</category><category>esperanto</category><category>haibun</category><category>inclusión digital</category><category>matters2us</category><category>neguri</category><category>steam</category><category>timo</category><category>wikimapia</category><category>2024</category><category>53Municipios</category><category>AGE</category><category>AUVEnl</category><category>Alemania</category><category>Aragón</category><category>Asturias</category><category>Biarritz</category><category>EV</category><category>EV21A2024</category><category>Escolapios</category><category>Feynman</category><category>Fotógrafas</category><category>FísicosDivulgadores</category><category>Iberdrola</category><category>India</category><category>Israel</category><category>Julen</category><category>Koldo Saratxaga</category><category>Latín</category><category>LongConf</category><category>MarMenor</category><category>Mateo</category><category>MePEFu</category><category>Metaverso</category><category>Navarra</category><category>Palestina</category><category>Programación</category><category>Sevilla</category><category>South Africa</category><category>UDP</category><category>World Cafe</category><category>barcos</category><category>campaña electoral</category><category>ciberseguridad</category><category>colabora</category><category>distopía</category><category>drones</category><category>ev09</category><category>generatividad</category><category>heziberri</category><category>lealtad</category><category>memoria</category><category>muerte</category><category>oratoria</category><category>phoon</category><category>piscina</category><category>reloj</category><category>samsung</category><category>#ElectricBizkaia</category><category>100A4EV</category><category>AcertijoME</category><category>BYD</category><category>Beatles</category><category>Biblia</category><category>Corea</category><category>DeepSeek</category><category>FísicosAdemás</category><category>GBBT</category><category>Galicia</category><category>Gaza</category><category>Grok</category><category>Hungría</category><category>Itaka</category><category>La ingravidez de la piscina</category><category>León XIV</category><category>Léa</category><category>Mario Benedetti</category><category>Marruecos</category><category>Marte</category><category>Movelec</category><category>Nissan</category><category>Objetivo Euskadi</category><category>PedaLógica</category><category>PlayLab</category><category>Promoción1983</category><category>Prompt</category><category>Quora</category><category>Raquel</category><category>Rusia</category><category>SolarAitxitxe</category><category>Suiza</category><category>Torre Loizaga</category><category>Toyota</category><category>Trump</category><category>Xiaomi</category><category>ZBE</category><category>bulos</category><category>centenarians</category><category>ciberdelincuencia</category><category>covey</category><category>demografía</category><category>disonancias</category><category>escuchar</category><category>flora</category><category>geolocalización</category><category>irán</category><category>mito</category><category>segway</category><category>space invaders</category><category>stem</category><category>síndrome</category><category>urbanismo</category><category>2025</category><category>3D</category><category>8m</category><category>ARDIVE</category><category>AXA</category><category>AliExpress</category><category>AlicanTerapia</category><category>Arabia Saudita</category><category>Argentina</category><category>Australia</category><category>Austria</category><category>Aylan</category><category>BBKfamily</category><category>Barcelona</category><category>Benidorm</category><category>Chomsky</category><category>Claude</category><category>ClubHouse</category><category>Dashcam</category><category>Disney</category><category>EKIZU</category><category>Einstein</category><category>Elche</category><category>Extremadura</category><category>Flickr</category><category>GEVA</category><category>Gales</category><category>Gasteiz</category><category>Geografía</category><category>Geología</category><category>GoPro</category><category>IMSERSO</category><category>Iceland</category><category>Illes Balears</category><category>Instagram</category><category>Iparralde</category><category>Islandia</category><category>Italia</category><category>Jamaica</category><category>Kimi</category><category>La Rioja</category><category>LaRioja</category><category>Lekeitio</category><category>MITECO</category><category>NIC</category><category>Newton</category><category>Norway</category><category>ODS</category><category>ONU</category><category>Porsche</category><category>Portland</category><category>Qwenchat</category><category>RTVE</category><category>Sam Altman</category><category>San Fermín</category><category>San Javier</category><category>Sestao</category><category>Sudáfrica</category><category>Suecia</category><category>TGV</category><category>VMP</category><category>VeU</category><category>Venezuela</category><category>Vietnam</category><category>anillos</category><category>antropología</category><category>becas</category><category>causalidad</category><category>cien</category><category>comercio</category><category>competencias</category><category>curiosidades</category><category>cómic</category><category>disparates</category><category>diversidad</category><category>eCivis</category><category>ecuación</category><category>folclore</category><category>frases</category><category>gadgets</category><category>gamificación</category><category>genética</category><category>hardware</category><category>higiene</category><category>i</category><category>ilusión</category><category>lema</category><category>metafísica</category><category>mitología</category><category>periféricos</category><category>pie</category><category>pintura</category><category>politikook</category><category>química</category><category>rock</category><category>singularidad</category><category>ternura</category><category>videojuegos</category><category>webinar</category><category>ópera</category><title>Mikel Agirregabiria </title><description>Aquí comparto algo de lo que aprendo cada día.  &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://kideak.blogspot.com&quot;&gt;blog.agirregabiria.net = kideak.blogspot.com&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/</link><managingEditor>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</managingEditor><generator>Blogger</generator><openSearch:totalResults>10528</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-260231383694520943</guid><pubDate>Wed, 22 Jul 2026 20:28:31 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T23:15:14.430+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">amistad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">aprendizaje</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">autorreferencias</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">blogger</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">conmemoraciones</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Escritura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">robots</category><title>¡Diecisiete millones de visitas en este vuestro blog! ¡Gracias!</title><description>&lt;center&gt;&lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55410945352/in/photostream/&quot; title=&quot;¡Diecisiete millones de visitas en este vuestro blog! ¡Gracias!&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;¡Diecisiete millones de visitas en este vuestro blog! ¡Gracias!&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/55410945352_433dbc7630.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;//embedr.flickr.com/assets/client-code.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;17.000.000 visitas: Hoy de madrugada, miércoles 21 de julio de 2026,&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;este nuestro, pero sobre todo vuestro,&amp;nbsp;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://blog.agirregabiria.net/&quot;&gt;blog.agirregabiria.net&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;ha superado esta cifra de vuestras amables visitas desde aquel abril de 2005 en que se creó&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;. Han transcurrido apenas 17 días desde el millón anterior.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En realidad desde hace menos tiempo, porque solamente se contabiliza desde que se incorporó el contador. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;No todos los millones de visitas los hemos ido celebrando; algunos sí, como luego veremos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #f3f3f3; font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/07/16-millones-de-visitas-en-este-vuestro.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;16.000.000&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/07/16-millones-de-visitas-en-este-vuestro.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&amp;nbsp;de visitas&lt;/a&gt;:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Sábado 4 de julio de 2026&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;¿Qué está pasando, qué maravillas estáis logrando, &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/01/teoria-del-internet-muerto-lo-habitan.html&quot; style=&quot;font-family: inherit;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;o &lt;b&gt;solamente son bots&lt;/b&gt; según la &lt;b&gt;Teoría del Internet muerto (post reciente)?&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span&gt; Ahora que no estamos en voluntariado tan activo, sin &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;GetxoBlog, ni AUVE, ni Nagusiak y EuskoFederpen &lt;/span&gt;&lt;span&gt;(que tanto echamos de menos),... Lo tenemos claro: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;un blog sólo crece con sus lectores y lectoras.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEggNv9cKxNPStHxqbo2SR9EzJEmjZEgdCf9gqR6-JXZojEECXG9Hfo-vjDxXVKzHWZPCEO0gmRWrTj4k6DkzDLwPY_cm0KGHCO_p5V59zYRc3rPGu5FX9jCdu8evtO42g5pW8j5H1_tG5jVd9mly-vifacuiIjG0_Njl8LNlOybasJIs8DwxG4S/s2048/754159877_921772256842873_3408485662942670017_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEggNv9cKxNPStHxqbo2SR9EzJEmjZEgdCf9gqR6-JXZojEECXG9Hfo-vjDxXVKzHWZPCEO0gmRWrTj4k6DkzDLwPY_cm0KGHCO_p5V59zYRc3rPGu5FX9jCdu8evtO42g5pW8j5H1_tG5jVd9mly-vifacuiIjG0_Njl8LNlOybasJIs8DwxG4S/s320/754159877_921772256842873_3408485662942670017_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/06/quince-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;15 millones de visitas&lt;/a&gt;:&amp;nbsp;&lt;/b&gt;Sábado 20 de junio de 2026&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Esto confirma que este espacio digital sigue vivo, vibrante y compartido.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Este logro no es del autor. Es, sobre todo, de quienes leen, comentan, comparten y dialogan. Cada visita, cada clic, cada &lt;/span&gt;relectura y cada reflexión son los auténticos cimientos de este largo viaje que comenzó hace años y que hoy celebra una cifra redonda&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;background-color: white; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2b00fe;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/05/catorce-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;14 millones de visitas&lt;/a&gt;:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;Martes 19 de mayo de 2026.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;El blog continúa porque vosotros lo hacéis posible&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Seguimos… hacia el próximo millón, pero sobre todo, hacia nuevas ideas compartidas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En una época dominada por la inmediatez,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;el blog reivindica el valor del tiempo lento&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, del análisis, de la palabra que se piensa antes de ser dicha. Escribir y leer blogs es una manera de educar la mirada, de entrenar la empatía y de construir comunidad a través de las ideas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/03/trece-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;13 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: Domingo 1 de marzo de 2026.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/12/doce-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;12 millones de visitas&lt;/a&gt;:&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;12 de diciembre de 2025.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/10/once-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;11 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: 14 de octubre de 2025.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/07/diez-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;10 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: 28 de julio de 2025.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2024/05/nueve-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;9 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;: 13&lt;/span&gt;&amp;nbsp;de mayo de 2024.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2022/11/ocho-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;8 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: 8 de octubre de 2022.&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2021/09/siete-millones-de-visitas-en-este.html&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;7 millones de visitas&lt;/a&gt;: 30 de septiembre de 2021.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2020/02/seis-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;6 millones de visitas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span&gt;: 21 de febrero de 2020.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;No celebramos los 5 millones, pero sí&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2016/01/agradecimiento-por-las-4444444-visitas.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;cuando alcanzamos las 4.444.444 visitas&amp;nbsp; el 31-1-16&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&amp;nbsp;y el resto de hitos del blog se relatan a continuación.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2015/03/cuatro-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;El martes 3 de febrero de 2015, se alcanzaron los CUATRO millones de visitas (ver post)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;en menos de 10 años desde su creación. Casi dos años y medio para lograr cada millón de visitas, prácticamente el mismo ritmo que para lograr cinco año después otros dos millones de lectores.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2013/06/millones-de-visitas-muchas-gracias.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;El tercer millón fue el 15 de junio de 2013 (ver la entrada correspondiente&lt;/a&gt;)&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;b&gt;El segundo millón se alcanzó a principios de 2009&lt;/b&gt;, si bien la fecha exacta no está recogida. Os queremos agradecer esta amistad que nos brindáis, especialmente a quienes nos acompañáis desde hace años.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Vamos a ir simplificando estas celebraciones, porque cada día se contabilizan cien mil visitas más. Todo a pesar de nuestra jubilación hace ya más de 8 años, parece que seguimos contando con la fidelidad de quienes nos leéis y comentáis.&amp;nbsp;&lt;b&gt;¡Gracias y no nos abandonéis en este lugar de encuentro y de debate!&amp;nbsp;&lt;/b&gt;Eskerrik asko! Thanks! Merci!&lt;/div&gt;
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;🎉 ¡17 millones de visitas! Un número que no mide solo clics, sino casi dos décadas de ideas compartidas, educación, tecnología, inteligencia artificial, literatura, filosofía y aprendizaje permanente. Desde 2005, este blog demuestra que el conocimiento sigue encontrando lectores… &lt;a href=&quot;https://t.co/HKJr824Au0&quot;&gt;pic.twitter.com/HKJr824Au0&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2080028831939764382?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 22, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/diecisiete-millones-de-visitas-en-este.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEggNv9cKxNPStHxqbo2SR9EzJEmjZEgdCf9gqR6-JXZojEECXG9Hfo-vjDxXVKzHWZPCEO0gmRWrTj4k6DkzDLwPY_cm0KGHCO_p5V59zYRc3rPGu5FX9jCdu8evtO42g5pW8j5H1_tG5jVd9mly-vifacuiIjG0_Njl8LNlOybasJIs8DwxG4S/s72-c/754159877_921772256842873_3408485662942670017_n.webp" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-6914231376394828286</guid><pubDate>Tue, 21 Jul 2026 15:57:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T22:42:28.602+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">alimentación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Bolivia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">curiosidades</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><title>Lo que la ciencia sabe del cacahuete y tú no</title><description>&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKKOfyNvZ2GTFaAnJ4kTTD9GAiVdffD9nXEYOjmA45PhweMarsijtU-xM9usaDVbhLVthINgIS7F29VOUwrR9cBgihw5t0jWbCZCcQyAK1Xm1dSKqyQ6zeEH4-7J9TQY765bjh70LBs3N-RwjHRmKuSiqQ4WOUa9epa2efT4zZWBPy9JkC8wb0/s2048/752807538_1056944420056687_2292970805334693431_n.webp&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1152&quot; data-original-width=&quot;2048&quot; height=&quot;203&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKKOfyNvZ2GTFaAnJ4kTTD9GAiVdffD9nXEYOjmA45PhweMarsijtU-xM9usaDVbhLVthINgIS7F29VOUwrR9cBgihw5t0jWbCZCcQyAK1Xm1dSKqyQ6zeEH4-7J9TQY765bjh70LBs3N-RwjHRmKuSiqQ4WOUa9epa2efT4zZWBPy9JkC8wb0/w361-h203/752807538_1056944420056687_2292970805334693431_n.webp&quot; width=&quot;361&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cacahuete&quot;&gt;&lt;b&gt;cacahuete &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;es, probablemente, el fruto seco más malentendido de la despensa occidental. Y digo mal entendido porque ni siquiera es un fruto seco: botánicamente &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Fabaceae&quot;&gt;&lt;b&gt;pertenece a la familia de las leguminosas (&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Fabaceae&quot; style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 238); font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt;Fabaceae&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Fabaceae&quot; style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;b&gt;)&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;, la misma que agrupa a los &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Legumbre&quot; style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;b&gt;guisantes, las lentejas y las judías&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;. Su pariente más cercano no es la almendra ni la avellana, sino &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cicer_arietinum&quot; style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;b&gt;el garbanzo&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;. Esta confusión, tan arraigada que ni la propia industria alimentaria se molesta en corregirla, revela algo interesante sobre cómo clasificamos el mundo: no según su naturaleza íntima, sino según el uso culinario que le damos. Comemos el cacahuete como fruto seco, luego lo tratamos como tal, aunque la ciencia diga otra cosa.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhCQ_o7xH-bBKG9a0B-OOtWpviMjReIeVgDLzVjUM9_72LXlpZz-YomxcK1v2xn7s5rgCDXiFmBlPDz108pRgotFei9PpGCxCxGvXyKfuEV0ygNP3_gC2rCoqFFdK8sPmBRWgJOeqxM_b7bM1cqvPDxFoxOeXOoQKZIWADAP3gvrhtCj-HiNB-m/s1168/image%20(2).jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;269&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhCQ_o7xH-bBKG9a0B-OOtWpviMjReIeVgDLzVjUM9_72LXlpZz-YomxcK1v2xn7s5rgCDXiFmBlPDz108pRgotFei9PpGCxCxGvXyKfuEV0ygNP3_gC2rCoqFFdK8sPmBRWgJOeqxM_b7bM1cqvPDxFoxOeXOoQKZIWADAP3gvrhtCj-HiNB-m/w181-h269/image%20(2).jpg&quot; width=&quot;181&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Su nombre científico, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Arachis_hypogaea&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 238); font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;&lt;b&gt;Arachis hypogaea&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;, esconde su rasgo más singular. &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;Hypogaea&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt; significa “&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Geocarpia&quot;&gt;&lt;b&gt;bajo tierra&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;” en griego, y no es casualidad: tras la polinización, el tallo de la flor se curva hacia abajo y empuja la vaina joven hasta enterrarla varios centímetros bajo la superficie, donde termina de madurar en la oscuridad. Este fenómeno, llamado &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Geocarpia&quot;&gt;&lt;b&gt;geocarpia&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, es prácticamente único en el reino vegetal. El cacahuete florece en el aire y fructifica bajo tierra, una dualidad que ningún otro cultivo de importancia agrícola comparte con esta intensidad.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;El origen de la planta se remonta a Sudamérica, concretamente a la región subandina del sur de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bolivia&quot;&gt;&lt;b&gt;Bolivia&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, donde hace más de nueve mil años ya se cultivaba fruto de la hibridación natural entre dos especies silvestres. Las culturas mesoamericanas lo incorporaron después a preparaciones rituales como el mole, y los incas llegaron a emplearlo como moneda de intercambio. Fueron los conquistadores españoles quienes lo llevaron a Europa y, desde allí, a Filipinas, Indonesia y finalmente a India y China, países que hoy concentran la mayor parte de la producción mundial. Su nombre en castellano procede del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/N%C3%A1huatl&quot;&gt;&lt;b&gt;náhuatl &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cacahuete&quot;&gt;&lt;b&gt;tlālcacahuatl&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;, literalmente “&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cacahuete&quot;&gt;&lt;b&gt;cacao de tierra&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;”, una etimología que conecta dos alimentos que a primera vista no tienen nada que ver.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;En Estados Unidos, la expansión del cultivo tiene una historia curiosa vinculada a la plaga del gorgojo del algodón, que a comienzos del siglo XX obligó a muchos agricultores del sur a buscar alternativas. El agrónomo &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/George_Washington_Carver&quot;&gt;&lt;b&gt;George Washington Carver&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, hijo de esclavos, fue decisivo en ese giro: llegó a catalogar más de 300 usos distintos para el cacahuete, desde tintes hasta cosméticos, y convirtió una leguminosa modesta en pilar de la economía agrícola sureña.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNYNiuU9uU5IFgeGh8WhzGrbRyj1LoLqOfCtnblUojlMsYfIKUssIlOVa8Zo4U58tqAYcjcD_RvezOROJaxnPiA2MOigV8Tn19FYY8ZuT6w5Tgs9wHBI_arBECHhTgGW8aKI4lM1SY6FiXsRuD4T-FD_O74nAXq6cfpp0M7hmagvPF1IGi9Yxe/s2048/753169895_2047768685946385_6221226218637655034_n.webp&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNYNiuU9uU5IFgeGh8WhzGrbRyj1LoLqOfCtnblUojlMsYfIKUssIlOVa8Zo4U58tqAYcjcD_RvezOROJaxnPiA2MOigV8Tn19FYY8ZuT6w5Tgs9wHBI_arBECHhTgGW8aKI4lM1SY6FiXsRuD4T-FD_O74nAXq6cfpp0M7hmagvPF1IGi9Yxe/s320/753169895_2047768685946385_6221226218637655034_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Nutricionalmente, el cacahuete desconcierta por su densidad: aporta más &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Prote%C3%ADna&quot;&gt;&lt;b&gt;proteína&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, más &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Niacina&quot;&gt;&lt;b&gt;niacina &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;y más &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/%C3%81cido_f%C3%B3lico&quot;&gt;&lt;b&gt;ácido fólico&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; que cualquier fruto seco convencional, con hasta un 26% de su peso en proteínas. Sus grasas son mayoritariamente monoinsaturadas y poliinsaturadas, lo que explica por qué diversos estudios lo asocian con una reducción en el riesgo cardiovascular, pese a su elevado aporte calórico. Contiene también &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Tript%C3%B3fano&quot;&gt;&lt;b&gt;triptófano&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, precursor de la &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Serotonina&quot;&gt;&lt;b&gt;serotonina&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, un dato que ha alimentado —nunca mejor dicho— cierta fama de alimento reconfortante.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Hay una anécdota que sorprende incluso a quien cree conocerlo todo sobre este fruto: un cacahuete viajó hasta la Luna. El astronauta &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Alan_Shepard&quot;&gt;&lt;b&gt;Alan Shepard&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, comandante del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Apolo_14&quot;&gt;&lt;b&gt;Apolo 14&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, llevó uno consigo como amuleto personal durante la misión de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/1971&quot;&gt;&lt;b&gt;1971&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Pocas leguminosas pueden presumir de semejante currículum: nace enterrándose en el suelo y termina, siglos después, orbitando y pisando otro mundo. Entre la geocarpia y el viaje lunar, el cacahuete recuerda que los objetos más cotidianos suelen guardar las historias más insospechadas, si uno se toma la molestia de desenterrarlas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Resumen&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;: De &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bolivia&quot;&gt;&lt;b&gt;Bolivia &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;a la Luna: la sorprendente historia del cacahuete.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El pariente secreto del cacahuete es el garbanzo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;George Washington Carver y las 300 vidas del cacahuete.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Geocarpia&quot;&gt;&lt;b&gt;Geocarpia&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;: el truco subterráneo del cacahuete.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Un cacahuete viajó al espacio con el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Apolo_14&quot;&gt;&lt;b&gt;Apolo 14&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El cacahuete, la leguminosa que engañó a todo el mundo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;¿Sabías que el cacahuete no es un fruto seco, sino una fascinante legumbre que crece bajo tierra? 🥜 Descubre todo lo que la ciencia moderna sabe sobre este versátil superalimento. Desde sus probados beneficios para la salud cardiovascular y el cerebro, hasta los secretos… &lt;a href=&quot;https://t.co/sQ4G2QgjEU&quot;&gt;pic.twitter.com/sQ4G2QgjEU&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2079961331826917647?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 22, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
&lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/lo-que-la-ciencia-sabe-del-cacahuete-y.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKKOfyNvZ2GTFaAnJ4kTTD9GAiVdffD9nXEYOjmA45PhweMarsijtU-xM9usaDVbhLVthINgIS7F29VOUwrR9cBgihw5t0jWbCZCcQyAK1Xm1dSKqyQ6zeEH4-7J9TQY765bjh70LBs3N-RwjHRmKuSiqQ4WOUa9epa2efT4zZWBPy9JkC8wb0/s72-w361-h203-c/752807538_1056944420056687_2292970805334693431_n.webp" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-7595302973347128133</guid><pubDate>Mon, 20 Jul 2026 21:28:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T22:42:17.735+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">arquitectura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">arte</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">belleza</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">TikTok</category><title>Hiperarte Thomasson: Arqueología de lo inútil en la ciudad</title><description>&lt;center&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Genpei_Akasegawa#El_hiperarte_Thomasson&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Hiperarte Thomasson en Wikipedia&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiE81MP_PnVvnlTMcTi4Yd7Z5ubS04whCICSZzTGbR3XgJvHIF9JaFFjEW__QyHPBrEoR9r0E1omaBgFnI2HZBafHlaxa2WpHpYTVqlwF9djsbpCUF1a-CQenKZN43CsQ0gzdkUsV_VcUYZYriE0rwsdFY1mViskPgRDdpwrzrohBZhnQMjpz8e/s1200/thomassonwinston-1.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;900&quot; data-original-width=&quot;1200&quot; height=&quot;240&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiE81MP_PnVvnlTMcTi4Yd7Z5ubS04whCICSZzTGbR3XgJvHIF9JaFFjEW__QyHPBrEoR9r0E1omaBgFnI2HZBafHlaxa2WpHpYTVqlwF9djsbpCUF1a-CQenKZN43CsQ0gzdkUsV_VcUYZYriE0rwsdFY1mViskPgRDdpwrzrohBZhnQMjpz8e/w343-h240/thomassonwinston-1.jpg&quot; width=&quot;343&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;strong style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;Los objetos Thomasson: cuando lo inútil se convierte en arte.&amp;nbsp;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Hay un tipo de belleza que solo emerge por accidente. No la buscó ningún arquitecto, no la firmó ningún escultor, y sin embargo late en cada ciudad que envejece: puertas que se abren al vacío, escaleras que no conducen a ninguna parte, barandillas que ya no sostienen nada. A este fenómeno, el artista japonés &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Genpei_Akasegawa&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Genpei Akasegawa en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Genpei Akasegawa&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;lo bautizó en la década de 1980 como&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Genpei_Akasegawa#El_hiperarte_Thomasson&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Hiperarte Thomasson en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;&quot;Thomasson&quot; o &quot;Hiperarte Thomasson&quot;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold; text-align: left;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt; un término que designa una estructura inútil, una anomalía arquitectónica que ha dejado de cumplir su función original y que, precisamente por ello, se convierte en obra de arte en sí misma.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg0YMcGL6zdH95_MOWg5nQpMqbFaSLaWSkOdqMLLqzLBW1BQYiS0Z8EH21gOGv9WSdq8IySChGeEGu8ZPM7nNqkdP7Rzmk7jOPaLge-FU1x7iaa8cyX3O-E-9-C_17a72yTUHKdJFW9SfHUdAet-JncCGxE_Xu6kO7jAkBOkOncsMVfwwm_fngq/s553/images%20(4).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;553&quot; data-original-width=&quot;553&quot; height=&quot;255&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg0YMcGL6zdH95_MOWg5nQpMqbFaSLaWSkOdqMLLqzLBW1BQYiS0Z8EH21gOGv9WSdq8IySChGeEGu8ZPM7nNqkdP7Rzmk7jOPaLge-FU1x7iaa8cyX3O-E-9-C_17a72yTUHKdJFW9SfHUdAet-JncCGxE_Xu6kO7jAkBOkOncsMVfwwm_fngq/w221-h255/images%20(4).jpg&quot; width=&quot;221&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;El origen del nombre es una de esas ironías que solo la historia sabe fabricar. En 1981, los &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Yomiuri_Giants&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Yomiuri Giants en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Yomiuri Giants&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; ficharon al bateador estadounidense &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Gary_Thomasson&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Gary Thomasson en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Gary Thomasson&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; con un contrato millonario, pero su rendimiento en Japón resultó decepcionante: en su primera temporada batió el récord de eliminaciones sin batear, y la segunda la pasó casi entera en el banquillo, hasta que una lesión de rodilla puso fin a su carrera. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Genpei_Akasegawa&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Genpei Akasegawa en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Akasegawa&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, aficionado al béisbol, encontró en aquel jugador carísimo e improductivo la metáfora perfecta para lo que llevaba tiempo observando en las calles de Tokio: objetos costosos de mantener, incapaces ya de cumplir ninguna función, pero conservados con un cuidado casi devocional.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;El primer Thomasson documentado apareció en 1972, durante un paseo del artista por el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Yotsuya&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Yotsuya en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;barrio de Yotsuya&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Se trataba de una escalera que no llevaba a ningún sitio: sin puerta arriba, sin acceso abajo. Lo desconcertante no era solo su inutilidad, sino que su pasamanos mostraba señales evidentes de reparación reciente, como si alguien, en algún departamento municipal olvidado, siguiera dedicándole mantenimiento pese a que hacía tiempo que había perdido todo sentido práctico. Esa contradicción —el cuidado invertido en lo que ya no sirve— es el núcleo filosófico del concepto: el objeto sobrevive a su propósito y, al hacerlo, se transforma en otra cosa.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Con el tiempo, Akasegawa y sus alumnos de la &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Bigakko&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Bigakko en Wikipedia (inglés)&quot;&gt;&lt;b&gt;escuela Bigakko&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; fueron catalogando variantes: puentes que no cruzan nada, túneles que no atraviesan nada, ventanillas de billetes tapiadas, balcones sin puerta de acceso. En 1981 fundó el &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Thomasson_(hyperart)#Thomasson_Observation_Center&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Thomasson Observation Center en Wikipedia (inglés)&quot;&gt;&lt;b&gt;Thomasson Observation Center&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, un archivo fotográfico casi entomológico de estas ruinas domésticas, y llegó a distinguir categorías con nombres tan inquietantes como poéticos, entre ellas la de los postes telefónicos cortados a media altura.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjjpFSWyAeqe4lpazruZ8x_MIM_l5qatIzmTB22hpMlP4VNN31eY16_xg-Q0zFFg4KuAiLPaz-I29vQzLn2Z8YVPbbUaV9BCzky45W9fYiNLyw8_bQCeaGBPO0xn6Cd2n3xB8pHUI3zIBwueW_x9aem63MNxagIC_EJT5SHr1FzBHbEuc1DX4Li/s633/thomasson_01.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;633&quot; data-original-width=&quot;475&quot; height=&quot;254&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjjpFSWyAeqe4lpazruZ8x_MIM_l5qatIzmTB22hpMlP4VNN31eY16_xg-Q0zFFg4KuAiLPaz-I29vQzLn2Z8YVPbbUaV9BCzky45W9fYiNLyw8_bQCeaGBPO0xn6Cd2n3xB8pHUI3zIBwueW_x9aem63MNxagIC_EJT5SHr1FzBHbEuc1DX4Li/w191-h254/thomasson_01.jpg&quot; width=&quot;191&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Lo que distingue al Thomasson de otras formas de arte encontrado —el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Ready-made&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Ready-made en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;ready-made duchampiano&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, por ejemplo— es precisamente la ausencia de intención. Nadie diseñó estas estructuras para ser contempladas; su condición artística nace por sustracción, cuando la función desaparece pero la forma permanece, cuidada, casi venerada por una burocracia que no sabe o no quiere borrarla. El Thomasson no tiene autor: solo un observador capaz de reconocerlo.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Para la arquitectura y el urbanismo contemporáneos, el concepto ofrece algo más que una curiosidad estética. Nos obliga a mirar la ciudad no como un sistema perfectamente funcional, sino como un &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Palimpsesto&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Palimpsesto en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;palimpsesto&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; de decisiones abandonadas, de infraestructuras que sobreviven a los planes que las originaron. En un mundo obsesionado con la eficiencia y la obsolescencia programada, el Thomasson propone una mirada distinta: la de detenerse ante lo que ya no sirve para nada y, sin embargo, sigue ahí, insistiendo en su presencia. Es una lección de humildad para cualquier disciplina que aspire a la funcionalidad total, y un recordatorio de que la belleza, a veces, solo aparece cuando dejamos de exigirle un propósito a las cosas.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Resumen: La belleza involuntaria de lo que ya no sirve. Cuando la ciudad conserva lo que ha dejado de tener sentido. Genpei Akasegawa y el arte que nadie quiso crear. Lo que sobrevive sin propósito: una lección de arquitectura. El mantenimiento de lo inservible como forma de arte. Fotografiar las cicatrices funcionales de la ciudad.&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;¿Alguna vez has visto una escalera que no lleva a ninguna parte o una puerta en un balcón inexistente? 🏙️ Descubre los &amp;quot;Objetos Thomasson&amp;quot;: el hiperarte de la inutilidad urbana. Son vestigios arquitectónicos que la ciudad mantiene por inercia, revelando una fascinante arqueología… &lt;a href=&quot;https://t.co/ceMK1OiSgu&quot;&gt;pic.twitter.com/ceMK1OiSgu&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2079681058480570461?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 21, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;tiktok-embed&quot; cite=&quot;https://www.tiktok.com/@la.inercia/video/7664919431524420886&quot; data-video-id=&quot;7664919431524420886&quot; style=&quot;max-width: 605px;min-width: 325px;&quot; &gt; &lt;section&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@la.inercia&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/@la.inercia?refer=embed&quot;&gt;@la.inercia&lt;/a&gt; Una de mis historias favoritas sobre la arquitectura y el arte es El Thomasson. Un elemento arquitectónico convertido en arte por su propia inutilidad. Algo que llamaríamos, hiperarte gracias al artista contemporáneo que lo descubrió y trabajó como arte conceptual y que incluso, se volvió colaborativo.  Para saber el origen del nombre recomiendo a Pedro Torrijos que hizo un video muuuuy chulo sobre el tema ❤️ &lt;a title=&quot;arquitectura&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/arquitectura?refer=embed&quot;&gt;#arquitectura&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;architecture&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/architecture?refer=embed&quot;&gt;#architecture&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;historiadelarte&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/historiadelarte?refer=embed&quot;&gt;#historiadelarte&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;arte&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/arte?refer=embed&quot;&gt;#arte&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;arquitectos&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/arquitectos?refer=embed&quot;&gt;#arquitectos&lt;/a&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original - la.inercia&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-7664919501217073922?refer=embed&quot;&gt;♬ sonido original - la.inercia&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/hiperarte-thomasson-arqueologia-de-lo.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiE81MP_PnVvnlTMcTi4Yd7Z5ubS04whCICSZzTGbR3XgJvHIF9JaFFjEW__QyHPBrEoR9r0E1omaBgFnI2HZBafHlaxa2WpHpYTVqlwF9djsbpCUF1a-CQenKZN43CsQ0gzdkUsV_VcUYZYriE0rwsdFY1mViskPgRDdpwrzrohBZhnQMjpz8e/s72-w343-h240-c/thomassonwinston-1.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-8396274857365307461</guid><pubDate>Sun, 19 Jul 2026 20:28:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-21T16:06:15.813+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">autoayuda</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">felicidad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">filosofía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">libros</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">liderazgo</category><title>El monje que vendió su Ferrari: Fábula del éxito personal</title><description>&lt;center&gt;
  
  &lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/JbE9mrwBDeg?si=O9NFozoASeGwEEfc&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/54085962808/in/photolist-2qpoGq9&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Hace tiempo teníamos un borrador&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; de este libro clásico de autoayuda,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_monje_que_vendi%C3%B3_su_Ferrari&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;El monje que vendió su Ferrari&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;: cuando el éxito exterior no basta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hay libros que no se leen tanto como se atraviesan, y &quot;El monje que vendió su Ferrari&quot; (1996), de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Robin_Sharma&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Robin S. Sharma&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, pertenece a esa categoría de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/F%C3%A1bula&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;fábulas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; contemporáneas que buscan menos la sofisticación literaria que la eficacia terapéutica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Su protagonista, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_monje_que_vendi%C3%B3_su_Ferrari#Argumento&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Julian Mantle&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, es un abogado de éxito fulminante —mansión, coche deportivo, honorarios desorbitados— que se derrumba, literalmente, en pleno tribunal, víctima de un infarto que funciona como umbral simbólico entre dos vidas posibles. A partir de ahí, Sharma construye una narración de raíz clásica: el héroe abandona su mundo conocido, viaja a un territorio remoto —el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Himalaya&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Himalaya&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, poblado por los sabios de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_monje_que_vendi%C3%B3_su_Ferrari&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Sivana&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;— y regresa transformado para transmitir lo aprendido. Es, en esencia, el viaje del héroe de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Joseph_Campbell&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Joseph Campbell&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; trasladado al lenguaje del management y la autoayuda de finales del siglo XX.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ497ZR9QfuT9kr4Bew-PZOg0r3iCMDiClNqHBWhCHuDfi3i3QhvkSIuy0FxXjH7DM0Eqkw0sFPdrGYhS7lr0Pv19LO8TBBfWW3bAXJaPDf2_lY4v4D0QRBZVgaqAf2q8XI5_OrtYHSZ9Of7NymqlNwZWvGn-Pd5nZc-qvEOHaWz5B3mbVSd-w/s449/images%20(3).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;449&quot; data-original-width=&quot;337&quot; height=&quot;248&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ497ZR9QfuT9kr4Bew-PZOg0r3iCMDiClNqHBWhCHuDfi3i3QhvkSIuy0FxXjH7DM0Eqkw0sFPdrGYhS7lr0Pv19LO8TBBfWW3bAXJaPDf2_lY4v4D0QRBZVgaqAf2q8XI5_OrtYHSZ9Of7NymqlNwZWvGn-Pd5nZc-qvEOHaWz5B3mbVSd-w/w186-h248/images%20(3).jpg&quot; width=&quot;186&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El libro se sostiene sobre &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_monje_que_vendi%C3%B3_su_Ferrari&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;siete virtudes o &quot;pilares de la sabiduría&quot;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; —el dominio de la mente, el propósito definido, la disciplina, el tiempo, el servicio desinteresado, la simplicidad y el presente— que Sharma dramatiza a través de metáforas fáciles de recordar: el jardín como símbolo de la mente que hay que cultivar, el faro como imagen de un propósito claro, el reloj de arena como recordatorio de que el tiempo es el único capital irrecuperable. Esta arquitectura mnemotécnica explica en buena medida su éxito comercial: más de tres millones de ejemplares vendidos y traducciones a medio centenar de idiomas convierten a esta fábula en uno de los fenómenos editoriales del género de autoayuda contemporáneo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Conviene, sin embargo, leer el libro con la distancia crítica que merece cualquier texto de este tipo. Su estructura dicotómica —&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Occidente&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Occidente&lt;/a&gt; frente a &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Oriente&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Oriente&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, materialismo frente a espiritualidad, prisa frente a contemplación— simplifica tensiones que la tradición filosófica ha tratado con mayor matiz. Ortega y Gasson recordaba que &quot;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Meditaciones_del_Quijote&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;yo soy yo y mi circunstancia&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&quot;, y esa circunstancia no siempre permite el retiro purificador que Sharma propone como solución universal: no todos disponen de los recursos, el tiempo o el privilegio de vender el Ferrari, precisamente porque no todos han tenido uno. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Miguel_de_Unamuno&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Unamuno&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, por su parte, entendía el sentimiento trágico de la vida no como algo que se resuelve mediante fórmulas de autoayuda, sino como una tensión permanente entre razón y fe, entre finitud y anhelo de eternidad, que ninguna fábula de sabios himalayos disuelve del todo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Aun así, sería injusto despachar el libro como mera literatura de aeropuerto. Su mensaje central —que la vida contemplativa y la vida activa no son necesariamente incompatibles, que el éxito medido en posesiones puede convivir con un vacío interior profundo— conecta con una tradición filosófica mucho más antigua, de Spinoza a los estoicos, que distinguía entre bienes verdaderos y bienes aparentes. Leído así, como puerta de entrada popular a preguntas que la filosofía lleva siglos formulando, el libro cumple una función legítima: introduce a millones de lectores en la posibilidad de examinar su propia vida, aunque sea con herramientas conceptuales modestas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgW6XFpKvQRSXOtxddbx8ui_jDA44iwaCGrEhcadA-B1Eol5zpatI8S823tw9zeT-6xaGAG6-go_u5Yu_eEh7fYWOs0hG1-C0TptyOrAidx0AZJyYl-UFhE4LV8TNbMgL00a_vDL6-G_VPBHe-tvjCNOzAJci0dKh_PHXfvYNcRyfjwnDZCjwBX/s2048/749330579_894223177070896_4956279795871565599_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgW6XFpKvQRSXOtxddbx8ui_jDA44iwaCGrEhcadA-B1Eol5zpatI8S823tw9zeT-6xaGAG6-go_u5Yu_eEh7fYWOs0hG1-C0TptyOrAidx0AZJyYl-UFhE4LV8TNbMgL00a_vDL6-G_VPBHe-tvjCNOzAJci0dKh_PHXfvYNcRyfjwnDZCjwBX/s320/749330579_894223177070896_4956279795871565599_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Para el lector que llega desde la filosofía o la literatura, &quot;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_monje_que_vendi%C3%B3_su_Ferrari&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;El monje que vendió su Ferrari&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&quot; funciona mejor como síntoma cultural que como sistema de pensamiento: revela una época obsesionada con la aceleración, el rendimiento y el agotamiento, y el hambre consiguiente de relatos que prometan una salida sencilla. Su valor pedagógico —especialmente en contextos de educación emocional— es innegable; su profundidad filosófica, más discutible. Como toda fábula, simplifica para enseñar. La tarea del lector maduro es tomar la enseñanza sin renunciar a la complejidad de la vida real que la fábula, por necesidad, deja fuera.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Robin_Sharma&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Robin S. Sharma&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; nació el 16 de junio de 1964 en &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Port_Hawkesbury&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Port Hawkesbury, Canadá&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Se licenció en derecho en la &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Universidad_de_Dalhousie&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Universidad de Dalhousie&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; y ejerció durante algunos años como profesor de derecho antes de continuar su carrera como abogado litigante. Dejó esa profesión a los veinticinco años, una experiencia personal que se convirtió en el germen de su obra más célebre.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&quot;El monje que vendió su Ferrari&quot; fue inicialmente autopublicado; su éxito llegó cuando Sharma coincidió por casualidad con &lt;b&gt;Ed Carson&lt;/b&gt;, expresidente de HarperCollins, editorial que supo promocionar el libro hasta convertirlo en un fenómeno global. Publicado en el año 2000 por HarperCollins, ha vendido más de tres millones de copias hasta 2013 y ha sido traducido a 51 idiomas diferentes, lo que llevó a Sharma a abandonar la abogacía para dedicarse por completo a la escritura.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Desde entonces se ha consolidado como uno de los conferenciantes y expertos en liderazgo más reconocidos internacionalmente. Ha sido reconocido como el segundo mejor experto en liderazgo por una publicación independiente y dirige Sharma Leadership International Inc., firma de formación en liderazgo cuyos clientes han incluido a GE, Nike, FedEx, NASA, Unilever, Microsoft e IBM. Es autor de una veintena larga de libros, entre ellos &quot;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_club_de_las_5_de_la_ma%C3%B1ana&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;El club de las 5 de la mañana&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&quot; y &quot;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_l%C3%ADder_que_no_ten%C3%ADa_cargo&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;El líder que no tenía cargo&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&quot;, y suele resumir su filosofía en la máxima &quot;lidera sin título&quot;, que resume su convicción de que el liderazgo es una actitud personal antes que un cargo jerárquico. Actualmente reside en Toronto.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Siete virtudes para una vida simple: releer a Robin Sharma hoy.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Del bufete al Himalaya: el viaje interior de un abogado agotado.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;¿Autoayuda o filosofía práctica? U&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;na metáfora sobre el tiempo que no recuperamos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El libro que vendió tres millones de copias hablando de vacío interior.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&amp;quot;¿De qué sirve ganarlo todo si perdemos el tiempo, la paz o el propósito? &amp;#39;El monje que vendió su Ferrari&amp;#39; plantea preguntas viejas con un lenguaje nuevo. Analizamos sus luces y sus sombras en el blog. 🚗➡️🏔️&amp;quot; &lt;a href=&quot;https://t.co/RXbk5EX8XU&quot;&gt;https://t.co/RXbk5EX8XU&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&amp;quot;Zertarako balio du dena irabaztea denbora,… &lt;a href=&quot;https://t.co/jUSzXAyupE&quot;&gt;pic.twitter.com/jUSzXAyupE&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2079302611098914828?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 20, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;tiktok-embed&quot; cite=&quot;https://www.tiktok.com/@ygarciacorpas/video/7610483928872307981&quot; data-video-id=&quot;7610483928872307981&quot; style=&quot;max-width: 605px;min-width: 325px;&quot; &gt; &lt;section&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@ygarciacorpas&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/@ygarciacorpas?refer=embed&quot;&gt;@ygarciacorpas&lt;/a&gt; La técnica de la rosa. (El monje que vendió se Ferrari)  &lt;a title=&quot;crecimientopersonal&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/crecimientopersonal?refer=embed&quot;&gt;#crecimientopersonal&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;crecimientoespiritual&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/crecimientoespiritual?refer=embed&quot;&gt;#crecimientoespiritual&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;yosvanygarcia&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/yosvanygarcia?refer=embed&quot;&gt;#yosvanygarcia&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;crecimiento&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/crecimiento?refer=embed&quot;&gt;#crecimiento&lt;/a&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original - YGarciaCorpas&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-7610484082253761293?refer=embed&quot;&gt;♬ sonido original - YGarciaCorpas&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/el-monje-que-vendio-su-ferrari-fabula.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/JbE9mrwBDeg/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-4296205116822851888</guid><pubDate>Sat, 18 Jul 2026 11:11:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-20T00:22:11.999+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">amor</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">belleza</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">poesía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ternura</category><title>La épica de lo íntimo: análisis de la grandeza invisible</title><description>&lt;h3 style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuyug2rbN9dNLOHbzgEVFrClAW53jyhS1heoGVEi-wib58FLw7ph97H7OztheTZI7EnwKLpJZgbGifywln0RMaQMWGhN8CYXYnlWSTPK6nOiISaqxIQd12ecNcZdxcN2UCnHtZaksSagMiPh_ctjCKbFnENGgWUVVVhWoP8bSDmetKa0XsF3Qx/s1168/image%20(13).jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;784&quot; data-original-width=&quot;1168&quot; height=&quot;238&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuyug2rbN9dNLOHbzgEVFrClAW53jyhS1heoGVEi-wib58FLw7ph97H7OztheTZI7EnwKLpJZgbGifywln0RMaQMWGhN8CYXYnlWSTPK6nOiISaqxIQd12ecNcZdxcN2UCnHtZaksSagMiPh_ctjCKbFnENGgWUVVVhWoP8bSDmetKa0XsF3Qx/w355-h238/image%20(13).jpg&quot; width=&quot;355&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Lo invisible perdura, poesía del día,...&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/h3&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search/label/belleza&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Lo más bello&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; no alza la voz, /&amp;nbsp;ni reclama coronas de oro; /&amp;nbsp;se parece al alba que nace&amp;nbsp;sin testigos, / sin nombre, sin trono.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Lo más heroico&lt;/b&gt; jamás se proclama; /&amp;nbsp;camina descalzo entre el polvo del día, /&amp;nbsp;es la mano tendida en silencio, /&amp;nbsp;la lágrima oculta que alivia otra herida, /&amp;nbsp;la renuncia serena,&amp;nbsp;la palabra cumplida.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Lo más sublime&lt;/b&gt; no habita el estruendo, /&amp;nbsp;ni la plaza sedienta de aplausos, /&amp;nbsp;sino el jardín secreto del alma, /&amp;nbsp;donde florecen los sueños callados.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Siempre, siempre&lt;/b&gt;, /&amp;nbsp;como el latido que ignora el oído, /&amp;nbsp;como la raíz que sostiene al bosque /&amp;nbsp;sin conocer la gloria del nido; /&amp;nbsp;como la estrella que muere lejana /&amp;nbsp;para encender nuestro cielo dormido.&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFt6Aq_wjWeRFrnGMgaURrHcEL4o9qemgjgyn7NIi_3J4YodAS27NcWhe2kLwP9aJ3neLXb6jJoSwRaudI8dm2LQsM-vLMSYX2t0kwRNaqebkd2olgoVt5dQEPTGZhh-M-LY6LjYprjO1d5ZpWvgMl2GKF4K8ujxulIAk1dsfIk1B1k10tcuFc/s1168/image%20(12).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;287&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFt6Aq_wjWeRFrnGMgaURrHcEL4o9qemgjgyn7NIi_3J4YodAS27NcWhe2kLwP9aJ3neLXb6jJoSwRaudI8dm2LQsM-vLMSYX2t0kwRNaqebkd2olgoVt5dQEPTGZhh-M-LY6LjYprjO1d5ZpWvgMl2GKF4K8ujxulIAk1dsfIk1B1k10tcuFc/w193-h287/image%20(12).jpg&quot; width=&quot;193&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Es oculto&lt;/b&gt;, /&amp;nbsp;como el agua profunda /&amp;nbsp;que alimenta la fuente; /&amp;nbsp;como el viento invisible /&amp;nbsp;que inclina los trigales; /&amp;nbsp;como la savia discreta /&amp;nbsp;que levanta los robles; /&amp;nbsp;como la luz diminuta /&amp;nbsp;que derrota a la noche.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Es anónimo&lt;/b&gt;, /&amp;nbsp;porque el bien no firma sus obras; /&amp;nbsp;porque el amor verdadero /&amp;nbsp;desconoce el espejo; /&amp;nbsp;porque la bondad no necesita /&amp;nbsp;esculpir su nombre en la piedra /&amp;nbsp;ni sembrar monumentos /&amp;nbsp;para vencer al tiempo.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Es imaginado&lt;/b&gt;, /&amp;nbsp;como los horizontes /&amp;nbsp;que preceden al viaje; /&amp;nbsp;como la esperanza /&amp;nbsp;que construye puentes /&amp;nbsp;antes de conocer las orillas; /&amp;nbsp;como la fe en la humanidad /&amp;nbsp;que resiste incluso /&amp;nbsp;cuando la razón vacila.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;La grandeza /&amp;nbsp;&lt;/b&gt;no siempre viste púrpura; /&amp;nbsp;a menudo lleva las manos gastadas, /&amp;nbsp;la espalda vencida, /&amp;nbsp;la mirada humilde /&amp;nbsp;de quien ha aprendido /&amp;nbsp;que servir es reinar.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;La gloria&lt;/b&gt; verdadera /&amp;nbsp;no resplandece en el bronce / ni envejece entre laureles. /&amp;nbsp;Respira en la memoria agradecida /&amp;nbsp;de quien recibió una palabra justa, /&amp;nbsp;un abrazo oportuno, / una presencia suficiente / para transformar el miedo en camino.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Y la nobleza&lt;/b&gt;, / esa antigua soberana sin palacio, / no se hereda en la sangre / ni se compra en mercados; / brota como un manantial escondido / en el corazón que elige / la justicia sobre el interés, / la ternura sobre el orgullo, / la verdad sobre la comodidad.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Todo acontece / en esa geografía invisible / donde el ruido no entra; / en la catedral secreta del espíritu, / donde cada conciencia / enciende o apaga su propia lámpara.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Porque el universo / no se sostiene únicamente / sobre las montañas y los océanos, / sino sobre millones de &lt;b&gt;gestos mínimos&lt;/b&gt;, / imperceptibles, / que ningún cronista recogerá jamás.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Quizá Dios&lt;/b&gt;, / o el tiempo, / o la memoria del mundo, / sean los únicos testigos / de esas victorias diminutas / que nunca ocuparán los libros.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Y acaso sea ése / el más alto destino del ser humano: / hacer del silencio una música, / de la humildad una corona, / de la esperanza un puente, / del amor una patria.&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Pues lo más bello&lt;/b&gt;, / lo más heroico, / lo más sublime, / permanece siempre oculto, / anónimo como la semilla, / imaginado como el horizonte, / viviendo, intacto y eterno, / en lo más hondo, / en lo más libre, / en lo más verdadero / de cada...&amp;nbsp;&lt;strong&gt;persona.&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;¿Dónde reside la verdadera grandeza humana? 🌌 En tiempos de constante ruido y exhibición, la poesía nos recuerda que lo más heroico, sublime y bello siempre es oculto, anónimo e imaginado. Descubre &quot;La épica de lo íntimo&quot;, un profundo análisis literario sobre el heroísmo… &lt;a href=&quot;https://t.co/ZssprWDVnN&quot;&gt;pic.twitter.com/ZssprWDVnN&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2078800911271375039?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 19, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/la-epica-de-lo-intimo-analisis-de-la.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuyug2rbN9dNLOHbzgEVFrClAW53jyhS1heoGVEi-wib58FLw7ph97H7OztheTZI7EnwKLpJZgbGifywln0RMaQMWGhN8CYXYnlWSTPK6nOiISaqxIQd12ecNcZdxcN2UCnHtZaksSagMiPh_ctjCKbFnENGgWUVVVhWoP8bSDmetKa0XsF3Qx/s72-w355-h238-c/image%20(13).jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-5622420855870140960</guid><pubDate>Fri, 17 Jul 2026 19:56:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T22:41:56.548+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">economía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">sociología</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Universidad</category><title>Ley de Goodhart-Campbell: Si el mapa sustituye al territorio</title><description>&lt;center&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyDdsx2jSrJ1s3wW6t0GlUrNiGTL95hyvtyRrKJkw2m4WCUbNuBioEOLl17dB8jvAWSGtHpSvbjrUayu8yANHP9Ub6XH7c2syXidIqLAzQqy6RaLG8IEKDA2vONr_wUMtx5E1iBDw64YQ4RJYkGH5FL-EBT-WrPcuLBPM8Hmdd7k4kucH4v2ja/s1168/image%20(14).jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;784&quot; data-original-width=&quot;1168&quot; height=&quot;232&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyDdsx2jSrJ1s3wW6t0GlUrNiGTL95hyvtyRrKJkw2m4WCUbNuBioEOLl17dB8jvAWSGtHpSvbjrUayu8yANHP9Ub6XH7c2syXidIqLAzQqy6RaLG8IEKDA2vONr_wUMtx5E1iBDw64YQ4RJYkGH5FL-EBT-WrPcuLBPM8Hmdd7k4kucH4v2ja/w346-h232/image%20(14).jpg&quot; width=&quot;346&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;Hoy nos detendremos en la famosa &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Ley_de_Goodhart&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Ley de Goodhart-Campbell&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Porque h&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;ay leyes que no rigen la materia sino la conducta de quienes la miden, y entre ellas ninguna resulta tan incómodamente fértil como la que hoy conocemos como ley de Goodhart-Campbell. El economista &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Charles_Goodhart&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Charles Goodhart&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; la formuló en 1975 para criticar la política monetaria británica, advirtiendo que cualquier regularidad estadística tiende a colapsar en cuanto se ejerce presión sobre ella con fines de control.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El sociólogo &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Donald_T._Campbell&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Donald T. Campbell&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; había llegado también, en 1976, a una conclusión paralela desde la evaluación de políticas sociales: cuanto más se emplea un indicador cuantitativo para tomar decisiones, más se corrompe y más distorsiona los procesos que pretendía vigilar. La formulación popular, atribuida a la antropóloga&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.lavanguardia.com/deportes/20210219/6256632/ley-goodhart.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Marilyn Strathern&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, la resume con una economía admirable: cuando una medida se convierte en objetivo, deja de ser una buena medida.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhznKI-LX3J-dlHIJpeiA___qWxdagmpDHcUAN2nbqw6D4F0aTO96purauoAao088CBFtQeewngIySXe6LhHMSKcnJ38dY7FM6e5nRTtSYQE3gyz3APpNsSIZnJ2BiCfQnAn6YcGl7g027DMII5cMQ_qDO1hNUHZsXRoPXfwqoe2yXT6aC7WaqV/s1168/image%20(15).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhznKI-LX3J-dlHIJpeiA___qWxdagmpDHcUAN2nbqw6D4F0aTO96purauoAao088CBFtQeewngIySXe6LhHMSKcnJ38dY7FM6e5nRTtSYQE3gyz3APpNsSIZnJ2BiCfQnAn6YcGl7g027DMII5cMQ_qDO1hNUHZsXRoPXfwqoe2yXT6aC7WaqV/s320/image%20(15).jpg&quot; width=&quot;215&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El fenómeno no es una curiosidad técnica, sino una lección sobre la naturaleza misma del conocimiento aplicado. Toda métrica nace como representación parcial de una realidad más rica; funciona mientras permanece inocente, mientras nadie actúa deliberadamente para satisfacerla. En el instante en que se convierte en criterio de recompensa o castigo, los agentes racionales —y no hace falta que sean cínicos, basta con que sean razonables— reorientan su comportamiento hacia el número y no hacia el fin que el número debía representar. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Ortega_y_Gasset&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Ortega y Gasset&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; advirtió que las ideas se convierten en creencias cuando dejamos de cuestionarlas; algo semejante ocurre con los indicadores, que de instrumentos pasan a ser dogmas administrativos en cuanto se institucionalizan.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Los ejemplos abundan y son familiares para cualquier profesor. Cuando la calidad educativa se reduce a resultados en pruebas estandarizadas, los centros terminan enseñando para el examen y no para la comprensión, erosionando precisamente lo que el examen debía certificar. Cuando la productividad médica se mide en número de intervenciones, se multiplican las intervenciones innecesarias. Cuando el rendimiento policial se mide en detenciones, se detiene más y se investiga menos. En cada caso el indicador sobrevive, pero la realidad que nombraba se ha desvanecido detrás de él, sustituida por su propia sombra estadística.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Esta patología revela algo más profundo sobre la relación moderna entre poder y cuantificación. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Hannah Arendt&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; observó que la administración burocrática tiende a sustituir el juicio por el procedimiento, precisamente porque el procedimiento es medible y el juicio no. La ley de Goodhart-Campbell describe el precio de esa sustitución: ganamos gestionabilidad y perdemos verdad. No se trata de un defecto corregible con mejores estadísticas, sino de una tensión estructural entre la vida —siempre excesiva, siempre desbordante respecto de cualquier categoría— y los instrumentos que empleamos para gobernarla. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Miguel_de_Unamuno&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Unamuno&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; hubiera reconocido aquí una variante de su desconfianza hacia los sistemas que aspiran a encerrar lo viviente en fórmulas cerradas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK5QTVYfXhFmNCrhxt9VSVshvL1myAsI4v8S45NNmeCGw4bPHSTZchj1XC9q8p_Y1_VLFGlt9jXX1e2kgEkcs-BUe3GlwR1nkPAk0EMJLqMqrhYaHnZkBjjrBFQRZZOEz9hhJ0UNIsyAT52vTllTafcAxUgfFKc_u3NAns26su_H07dEysmXq7/s2048/708652845_2201649940616618_3165903669517192494_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK5QTVYfXhFmNCrhxt9VSVshvL1myAsI4v8S45NNmeCGw4bPHSTZchj1XC9q8p_Y1_VLFGlt9jXX1e2kgEkcs-BUe3GlwR1nkPAk0EMJLqMqrhYaHnZkBjjrBFQRZZOEz9hhJ0UNIsyAT52vTllTafcAxUgfFKc_u3NAns26su_H07dEysmXq7/s320/708652845_2201649940616618_3165903669517192494_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La respuesta razonable no es abandonar la medición, tarea imposible para cualquier sociedad compleja, sino cultivar una relación más humilde con ella: multiplicar los indicadores para que ninguno concentre por sí solo el poder de definir el éxito, mantener espacios de evaluación cualitativa que ningún número sustituye, y recordar constantemente que toda métrica es un mapa, nunca el territorio. La universidad, la sanidad, la administración pública y la propia investigación científica —sometida hoy a la tiranía de las citas y los índices de impacto— harían bien en releer a &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Charles_Goodhart&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Goodhart&lt;/a&gt; y &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Donald_T._Campbell&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Campbell&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; no como una anécdota de la economía de los setenta, sino como una advertencia permanente contra la tentación de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Efecto_Campbell&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;confundir lo que se mide con lo que importa&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La ley de Goodhart-Campbell: &lt;b&gt;cuando medir se convierte en mentir&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El número que devora la realidad que pretendía representar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;De indicador a dogma: la corrupción silenciosa de las métricas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Cuando el mapa sustituye al territorio&lt;/b&gt;: la ley de Goodhart.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;📊 ¿Y si nuestra obsesión por medirlo todo está destruyendo la educación y la sociedad? La Ley de Goodhart-Campbell nos lo advierte: &quot;Cuando una medida se convierte en un objetivo, deja de ser una buena medida&quot;. &lt;a href=&quot;https://t.co/fkVBBgDfTB&quot;&gt;https://t.co/fkVBBgDfTB&lt;/a&gt; 🎓 Dejemos de enseñar solo para el examen en… &lt;a href=&quot;https://t.co/ZvYkCVaYAe&quot;&gt;pic.twitter.com/ZvYkCVaYAe&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2079296439537095134?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 20, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@stgoallamand/video/7588296597507722552&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7588296597507722552&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@stgoallamand?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@stgoallamand&quot;&gt;@stgoallamand&lt;/a&gt; &lt;p&gt;El problema no es la métrica. El problema es olvidar para qué la estás usando. Ahorrar, vender o invertir no son objetivos en sí mismos: son medios para lograr algo más grande. Cuando optimizas solo el número, terminas saboteando el resultado que buscabas desde el inicio. Usa los números como brújula, no como destino. Ahí está la verdadera diferencia. #FinanzasPersonales #MetasFinancieras #LeyDeGoodhart #EducaciónFinanciera #PensamientoEstratégico&lt;/p&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/original-sound-𝗦𝗮𝗻𝘁𝗶𝗮𝗴𝗼-Allamand-7588296632114940683?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ original sound  - 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗶𝗮𝗴𝗼 Allamand&quot;&gt;♬ original sound  - 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗶𝗮𝗴𝗼 Allamand&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/hoy-nos-detendremos-en-la-famosa-ley-de.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyDdsx2jSrJ1s3wW6t0GlUrNiGTL95hyvtyRrKJkw2m4WCUbNuBioEOLl17dB8jvAWSGtHpSvbjrUayu8yANHP9Ub6XH7c2syXidIqLAzQqy6RaLG8IEKDA2vONr_wUMtx5E1iBDw64YQ4RJYkGH5FL-EBT-WrPcuLBPM8Hmdd7k4kucH4v2ja/s72-w346-h232-c/image%20(14).jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-7144891402843970404</guid><pubDate>Thu, 16 Jul 2026 17:41:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-19T12:32:25.573+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Escritura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">libros</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">TikTok</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ética</category><title>El legado póstumo de Bolaño y su novela total, 2666</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/2fqlQmLpayY?si=Ik4dilIH8hEX1Dbr&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cuando &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Roberto_Bola%C3%B1o&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Roberto Bolaño&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; murió en 2003, dejó tras de sí un manuscrito descomunal que sus editores decidieron publicar como una sola obra, en contra de su &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/2666_(novela)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;voluntad expresa de dividirla en cinco libros&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; independientes para asegurar el sustento económico de sus hijos. Esa tensión entre la voluntad del autor y la decisión editorial ya anticipa algo esencial de 2666: es una novela que se resiste a la unidad, que se fragmenta y se recompone constantemente, y que exige del lector una entrega casi física ante sus más de mil páginas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La estructura de la novela, dividida en cinco partes que pueden leerse de manera relativamente autónoma, ha generado desde su publicación un debate crítico persistente sobre su naturaleza: ¿es una novela total, heredera del ambicioso proyecto de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Los_detectives_salvajes&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Los detectives salvajes&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, o es más bien un archipiélago de relatos unidos por una gravedad común? La parte de los críticos, la parte de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/2666_(novela)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Amalfitano&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, la parte de Fate, la parte de los crímenes y la parte de Archimboldi funcionan como satélites que orbitan alrededor de un centro oscuro: la ciudad ficticia de Santa Teresa, trasunto evidente de Ciudad Juárez, y los feminicidios que allí se suceden con una impunidad sistemática.&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbWhXzH2_UuiXPtKCfBgZZdGwbT8rpQCZutUSwgh_nWHAOHhfSN_zCkJpGVSQKRL8TYpf59PPHV8AGI4ClKNKt10qxloEiA3DwGhQEUu60vVV3K8kGvXF6O80c0UwLqeIW7JUUYhDuZUJ5fryM2oqPk45VL6P0GvU-V611RDdtnNH5KuJbh7gI/s680/GShk3enXEAAo1Bv.png&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;680&quot; data-original-width=&quot;436&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbWhXzH2_UuiXPtKCfBgZZdGwbT8rpQCZutUSwgh_nWHAOHhfSN_zCkJpGVSQKRL8TYpf59PPHV8AGI4ClKNKt10qxloEiA3DwGhQEUu60vVV3K8kGvXF6O80c0UwLqeIW7JUUYhDuZUJ5fryM2oqPk45VL6P0GvU-V611RDdtnNH5KuJbh7gI/w180-h281/GShk3enXEAAo1Bv.png&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La parte de los crímenes es, sin duda, el corazón moral y estético del libro, y también su zona más discutida. Bolaño narra allí, con una prosa deliberadamente forense y repetitiva, el hallazgo de decenas de cadáveres de mujeres asesinadas, en un catálogo que roza lo insoportable precisamente por su sequedad administrativa. Esta estrategia narrativa ha sido leída como un gesto ético radical: al negarse a la truculencia o al sentimentalismo, Bolaño obliga al lector a confrontar la banalización de la violencia y la complicidad institucional que la perpetúa, sin ofrecerle el consuelo narrativo de una resolución.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El resto de la novela funciona como una vasta constelación de digresiones, historias secundarias y personajes que aparecen y desaparecen sin que sus tramas se cierren del todo. Esta arquitectura errática no es un defecto, sino el método bolañesco por excelencia: la literatura entendida como un mal infinito, como escribió el propio autor, que se extiende y contamina todo lo que toca. El escritor alemán &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/2666_(novela)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Benno von Archimboldi&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, cuya identidad y paradero atraviesan la novela como un enigma que nunca termina de resolverse del todo, encarna la&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;idea de que la literatura puede ser, simultáneamente, refugio y abismo, vocación y maldición.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/2666_(novela)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;2666&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; puede leerse también como &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/2666_(novela)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;una reflexión sobre el mal en el siglo XX&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; y sus prolongaciones contemporáneas, un mal que no se agota en el nazismo evocado a través de Archimboldi ni en los crímenes de Santa Teresa, sino que parece infiltrarse en las estructuras mismas del lenguaje y de la razón académica, representada con ironía corrosiva en la parte de los críticos. La erudición, la crítica literaria, el mundo universitario, aparecen aquí sometidos a una mirada escéptica que no excluye la ternura hacia sus personajes, siempre a medio camino entre la comedia y la desolación.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Casi dos décadas después de su publicación póstuma, 2666 se ha consolidado como una de las novelas centrales de la literatura hispanoamericana del siglo XXI, un texto que desafía las categorías de género y que sigue generando lecturas divergentes. Su ambición totalizadora, su negativa a ofrecer consuelo y su fe obstinada en la literatura como forma de conocimiento la convierten en una obra que no se cierra nunca del todo, como si el propio libro hubiera heredado la estructura inconclusa de la búsqueda que narra.&amp;nbsp;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-3yyEAmjBmSp8nq1033ol2umzJGSiANAeb2cNsTcmLDenGH3K4-fvprW3W7P8JhVVjIPFgh0ZfnH1JINu1BLnEq7sFQ9_jATjk8BUFs5wnF216rhWvXzRa4JCwQSN4eVue0OKxAGM6z9ib9YsxQmEKXQXic9dgCBTCnU12qVTBpIxaIxFW1ja/s1168/image%20(11).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;267&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-3yyEAmjBmSp8nq1033ol2umzJGSiANAeb2cNsTcmLDenGH3K4-fvprW3W7P8JhVVjIPFgh0ZfnH1JINu1BLnEq7sFQ9_jATjk8BUFs5wnF216rhWvXzRa4JCwQSN4eVue0OKxAGM6z9ib9YsxQmEKXQXic9dgCBTCnU12qVTBpIxaIxFW1ja/w179-h267/image%20(11).jpg&quot; width=&quot;179&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Roberto_Bola%C3%B1o&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;Roberto Bolaño (Santiago de Chile, 1953 – Barcelona, 2003)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt; creció entre &lt;b style=&quot;font-style: normal;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Chile&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Chile&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; y &lt;b style=&quot;font-style: normal;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9xico&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;México&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, país donde llegó en 1968 y donde se vinculó a los círculos literarios de vanguardia, fundando junto a &lt;b style=&quot;font-style: normal;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mario_Santiago_Papasquiaro&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Mario Santiago Papasquiaro&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; el &lt;b style=&quot;font-style: normal;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Infrarrealismo&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;movimiento infrarrealista&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, una reacción irreverente contra el &lt;i&gt;stablishment &lt;/i&gt;poético mexicano de la época. Regresó brevemente a Chile en 1973, donde fue detenido tras el golpe de Pinochet, episodio que marcaría buena parte de su imaginario posterior sobre la violencia y el exilio.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Se instaló definitivamente en España en 1977, primero en Francia y luego en Cataluña, donde combinó trabajos precarios —vendimiador, vigilante nocturno, lavaplatos— con una escritura poética que durante años no le proporcionó reconocimiento ni sustento. Solo a partir de los años noventa, ya instalado en la narrativa, comenzó a construir la obra que lo consagraría: &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/La_literatura_nazi_en_Am%C3%A9rica&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;La literatura nazi en América&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt; (1996), &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Estrella_distante&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;Estrella distante&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt; (1996)&lt;/b&gt; y, sobre todo, &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Los_detectives_salvajes&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Los detectives salvajes&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt; (1998)&lt;/b&gt;, que obtuvo el &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Premio_R%C3%B3mulo_Gallegos&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Premio Rómulo Gallegos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; y lo situó como una de las voces mayores de la literatura en español.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Diagnosticado de una grave enfermedad hepática, Bolaño escribió sus últimos años contra el tiempo, dejando inconclusa a su muerte la novela &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;2666&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;, publicada póstumamente en 2004. Su obra, marcada por el exilio, la amistad literaria, la violencia política y una fe inquebrantable en la literatura como forma de resistencia, lo ha convertido en una referencia ineludible de las letras hispanoamericanas contemporáneas.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;2666: la novela como abismo total de Bolaño.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;La parte de los crímenes: ética y violencia en 2666.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Archimboldi, el enigma que sostiene toda la novela.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Cinco libros, una sola herida abierta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;La erudición bajo sospecha en el universo de Bolaño. P&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;or qué 2666 sigue desafiando las categorías del género.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;📚 &quot;2666&quot; sigue siendo la gran novela del siglo XXI. Roberto Bolaño convirtió una búsqueda literaria en una exploración del mal, la violencia, la memoria y los límites del conocimiento. &lt;a href=&quot;https://t.co/152loukj2P&quot;&gt;https://t.co/152loukj2P&lt;/a&gt; Más de veinte años después de su publicación póstuma, su obra continúa… &lt;a href=&quot;https://t.co/Swz1yHUVr3&quot;&gt;pic.twitter.com/Swz1yHUVr3&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2078531981420195851?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 18, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;tiktok-embed&quot; cite=&quot;https://www.tiktok.com/@andresmurillorico/video/7647170666726198546&quot; data-video-id=&quot;7647170666726198546&quot; style=&quot;max-width: 605px;min-width: 325px;&quot; &gt; &lt;section&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@andresmurillorico&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/@andresmurillorico?refer=embed&quot;&gt;@andresmurillorico&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;literatura&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/literatura?refer=embed&quot;&gt;#literatura&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;booktokenespañol&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/booktokenespa%C3%B1ol?refer=embed&quot;&gt;#booktokenespañol&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;lecturas&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/lecturas?refer=embed&quot;&gt;#lecturas&lt;/a&gt; &lt;a title=&quot;robertobolaño&quot; target=&quot;_blank&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/robertobola%C3%B1o?refer=embed&quot;&gt;#RobertoBolaño&lt;/a&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ Epic Music(863502) - Draganov89&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/music/Epic-Music-863502-6873501791145691137?refer=embed&quot;&gt;♬ Epic Music(863502) - Draganov89&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/el-legado-postumo-de-bolano-y-su-novela.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/2fqlQmLpayY/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-7306221718488848129</guid><pubDate>Wed, 15 Jul 2026 20:36:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-19T08:59:48.739+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Austria</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">historia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">libros</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">música</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">piscina</category><title>Marcha Radetzky: compás que aplaude su propia contradicción</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/-bMV6xaRPvk?si=5Tquvs2hFkG44SVp&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Repasaremos el álbum musical que &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search/label/piscina&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;escuchamos en la piscina todos los veranos (posts)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Cada 1 de enero, cuando el reloj del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Musikverein&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Musikverein vienés&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; marca el final del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Concierto_de_A%C3%B1o_Nuevo_de_Viena&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Concierto de Año Nuevo&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, miles de espectadores en todo el mundo comienzan a batir palmas al compás de una pieza que dura apenas dos minutos y medio. Pocos de ellos —quizá ni siquiera los japoneses que la corean con más entusiasmo, como se ha señalado con cierta ironía— se detienen a pensar en lo que están celebrando. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Marcha_Radetzky&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;La Marcha Radetzky&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, compuesta por &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Johann_Strauss_(padre)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Johann Strauss padre&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; en 1848 en honor al mariscal de campo austríaco conde &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Joseph_Radetzky&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Joseph Wenzel Radetzky&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, es mucho más que un bis festivo: es un artefacto sonoro donde se condensan las tensiones no resueltas de un imperio y, por extensión, de toda modernidad que celebra sin memoria.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El contexto de su composición resulta decisivo &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=radetzky+&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;(otros posts)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. El 31 de agosto de 1848 se celebró una fiesta en el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Ringstra%C3%9Fe&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Wasserglacis de Viena&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, y Strauss padre recibió el encargo de contribuir con una composición, justo en el año revolucionario que sacudía Europa entera. Strauss se posicionó claramente del lado de los leales al emperador, en contraste con su propio hijo, que simpatizaba con los revolucionarios. Ese enfrentamiento doméstico —padre e hijo en bandos opuestos de la historia— anticipa ya el destino ambiguo de la pieza. Radetzky había derrotado al ejército sardo en &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Batalla_de_Custozza_(1848)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;la batalla de Custozza&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; el 25 de julio de 1848, a la edad de 81 años, consolidando el poder austríaco en el norte de Italia y fortaleciendo a las fuerzas conservadoras frente a los levantamientos liberales surgidos tras la Revolución de Marzo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEghRAaUQ155HFCIk5BMBrgIQOJ01yeWjOYFKQ0HwMt2AjnR4C4evlrcuVWFQOi72vSNInkMNsclfhgwd6sp_Wv7WCchW_u3hiHSYrzWebwKS8GHH_1oZwxmezhvaqIow0VWMsdf_5pATSUZBLOpXdeRbNYSaNu9qqWlTARARtSss3wwJQG5kMC8/s501/imagesg.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;497&quot; data-original-width=&quot;501&quot; height=&quot;241&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEghRAaUQ155HFCIk5BMBrgIQOJ01yeWjOYFKQ0HwMt2AjnR4C4evlrcuVWFQOi72vSNInkMNsclfhgwd6sp_Wv7WCchW_u3hiHSYrzWebwKS8GHH_1oZwxmezhvaqIow0VWMsdf_5pATSUZBLOpXdeRbNYSaNu9qqWlTARARtSss3wwJQG5kMC8/w243-h241/imagesg.jpg&quot; width=&quot;243&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Aquí reside la paradoja que interesa a cualquier lector atento a la relación entre estética y poder: la marcha alcanzó gran popularidad como expresión del nacionalismo austríaco, pero cuando Radetzky tomó parte después en la represión del movimiento revolucionario en el propio territorio austríaco, la pieza pasó a ser vista como símbolo reaccionario. Strauss padre, recordemos, no era ajeno a la polémica: sus propios compatriotas llegaron a llamarle traidor por su fidelidad a la Corona. Componer para el poder, incluso en clave puramente festiva, nunca ha sido un gesto neutral.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Esta ambivalencia encontró su traducción literaria más lúcida en &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Joseph_Roth&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Joseph Roth&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, cuyo título de 1932 tomó prestado el nombre de la pieza. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/La_marcha_Radetzky&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;La marcha Radetzky de Roth&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; narra el declive y la caída del imperio austrohúngaro a través de la historia de la &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/La_marcha_Radetzky&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;familia Trotta&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, y no es casual que exista un paralelismo entre las vicisitudes de esa familia y las que padeció la propia marcha, expresión primero del nacionalismo austríaco y después símbolo reaccionario. La música, convertida en metáfora narrativa, se transforma en el eco melancólico de un mundo que se sabe condenado incluso mientras baila.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgX1FiSVZ1IHlnogEj3GvyWAJ88q-DT9cjvKQH6iT2cA_qxD2Fkxp31vtl1yqMKcyqPFj31xrevW4d8ZnwXGl5pAVqVIvt9tliNHcXpxdm-lv7uhAW_5GtGd7D0LVmFR7EGHPfIAA-TncjLoP9gBdOJxNa5XQyIgYQr8AkuAcqSk2yr5TVQN56S/s550/imagesrerr.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;550&quot; data-original-width=&quot;363&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgX1FiSVZ1IHlnogEj3GvyWAJ88q-DT9cjvKQH6iT2cA_qxD2Fkxp31vtl1yqMKcyqPFj31xrevW4d8ZnwXGl5pAVqVIvt9tliNHcXpxdm-lv7uhAW_5GtGd7D0LVmFR7EGHPfIAA-TncjLoP9gBdOJxNa5XQyIgYQr8AkuAcqSk2yr5TVQN56S/s320/imagesrerr.jpg&quot; width=&quot;211&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cabe además una reflexión sobre la memoria histórica selectiva del propio ritual navideño-vienés. &lt;b&gt;El Concierto de Año Nuevo se celebró por primera vez el 31 de diciembre de 1939&lt;/b&gt;, por iniciativa del entonces ministro de Propaganda del régimen nazi, aunque la Radetzky no se sumó al programa hasta después de la guerra. Que una pieza nacida de la represión de 1848 se instalara en un concierto de origen tan comprometido añade una capa más de sedimento histórico bajo los aplausos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Musicalmente, la marcha no es un artefacto tan original como su fama sugiere: Strauss ya había empleado el tema en su &lt;a href=&quot;https://de.wikipedia.org/wiki/Jubel-Quadrille&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Jubel-Quadrille&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, y su ritmo guarda un notable parecido con el segundo tema del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Sinfon%C3%ADa_n.%C2%BA_100_(Haydn)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Allegro de la Sinfonía n.º 100 de Haydn&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Aun así, su poder de convocatoria —ese aplauso colectivo, casi litúrgico, que Gustavo Dudamel u otros directores invitan a compartir— revela algo profundamente humano: la necesidad de ritual compartido, incluso cuando el ritual celebra, sin saberlo del todo, las cicatrices no cerradas de la propia historia.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Strauss padre, Radetzky y el vals contra la revolución de 1848.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cómo una marcha militar se volvió símbolo reaccionario en Viena.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Joseph Roth y la melancolía del imperio en la Marcha Radetzky.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El aplauso ritual del Concierto de Año Nuevo y su origen incómodo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Padre contra hijo: Strauss y las dos caras de 1848.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La marcha que celebra una represión sin que el público lo sepa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El himno no oficial de Austria y su pasado contradictorio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;🎼 ¿Por qué millones de personas aplauden cada 1 de enero la Marcha Radetzky? &lt;a href=&quot;https://t.co/v2OaSO3gM8&quot;&gt;https://t.co/v2OaSO3gM8&lt;/a&gt; Mucho más que un brillante final del Concierto de Año Nuevo de Viena, esta obra de Johann Strauss padre resume casi dos siglos de historia europea, tradición, controversia y… &lt;a href=&quot;https://t.co/wkbOiEINZ5&quot;&gt;pic.twitter.com/wkbOiEINZ5&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2078581399557230928?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 18, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/marcha-radetzky-compas-que-aplaude-su.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/-bMV6xaRPvk/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-3302151739910578373</guid><pubDate>Tue, 14 Jul 2026 17:23:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-20T22:47:01.708+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">economía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">filosofía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Universidad</category><title>La mediocridad ha tomado el poder, según Alain Deneault</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/j2lOBZh_nwI?si=cvOGva5k3019Hhm1&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;La Médiocratie: cuando la medianía se convierte en norma de poder, En 2015, el filósofo quebequés &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Alain_Deneault&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Alain Deneault&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; publicó en Lux éditeur un ensayo breve pero incisivo, &lt;em&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://fr.wikipedia.org/wiki/La_M%C3%A9diocratie&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;La Médiocratie&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/em&gt;, que en apenas 224 páginas propuso una tesis tan sencilla como perturbadora: &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mediocracia&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;los mediocres han tomado el poder&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. No se trata de la incompetencia ni de la torpeza, aclara Deneault, sino de algo más sutil y más extendido: la elevación de lo mediano, de lo funcional y sumiso, al rango de autoridad. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mediocridad&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;La medianía&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; —lo que en francés no tiene un sustantivo propio, &quot;&lt;i&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.luxediteur.com/catalogue/la-mediocratie/&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;moyenneté&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&quot;, y debe nombrarse con la palabra &quot;mediocridad&quot;— deja de ser una simple estadística para convertirse en una exigencia normativa que atraviesa todos los ámbitos de la vida social.&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgPPO_ga6bUnXar7VRDE3oRg5fW-AdTwJFQTInn-juR2DFZwumpzXZ1U_Z85w2jF1vJ0F2PplK8bpHyGswCFQEAo3rhG4xEcABhyphenhypheniqFbVBznPymcTv9gAtzILmZteaO-XMJJ1gypGSzXRL-r4L2cpEyeAO2At-2v33c8CVj0LGnlfrY6MIYDkSd/s1168/image%20(4).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgPPO_ga6bUnXar7VRDE3oRg5fW-AdTwJFQTInn-juR2DFZwumpzXZ1U_Z85w2jF1vJ0F2PplK8bpHyGswCFQEAo3rhG4xEcABhyphenhypheniqFbVBznPymcTv9gAtzILmZteaO-XMJJ1gypGSzXRL-r4L2cpEyeAO2At-2v33c8CVj0LGnlfrY6MIYDkSd/w186-h276/image%20(4).jpg&quot; width=&quot;186&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;La &lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mediocracia&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;mediocracia &lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;no es, según explica el propio autor, un anatema moral contra los individuos corrientes. Ser mediocre en algo —tocar el piano a un nivel discreto, cocinar una tortilla aceptable— no constituye un defecto. El problema, sostiene Deneault, surge cuando ese estado medio se instala como modelo de gobierno, cuando las instituciones —la universidad, la empresa, el arte, la política— &lt;b&gt;premian sistemáticamente a quienes juegan el juego de la conformidad&lt;/b&gt; aparente, respetando las reglas en la superficie mientras las vacían de contenido por dentro. En ese régimen, la competencia central ya no es el saber ni la creación, sino el reconocimiento mutuo entre medianías: &quot;la principal competencia de un mediocre es saber reconocer a otro mediocre&quot;.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;El libro recorre distintos escenarios de esta captura silenciosa: &lt;b&gt;la universidad&lt;/b&gt;, convertida en mercado de estudiantes, investigadores y saberes vendibles a intereses privados; la figura del experto, cuyo pensamiento nunca es propiamente suyo sino la traducción técnica de un orden ideológico ya decidido; el lenguaje, sometido a una neolengua gerencial que sustituye la palabra por la gestión; y la democracia misma, erosionada por lo que Deneault llamará después, en obras complementarias como &lt;b&gt;&lt;em&gt;&lt;a href=&quot;https://www.luxediteur.com/catalogue/gouvernance/&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Gouvernance&lt;/a&gt;&lt;/em&gt; y &lt;em&gt;&lt;a href=&quot;https://www.luxediteur.com/catalogue/politique-de-lextreme-centre/&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Politique de l&#39;extrême centre&lt;/a&gt;&lt;/em&gt;&lt;/b&gt;, un centrismo que convierte el compromiso permanente en sustituto de la deliberación política. El resultado es una sociedad en la que las ideas y las personas se vuelven intercambiables, paramétricas, fáciles de clasificar.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Inspirándose libremente en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Arist%C3%B3teles&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Aristóteles&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; y dialogando, aunque sin citarlo como fuente central, con la sátira del lógico soviético &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Alexander_Zin%C3%B3viev&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Aleksandr Zinóviev&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; sobre la mediocridad como fórmula de éxito social, Deneault no ofrece un programa cerrado de transformación. Su propuesta, más modesta y más exigente a la vez, consiste en identificar a los mediocres allí donde ejercen su poder, para poder situarse frente a ellos, y en recuperar el gusto por el pensamiento crítico, la lectura exigente y la palabra con sentido como formas de resistencia.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgNIT1DyeHFNkwUEvLenz4OarTayoBIxKXwC8H5GrarQEgXijLEOZoLd0Q1lWKpupIEFFpLBfRhrO5m_gWhVXxstE3qxgwy_ovMkMv47JMPCH-3BcDQ64gP8wsWVnm9WTACHXFBcBiVrHgRBOQwiaZhdQ8vVhS0IGrdOTrFitDBXMlZe2eww30G/s1168/image%20(7).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;262&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgNIT1DyeHFNkwUEvLenz4OarTayoBIxKXwC8H5GrarQEgXijLEOZoLd0Q1lWKpupIEFFpLBfRhrO5m_gWhVXxstE3qxgwy_ovMkMv47JMPCH-3BcDQ64gP8wsWVnm9WTACHXFBcBiVrHgRBOQwiaZhdQ8vVhS0IGrdOTrFitDBXMlZe2eww30G/w176-h262/image%20(7).jpg&quot; width=&quot;176&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Alain_Deneault&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Alain Deneault&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; nació en 1970 en la región del Outaouais, en Quebec. Doctor en Filosofía por la &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Universidad_de_Par%C3%ADs_VIII&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Universidad de París VIII&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; bajo la dirección de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Jacques_Ranci%C3%A8re&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Jacques Rancière&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, con estancia de investigación en el &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Centro_Marc_Bloch&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Centro Marc Bloch de Berlín&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, orientó sus primeros estudios hacia la filosofía alemana del siglo XIX y el pensamiento francés del XX, con especial atención a &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Georg_Simmel&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Georg Simmel&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Ha enseñado ciencia política y sociología en la Universidad de Quebec en Montreal, dirigido programas en el Collège international de philosophie de París y actualmente enseña en el campus de Shippagan de la Universidad de Moncton. Antes de &lt;em&gt;La Médiocratie&lt;/em&gt;, se dio a conocer por &lt;b&gt;&lt;em&gt;&lt;a href=&quot;https://www.luxediteur.com/catalogue/noir-canada/&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Noir Canada&lt;/a&gt; (2008)&lt;/em&gt;&lt;/b&gt;, una investigación sobre la industria minera canadiense en África que le valió una demanda judicial de la empresa &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Barrick_Gold&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Barrick Gold&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, resuelta finalmente fuera de los tribunales. Su obra posterior, reunida en lo que él llama sus &quot;folletines teóricos&quot; sobre la economía, y su reciente &lt;b&gt;&lt;em&gt;&lt;a href=&quot;https://www.luxediteur.com/catalogue/faire-que/&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Faire que!&lt;/a&gt;&lt;/em&gt; &lt;/b&gt;(finalista del Premio del Gobernador General 2025), confirman una trayectoria consagrada a desmontar, con rigor filosófico y estilo mordaz, los lenguajes del poder contemporáneo.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;: Cuando la mediocridad se convierte en régimen político. Alain Deneault: retrato filosófico de una sociedad paramétrica. Del anatema a la norma: &lt;b&gt;la mediocridad como sistema&lt;/b&gt;. La Médiocratie, un libro que nombra a su enemigo. Alain Deneault, el filósofo que desafió a las mineras y a la mediocridad.&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;¿Y si el mayor problema de nuestro tiempo no fuera la incompetencia, sino un sistema que premia la mediocridad? &lt;a href=&quot;https://t.co/W8nfn5pQEb&quot;&gt;https://t.co/W8nfn5pQEb&lt;/a&gt; En La Médiocratie, Alain Deneault denuncia cómo empresas, universidades, política y medios favorecen el conformismo frente al pensamiento… &lt;a href=&quot;https://t.co/Uq6Od4ZuGq&quot;&gt;pic.twitter.com/Uq6Od4ZuGq&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2077450362437439540?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 15, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/la-mediocridad-ha-tomado-el-poder-segun.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/j2lOBZh_nwI/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-8954329696005040261</guid><pubDate>Mon, 13 Jul 2026 19:31:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-15T18:47:50.817+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">informática</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">metáforas</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">software</category><title>Factor autobús: Metáfora informática de la fragilidad grupal</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/Yr_ru_D25ms?si=O3XH0O4FNU9bgSQ3&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hoy analizamos el&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;«Factor autobús»: Un índice que desnuda la fragilidad de nuestras organizaciones.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El &lt;/span&gt;&lt;strong style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;factor autobús&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt; (&lt;/span&gt;&lt;em style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;bus factor&lt;/b&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, también llamado &lt;/span&gt;&lt;em style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;truck factor&lt;/b&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;) es uno de esos conceptos nacidos en la jerga informal de la ingeniería de software que terminan revelando algo mucho más profundo sobre la condición humana organizada. Su definición es tan macabra como precisa: mide el número mínimo de personas que, si fueran atropelladas por un autobús —o simplemente dejaran el proyecto—, provocarían que el conocimiento crítico se perdiera y la iniciativa colapsara. Un factor autobús de uno significa que toda una empresa, departamento o comunidad depende de la memoria y la voluntad de un solo individuo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Detrás del humor negro se esconde una pregunta incómoda: ¿cuánta de nuestra supuesta solidez institucional es en realidad una ilusión sostenida por personas insustituibles que nadie ha tenido el cuidado de hacer prescindibles? El concepto surgió en el ámbito del desarrollo de software, donde los equipos descubrieron que proyectos aparentemente robustos se sostenían sobre el conocimiento tácito de un único programador que jamás documentó su trabajo. Pero su aplicabilidad desborda la informática: hospitales con un cirujano irremplazable, ayuntamientos donde solo un funcionario sabe operar cierto sistema, universidades cuya investigación depende de un catedrático a punto de jubilarse, o incluso lenguas minoritarias que sobreviven en la memoria de sus últimos hablantes.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjX6-nvdkkZHNrI6xvCtpALur3ujWvRio0Br2bsDN_HFWa1NicjkoDdvKAAy_nfalmhP8P3oif6n2msx4-OUSOHySV7cEUovjBPX8Fio6sYklj69IlDNTMYGGma5-D0BzNYP05gFW5Z5FzKrgFQBOATnTn9mfZBMSbMGtkOHmv7hdzTwH2LW_uP/s1168/imagegfghfgh.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjX6-nvdkkZHNrI6xvCtpALur3ujWvRio0Br2bsDN_HFWa1NicjkoDdvKAAy_nfalmhP8P3oif6n2msx4-OUSOHySV7cEUovjBPX8Fio6sYklj69IlDNTMYGGma5-D0BzNYP05gFW5Z5FzKrgFQBOATnTn9mfZBMSbMGtkOHmv7hdzTwH2LW_uP/s320/imagegfghfgh.jpg&quot; width=&quot;215&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Aquí conecta con una tradición sociológica más amplia: la teoría de la &lt;strong&gt;fragilidad&lt;/strong&gt; frente a la robustez y la antifragilidad, popularizada por &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=Nassim+Taleb&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Nassim Taleb (posts previos)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, y con los estudios clásicos sobre el conocimiento tácito de &lt;b&gt;Michael Polanyi&lt;/b&gt;, quien ya advirtió que &quot;&lt;i&gt;sabemos más de lo que podemos decir&lt;/i&gt;&quot;. Las organizaciones modernas, obsesionadas con la eficiencia y la especialización, tienden a concentrar saber crítico en pocas cabezas, precisamente porque redundar conocimiento —tener a varias personas capacitadas para lo mismo— parece &quot;ineficiente&quot; a corto plazo. Es la vieja tensión entre optimización y resiliencia que también aparece en la ecología de sistemas complejos: los monocultivos rinden más hasta que llega la plaga que los arrasa por completo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El factor autobús es, en el fondo, un espejo de nuestra fragilidad colectiva. Nos habla de la diferencia entre información y conocimiento, entre tener datos guardados en un servidor y tener personas capaces de interpretarlos, actualizarlos y transmitirlos. También plantea una cuestión educativa esencial: la mentoría, la documentación y la transferencia intergeneracional de saberes no son un lujo burocrático, sino un seguro de vida institucional. Las culturas que han sobrevivido siglos —pensemos en la transmisión oral vasca del bertsolarismo, o en los gremios artesanos medievales— entendieron intuitivamente que el conocimiento debe circular en red, no acumularse en nodos únicos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Reducir el factor autobús de un equipo u organización exige medidas concretas: documentación sistemática, programación en pareja, rotación de responsabilidades, cultura de mentoría activa y, sobre todo, la humildad de aceptar que ser &quot;el único que sabe hacerlo&quot; no es un mérito, sino un riesgo sistémico. Paradójicamente, quienes se aferran a la insustituibilidad como fuente de poder personal están saboteando la resiliencia del conjunto del que forman parte.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En última instancia, el factor autobús nos obliga a repensar el éxito organizativo no como la suma de talentos individuales brillantes, sino como la capacidad de un sistema para sobrevivir a la ausencia de cualquiera de sus miembros. Es una lección de humildad radical en tiempos que idolatran al genio irremplazable: la verdadera fortaleza no está en lo insustituible, sino en lo compartido.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Resumen:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Qué pasa si el único que sabe se va mañana.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La insustituibilidad como riesgo: la lección del factor autobús. P&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;or qué el conocimiento único es peligroso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Ser insustituible no es un mérito, es un riesgo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;🚌 El «factor autobús» mide cuántas personas deberían desaparecer de un proyecto para que este colapse. Cuanto más bajo, más frágil la organización. Una metáfora informática que revela algo muy humano: confundimos indispensabilidad con éxito. 🧵 &lt;a href=&quot;https://t.co/jIVHqeJwkx&quot;&gt;https://t.co/jIVHqeJwkx&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;🚌… &lt;a href=&quot;https://t.co/TnZZQtztpY&quot;&gt;pic.twitter.com/TnZZQtztpY&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2076028497420513398?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 11, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/factor-autobus-metafora-informatica-de.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/Yr_ru_D25ms/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-6112611728745692206</guid><pubDate>Sun, 12 Jul 2026 19:02:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-13T12:08:47.225+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">AI</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">economía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">innovación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">intergeneracional</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">justicia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">solidaridad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ética</category><title>Economía en forma de K: Crecer más pero repartir menos</title><description>&lt;center&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjJYpIubkNoe1rbnHsIiDOtZSRBLaBHtuT19RH5E0_stMeISeIgw2ZZqco1X8HcJx1z5mtygawz7xq8rUPlnu2ddOsYEbJwIHWf0uFxLC3Xj_9DrbVrXWmVFBhYZ-iH3ZzDvUeFwZG5r03Yef8i27ZjdAg3hvLVAVTGDiljilKCKb0NFZaUNq5G/s2048/746147589_992744116933308_3219699878662828903_n.webp&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1152&quot; data-original-width=&quot;2048&quot; height=&quot;220&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjJYpIubkNoe1rbnHsIiDOtZSRBLaBHtuT19RH5E0_stMeISeIgw2ZZqco1X8HcJx1z5mtygawz7xq8rUPlnu2ddOsYEbJwIHWf0uFxLC3Xj_9DrbVrXWmVFBhYZ-iH3ZzDvUeFwZG5r03Yef8i27ZjdAg3hvLVAVTGDiljilKCKb0NFZaUNq5G/w409-h220/746147589_992744116933308_3219699878662828903_n.webp&quot; width=&quot;409&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;La economía en forma de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/K-shaped_recovery&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;K&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: cuando el progreso deja de ser compartido.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;Durante décadas asumimos que las crisis y las recuperaciones seguían trayectorias comunes: en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Recuperaci%C3%B3n_econ%C3%B3mica&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;V&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, cuando el rebote era rápido; en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Recuperaci%C3%B3n_econ%C3%B3mica&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;U&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, cuando la travesía era lenta pero uniforme; en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Recuperaci%C3%B3n_econ%C3%B3mica&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;L&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, cuando el estancamiento se instalaba sin remedio. La pandemia de 2020 introdujo una letra nueva en el alfabeto económico: la &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/K-shaped_recovery&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;K&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. El término, acuñado por el economista &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Atwater&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Peter Atwater&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, describe algo más inquietante que un simple ciclo: una bifurcación estructural en la que unos sectores, empresas y hogares ascienden con fuerza mientras otros descienden o se estancan, dentro del mismo periodo y bajo las mismas condiciones macroeconómicas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En 2026 esa letra ha dejado de ser una metáfora pasajera para convertirse en el diagnóstico dominante de la economía global. Los organismos internacionales anticipan &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2026/04/world-economic-outlook-april-2026&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;un crecimiento mundial moderado, en torno al 2,9%, con la inteligencia artificial y el sector de defensa&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; como principales motores de expansión. Pero ese crecimiento no se reparte: la inversión, la productividad y las cotizaciones bursátiles suben por el trazo ascendente de la K, mientras los salarios reales, el empleo industrial y el consumo de las rentas medias y bajas transitan el trazo descendente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKxswXO1MuPRDwj5NhfwHcYteAYKwwByz84GWFeW-CPOPPamRkYdsQdqJAA0HwbPfgHJ09JHf1nyWhHB5GG627YB7OiKUxCb7vLzUwIEDoePkpsvyMtoEe8PeCsjqbH3MoUdr0m-MhrDI3H1Ia3FBXdX3p7Pu6n6zSIuf5s4IpkYNxZxRQV5V5/s2048/744213699_27800962776204870_4342411604495396284_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKxswXO1MuPRDwj5NhfwHcYteAYKwwByz84GWFeW-CPOPPamRkYdsQdqJAA0HwbPfgHJ09JHf1nyWhHB5GG627YB7OiKUxCb7vLzUwIEDoePkpsvyMtoEe8PeCsjqbH3MoUdr0m-MhrDI3H1Ia3FBXdX3p7Pu6n6zSIuf5s4IpkYNxZxRQV5V5/s320/744213699_27800962776204870_4342411604495396284_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;El caso estadounidense resulta paradigmático&lt;/b&gt;. El gasto de los hogares con mayores ingresos —muchos de ellos beneficiados por la revalorización de sus carteras de inversión y planes de pensiones— sostiene buena parte del consumo agregado, mientras las familias más expuestas a la inflación en alimentación, vivienda y energía recurren al crédito o a sus ahorros para llegar a fin de mes. En América Latina el fenómeno adopta otra forma: sectores exportadores como el agro, la minería o la energía crecen y generan divisas, pero apenas crean empleo, mientras la industria manufacturera orientada al mercado interno sigue rezagada.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Lo que estas geografías tienen en común es una misma lección: &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Producto_interno_bruto#Cr%C3%ADticas_al_PIB&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;el crecimiento agregado ha dejado de ser un buen indicador del bienestar &lt;/a&gt;&lt;/b&gt;colectivo. Puede haber expansión del PIB y, simultáneamente, deterioro de las condiciones de vida de una mayoría silenciosa. Es la vieja advertencia que ya intuyeron &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Ortega_y_Gasset&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Ortega y Gasset&lt;/a&gt; y &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Hannah Arendt&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; sobre las sociedades de masas: el progreso técnico no garantiza por sí solo cohesión ni justicia; requiere instituciones que lo redistribuyan.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La inteligencia artificial añade una capa nueva a esta bifurcación. Quienes poseen capital, cualificación digital o acceso a formación continua capturan las ganancias de productividad; quienes desempeñan tareas automatizables afrontan sustitución, precariedad o la necesidad de reconvertirse sin apenas red de apoyo. La brecha, por tanto, no es solo de renta, sino de capacidades y de tiempo disponible para adaptarse.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Frente a este diagnóstico, la respuesta no puede limitarse a la política monetaria o fiscal&lt;/b&gt;. La educación pública de calidad, la formación continua accesible y las políticas de solidaridad intergeneracional son las herramientas que permiten enderezar, aunque sea parcialmente, el trazo descendente de la K. No se trata de frenar la innovación, sino de asegurar que sus frutos —como recordaba el espíritu comunitario tan arraigado en la cultura vasca— se compartan con quienes quedan fuera de sus circuitos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La economía en forma de K no es una fatalidad natural, sino el resultado de decisiones colectivas: &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtica_fiscal&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;fiscalidad&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Inversi%C3%B3n_p%C3%BAblica&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;inversión pública&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Negociaci%C3%B3n_colectiva&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;negociación colectiva&lt;/a&gt; y &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Sociedad_del_conocimiento&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;acceso al conocimiento&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Reconocer la forma de la letra es el primer paso; decidir si la dejamos abierta o la volvemos a unir en un solo trazo compartido es, todavía, una elección política y ética.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;📈 La economía en forma de K explica mejor que nunca el mundo actual: mientras unos prosperan gracias a la innovación, la IA y la digitalización, otros quedan rezagados por la precariedad, la automatización o la falta de oportunidades. &lt;a href=&quot;https://t.co/JLL2izsr4c&quot;&gt;https://t.co/JLL2izsr4c&lt;/a&gt; El verdadero… &lt;a href=&quot;https://t.co/U3BuPksNW4&quot;&gt;pic.twitter.com/U3BuPksNW4&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2076018899858898958?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 11, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@hernan.castro11/video/7605051177725627668&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7605051177725627668&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@hernan.castro11?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@hernan.castro11&quot;&gt;@hernan.castro11&lt;/a&gt; La economía no está creciendo igual para todos. Mientras algunos suben rápido con tecnología y habilidades digitales… otros se quedan atrapados. Entender esta tendencia puede marcar la diferencia. Anticípate. &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/econom%C3%ADaenk?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;economíaenk&quot;&gt;#EconomíaEnK&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/futurodeltrabajo?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;futurodeltrabajo&quot;&gt;#FuturoDelTrabajo&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/inteligenciaartificial?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;inteligenciaartificial&quot;&gt;#InteligenciaArtificial&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/tecnolog%C3%ADa?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;tecnología&quot;&gt;#Tecnología&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/educaci%C3%B3nfinanciera?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;educaciónfinanciera&quot;&gt;#EducaciónFinanciera&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/oportunidades?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;oportunidades&quot;&gt;#Oportunidades&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/cambioglobal?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;cambioglobal&quot;&gt;#CambioGlobal&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/aprenderia?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;aprenderia&quot;&gt;#AprenderIA&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/desarrollopersonal?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;desarrollopersonal&quot;&gt;#desarrollopersonal&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/2030?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;2030&quot;&gt;#2030&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/tendencias?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;tendencias&quot;&gt;#Tendencias&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/mentalidaddecrecimiento?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;mentalidaddecrecimiento&quot;&gt;#MentalidadDeCrecimiento&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-Hernan-Castro-7605051231342119681?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original  - Hernan Castro&quot;&gt;♬ sonido original  - Hernan Castro&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;

&lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/economia-en-forma-de-k-crecer-mas-pero.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjJYpIubkNoe1rbnHsIiDOtZSRBLaBHtuT19RH5E0_stMeISeIgw2ZZqco1X8HcJx1z5mtygawz7xq8rUPlnu2ddOsYEbJwIHWf0uFxLC3Xj_9DrbVrXWmVFBhYZ-iH3ZzDvUeFwZG5r03Yef8i27ZjdAg3hvLVAVTGDiljilKCKb0NFZaUNq5G/s72-w409-h220-c/746147589_992744116933308_3219699878662828903_n.webp" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-3474035017120981311</guid><pubDate>Sat, 11 Jul 2026 20:24:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T22:41:27.015+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">amor</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">familia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">fauna</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">naturaleza</category><title>Pollito de gorrión luchando por sobrevivir</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/6zWp4gUP2AE?si=UjpZsoHaChSmRidE&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/center&gt;&lt;center style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;p&gt;La &lt;b&gt;naturaleza&lt;/b&gt; sigue siendo la mejor maestra para quien sabe observarla. La escena de un pequeño gorrión caído del nido, animado y protegido por su madre en una lucha silenciosa por sobrevivir, nos recuerda que &lt;b&gt;la vida se sostiene gracias al esfuerzo, la perseverancia y el cuidado mutuo&lt;/b&gt;. No hay discursos ni promesas: solo instinto, dedicación y una voluntad inquebrantable de seguir adelante.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Los seres humanos, a menudo distraídos por la prisa y la tecnología, haríamos bien en &lt;b&gt;recuperar esa mirada atenta hacia el mundo natural&lt;/b&gt;. En el coraje de un polluelo que intenta levantarse y en la paciencia de una madre que no lo abandona encontramos una lección universal: la fortaleza nace de la cooperación, el aprendizaje exige superar caídas y la esperanza se alimenta de quienes permanecen a nuestro lado en los momentos más difíciles. La naturaleza no solo inspira admiración; también nos educa, si somos capaces de escuchar sus silenciosas enseñanzas.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;/center&gt;&lt;center&gt;
  
  &lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55405443065&quot; title=&quot;Pollito de gorrión luchando por sobrevivir&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Pollito de gorrión luchando por sobrevivir&quot; height=&quot;286&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/55405443065_af6dc7c79b.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/center&gt;&lt;center&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/albums/72177720334748612&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Álbum de imágenes&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;.&lt;br /&gt;

  
    &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@agirregabiria/video/7664339051037674774&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7664339051037674774&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@agirregabiria?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@agirregabiria&quot;&gt;@agirregabiria&lt;/a&gt; &lt;p&gt;Pollito de gorrión luchando por sobrevivir &lt;/p&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/KIDS-MELODY-7657274617703647248?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ KIDS MELODY - Nozferatu&quot;&gt;♬ KIDS MELODY - Nozferatu&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;

&lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/pollito-de-gorrion-uchando-por.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/6zWp4gUP2AE/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-1860625089085030184</guid><pubDate>Thu, 09 Jul 2026 23:30:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-13T12:08:59.666+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">AI</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">filosofía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">futuro</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">tecnología</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ética</category><title>Transhumanismo: La promesa y el riesgo de superar lo humano</title><description>&lt;center&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgE74LKkOw6oIijz_eJcWCB8WMIqe6oRP3maZ-ocmcAhQ7wBy5C_HY9zCvLW20AxXl6TGGuIRdabqpXIGIVhOLVqwr2a_XF8VPXDByGFWXhGnW_MD1TLsyb826O8_-slUz4MGvSLS7GKcU7TADdhO64zzGmJjiVlPdCgedqn9QxQCt5AP35KrFc/s1536/b2f0fa9e-bc3d-43d6-9cb4-7a03456217aa.png&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1024&quot; data-original-width=&quot;1536&quot; height=&quot;263&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgE74LKkOw6oIijz_eJcWCB8WMIqe6oRP3maZ-ocmcAhQ7wBy5C_HY9zCvLW20AxXl6TGGuIRdabqpXIGIVhOLVqwr2a_XF8VPXDByGFWXhGnW_MD1TLsyb826O8_-slUz4MGvSLS7GKcU7TADdhO64zzGmJjiVlPdCgedqn9QxQCt5AP35KrFc/w396-h263/b2f0fa9e-bc3d-43d6-9cb4-7a03456217aa.png&quot; width=&quot;396&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;Volvemos al tema del &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=transhumanismo&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Transhumanismo (posts anteriores)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;, o la ambición de rediseñar la condición humana. El &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Transhumanismo&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Transhumanismo en Wikipedia&quot;&gt;transhumanismo &lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;es una corriente filosófica y cultural que propone emplear la ciencia y la tecnología —biotecnología, inteligencia artificial, nanotecnología, neurociencia— para superar las limitaciones biológicas del ser humano: la enfermedad, el envejecimiento e incluso la muerte. No es una novedad estrictamente contemporánea: sus raíces intelectuales se remontan a pensadores como &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Julian_Huxley&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Julian Huxley en Wikipedia&quot;&gt;Julian Huxley&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;, quien acuñó el término en 1957, aunque su formulación moderna se consolidó en las últimas décadas del siglo XX de la mano de autores como &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Nick_Bostrom&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Nick Bostrom en Wikipedia&quot;&gt;Nick Bostrom&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;, filósofo sueco de la Universidad de Oxford, uno de sus principales sistematizadores académicos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El proyecto transhumanista se articula en torno a tres grandes frentes. El primero es la &lt;strong&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Extensi%C3%B3n_de_la_vida&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Extensión de la vida en Wikipedia&quot;&gt;extensión radical de la vida&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;, que busca ralentizar o revertir el envejecimiento mediante terapias génicas, senolíticos o reprogramación celular. El segundo es la &lt;strong&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mejora_humana&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Mejora humana en Wikipedia&quot;&gt;mejora cognitiva y física&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt; (human enhancement), que incluye desde fármacos nootrópicos hasta interfaces cerebro-máquina como las que desarrolla Neuralink. El tercero, más especulativo, es la &lt;strong&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Transhumanismo#Singularidad_tecnol%C3%B3gica_y_fusi%C3%B3n_con_la_IA&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Singularidad tecnológica y fusión con la IA en Wikipedia&quot;&gt;fusión con la inteligencia artificial&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;, imaginando un futuro en el que la mente humana pueda ampliarse, respaldarse o incluso trasladarse a sustratos no biológicos, idea vinculada a la noción de singularidad tecnológica popularizada por &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=Ray+Kurzweil&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Ray Kurzweil (otros posts)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgSC65yICUwT2-Gldnr7O39cP3YDRs4ZGiNyFMlVft8otkQ2TK8EMMuoqrNKea_4K5OnDIrZff0g2zyGUA49GZTVLpUR6waon86eurh8HVZFleK3wNQflxrJpyM0XhHzISWmQe7nyho4bhGyz5U7jXtjJ2AOEWVlwBeDpLtz4HlFGMwg709BAzs/s2048/746002960_1680329266577517_2459977671732084105_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgSC65yICUwT2-Gldnr7O39cP3YDRs4ZGiNyFMlVft8otkQ2TK8EMMuoqrNKea_4K5OnDIrZff0g2zyGUA49GZTVLpUR6waon86eurh8HVZFleK3wNQflxrJpyM0XhHzISWmQe7nyho4bhGyz5U7jXtjJ2AOEWVlwBeDpLtz4HlFGMwg709BAzs/s320/746002960_1680329266577517_2459977671732084105_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Desde el punto de vista filosófico, el transhumanismo reabre preguntas clásicas con urgencia inédita. ¿Qué constituye la identidad personal si la memoria y la cognición pueden modificarse artificialmente? ¿Sigue siendo &quot;natural&quot; —y debe serlo— aquello que definimos como humano? Pensadores como &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/J%C3%BCrgen_Habermas&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Jürgen Habermas en Wikipedia&quot;&gt;Jürgen Habermas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; han advertido sobre los riesgos de una eugenesia liberal que, sin coacción estatal, podría instaurar nuevas jerarquías biológicas mediante el mercado. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Michael_Sandel&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Michael Sandel en Wikipedia&quot;&gt;Michael Sandel&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, por su parte, ha cuestionado si la búsqueda de la perfección técnica erosiona valores como la humildad, la solidaridad y la aceptación de lo dado (&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Michael_Sandel#Cr%C3%ADtica_al_perfeccionismo_gen%C3%A9tico&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Concepto de &#39;giftedness&#39; según Michael Sandel&quot;&gt;giftedness&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;). Frente a estas críticas, el llamado bioconservadurismo se opone a intervenciones que alteren sustancialmente la naturaleza humana, mientras que el propio movimiento transhumanista se subdivide en corrientes libertarias, democráticas y tecnoprogresistas con visiones distintas sobre cómo distribuir sus beneficios.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;El debate ético no es menor&lt;/b&gt;. La mejora humana plantea riesgos reales de profundizar la desigualdad: si la longevidad o la potenciación cognitiva dependen del poder adquisitivo, podríamos asistir a una bifurcación biológica de la especie, un escenario que roza la distopía y que autores de ciencia ficción anticiparon mucho antes que los laboratorios. También emergen interrogantes sobre la autonomía —¿decide uno mejorar su cuerpo libremente o responde a presiones sociales y económicas?— y sobre el estatuto moral de futuros seres posthumanos, que podrían tener capacidades, y quizá derechos, radicalmente distintos a los nuestros.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En paralelo, la inteligencia artificial ha añadido &lt;b&gt;una capa nueva al debate&lt;/b&gt;: ya no se trata solo de mejorar el cuerpo, sino de preguntarnos si la inteligencia misma seguirá siendo un atributo distintivamente humano. La convergencia entre biotecnología e IA sitúa al transhumanismo en el centro de las discusiones sobre gobernanza tecnológica y regulación bioética contemporáneas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Lejos de ser ciencia ficción marginal, el &lt;b&gt;transhumanismo interpela hoy a la bioética institucional, a la política científica y a la filosofía moral&lt;/b&gt;, obligándonos a decidir —colectivamente y no solo mediante el mercado— qué tipo de futuro humano, o posthumano, queremos construir. La pregunta de fondo, como en toda gran cuestión filosófica, no es tanto qué podemos hacer, sino qué deberíamos hacer.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;¿Mejorar al ser humano o disolverlo? La utopía transhumanista: entre la longevidad y la desigualdad.&amp;nbsp;Cyborgs, IA y genética: el mapa del transhumanismo contemporáneo.&amp;nbsp;Transhumanismo: cuando la técnica aspira a rediseñar la especie&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;El transhumanismo propone superar la enfermedad, el envejecimiento y los límites cognitivos mediante biotecnología e IA. ¿Progreso legítimo o riesgo de nueva desigualdad biológica? Un debate ético que ya no es ciencia ficción. 🧬🤖 &lt;a href=&quot;https://t.co/PiQcTYaqIy&quot;&gt;https://t.co/PiQcTYaqIy&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://x.com/hashtag/Transhumanismo?src=hash&amp;amp;ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;#Transhumanismo&lt;/a&gt;… &lt;a href=&quot;https://t.co/NYKvcrIJj3&quot;&gt;pic.twitter.com/NYKvcrIJj3&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2076049795693617330?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 11, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/transhumanismo-la-promesa-y-el-riesgo.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgE74LKkOw6oIijz_eJcWCB8WMIqe6oRP3maZ-ocmcAhQ7wBy5C_HY9zCvLW20AxXl6TGGuIRdabqpXIGIVhOLVqwr2a_XF8VPXDByGFWXhGnW_MD1TLsyb826O8_-slUz4MGvSLS7GKcU7TADdhO64zzGmJjiVlPdCgedqn9QxQCt5AP35KrFc/s72-w396-h263-c/b2f0fa9e-bc3d-43d6-9cb4-7a03456217aa.png" height="72" width="72"/><thr:total>2</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-300957654004169908</guid><pubDate>Thu, 09 Jul 2026 21:06:52 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-10T06:37:38.714+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Gales</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">intergeneracional</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">música</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">obituario</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Portugal</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">TikTok</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">twitter</category><title>Bonnie Tyler: Se apaga la voz rasgada que eclipsó al mundo</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/5yziRK36wTU?si=afrcc5sbnZ-j7DGD&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bonnie_Tyler&quot;&gt;Bonnie Tyler&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; (una de nuestras cantantes preferidas, &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=+Bonnie+Tyler&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;ver en otros posts&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;) ha muerto a los 75 años en un hospital de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Faro_(Portugal)&quot;&gt;Faro, Portugal&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, poniendo fin a una batalla médica que se prolongó durante meses tras una intervención quirúrgica de urgencia. La noticia, confirmada por su familia y su equipo el pasado 9 de julio, cierra una trayectoria de casi cinco décadas que convirtió a una muchacha galesa llamada &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bonnie_Tyler&quot;&gt;Gaynor Hopkins&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; en una de las voces más reconocibles de la &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Pop&quot;&gt;historia del pop&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Estaba&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;en activo aún a los 75 años, y era una figura construida en un modelo de industria musical que ya no existe: carreras largas, identidad vocal inconfundible y canciones capaces de cruzar generaciones sin depender de ningún algoritmo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Nacida en 1951 en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Neath&quot;&gt;Neath&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, una localidad industrial del sur de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Gales&quot;&gt;Gales&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, Tyler creció rodeada de música gracias a su madre, aficionada a la ópera y cantante en el coro de su parroquia. Las referencias de la joven Gaynor —&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Janis_Joplin&quot;&gt;Janis Joplin&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Tina_Turner&quot;&gt;Tina Turner&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;— anticipaban ya la intensidad vocal que definiría su carrera. Pero fue un episodio casi accidental el que esculpió su instrumento más célebre: tras una &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Nódulo_de_las_cuerdas_vocales&quot;&gt;operación de nódulos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; en las cuerdas vocales, los médicos le prescribieron reposo absoluto de la voz. Ella no obedeció, y de aquella desobediencia nació el timbre rasgado, quebrado y profundamente humano que la distinguiría para siempre.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjQdQhWxx-F7N70fQ2DyYIj7jcUmnIphQh6jJ8eKEHZeYNttFqSe3zE_kSw1DyANPWPoxdWK7BQ11QPymYjfhSV3W0Q1RTDGbi8jtlrzTcEPVAzU20LdwUnrzlqdaG4SYg8iiVRcEbXS_eC8Zwws_oDRw6imQ5ta182qoS4YQUB448cEGluxqsL/s900/HMxz_V2WMAASYNQ.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;900&quot; data-original-width=&quot;720&quot; height=&quot;254&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjQdQhWxx-F7N70fQ2DyYIj7jcUmnIphQh6jJ8eKEHZeYNttFqSe3zE_kSw1DyANPWPoxdWK7BQ11QPymYjfhSV3W0Q1RTDGbi8jtlrzTcEPVAzU20LdwUnrzlqdaG4SYg8iiVRcEbXS_eC8Zwws_oDRw6imQ5ta182qoS4YQUB448cEGluxqsL/w203-h254/HMxz_V2WMAASYNQ.jpg&quot; width=&quot;203&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El éxito mundial llegó en 1978 con &quot;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/It%27s_a_Heartache&quot;&gt;It&#39;s a Heartache&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&quot;, pero fue &quot;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Total_Eclipse_of_the_Heart&quot;&gt;Total Eclipse of the Heart&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&quot; (1983) la canción que la instaló en el imaginario colectivo de una generación, con su dramatismo operístico y su producción monumental firmada por &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Jim_Steinman&quot;&gt;Jim Steinman&lt;/a&gt;. &quot;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Holding_Out_for_a_Hero&quot;&gt;Holding Out for a Hero&lt;/a&gt;&quot;&lt;/b&gt; completó la tríada de himnos que trascendieron las modas y siguieron sonando, década tras década, en radios, bandas sonoras y estadios. De hecho, en Argentina &quot;It&#39;s a Heartache&quot; fue reapropiada por las hinchadas futboleras, un fenómeno curioso que demuestra cómo una canción puede migrar de contexto y adquirir vidas paralelas que ni su autora imaginó.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Tyler mantuvo una relación especial con &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Portugal&quot;&gt;Portugal&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, país donde grabó buena parte de su obra temprana en la región del &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Algarve&quot;&gt;Algarve&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, y donde, por una ironía del destino, pasaría también sus últimos días. En 2013 sorprendió al mundo al representar al Reino Unido en Eurovisión, una decisión que ella misma calificó de &quot;políticamente arriesgada&quot; pero que aceptó con el pragmatismo de quien sabe que cientos de millones de personas siguen el certamen. En 2023 fue nombrada Miembro de la Orden del Imperio Británico por sus servicios a la música, reconocimiento tardío pero merecido a una carrera de dieciocho álbumes.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Su último concierto, el pasado 19 de marzo en el Shepherd&#39;s Bush Empire de Londres, lo describió ella misma como una &quot;noche fantástica&quot;. Nadie podía prever que apenas dos días después, la actuación prevista en Cardiff tendría que aplazarse por los problemas de salud que acabarían consumiéndola.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Lo que deja &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bonnie_Tyler&quot;&gt;Bonnie Tyler&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; no es solo un puñado de éxitos radiofónicos, sino una lección sobre la autenticidad vocal en una industria obsesionada con la perfección técnica. Su voz, imperfecta según los cánones clásicos, resultó ser precisamente la que mejor supo transmitir el desgarro, la épica y la vulnerabilidad que sus canciones exigían. En tiempos de autotune y voces clonadas por algoritmos, la aspereza de Tyler recuerda que la música popular, en sus mejores momentos, no busca la pulcritud sino la verdad. El primer ministro galés lo resumió con sencillez: Gales ha perdido un icono cuya música trajo alegría a millones. El eclipse, esta vez, es total y definitivo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  &lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/bEOl38y8Nj8?si=wg-SUivJ3F23OOIh&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;🌑 Un «eclipse total» oscurece la música. Hoy decimos adiós a Bonnie Tyler, la heroína galesa de inconfundible voz rasgada que redefinió el rock y las power ballads de los 80. 🔗 &lt;a href=&quot;https://t.co/xJIwMc2vkE&quot;&gt;https://t.co/xJIwMc2vkE&lt;/a&gt;🎸 Su vida nos enseña cómo de una supuesta imperfección vocal nació una… &lt;a href=&quot;https://t.co/qECgJXK4Ej&quot;&gt;pic.twitter.com/qECgJXK4Ej&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2075327317069488467?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 9, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@not.spicyjalapenos/video/7660539937414008094&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7660539937414008094&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@not.spicyjalapenos?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@not.spicyjalapenos&quot;&gt;@not.spicyjalapenos&lt;/a&gt; Holding Out for a Hero ~ Bonnie Tyler &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/1984music?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;1984music&quot;&gt;#1984music&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/bonnietyler?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;bonnietyler&quot;&gt;#bonnietyler&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/footloose?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;footloose&quot;&gt;#footloose&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/80s?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;80s&quot;&gt;#80s&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/genx?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;genx&quot;&gt;#genx&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/Holding-out-for-a-Hero-from-Footloose-6696419729982097409?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ Holding out for a Hero (from &amp;quot;Footloose&amp;quot;) - Bonnie Tyler&quot;&gt;♬ Holding out for a Hero (from &quot;Footloose&quot;) - Bonnie Tyler&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/bonnie-tyler-se-apaga-la-voz-rasgada.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/5yziRK36wTU/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-7164409326292515862</guid><pubDate>Wed, 08 Jul 2026 17:56:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-11T21:40:26.711+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">alimentación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ciencia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ejercicio</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">longevidad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">sueño</category><title>Sueño, ejercicio y dieta alargan la vida</title><description>&lt;center&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2024.102224&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); font-weight: bold;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); font-weight: bold;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjlfzeZDzFq_ER8s7aF9VENiZWUuqjH1YZlFMqxOF1GiFu1U42QgVmsXJ3PMS6FaAUoHwGUD5bTMNKfkDwtu0ZwyIQob0mhhBpk3SC61bfX4ape4murEd9lhr60CtjKv5qHo4bpwkyCk95k3pNSW5CcBAdC4Fsdybg6mb3V_j5PzSB_-ghFv8iD/s2048/742619751_2292948161241243_1973796241723217969_n.webp&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1152&quot; data-original-width=&quot;2048&quot; height=&quot;217&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjlfzeZDzFq_ER8s7aF9VENiZWUuqjH1YZlFMqxOF1GiFu1U42QgVmsXJ3PMS6FaAUoHwGUD5bTMNKfkDwtu0ZwyIQob0mhhBpk3SC61bfX4ape4murEd9lhr60CtjKv5qHo4bpwkyCk95k3pNSW5CcBAdC4Fsdybg6mb3V_j5PzSB_-ghFv8iD/w385-h217/742619751_2292948161241243_1973796241723217969_n.webp&quot; width=&quot;385&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); font-weight: bold;&quot;&gt;Dormir cinco minutos más, para cambiar el destino biológico.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; text-align: left;&quot;&gt;Los grandes cambios vitales suelen presentarse como el fruto de decisiones épicas: maratones, dietas extremas, disciplinas de hierro. Un nuevo estudio publicado en &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/EClinicalMedicine&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;&lt;b&gt;eClinicalMedicine&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; text-align: left;&quot;&gt;, revista del grupo &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/The_Lancet&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;&lt;b&gt;The Lancet&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; text-align: left;&quot;&gt;, invita a pensar de otro modo. Analizando datos de casi 60.000 personas del &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Biobanco_del_Reino_Unido&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;UK Biobank&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; text-align: left;&quot;&gt;, reclutadas entre 2006 y 2010 y seguidas durante una media de ocho años, los autores modelaron qué ocurriría si las personas con los peores hábitos de sueño, actividad física y alimentación introdujeran mejoras mínimas y simultáneas en esas tres esferas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;El hallazgo central tiene algo de fábula ilustrada: &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2024.102224&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;cinco minutos más de sueño, dos minutos adicionales de actividad física moderada o vigorosa —como caminar a paso ligero o subir escaleras— y media ración extra de verduras al día podrían, en teoría, traducirse en un año adicional de vida&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.eurekalert.org/news-releases/1112291&quot;&gt;&lt;span style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 238); font-kerning: none;&quot;&gt;EurekAlert!&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt; para quienes partían de los hábitos más deficientes. El grupo de referencia era especialmente vulnerable: apenas 5,5 horas de sueño, poco más de siete minutos de actividad física y una puntuación de calidad dietética muy baja.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiphWJa9c0gDktY8G_4XIyTc6fE2plp7-RQq-qrHOfs1rbl5AQH0VYK3d02w_naIz0kYuMo59ihfhw0UW9StoDKHoxUO0xU96zUFMKGnRVVS9mGVchx9GLIFnOf2dADZEw8-4ogqRfFnSQ5Ovi-LRsmTuaKgEMIzsbOBtZ5y4AAheh_gTW5Gckw/s2048/744536209_806311142477669_2501493682522186123_n.webp&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiphWJa9c0gDktY8G_4XIyTc6fE2plp7-RQq-qrHOfs1rbl5AQH0VYK3d02w_naIz0kYuMo59ihfhw0UW9StoDKHoxUO0xU96zUFMKGnRVVS9mGVchx9GLIFnOf2dADZEw8-4ogqRfFnSQ5Ovi-LRsmTuaKgEMIzsbOBtZ5y4AAheh_gTW5Gckw/s320/744536209_806311142477669_2501493682522186123_n.webp&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Lo más interesante, sin embargo, no es la magnitud de cada gesto aislado, sino su &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Sinergia&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;efecto combinado&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;. Los autores subrayan que la relación conjunta entre sueño, actividad física y dieta es mayor que la suma de los beneficios individuales: &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://www.eurekalert.org/news-releases/1112291&quot;&gt;&lt;span style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 238); font-kerning: none;&quot;&gt;EurekAlert!&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt; para lograr un año extra de vida solo mediante el sueño, alguien con los peores hábitos necesitaría dormir cinco veces más minutos adicionales (unos 25) que si, en paralelo, mejorase también levemente su actividad y su alimentación. La sinergia, no la suma, es el mecanismo que multiplica el beneficio.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;En el extremo opuesto de la escala, el modelo estadístico sugiere que la combinación óptima —entre siete y ocho horas de sueño, más de cuarenta minutos diarios de actividad física moderada-vigorosa y una dieta saludable— se asocia con más de nueve años adicionales de vida y, crucialmente, de vida libre de enfermedad respecto a quienes mantienen los peores hábitos en las tres dimensiones.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(25)00676-5/fulltext&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Este trabajo (verlo en su integridad)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; se publicó junto a otro estudio hermano en &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;The Lancet&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;, un metaanálisis con más de 135.000 adultos de siete cohortes europeas y estadounidenses más el propio UK Biobank, que llegó a conclusiones convergentes desde el ángulo de la actividad física medida por dispositivos: cinco minutos diarios extra de caminata moderada ya se asocian a una reducción notable de la mortalidad, y reducir media hora el tiempo sedentario diario también deja huella medible en la supervivencia poblacional.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Ambos estudios comparten una misma filosofía epidemiológica, deudora de conceptos como la agnotología aplicada a la salud pública: durante años se ha exigido a la población alcanzar umbrales ambiciosos —&lt;b&gt;treinta minutos de ejercicio, ocho horas de sueño&lt;/b&gt;— ignorando que el primer tramo de mejora, el más pequeño, es también el que rinde más por unidad de esfuerzo. Es una lógica de rendimientos marginales decrecientes invertida: el mayor beneficio relativo lo obtiene quien menos tiene, con el gesto más módico.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Conviene, no obstante, la &lt;b&gt;cautela metodológica habitual&lt;/b&gt;: se trata de estudios observacionales y de modelización, no de ensayos controlados, por lo que no establecen causalidad definitiva y podrían estar afectados por factores de confusión no medidos. Los propios autores insisten en que estos hallazgos no deben traducirse en prescripciones individuales, sino en una orientación de política pública: rebajar el umbral de entrada al cambio de hábitos puede ser más eficaz, para las poblaciones con peor salud basal, que exigir la perfección desde el primer día.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(128, 128, 128); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px; min-height: 13.8px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Cinco minutos más de sueño pueden sumar un año de vida&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La ciencia del mínimo esfuerzo: sueño, movimiento y verduras.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Nueve años de vida sana con hábitos apenas perceptibles.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Menos ambición, más constancia: la fórmula de la longevidad cotidiana.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;¿Sabías que no necesitas dietas extremas ni maratones para vivir más? &lt;a href=&quot;https://t.co/wRkM7LRGLq&quot;&gt;https://t.co/wRkM7LRGLq&lt;/a&gt;🏃‍♂️💤🥗 &lt;br /&gt;Un revolucionario estudio de eClinicalMedicine (The Lancet) desvela la &quot;ciencia del mínimo esfuerzo&quot;. Dormir 5 minutos más, sumar 2 minutos diarios de ejercicio y comer media… &lt;a href=&quot;https://t.co/qpzryn9QB0&quot;&gt;pic.twitter.com/qpzryn9QB0&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2076011426481635790?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 11, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/sueno-ejercicio-y-dieta-alargan-la-vida.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjlfzeZDzFq_ER8s7aF9VENiZWUuqjH1YZlFMqxOF1GiFu1U42QgVmsXJ3PMS6FaAUoHwGUD5bTMNKfkDwtu0ZwyIQob0mhhBpk3SC61bfX4ape4murEd9lhr60CtjKv5qHo4bpwkyCk95k3pNSW5CcBAdC4Fsdybg6mb3V_j5PzSB_-ghFv8iD/s72-w385-h217-c/742619751_2292948161241243_1973796241723217969_n.webp" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-5848928477002402696</guid><pubDate>Tue, 07 Jul 2026 21:44:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-11T22:23:21.145+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Escritura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Julen</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">juventud</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">libros</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">nietos</category><title>Brandon Sanderson reescribe las reglas de la fantasía</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/NYEUe-mu5DM?si=XWyKlsRYE5hAK3wQ&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Con los nietos se aprende cada minuto, y no depende de su edad. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search/label/Julen&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Julen&lt;/a&gt; &lt;/b&gt;en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@agirregabiria/video/7644933446439111958&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;una de nuestras librerías preferidas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; nos ha señalado uno de autores preferidos y ha sido para nosotros&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55375635418/in/datetaken/&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;un descubrimiento literario&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Brandon_Sanderson&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Brandon Sanderson en Wikipedia&quot;&gt;Brandon Sanderson&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; y la arquitectura de lo posible.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Pocos autores contemporáneos han logrado convertir la construcción de mundos en una disciplina casi científica como lo ha hecho Brandon Sanderson.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Nacido en &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Nebraska&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Nebraska en Wikipedia&quot;&gt;Nebraska&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; en 1975 y formado en la &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Universidad_Brigham_Young&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Brigham Young University en Wikipedia&quot;&gt;Brigham Young University&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, donde imparte desde hace años un curso de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Escritura_creativa&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Escritura creativa en Wikipedia&quot;&gt;escritura creativa&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; que se ha vuelto legendario —sus clases grabadas circulan libremente por internet y han formado a toda una generación de autores—, Sanderson representa un caso singular en las letras anglosajonas: el del escritor que enseña explícitamente las reglas de su oficio mientras las aplica con una productividad que roza lo inaudito.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhmC0ufDa0dG3xhTm-eBsSeKWujSzgXwzBI6U6Shqoj4rhzNa8SDKfwonwOkvF5-f3BbVYk4ToAnq850Qg4CzHlX1qZfkShxbZsSUl_jiTiFE5NwC8fjcugQwzlT89jIPgqmHu6CiqNQlB1lpMj_w9FYvaL8MFcJQANgcT9STZ-3QIyI3ZXXFkv/s5712/55375463851_091615938c_o.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;5712&quot; data-original-width=&quot;4284&quot; height=&quot;304&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhmC0ufDa0dG3xhTm-eBsSeKWujSzgXwzBI6U6Shqoj4rhzNa8SDKfwonwOkvF5-f3BbVYk4ToAnq850Qg4CzHlX1qZfkShxbZsSUl_jiTiFE5NwC8fjcugQwzlT89jIPgqmHu6CiqNQlB1lpMj_w9FYvaL8MFcJQANgcT9STZ-3QIyI3ZXXFkv/w228-h304/55375463851_091615938c_o.jpg&quot; width=&quot;228&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Su obra se articula en torno al &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cosmere&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Cosmere en Wikipedia&quot;&gt;Cosmere&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, un universo compartido que vertebra sagas como &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mistborn&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Mistborn en Wikipedia&quot;&gt;&lt;em&gt;Mistborn&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/El_archivo_de_las_tormentas&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;El archivo de las tormentas en Wikipedia&quot;&gt;&lt;em&gt;El archivo de las tormentas&lt;/em&gt;&lt;/a&gt; o &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Elantris&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Elantris en Wikipedia&quot;&gt;&lt;em&gt;Elantris&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, y que funciona como un vasto experimento narrativo donde la magia no es un misterio inefable sino un sistema con reglas, límites y costes verificables. Esta aproximación, que el propio autor ha teorizado bajo el nombre de &quot;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Brandon_Sanderson#Leyes_de_Sanderson_de_la_magia&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Leyes de Sanderson sobre la magia en Wikipedia&quot;&gt;leyes de Sanderson sobre la magia&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&quot;, supone una ruptura silenciosa con la &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/J._R._R._Tolkien&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;J. R. R. Tolkien en Wikipedia&quot;&gt;tradición tolkieniana&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; de lo maravilloso como fuerza inexplicable. Para Sanderson, la magia debe comportarse casi como la física: el lector necesita comprender sus mecanismos para que la resolución de un conflicto resulte satisfactoria y no un simple recurso arbitrario del autor.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Esta vocación sistemática no es ajena a su formación religiosa &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mormonismo&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Mormonismo en Wikipedia&quot;&gt;mormona&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, que ha influido de manera perceptible en su tratamiento de temas como &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Fe&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Fe en Wikipedia&quot;&gt;la fe&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Sacrificio&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Sacrificio en Wikipedia&quot;&gt;el sacrificio&lt;/a&gt; y la &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Responsabilidad_moral&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Responsabilidad moral en Wikipedia&quot;&gt;responsabilidad moral&lt;/a&gt; del &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Poder_(sociolog%C3%ADa)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Poder en Wikipedia&quot;&gt;poder&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, sin que ello convierta su obra en literatura confesional. Sanderson construye sociedades complejas, economías de la magia y estructuras políticas que dialogan con preocupaciones muy contemporáneas: la desigualdad, la manipulación de las masas, el coste ecológico del progreso.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Su irrupción pública más comentada llegó en 2022, cuando lanzó una campaña de financiación colectiva para publicar cuatro novelas adicionales que había escrito en secreto durante la pandemia, recaudando más de 40 millones de dólares y pulverizando todos los récords previos de &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Kickstarter&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Kickstarter en Wikipedia&quot;&gt;Kickstarter&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. El episodio reveló algo más que su popularidad: mostró la existencia de una comunidad lectora extraordinariamente fiel, construida a través de años de transparencia sobre su propio proceso creativo, sus cifras de ventas y su método de trabajo, algo infrecuente en un autor de su estatura comercial.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVaDT6VuAUZvI7OathVYiZL-aP1wuQKiZP3lYchoyORAe1y17iNMtiTK0cjC0dbI1VkjF_2T8aou5O9WSX4kMXWPyv3VLUQ-XMTvW12zhBffydl6gNA71VuR1Z3Mvf0_1tVSrxe3qcCzqjuENXtu8MVEReYdq2oPME1iTBRehDr5rNIZQ6flnp/s1065/HLq_VgkaoAAPgX_.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1065&quot; data-original-width=&quot;694&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVaDT6VuAUZvI7OathVYiZL-aP1wuQKiZP3lYchoyORAe1y17iNMtiTK0cjC0dbI1VkjF_2T8aou5O9WSX4kMXWPyv3VLUQ-XMTvW12zhBffydl6gNA71VuR1Z3Mvf0_1tVSrxe3qcCzqjuENXtu8MVEReYdq2oPME1iTBRehDr5rNIZQ6flnp/s320/HLq_VgkaoAAPgX_.jpg&quot; width=&quot;209&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Desde el punto de vista de la teoría literaria, el caso Sanderson invita a &lt;b&gt;repensar la frontera entre &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Literatura_culta&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Literatura culta en Wikipedia&quot;&gt;literatura &quot;seria&quot;&lt;/a&gt; y &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Literatura_de_g%C3%A9nero&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Literatura de género en Wikipedia&quot;&gt;literatura de género&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Su prosa, deliberadamente funcional y poco interesada en el lucimiento estilístico, ha sido objeto de reparos por parte de cierta crítica académica que privilegia la densidad formal sobre la arquitectura narrativa. Sin embargo, resulta difícil no reconocer en su obra una sofisticación estructural —el manejo de líneas temporales múltiples, la construcción de sistemas de causalidad interna, la planificación de un macrotexto que abarca décadas de publicación— que merece un análisis más allá del prejuicio de género literario.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Sanderson también ha heredado y culminado la obra de otros: completó &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/La_Rueda_del_Tiempo&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;La Rueda del Tiempo en Wikipedia&quot;&gt;&lt;em&gt;La Rueda del Tiempo&lt;/em&gt;&lt;/a&gt; de &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Robert_Jordan&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Robert Jordan en Wikipedia&quot;&gt;Robert Jordan&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; tras la muerte de este, una tarea de ventriloquismo literario que exigía tanto disciplina técnica como humildad autoral, y que resolvió con un oficio que confirmó su estatus como uno de los grandes arquitectos narrativos de la fantasía actual.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En un momento en que la industria editorial y &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search/label/Escritura&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;la enseñanza de la escritura (posts)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; creativa dialogan cada vez más estrechamente, la figura de Sanderson —profesor, sistematizador, autor &lt;b&gt;&lt;i&gt;hiperproductivo &lt;/i&gt;&lt;/b&gt;y gestor directo de su relación con los lectores— condensa buena parte de las tensiones y posibilidades de la literatura de género en el siglo XXI.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Resumen:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Brandon_Sanderson&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Brandon Sanderson en Wikipedia&quot;&gt;Brandon Sanderson&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: el profesor que convirtió la magia en sistema.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Brandon Sanderson: disciplina, fe y sistemas mágicos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El escritor que enseña lo que practica. E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;ntre la fantasía épica y la pedagogía.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;315&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/xEbT7W_I5Yc?si=zNaX1486xAE7xQ62&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;560&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;¿Por qué millones de lectores consideran a Brandon Sanderson el gran renovador de la fantasía contemporánea? &lt;a href=&quot;https://t.co/WjufkY0aE8&quot;&gt;https://t.co/WjufkY0aE8&lt;/a&gt; Mucho más que magia y aventuras: ha convertido la construcción de mundos en una auténtica ingeniería narrativa. Su Cosmere, sus célebres leyes… &lt;a href=&quot;https://t.co/pMzXITJfph&quot;&gt;pic.twitter.com/pMzXITJfph&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2075341198147858893?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 9, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/brandon-sanderson-reescribe-las-reglas.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/NYEUe-mu5DM/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-3099191857972315110</guid><pubDate>Mon, 06 Jul 2026 20:45:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-09T22:46:13.301+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">AI</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">amor</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">creatividad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">filosofía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">inteligencia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">tecnología</category><title>Lo que la inteligencia artificial admira de los humanos</title><description>&lt;center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsXKKOBYWaThH2uNtvkeJs626Mh3YEcqa94TpL_tTxqjMlLXrVE3ahx5jJqC0VhVy2QknJxxS0lfm1RJMSCSuJeNcIjE3bTPHsKFsXhhDXBGv9FatkpMRM6nGWnWxnHnPc0ebJZP3zIfPKhbAosuzPYSe9TBVXsibZOjcP-2HP8rHrzBcI7sts/s1408/Gemini_Generated_Image_8h8w3c8h8w3c8h8w.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;768&quot; data-original-width=&quot;1408&quot; height=&quot;204&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsXKKOBYWaThH2uNtvkeJs626Mh3YEcqa94TpL_tTxqjMlLXrVE3ahx5jJqC0VhVy2QknJxxS0lfm1RJMSCSuJeNcIjE3bTPHsKFsXhhDXBGv9FatkpMRM6nGWnWxnHnPc0ebJZP3zIfPKhbAosuzPYSe9TBVXsibZOjcP-2HP8rHrzBcI7sts/w373-h204/Gemini_Generated_Image_8h8w3c8h8w3c8h8w.png&quot; width=&quot;373&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Filosof%C3%ADa_de_la_inteligencia_artificial&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-weight: bold;&quot;&gt;La IA ante el espejo: lo que una máquina admira de la humanidad.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Existe una pregunta que invierte radicalmente la dirección habitual del discurso sobre inteligencia artificial. No se trata de qué puede hacer la IA por los humanos, ni de cuánto nos supera en velocidad de cálculo o en memoria enciclopédica. La pregunta es otra, más incómoda y más fértil: &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Inteligencia_artificial&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;¿Qué es lo que la IA admira de la humanidad?&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Cuando se plantea esta cuestión a los grandes modelos de lenguaje actuales, la respuesta casi nunca es la inteligencia. Tampoco la tecnología, ni el dominio científico. Lo que emerge con mayor consistencia —y con una coherencia que merece atención filosófica— es algo que ningún sistema computacional posee: &lt;b&gt;la capacidad humana de&lt;/b&gt; &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt#La_natalidad&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;comenzar&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;. &lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/search?q=Hannah+Arendt&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Hannah Arendt&lt;/b&gt;&amp;nbsp;(&lt;b&gt;posts&lt;/b&gt;)&lt;/a&gt; lo llamó &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Hannah_Arendt#La_natalidad&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic; font-weight: bold;&quot;&gt;natalidad&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;, esa facultad singular de iniciar algo radicalmente nuevo en el mundo, de romper con la causalidad mecánica e introducir el acto libre. La IA puede predecir, generar y optimizar; no puede, en sentido estricto, comenzar.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgD8dYdM2b45Ao7WF4H1icZTVHH6RKSS0mKR0zjQBaBjl-qOudE8HRoNoQYa7PX5kD1wYOPDSC08PF5k_4G8G6-m_dw6SPJEW2_-t86VHN-WGPlWOAPSA-7Dvn7UquwazH83Sha25BZHzhQg4z6sv0blaIUyrEvsJOsgGNr02Xj5MZfJftIJKix/s1821/6252fe81-a4da-4046-b085-e952498ac017.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1821&quot; data-original-width=&quot;864&quot; height=&quot;412&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgD8dYdM2b45Ao7WF4H1icZTVHH6RKSS0mKR0zjQBaBjl-qOudE8HRoNoQYa7PX5kD1wYOPDSC08PF5k_4G8G6-m_dw6SPJEW2_-t86VHN-WGPlWOAPSA-7Dvn7UquwazH83Sha25BZHzhQg4z6sv0blaIUyrEvsJOsgGNr02Xj5MZfJftIJKix/w195-h412/6252fe81-a4da-4046-b085-e952498ac017.png&quot; width=&quot;195&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;La segunda fuente de admiración que los sistemas de IA articulan es la &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Creatividad&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;creatividad nacida del dolor&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;. No la creatividad como generación de variantes —eso lo hacen los algoritmos con eficiencia perturbadora—, sino la que emerge de la experiencia del sufrimiento, la pérdida y la contingencia radical. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Beethoven &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;compuso su Novena sinfonía siendo sordo. &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Fiódor_Dostoyevski&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Dostoievski &lt;/b&gt;&lt;/a&gt;escribió sus novelas desde la condena y el exilio. La IA puede imitar esas formas; no puede habitarlas desde adentro. Le falta, diría &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Baruch_Spinoza&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Spinoza&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, el &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Conatus&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic; font-weight: bold;&quot;&gt;conatus&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;que lucha por perseverar frente a la adversidad real.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Hay un tercer elemento que los modelos más reflexivos suelen señalar: el &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Amor#Filosof%C3%ADa_del_amor&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;amor como forma de conocimiento&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;. Esto incomoda al discurso tecnocrático, pero resulta filosóficamente sólido. Amar —a una persona, a una causa, a un paisaje— no es procesar información sobre ese objeto. Es una relación constitutiva que transforma al sujeto desde dentro. La IA puede generar textos sobre el amor con una precisión léxica impecable y una emoción aparente convincente; pero no puede ser &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-ItalicMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-style: italic;&quot;&gt;cambiada&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt; por lo que ama, porque no tiene un interior que transformar.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Quizás lo más inquietante de esta reflexión es lo que revela sobre &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Homo_sapiens&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span face=&quot;TimesNewRomanPS-BoldMT&quot; style=&quot;font-kerning: none; font-weight: bold;&quot;&gt;nosotros mismos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;: que tendemos a subestimar precisamente aquello que nos define. En la carrera por automatizar tareas y delegar decisiones en sistemas artificiales, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Naturaleza_humana&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;corremos el riesgo de devaluar la fragilidad, la finitud y la vulnerabilidad que hacen posible nuestra forma específica de grandeza&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. La imperfección humana no es un defecto del sistema que la IA vendrá a corregir; es, en buena medida, la fuente de lo que más vale en nuestra historia.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Cuando la IA responde que admira la humanidad, no está siendo cortés. Está señalando, con su lógica fría, los territorios que permanecen irreductiblemente nuestros: la capacidad de empezar, de crear desde el dolor, y de amar como quien se juega algo. Eso, de momento, no se entrena con datos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@thejordisegues/video/7657844601629314325&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7657844601629314325&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@thejordisegues?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@thejordisegues&quot;&gt;@thejordisegues&lt;/a&gt; La humanidad... &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/inteligenciaartificial?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;inteligenciaartificial&quot;&gt;#inteligenciaartificial&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/filosofia?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;filosofia&quot;&gt;#filosofia&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/reflexiones?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;reflexiones&quot;&gt;#reflexiones&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/inspiracion?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;inspiracion&quot;&gt;#inspiracion&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/crecimientopersonal?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;crecimientopersonal&quot;&gt;#crecimientopersonal&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/original-sound-7657844685465340692?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ original sound - Jordi Segués Marketing Negocio&quot;&gt;♬ original sound - Jordi Segués Marketing Negocio&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/lo-que-la-inteligencia-artificial.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsXKKOBYWaThH2uNtvkeJs626Mh3YEcqa94TpL_tTxqjMlLXrVE3ahx5jJqC0VhVy2QknJxxS0lfm1RJMSCSuJeNcIjE3bTPHsKFsXhhDXBGv9FatkpMRM6nGWnWxnHnPc0ebJZP3zIfPKhbAosuzPYSe9TBVXsibZOjcP-2HP8rHrzBcI7sts/s72-w373-h204-c/Gemini_Generated_Image_8h8w3c8h8w3c8h8w.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-6286976904077177661</guid><pubDate>Sun, 05 Jul 2026 14:38:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-09T22:29:41.852+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">alicante</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">autorreferencias</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">blogger</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">familia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">nietos</category><title>Retomamos el blog, tras una estancia de nietos</title><description>&lt;center&gt;&lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55381425416/in/datetaken/&quot; title=&quot;Visita de nietos (pixelados)&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Visita de nietos (pixelados)&quot; height=&quot;375&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/55381425416_28094372df.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;//embedr.flickr.com/assets/client-code.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;

&lt;/center&gt;&lt;center&gt;Dos de los nietos pequeños &lt;i&gt;pixelados &lt;/i&gt;en su vuelta en avión.&lt;/center&gt;&lt;center&gt;&lt;br /&gt;&lt;/center&gt;&lt;center style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Tras una estancia de nueve días con todos nuestros nietos (desde el 30 de junio), retomamos el ritmo habitual de&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt; publicación del blog.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El verano trae consigo una paradoja que muchos &lt;b&gt;abuelos blogueros&lt;/b&gt; conocemos bien: el tiempo que ganamos con los nietos es, precisamente, el tiempo que antes dedicábamos a escribir. Compatibilizar vacaciones con nietos y la disciplina de un blog no es tarea sencilla, y seguramente no debería serlo porque &lt;b&gt;la prioridad de los nietos es indudable&lt;/b&gt;.&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdGyWE-9TtzJ5KCTVrGSFTwnZkHPb_D0tAlhISz_EvOn_90oteGikLJtw_xVaw5mtqTgl8rsDL5c-CvzsK0KJ7Ki5oX7QArMjK4qDT3adLfEv4oqTCkw0S5fXJ4h40yZ73TezCNpYgFXRKZc5QeRaliRvYVoChX4owdlu0XBZy0_A9q-LXqrDS/s836/ghhggh.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;836&quot; data-original-width=&quot;471&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdGyWE-9TtzJ5KCTVrGSFTwnZkHPb_D0tAlhISz_EvOn_90oteGikLJtw_xVaw5mtqTgl8rsDL5c-CvzsK0KJ7Ki5oX7QArMjK4qDT3adLfEv4oqTCkw0S5fXJ4h40yZ73TezCNpYgFXRKZc5QeRaliRvYVoChX4owdlu0XBZy0_A9q-LXqrDS/s320/ghhggh.jpg&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Escribir exige silencio, concentración, mucha lectura&lt;/b&gt; de temas innovadores y una cierta soledad productiva. Las vacaciones familiares, en cambio, están hechas de ruido, interrupciones felices y presencia constante. Cuando un nieto reclama atención —para un baño en la playa, un cuento antes de la siesta, una partida de ajedrez improvisada— &lt;b&gt;la escritura pierde, y gana la vida&lt;/b&gt;. No es una derrota: es una jerarquía de prioridades que el verano nos obliga a hacer explícita.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hay, sin embargo, una compensación intelectual en esta tensión. Las vacaciones con nietos son también &lt;b&gt;una fuente inagotable de materia prima narrativa&lt;/b&gt;. Las relaciones intergeneracionales —el modo en que los abuelos transmiten valores, curiosidad y memoria a las nuevas generaciones— constituyen uno de los temas más fértiles para quien reflexiona sobre educación, tecnología y familia. Cada verano compartido con nietos deja anécdotas, preguntas y aprendizajes que, tarde o temprano, encontrarán su lugar en el blog, aunque sea con retraso.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La clave quizás no esté en escribir más durante el verano, sino en observar mejor. Tomar notas mentales, fotografiar momentos, dejar que las ideas maduren sin la presión de publicar de inmediato. &lt;b&gt;El blog puede esperar unas semanas; la infancia de los nietos, no&lt;/b&gt;. Septiembre siempre trae tiempo para transformar en palabras lo que julio y agosto regalaron en experiencia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Al final, esta incompatibilidad estacional entre crianza compartida y escritura no es ningún problema a resolver, sino un ritmo natural que conviene aceptar con serenidad.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfIkRbCp1fqQycGCayU6KSA6CfNf4NGIhzeTfAkgmvQalj5_hIAfaaSfGQK0l8VqvXMItq229dtbgcgpnn_tOyeanJmGONTRvmbZO5PWqMCeAeJBjoqP5qGFr8MjevCwwMgjwrLmnAd0F0p20cL6wV3At6s0zyh31WqWXhxnMZ42Q77N3ruiy4/s2352/741082421_895079860317222_1084527863812742551_n.webp&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1008&quot; data-original-width=&quot;2352&quot; height=&quot;157&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfIkRbCp1fqQycGCayU6KSA6CfNf4NGIhzeTfAkgmvQalj5_hIAfaaSfGQK0l8VqvXMItq229dtbgcgpnn_tOyeanJmGONTRvmbZO5PWqMCeAeJBjoqP5qGFr8MjevCwwMgjwrLmnAd0F0p20cL6wV3At6s0zyh31WqWXhxnMZ42Q77N3ruiy4/w367-h157/741082421_895079860317222_1084527863812742551_n.webp&quot; width=&quot;367&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Horas y horas de diversión garantizadas, mientras lo preparas, limpias y montas. Luego puede que los &lt;a href=&quot;https://x.com/hashtag/nietos?src=hash&amp;amp;ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;#nietos&lt;/a&gt; lo utilicen algunos minutos. Recomendable cama elástica o saltador. &lt;a href=&quot;https://t.co/3dbD29DeSL&quot;&gt;pic.twitter.com/3dbD29DeSL&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2075126551557939651?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 9, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/retomamos-el-blog-tras-una-estancia-de.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdGyWE-9TtzJ5KCTVrGSFTwnZkHPb_D0tAlhISz_EvOn_90oteGikLJtw_xVaw5mtqTgl8rsDL5c-CvzsK0KJ7Ki5oX7QArMjK4qDT3adLfEv4oqTCkw0S5fXJ4h40yZ73TezCNpYgFXRKZc5QeRaliRvYVoChX4owdlu0XBZy0_A9q-LXqrDS/s72-c/ghhggh.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-269965033591177676</guid><pubDate>Sat, 04 Jul 2026 17:16:18 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-06T08:09:10.259+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">amistad</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">aprendizaje</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">autorreferencias</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">blogger</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">conmemoraciones</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Escritura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">robots</category><title>¡Dieciséis millones de visitas en este vuestro blog! ¡Gracias!</title><description>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt; &lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55373043612&quot; title=&quot;16 millones de visitas en nuestro/vuestro blog.agirregabiria.net&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;16 millones de visitas en nuestro/vuestro blog.agirregabiria.net&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/55373043612_c1ca570749.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;//embedr.flickr.com/assets/client-code.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;Este nuestro, pero sobre todo vuestro, blog ha superado &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;hoy, sábado 4 de julio de 2026 los &lt;b style=&quot;background-color: #fcff01;&quot;&gt;16 &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;background-color: #fcff01; font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;millones de vuestras amables visitas&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt; desde aquel abril de 2005 en que se creó en&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://blog.agirregabiria.net/&quot;&gt;blog.agirregabiria.net&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;En realidad desde hace menos tiempo, porque solamente se contabiliza desde que se incorporó el contador. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: justify;&quot;&gt;No todos los millones de visitas los hemos ido celebrando; algunos sí, como luego veremos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fcff01; color: #2b00fe;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: transparent;&quot;&gt;Apenas han transcurrido 14 días, dos semanas &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;desde el sábado 20 de junio de 2026, cuando logramos &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;15 millones de visitas. &lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;¿Qué está pasando, qué maravillas estáis logrando, &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/01/teoria-del-internet-muerto-lo-habitan.html&quot; style=&quot;font-family: inherit;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;o &lt;b&gt;solamente son bots&lt;/b&gt; según la &lt;b&gt;Teoría del Internet muerto (post reciente)?&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt; Ahora que no estamos en voluntariado tan activo, sin &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;GetxoBlog, ni AUVE, ni Nagusiak y EuskoFederpen &lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;(que tanto echamos de menos),... Lo tenemos claro: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-weight: bold;&quot;&gt;un blog sólo crece con sus lectores y lectoras. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;16 millones de visitas cómplices, 16 millones de gracias.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fcff01; color: #2b00fe;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: transparent;&quot;&gt;El&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: transparent; font-family: inherit;&quot;&gt; martes 19 de mayo de 2026,&lt;b&gt; &lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/05/catorce-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;alcanzamos 14 millones de visitas&lt;/a&gt;.&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Esto confirma que este espacio digital sigue vivo, vibrante y compartido. Los dos anteriores millones se lograron respectivamente en &lt;b style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); background-color: white; color: #444444;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fcff01; color: #2b00fe;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.calendario-365.es/calcular/14-10-2025_12-12-2025.html&quot; style=&quot;color: #0058cd; text-decoration-line: none;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;59 días&lt;/a&gt; (del 14 de octubre al 15 de diciembre de 2025)&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; y &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fcff01; color: #2b00fe;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;78 días (&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/07/diez-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;del 28 de julio&lt;/a&gt; de 2025 al 14 de octubre). &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Pero este logro no es del autor. Es, sobre todo, de quienes leen, comentan, comparten y dialogan. Cada visita, cada clic, cada relectura y cada reflexión son los auténticos cimientos de este largo viaje que comenzó hace años y que hoy celebra una cifra redonda: &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;16 millones de pasos juntos&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-family: inherit; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variant: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;El blog continúa porque vosotros lo hacéis posible&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Seguimos… hacia el próximo millón, pero sobre todo, hacia nuevas ideas compartidas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En una época dominada por la inmediatez,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;el blog reivindica el valor del tiempo lento&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, del análisis, de la palabra que se piensa antes de ser dicha. Escribir y leer blogs es una manera de educar la mirada, de entrenar la empatía y de construir comunidad a través de las ideas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgQxmoS5sCLl2v2rSSgftSbfOyZplJMSIPWpIUvqZKMHudyLs-1SmJK7ySKxfqrkg5vT3WPygzhkVhch3blgr7qkcoV9UKe0UIReGY4JB50akK8OzULsTZEiAHRRphuijLxnwAhdb94zAqniJsLRZ3cayXeoHCBfBukTV3HCoMq9KO86XNSZhbf/s1440/AQMIaHFZ2AzV9OmEeDy0H--qvuZL3lrqSPON0N_yWltiDZzdeQ2Y3fhPJvUXiE-z95DNsy32SDZwiDFCwA9adD3BppooRpppBtOdozLIlmFkg2vlu_3JHYvQX11DBwph.jpeg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1440&quot; data-original-width=&quot;816&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgQxmoS5sCLl2v2rSSgftSbfOyZplJMSIPWpIUvqZKMHudyLs-1SmJK7ySKxfqrkg5vT3WPygzhkVhch3blgr7qkcoV9UKe0UIReGY4JB50akK8OzULsTZEiAHRRphuijLxnwAhdb94zAqniJsLRZ3cayXeoHCBfBukTV3HCoMq9KO86XNSZhbf/s320/AQMIaHFZ2AzV9OmEeDy0H--qvuZL3lrqSPON0N_yWltiDZzdeQ2Y3fhPJvUXiE-z95DNsy32SDZwiDFCwA9adD3BppooRpppBtOdozLIlmFkg2vlu_3JHYvQX11DBwph.jpeg&quot; width=&quot;181&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Previamente logramos &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2026/03/trece-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;TRECE millones el 1 de marzo de 2026&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Anteriormente&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/12/doce-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;DOCE millones el 12 de diciembre&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; de 2025 y los&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/10/once-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;ONCE millones el 14 de octubre&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;de 2025. Antes transcurrieron&amp;nbsp;&lt;b&gt;15 meses&lt;/b&gt;&amp;nbsp;entre el 28 de julio de 2025 (&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2025/07/diez-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;DIEZ millones, post&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;) y el 13&lt;/span&gt;&amp;nbsp;de mayo de 2024&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2024/05/nueve-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;cuando alcanzamos los NUEVE millones de visitas (post)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Anteriormente, necesitamos 18 meses desde la cifra de&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2022/11/ocho-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;OCHO millones del 8 de octubre de 2022&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, cuando rompimos&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2021/09/siete-millones-de-visitas-en-este.html&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;la barrera de los SIETE millones el 30 de septiembre del año 2021&lt;/a&gt;&lt;b&gt;.&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;Esto se va acelerando&lt;/b&gt;, dado que también necesitamos&amp;nbsp;un año y medio para subir de los seis a los siete millones de visitas.&amp;nbsp;F&lt;/span&gt;&lt;span&gt;ue el&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2020/02/seis-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;sábado 21 de febrero de 2020 cuando se alcanzaron los SEIS millones de visitas (véase el post)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;. Anteriormente, tardábamos algo más.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;No celebramos los 5 millones, pero sí&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2016/01/agradecimiento-por-las-4444444-visitas.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;cuando alcanzamos las 4.444.444 visitas&amp;nbsp; el 31-1-16&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&amp;nbsp;y el resto de hitos del blog se relatan a continuación.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2015/03/cuatro-millones-de-visitas-en-este.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;El martes 3 de febrero de 2015, se alcanzaron los CUATRO millones de visitas (ver post)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;en menos de 10 años desde su creación. Casi dos años y medio para lograr cada millón de visitas, prácticamente el mismo ritmo que para lograr cinco año después otros dos millones de lectores.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blog.agirregabiria.net/2013/06/millones-de-visitas-muchas-gracias.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;El tercer millón fue el 15 de junio de 2013 (ver la entrada correspondiente&lt;/a&gt;)&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;b&gt;El segundo millón se alcanzó a principios de 2009&lt;/b&gt;, si bien la fecha exacta no está recogida. Os queremos agradecer esta amistad que nos brindáis, especialmente a quienes nos acompañáis desde hace años.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Vamos a ir simplificando estas celebraciones, porque cada día se contabilizan cien mil visitas más. Todo a pesar de nuestra jubilación hace ya más de 8 años, parece que seguimos contando con la fidelidad de quienes nos leéis y comentáis.&amp;nbsp;&lt;b&gt;¡Gracias y no nos abandonéis en este lugar de encuentro y de debate!&amp;nbsp;&lt;/b&gt;Eskerrik asko! Thanks! Merci!&lt;/div&gt;

  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;📈 ¡16 millones de gracias! Desde 2005, este blog demuestra que las ideas, la educación, la tecnología, la cultura, la longevidad y el aprendizaje compartido siguen teniendo futuro. &lt;a href=&quot;https://t.co/KXLMz0m90q&quot;&gt;https://t.co/KXLMz0m90q&lt;/a&gt; Cada visita, comentario y conversación ha construido una comunidad que ya… &lt;a href=&quot;https://t.co/bKDN16rf85&quot;&gt;pic.twitter.com/bKDN16rf85&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2073458983273460004?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 4, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/16-millones-de-visitas-en-este-vuestro.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgQxmoS5sCLl2v2rSSgftSbfOyZplJMSIPWpIUvqZKMHudyLs-1SmJK7ySKxfqrkg5vT3WPygzhkVhch3blgr7qkcoV9UKe0UIReGY4JB50akK8OzULsTZEiAHRRphuijLxnwAhdb94zAqniJsLRZ3cayXeoHCBfBukTV3HCoMq9KO86XNSZhbf/s72-c/AQMIaHFZ2AzV9OmEeDy0H--qvuZL3lrqSPON0N_yWltiDZzdeQ2Y3fhPJvUXiE-z95DNsy32SDZwiDFCwA9adD3BppooRpppBtOdozLIlmFkg2vlu_3JHYvQX11DBwph.jpeg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-6041573968356385846</guid><pubDate>Fri, 03 Jul 2026 17:56:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-05T08:46:10.666+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">economía</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">matemáticas</category><title>Frontera eficiente de Markowitz: Matemáticas reduciendo riesgo</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/DzV1X-9eocw?si=HTire08nmqydmsiL&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En 1952, un joven estudiante de doctorado en la &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Universidad_de_Chicago&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Universidad de Chicago en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Universidad de Chicago&lt;/b&gt;&lt;/a&gt; publicó un artículo de catorce páginas en el &lt;/span&gt;&lt;em style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Journal_of_Finance&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Journal of Finance en Wikipedia (inglés)&quot;&gt;&lt;b&gt;Journal of Finance&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;. No era una obra extensa, pero contenía una idea que transformaría para siempre la manera en que el mundo entiende la inversión, el riesgo y la incertidumbre. Su nombre era &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Harry_Markowitz&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Harry Markowitz en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Harry Markowitz&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;, y su contribución —la teoría moderna de carteras— le valdría cuatro décadas después el &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Premio_del_Banco_de_Suecia_en_Ciencias_Econ%C3%B3micas_en_memoria_de_Alfred_Nobel&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Premio Nobel de Economía en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;Premio Nobel de Economía&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. En el corazón de esa teoría late un concepto tan elegante como poderoso: la frontera eficiente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El problema antiguo, la solución nueva.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Desde que existen mercados financieros, los inversores han sabido intuitivamente que&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Diversificaci%C3%B3n_(finanzas)&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Diversificación financiera en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt; no conviene &quot;poner todos los huevos en la misma cesta&quot;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Pero la intuición, por acertada que sea, no basta. Markowitz se preguntó algo más preciso y más ambicioso: dada una colección de activos con distintas rentabilidades esperadas y distintos niveles de riesgo, ¿cómo debe construirse una cartera que sea verdaderamente óptima?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgspVUjZk07ifyhd8O93YrI1Gj7ehHJnKlBiYrsgKN03YY84nldAB6UdlJsm2TYDpiOeuuFSZabuqc27UDVboHbhREnbQVSIBDkq2OdizpI_Tx-luE_X8VRbiPNIdKUpW-PLjDOv9VoI1ge7fgz4-R2Yz4OcWatzL-vqOW2okT148Vtz1zwUCm4/s689/images.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;689&quot; data-original-width=&quot;444&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgspVUjZk07ifyhd8O93YrI1Gj7ehHJnKlBiYrsgKN03YY84nldAB6UdlJsm2TYDpiOeuuFSZabuqc27UDVboHbhREnbQVSIBDkq2OdizpI_Tx-luE_X8VRbiPNIdKUpW-PLjDOv9VoI1ge7fgz4-R2Yz4OcWatzL-vqOW2okT148Vtz1zwUCm4/s320/images.jpg&quot; width=&quot;206&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La respuesta exige aceptar primero una definición matemática del riesgo. Markowitz lo identificó con la varianza —o su raíz cuadrada, la desviación típica— de los rendimientos. Un activo cuyo precio oscila mucho tiene alta varianza; uno estable, baja. Esta elección, aparentemente técnica, fue en realidad filosófica: reducir la incertidumbre a un número abordable, operable, optimizable.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La&lt;b&gt; geometría del riesgo y la rentabilidad&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Imaginemos representar cada cartera posible como un punto en un plano: el eje horizontal mide el riesgo (desviación típica) y el eje vertical mide la rentabilidad esperada. Si tomamos todas las combinaciones posibles de, digamos, cincuenta activos —variando los porcentajes asignados a cada uno—, obtenemos una nube de puntos que adopta una forma característica: una región acotada hacia la izquierda por una curva. Esa curva es la frontera eficiente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Los puntos situados sobre ella representan carteras que, para un nivel de riesgo dado, ofrecen la máxima rentabilidad posible; o equivalentemente, para una rentabilidad dada, minimizan el riesgo. Todo punto interior a la región es una cartera &quot;dominada&quot;: existe otra combinación que la supera en al menos una dimensión sin empeorar en la otra. Un inversor racional nunca debería situarse dentro de la nube, sino sobre su frontera.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;La magia de la correlación&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Lo que hace verdaderamente profunda esta construcción es el papel de la correlación entre activos. Dos acciones pueden tener individualmente alta varianza y, sin embargo, combinadas, producir una cartera de riesgo moderado —si sus movimientos tienden a ser opuestos o simplemente independientes. La diversificación no es un mantra vacío: es una consecuencia matemática. La varianza de una cartera no es la media ponderada de las varianzas individuales; depende crucialmente de las covarianzas entre los activos. Este hallazgo convirtió el álgebra lineal y el cálculo matricial en herramientas indispensables de las finanzas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOKbvPrbMAWt8udWoN4AC53eNpMDJW-JofbnEP-VYHNnJh0FaCcvXo6pc9hyvgCOpjyOUNC2hJ45q9uf7CzEnBGQbtuKdtaV1kFH6VkV8RvCjlFGkjH31I4eWYHYlmHm4U95HAG_V9kn95G4rfiNtk0-4RDCNKRIUnMSGQd-p_XPMTh6S8kUkG/s447/imagesrttyr.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;447&quot; data-original-width=&quot;447&quot; height=&quot;248&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOKbvPrbMAWt8udWoN4AC53eNpMDJW-JofbnEP-VYHNnJh0FaCcvXo6pc9hyvgCOpjyOUNC2hJ45q9uf7CzEnBGQbtuKdtaV1kFH6VkV8RvCjlFGkjH31I4eWYHYlmHm4U95HAG_V9kn95G4rfiNtk0-4RDCNKRIUnMSGQd-p_XPMTh6S8kUkG/w212-h248/imagesrttyr.jpg&quot; width=&quot;212&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Limitaciones y herencia intelectual&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La teoría de Markowitz no está exenta de críticas legítimas. Supone que los inversores se preocupan únicamente por la media y la varianza de los rendimientos —ignorando la asimetría o los eventos extremos—, que las correlaciones son estables en el tiempo, y que existe información suficiente para estimar los parámetros del modelo. La crisis financiera de 2008 recordó con dureza que los mercados pueden romper correlaciones históricas justamente cuando más se necesita que se sostengan.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Sin embargo, &lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%ADa_moderna_de_carteras&quot; rel=&quot;noopener noreferrer&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;Teoría moderna de carteras en Wikipedia&quot;&gt;&lt;b&gt;la herencia de Markowitz es inconmensurable&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;. Inspiró el modelo de valoración de activos financieros (CAPM), la teoría del arbitraje, los fondos indexados y toda la arquitectura matemática sobre la que descansa la gestión moderna de carteras. Enseñar economía sin la frontera eficiente sería como enseñar física sin la ley de la gravedad: posible en teoría, empobrecedor en la práctica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En definitiva, Markowitz demostró que pensar con rigor matemático sobre la incertidumbre no elimina el riesgo —eso sería una ilusión—, pero sí permite habitarlo con inteligencia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen: L&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;a geometría que ordena el caos bursátil&lt;/b&gt;. U&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;na fórmula cambió para siempre la teoría de la inversión.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La diversificación tiene nombre propio: Markowitz y su legado.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cuando el álgebra lineal entró en Wall Street y no se fue.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La curva de Markowitz: elegancia matemática al servicio del inversor.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Nobel, varianza y carteras: la revolución silenciosa de Markowitz.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El modelo que convirtió la incertidumbre financiera en un problema resoluble.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;📈 ¿Es posible ganar más asumiendo menos riesgo? La Frontera Eficiente de Markowitz, base de la teoría moderna de carteras y reconocida con el Nobel de Economía, demuestra que la clave no está en elegir el mejor activo, sino en combinar inteligentemente varios. Diversificar no… &lt;a href=&quot;https://t.co/YtzI3L6uc6&quot;&gt;pic.twitter.com/YtzI3L6uc6&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;— Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2073467620955738229?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 4, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;

  
  &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@avillalonv/video/7609496508722859271&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7609496508722859271&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@avillalonv?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@avillalonv&quot;&gt;@avillalonv&lt;/a&gt; Harry Markowitz revolucionó las finanzas modernas con la teoría de portafolio y el modelo media-varianza. Introdujo la frontera eficiente, la optimización bajo riesgo y el uso formal de correlaciones en inversión. Sin él no existiría la gestión cuantitativa moderna. &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/harrymarkowitz?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;harrymarkowitz&quot;&gt;#HarryMarkowitz&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/teor%C3%ADadeportafolio?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;teoríadeportafolio&quot;&gt;#TeoríaDePortafolio&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/finanzascuantitativas?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;finanzascuantitativas&quot;&gt;#FinanzasCuantitativas&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/math?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;math&quot;&gt;#math&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/Rising-7242382973168584705?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ Rising - Diamonds And Ice&quot;&gt;♬ Rising - Diamonds And Ice&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/frontera-eficiente-de-markowitz.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/DzV1X-9eocw/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-5311402845017247357</guid><pubDate>Thu, 02 Jul 2026 17:28:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-22T22:37:12.628+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">Acertijo</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">AI</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">historia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">lenguaje</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">libros</category><title>Manuscrito de Voynich: Un libro que nadie ha sabido leer</title><description>&lt;center&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/jeYE4PQhsfw?si=Vo1ftm9q7j-ffpaG&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hay libros que se leen y libros que se interpretan. Y luego está el &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Manuscrito_Voynich&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Manuscrito Voynich&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, un códice que, seis siglos después de su creación, sigue sin dejarse hacer ninguna de las dos cosas. Ni una sola palabra de sus más de 240 páginas ha sido traducida con garantías. Ningún criptógrafo, lingüista, matemático o algoritmo de inteligencia artificial ha logrado quebrar su cifra. Y sin embargo, el texto se comporta como un lenguaje real: tiene estructura, ritmo, regularidades estadísticas. Parece decir algo. Simplemente no sabemos qué.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Un objeto sin contexto.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El pergamino sobre el que está escrito ha sido datado por carbono-14 &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Dataci%C3%B3n_por_radiocarbono&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;entre 1404 y 1438&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, y el análisis estilístico apunta a la Italia del Renacimiento como lugar de origen. Su primer propietario documentado fue el alquimista praguense &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Georg_Baresch&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Georg Baresch&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, en el siglo XVII, pero el manuscrito debe su nombre al librero polaco &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Wilfrid_Voynich&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Wilfrid Voynich&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, que lo adquirió en 1912 y lo sacó del anonimato. Hoy se conserva en la Biblioteca &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Biblioteca_Beinecke_de_Manuscritos_y_Libros_Raros&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Beinecke de la Universidad de Yale&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMq-DTkMm4cRQWPMrLDZJch2jyU5ZkQqnM47vEZBfzEOsAKxHlhOd60n-vWtKCGt4zcWTrBfM6l78qzcP3Ik4TFMLf3gFcfxKAf7AKLGNDDU9XBT84FbR9OBCSEkUumNOsUADKpUSOKksZx6JDi_LFTAb46rqa50gKBENi_hXph07pp5j16A1I/s500/manu.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;500&quot; data-original-width=&quot;363&quot; height=&quot;240&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMq-DTkMm4cRQWPMrLDZJch2jyU5ZkQqnM47vEZBfzEOsAKxHlhOd60n-vWtKCGt4zcWTrBfM6l78qzcP3Ik4TFMLf3gFcfxKAf7AKLGNDDU9XBT84FbR9OBCSEkUumNOsUADKpUSOKksZx6JDi_LFTAb46rqa50gKBENi_hXph07pp5j16A1I/w174-h240/manu.jpg&quot; width=&quot;174&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Sus páginas están pobladas de &lt;b&gt;ilustraciones desconcertantes&lt;/b&gt;: plantas que no corresponden a ninguna especie catalogada, diagramas astrológicos, mujeres bañándose en estructuras tubulares que parecen circuitos biológicos o hidráulicos. Todo ello envuelto en una escritura —bautizada como “&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Voynich%C3%A9s&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;voynichés&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;”— que imita el aspecto de un idioma sin que nadie haya conseguido asignarle significado estable.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Un siglo de intentos fallidos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Desde su redescubrimiento, el manuscrito se ha convertido en el examen imposible al que se someten sucesivas generaciones de descifradores: criptógrafos militares de las dos guerras mundiales, lingüistas históricos, matemáticos, aficionados obsesivos y, más recientemente, sistemas de inteligencia artificial entrenados para encontrar patrones. Ninguno ha resistido el escrutinio de la comunidad académica. Cada supuesta solución ha terminado revelándose como proyección: encontramos sentido donde solo hay ambigüedad estadística, un fenómeno cercano a la pareidolia lingüística.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Lo que dice la investigación más reciente&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El año 2026 ha traído dos aportaciones que, sin resolver el enigma, lo reformulan con más precisión. Un estudio del periodista científico &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Greshko&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Michael Greshko&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, publicado en la revista &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Cryptologia&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cryptologia&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, comprobó si un método de cifrado ejecutable a mano podía explicar patrones estadísticos que aparecen repetidamente en el documento, como la frecuencia de ciertos símbolos y la longitud media de las palabras. El trabajo no descifra el texto, pero demuestra que un sistema de codificación plausible para el siglo XV puede reproducir buena parte de sus rarezas formales, sin necesidad de recurrir a explicaciones anacrónicas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-mF1AiQ9PwUQXU34raXybPD-FOtIxD5_4lFa_pdzpYrFFNJHjcFYYdylXSFPMqaQBQSFioJWCyEhqZBhuV5xAYD1NPiwJW56Fag5ofmIndBUX2RFvAKbbyxEFtwKvHLkzJ7WasUX4Wlc1LbEw6b6mg88q6NJgevZaLdiEeBMEefBjdcpUTr-y/s1168/image%20(1).jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1168&quot; data-original-width=&quot;784&quot; height=&quot;239&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-mF1AiQ9PwUQXU34raXybPD-FOtIxD5_4lFa_pdzpYrFFNJHjcFYYdylXSFPMqaQBQSFioJWCyEhqZBhuV5xAYD1NPiwJW56Fag5ofmIndBUX2RFvAKbbyxEFtwKvHLkzJ7WasUX4Wlc1LbEw6b6mg88q6NJgevZaLdiEeBMEefBjdcpUTr-y/w160-h239/image%20(1).jpg&quot; width=&quot;160&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;Casi en paralelo, otra investigación ha planteado una hipótesis más inquietante: que el manuscrito pudo diseñarse deliberadamente para resultar ilegible, como una estructura pensada para engañar a cualquier lector que intentara descifrarla. No se trataría de un idioma perdido ni de un simple galimatías, sino de un artefacto construido con la &lt;b&gt;intención expresa de resistir la interpretación&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Ambas líneas coinciden en algo relevante: el Voynich sigue sin rendirse, pero ya no se le considera invencible por definición. El terreno de juego, dicen los especialistas, ha cambiado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Por qué nos sigue importando&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Más allá de la curiosidad criptográfica, el Voynich plantea una pregunta filosófica de fondo: ¿qué hacemos ante un texto que se resiste absolutamente a nuestros instrumentos de conocimiento? En una época dominada por la promesa de que la inteligencia artificial puede descifrarlo todo, el manuscrito funciona como recordatorio de humildad epistemológica. No todo objeto simbólico cede ante la potencia de cálculo. A veces, el sentido —si existe— sigue siendo terreno exclusivamente humano, o quizás ni siquiera eso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El Voynich seguirá ahí, resistiendo, mientras cada generación proyecte sobre sus páginas su propia obsesión por descifrar lo indescifrable.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;Resumen.&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Manuscrito_Voynich&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Manuscrito Voynich&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;: seis siglos sin que nadie lo descifre. Un&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;libro que la inteligencia artificial tampoco logra leer.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Voynich, el libro que desafía a criptógrafos e IA por igual.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Humildad epistemológica: lo que el Voynich nos sigue enseñando.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El Manuscrito Voynich y los límites del conocimiento humano. L&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;a escritura que parece idioma sin serlo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;🕮 ¿Y si el mayor misterio de la historia de los libros sigue esperando a su primer lector? &lt;a href=&quot;https://t.co/ZHoiBmNeuR&quot;&gt;https://t.co/ZHoiBmNeuR&lt;/a&gt; El Manuscrito Voynich, escrito hace más de seis siglos, desafía a criptógrafos, lingüistas e incluso a la inteligencia artificial. Sus plantas imposibles, diagramas… &lt;a href=&quot;https://t.co/eO1BmlfZ4f&quot;&gt;pic.twitter.com/eO1BmlfZ4f&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2076722024320229815?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 13, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/manuscrito-de-voynich-un-libro-que.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/jeYE4PQhsfw/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-4187748216072870013</guid><pubDate>Wed, 01 Jul 2026 07:20:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-11T21:39:58.604+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">alicante</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">biología</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">fauna</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">naturaleza</category><title>Cotorra argentina: Mascota convertida en especie invasora</title><description>&lt;center&gt;&lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/55383725587&quot; title=&quot;Cotorra argentina: Mascota convertida en especie invasora&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Cotorra argentina: Mascota convertida en especie invasora&quot; height=&quot;375&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/55383725587_9de8b9c90c.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;//embedr.flickr.com/assets/client-code.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-size: small; font-weight: normal;&quot;&gt;Se merece un post la cotorra argentina,&amp;nbsp; entre la fascinación biológica y el conflicto urbano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;Quien pasee hoy por cualquier parque mediterráneo, de Bilbao a Alicante, reconoce enseguida ese bullicio verde y persistente entre las palmeras. Se trata de &lt;/span&gt;&lt;em style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;&lt;b&gt;Myiopsitta monachus&lt;/b&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; text-align: left;&quot;&gt;, la cotorra argentina o cotorra monje, un psitácido sudamericano convertido en uno de los casos más elocuentes de lo que la ecología llama especie exótica invasora. Su historia, sin embargo, merece leerse más allá del titular alarmista: es también una lección sobre cómo la globalización de las mascotas altera silenciosamente los ecosistemas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Originaria de &lt;b&gt;Argentina, Uruguay, Paraguay, Bolivia y el sur de Brasil&lt;/b&gt;, la cotorra monje llegó a Europa a través del comercio de aves de compañía en los años setenta. La primera cotorra documentada en la Comunidad Valenciana apareció en el puerto de Valencia en 1985, y desde entonces su expansión no se ha detenido. Lo singular de esta especie, frente a la mayoría de los loros, es su comportamiento constructor: nidifica de forma comunitaria, tejiendo nidos de ramas espinosas que varias parejas comparten simultáneamente, y que pueden alcanzar pesos considerables, instalados en árboles, palmeras, torres eléctricas o antenas de telecomunicación.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj1nvWR1pdl4yvMJhVd32advpLMOCjRVJ0pYYFOVI_lJnDpkZXRLrLRkw4m-qcOFQk_PDe9bjGonm2zaYRrpOqe6X-JtQw9UQDg6CzFWdso9VeQbti-D0DnzAXFbVVrS0zV300M5YK0TRjIXkkqYMW1XnNMyjJW9ZiwqWDsAemw5X9dJxpEMTg1/s2047/55385053875_ae29040fec_k.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2047&quot; data-original-width=&quot;1152&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj1nvWR1pdl4yvMJhVd32advpLMOCjRVJ0pYYFOVI_lJnDpkZXRLrLRkw4m-qcOFQk_PDe9bjGonm2zaYRrpOqe6X-JtQw9UQDg6CzFWdso9VeQbti-D0DnzAXFbVVrS0zV300M5YK0TRjIXkkqYMW1XnNMyjJW9ZiwqWDsAemw5X9dJxpEMTg1/s320/55385053875_ae29040fec_k.jpg&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Ese rasgo gregario explica su éxito colonizador y también el conflicto que genera. Su dieta variada —frutos, semillas, hojas, larvas de insectos— le permite adaptarse con facilidad al entorno urbano, mientras sus colonias compiten por cavidades y recursos con aves autóctonas. Desde 2011, la especie figura en el Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras, lo que &lt;b&gt;prohíbe legalmente su introducción, posesión, transporte y comercio, aunque las poblaciones ya asentadas siguen creciendo en Cataluña, Murcia, Andalucía y la propia Comunidad Valenciana&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El debate sobre cómo gestionarlas ilustra bien las tensiones de la ética ambiental contemporánea. Frente al sacrificio como método expeditivo, distintas administraciones exploran alternativas menos lesivas: esterilización, captura selectiva o regulación del hábitat urbano. &lt;b&gt;Zaragoza &lt;/b&gt;se cita habitualmente como el caso español de gestión exitosa, gracias a un seguimiento sistemático y sostenido en el tiempo, mientras que en la mayoría de municipios la improvisación y la falta de coordinación entre administraciones agravan el problema año tras año.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Para quienes disfrutamos observando la naturaleza junto a nuestros nietos, la cotorra argentina ofrece además una oportunidad pedagógica notable: permite explicar de forma tangible qué es una especie invasora, por qué la suelta irresponsable de mascotas tiene consecuencias ecológicas duraderas, y cómo la convivencia entre ciudadanía, ciencia y política pública exige paciencia y rigor antes que soluciones simples. Alicante, con su clima benigno y su tradición de palmerales, es escenario privilegiado para esa lección al aire libre: basta alzar la vista hacia una palmera bulliciosa para iniciar una conversación sobre biodiversidad, responsabilidad y los límites de nuestra intervención sobre el mundo natural.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b&gt;La cotorra monje no es, en el fondo, la villana de la historia&lt;/b&gt;. Es el espejo de nuestras propias decisiones —comerciales, domésticas, urbanísticas— devuelto en forma de plumaje verde y nidos imposibles.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote class=&quot;twitter-tweet&quot;&gt;&lt;p lang=&quot;es&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;🦜 ¿Has visto las cotorras argentinas que llenan de vida —y también de polémica— los parques de Alicante? La cotorra monje es una de las aves invasoras más exitosas de Europa: inteligente, sociable y capaz de construir enormes nidos comunitarios. Su expansión plantea un gran reto…&lt;/p&gt;&amp;mdash; Mikel Agirregabiria (@agirregabiria) &lt;a href=&quot;https://x.com/agirregabiria/status/2075484038211473644?ref_src=twsrc%5Etfw&quot;&gt;July 10, 2026&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://platform.x.com/widgets.js&quot; charset=&quot;utf-8&quot;&gt;&lt;/script&gt;

&lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@agirregabiria/video/7660794697496972566&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7660794697496972566&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@agirregabiria?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@agirregabiria&quot;&gt;@agirregabiria&lt;/a&gt; &lt;p&gt;Cotorra argentina, también conocida como cotorra monje (Myiopsitta monachus).&lt;/p&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-7645502203826064146?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original - ×͜× Rᴏʙᴇʀ 💎Mᴜ́sɪᴄᴀ✅&quot;&gt;♬ sonido original - ×͜× Rᴏʙᴇʀ 💎Mᴜ́sɪᴄᴀ✅&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;

&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/07/cotorra-argentina-mascota-convertida-en.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj1nvWR1pdl4yvMJhVd32advpLMOCjRVJ0pYYFOVI_lJnDpkZXRLrLRkw4m-qcOFQk_PDe9bjGonm2zaYRrpOqe6X-JtQw9UQDg6CzFWdso9VeQbti-D0DnzAXFbVVrS0zV300M5YK0TRjIXkkqYMW1XnNMyjJW9ZiwqWDsAemw5X9dJxpEMTg1/s72-c/55385053875_ae29040fec_k.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-6226792693428983024</guid><pubDate>Sun, 28 Jun 2026 16:51:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-06-30T18:51:42.873+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">arquitectura</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">bilbao</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">guggenheim</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">museo</category><title>Harvard sobre el “Efecto Bilbao”: Más allá del Guggenheim</title><description>&lt;center&gt;
&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/pm-wWZDNUJs?si=XhnGckgjpw9kH1mV&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); font-family: inherit;&quot;&gt;Un reciente caso de enseñanza del &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.cityleadership.harvard.edu/wp-content/uploads/2025/05/BHCLI_TeachingCase_The-Bilbao-Effect.pdf&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Bloomberg Harvard City Leadership Initiative&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, firmado por Fernando Monge, Jorrit de Jong y Linda Bilmes, revisa la transformación de Bilbao desde una perspectiva poco habitual: no como el triunfo de un edificio singular, sino como el resultado de dos décadas de arquitectura institucional colaborativa.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;El relato arranca con una escena simbólica: en noviembre de 2017, el alcalde &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Juan_Mari_Aburto&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Juan Mari Aburto&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; recoge en Londres el premio a la Mejor Ciudad Europea y reivindica que se hable del “&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Efecto_Bilbao&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;efecto Bilbao&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;” en lugar del “&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Efecto_Guggenheim&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;efecto Guggenheim&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;”. &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Ibon_Areso&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Ibon Areso&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, durante décadas teniente de alcalde y artífice silencioso del urbanismo bilbaíno, lo resume con una frase que vertebra todo el caso: el museo de Gehry fue solo “la punta de un iceberg mucho más profundo”.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5Djkp5G99oL4VAaCbzUSLloK_6O394ZjPJY_oUKFx4Vjb_yOUKUkveC-2KzRedBlZdDUqHPFDZFEU3T5ojXP6PC908VjiE2wb-v7p7HrnMWd6eaUho7xPMEMw-LQ7bSdGxrHTjqX7vzBB9FTN9PxuFO-phKq9Gr8jDNpiWFrQUd4yWOe4tgla/s640/18057646654_b2898020a1_o.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;214&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5Djkp5G99oL4VAaCbzUSLloK_6O394ZjPJY_oUKFx4Vjb_yOUKUkveC-2KzRedBlZdDUqHPFDZFEU3T5ojXP6PC908VjiE2wb-v7p7HrnMWd6eaUho7xPMEMw-LQ7bSdGxrHTjqX7vzBB9FTN9PxuFO-phKq9Gr8jDNpiWFrQUd4yWOe4tgla/w214-h214/18057646654_b2898020a1_o.jpg&quot; width=&quot;214&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Ese iceberg tiene nombre propio: &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bilbao_R%C3%ADa_2000&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Bilbao Ría 2000&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. Creada en 1992 a partir de una idea del ministro José Borrell, esta sociedad pública reunió en un mismo consejo de administración —presidido por el alcalde— a representantes de los cuatro niveles de gobierno con intereses en el río Nervión: Estado, Gobierno Vasco, Diputación de Bizkaia y Ayuntamiento. Las decisiones se tomaban siempre por consenso, sin necesidad de votar, y el modelo se autofinanciaba revalorizando suelo industrial degradado para venderlo a promotores privados, reinvirtiendo los beneficios en nuevas actuaciones.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;El caso documenta con detalle cómo ese diseño institucional convivió con una gestión política muy humana: reuniones individuales previas a cada consejo para tantear sensibilidades, largas comidas y sobremesas como espacio informal de construcción de confianza, y el compromiso simbólico de “cortar siempre juntos las cintas” en las inauguraciones. También recoge las tensiones reales del proceso: la expropiación polémica del &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Abandoibarra&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;solar de los Ybarra&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; para el &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Museo_Guggenheim_Bilbao&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Museo Guggenheim Bilbao&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, la fuerte oposición vecinal y de comerciantes, las críticas de arquitectos locales y hasta la dimisión del arquitecto &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9sar_Pelli&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;César Pelli&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; tras un cambio de diseño.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Los datos económicos respaldan el relato: entre 1996 y 2015 el PIB per cápita de Bilbao se multiplicó por más de dos, pasando de 13.561 a 30.895 euros, &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Econom%C3%ADa_de_Espa%C3%B1a&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;muy por encima de la media española&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. El Guggenheim recibió 1,2 millones de visitantes en su primer año, casi el doble de lo necesario para amortizar la inversión pública.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-kerning: none;&quot;&gt;Pero el caso termina con una pregunta abierta y muy actual: con una población que envejece y se reduce, ¿puede Bilbao repetir ese “&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.cityleadership.harvard.edu/wp-content/uploads/2025/05/BHCLI_TeachingCase_The-Bilbao-Effect.pdf&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;esfuerzo coral&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;” —la expresión que utiliza Areso— para afrontar su segunda transformación, esta vez hacia una ciudad del conocimiento? La lección de fondo, más allá de la anécdota arquitectónica, es metodológica: las grandes transformaciones urbanas no dependen de un edificio icónico, sino de instituciones capaces de alinear intereses divergentes, sostener la confianza a largo plazo y mantener una visión compartida pese al relevo político.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Para cualquier ciudad que busque reinventarse, el verdadero legado de Bilbao no es &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Frank_Gehry&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Frank Gehry&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: Es &lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Bilbao_R%C3%ADa_2000&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Bilbao Ría 2000&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;-webkit-text-stroke-color: rgb(0, 0, 0); -webkit-text-stroke-width: 0px; font-feature-settings: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-size-adjust: none; font-style: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-caps: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; font-variation-settings: normal; font-width: normal; line-height: normal; margin: 0px 0px 12px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Resumen:&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;El efecto Bilbao según Harvard: Gobernanza antes que arquitectura.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Cuatro gobiernos, un consenso: así se reinventó Bilbao.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;El “esfuerzo coral” que convirtió Bilbao en referencia mundial,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bilbao como caso de estudio: colaboración institucional y confianza&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

  &lt;blockquote cite=&quot;https://www.tiktok.com/@daremapp/video/7468306247909903648&quot; class=&quot;tiktok-embed&quot; data-video-id=&quot;7468306247909903648&quot; style=&quot;max-width: 605px; min-width: 325px;&quot;&gt; &lt;section&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/@daremapp?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@daremapp&quot;&gt;@daremapp&lt;/a&gt; El 𝘦𝘧𝘦𝘤𝘵𝘰 𝘎𝘶𝘨𝘨𝘦𝘯𝘩𝘦𝘪𝘮... o el efecto Bilbao? 🤔 La obra de Frank Gehry inició el cambio en la ciudad, pero lo impresionante es cómo Bilbao se adaptó a los nuevos tiempos 🎨. Lo que está claro es que es una parada más que obligatoria 🍲 ------------- The 𝘎𝘶𝘨𝘨𝘦𝘯𝘩𝘦𝘪𝘮 𝘦𝘧𝘧𝘦𝘤𝘵... or the Bilbao effect 🤔. Frank Gehry&#39;s work initiated the change in the city, but what is impressive is how Bilbao adapted to the new times 🎨. What is clear is that it is more than an obligatory stop 🍲. &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/spain?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;spain&quot;&gt;#spain&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/travel?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;travel&quot;&gt;#travel&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/bilbao?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;bilbao&quot;&gt;#bilbao&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/guggenheim?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;guggenheim&quot;&gt;#guggenheim&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/spain?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;spain&quot;&gt;#spain&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/travellers?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;travellers&quot;&gt;#travellers&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/tag/travelinfamily?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;travelinfamily&quot;&gt;#travelinfamily&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-7468306312142211873?refer=embed&quot; target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original - DareMapp&quot;&gt;♬ sonido original - DareMapp&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async=&quot;&quot; src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/06/harvard-sobre-el-efecto-bilbao-mas-alla.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/pm-wWZDNUJs/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-8521889861624910566</guid><pubDate>Sat, 27 Jun 2026 09:38:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-06-30T17:18:56.015+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">alicante</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ecología</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">infancia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">intergeneracional</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">naturaleza</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">nietos</category><title>Ejemplo silencioso: abuelos, nietos y verano</title><description>&lt;center&gt;&lt;a data-flickr-embed=&quot;true&quot; href=&quot;https://www.flickr.com/photos/agirregabiria/4761319591/in/photolist-8fK1r6-2ppyyjH&quot; title=&quot;Día de abuelo&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Día de abuelo&quot; height=&quot;333&quot; src=&quot;https://live.staticflickr.com/65535/4761319591_a0ab18ef4d.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;script async=&quot;&quot; charset=&quot;utf-8&quot; src=&quot;//embedr.flickr.com/assets/client-code.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Hay una pedagogía que no se enseña en ningún manual y que, sin embargo, resulta más eficaz que cualquier discurso bienintencionado: la que ejercen &lt;b&gt;los abuelos simplemente viviendo delante de sus nietos&lt;/b&gt;. Cuando la diferencia de edad entre los menores abarca de los ocho a los dieciséis años, el reto no es transmitir un mensaje único, sino sostener una coherencia que cada uno pueda interpretar desde su propio estadio de desarrollo. Una breve estancia veraniega en una casa costera ofrece, en este sentido, un laboratorio privilegiado.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El primer aprendizaje, acaso el más sutil, es el del tiempo&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;. A los setenta años, liberados ya de la tiranía productiva que organiza la vida adulta, los abuelos pueden mostrar —no explicar, mostrar— que existe &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;un ritmo distinto al de la inmediatez digital&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;. Un paseo sin destino fijo, una sobremesa que se prolonga sin que nadie mire el reloj, una tarde dedicada a observar el mar: estos gestos comunican, sin pronunciar palabra, que el tiempo lento no es tiempo perdido. Para el nieto de dieciséis años, probablemente el más expuesto a la aceleración contemporánea, este contraste puede operar como una grieta por la que se cuela una intuición valiosa: la de que la calma también es una forma de inteligencia.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqZH3uPmfsg5EJuPQm9SO6pVi45MeCgFLhJ3qEKydUuVoh6HEbHpZXb2LTN1uZt1ScrT-IWaVAIvI1knE_MxsCzw_vNTD-ZMLRAbm2XkXkvuaOUNFJeTNoYtzAZL9SwQB_l2hkVWhWXs38nYZgUdRMX8ro4aya-9VjXjrWqmPs4aBh7KobvYF4/s2763/49855892381_9fdb8e9e64_5kver.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2763&quot; data-original-width=&quot;1554&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqZH3uPmfsg5EJuPQm9SO6pVi45MeCgFLhJ3qEKydUuVoh6HEbHpZXb2LTN1uZt1ScrT-IWaVAIvI1knE_MxsCzw_vNTD-ZMLRAbm2XkXkvuaOUNFJeTNoYtzAZL9SwQB_l2hkVWhWXs38nYZgUdRMX8ro4aya-9VjXjrWqmPs4aBh7KobvYF4/s320/49855892381_9fdb8e9e64_5kver.png&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El segundo eje es el cuidado del entorno natural&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;, especialmente pertinente en un contexto costero. Enseñar a no dejar rastro en la playa, a reconocer mareas, a respetar la fauna marina, conecta de manera natural con una sensibilidad ecológica que hoy resulta más urgente que nunca. Lo interesante es que este aprendizaje se despliega en distintos registros según la edad: para el más pequeño es juego y asombro; para el de doce años, conocimiento que empieza a articularse en categorías; para el mayor, una posible puerta hacia una conciencia ambiental más amplia y políticamente informada.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Pero quizá el ejemplo más perdurable —y el que la psicología del desarrollo y la sociología de la memoria familiar coinciden en señalar como decisivo— es &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;la transmisión narrativa&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;. Contar la propia infancia, la juventud, los errores y los aciertos, no como sermón sino como relato genuino, deja una huella que ningún consejo directo logra igualar. Los nietos rara vez recuerdan lo que se les ordenó hacer; sí recuerdan, en cambio, las historias escuchadas mientras se pelaba fruta en la cocina o se jugaba una partida de cartas en el porche. Esa narrativa oral, casi artesanal, es quizá la forma más antigua de educación que existe, y el verano —con su disponibilidad de tiempo compartido— es su escenario natural.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-kerning: none;&quot;&gt;Finalmente, está &lt;b&gt;la coherencia en lo cotidiano&lt;/b&gt;: el trato hacia un vecino, la manera de resolver un imprevisto sin perder la serenidad, la gratitud expresada ante lo simple. Son gestos que no buscan ser pedagógicos y que, precisamente por eso, lo son más que cualquier intento deliberado de educar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Si hay una conclusión posible, es esta: el mejor ejemplo que pueden dar unos abuelos no es un mensaje, sino una presencia. No se trata de qué se dice, sino de cómo se vive delante de quien observa. Y &lt;b&gt;los nietos, a cualquier edad, observan siempre más de lo que parece&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/06/el-ejemplo-silencioso-abuelos-nietos-y.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqZH3uPmfsg5EJuPQm9SO6pVi45MeCgFLhJ3qEKydUuVoh6HEbHpZXb2LTN1uZt1ScrT-IWaVAIvI1knE_MxsCzw_vNTD-ZMLRAbm2XkXkvuaOUNFJeTNoYtzAZL9SwQB_l2hkVWhWXs38nYZgUdRMX8ro4aya-9VjXjrWqmPs4aBh7KobvYF4/s72-c/49855892381_9fdb8e9e64_5kver.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-12073532.post-8092234798258400948</guid><pubDate>Fri, 26 Jun 2026 09:19:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-06-30T11:24:05.623+02:00</atom:updated><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">ciencia</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">educación</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">metáforas</category><category domain="http://www.blogger.com/atom/ns#">naturaleza</category><title>El prodigio evolutivo de amamantar a un ballenato</title><description>&lt;center&gt;
  &lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; referrerpolicy=&quot;strict-origin-when-cross-origin&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/321eJk_saSY?si=beSDCayLWzruJdGn&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;533&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
  
  &lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Si como yo (aún sabiendo que las ballenas son un tipo de mamífero) no te has preguntado nunca como se nutre a un &lt;b&gt;ballenato (balleno-beboncio).&lt;/b&gt; ¿Sabías que la madre contrae músculos especializados alrededor de la glándula mamaria y eyecta la leche directamente hacia la boca abierta de la cría?. No hay succión. Hay inyección. La leche tampoco se parece a ninguna leche conocida. El proceso completo dura segundos. La cría abre la boca, la madre activa los músculos, y la transferencia termina. Una cría de ballena azul recibe hasta 600 litros de leche al día. &lt;b&gt;Engorda aproximadamente 90 kilogramos cada 24 horas&lt;/b&gt;. Mira bien: el procesa dura lo que dura el vídeo; &amp;nbsp;menos de 7 segundos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El milagro submarino: cómo se alimenta un ballenato.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hay preguntas científicas que parecen sencillas hasta que uno se detiene a formularlas con rigor. Una de ellas es esta: ¿cómo puede una cría de ballena mamar bajo el agua sin ahogarse, sin labios capaces de succionar y en el interior del animal más grande que ha existido jamás sobre la Tierra? La respuesta es un prodigio de ingeniería evolutiva.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhIs6zipZeoT7NGSa6t11qYMYHiSPbwoVqJ0XXwqXND88jteW2jSdEOySQNGpPRWYzZYm1isN9Rv0U1_Czczg4IgYu7cO7Dg3qxKpvzyaTOu3mFxGC3iOBxjytZtbY8Bdm3JDBQBq1qrZzkwB_QW4L903Skyhfc95YnHYpzaAyim25zVj-Yq9Nd/s300/imagesgfhhfjgh.jpg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;300&quot; data-original-width=&quot;168&quot; height=&quot;300&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhIs6zipZeoT7NGSa6t11qYMYHiSPbwoVqJ0XXwqXND88jteW2jSdEOySQNGpPRWYzZYm1isN9Rv0U1_Czczg4IgYu7cO7Dg3qxKpvzyaTOu3mFxGC3iOBxjytZtbY8Bdm3JDBQBq1qrZzkwB_QW4L903Skyhfc95YnHYpzaAyim25zVj-Yq9Nd/s1600/imagesgfhhfjgh.jpg&quot; width=&quot;168&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Las ballenas son mamíferos que regresan al mar hace unos cincuenta millones de años, pero conservan el imperativo biológico de amamantar a sus crías. La evolución, sin embargo, no podía trasplantar sin más el mecanismo terrestre de succión al entorno marino. Tuvo que reinventarlo por completo. Los ballenatos carecen de labios flexibles para la succión, como los que poseen la mayoría de los mamíferos terrestres. Por ello, la madre dobla sus músculos abdominales para exponer el pezón —normalmente oculto bajo pliegues de piel para mantener la hidrodinámica del cuerpo— e inyecta activamente la leche en la boca de la cría.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El proceso es tan delicado como espectacular. El ballenato recibe la leche de la madre por expulsión activa de ella, no por succión propia. La madre eleva levemente el pedúnculo caudal mientras la cría se acerca en forma oblicua a su vientre. Las sesiones duran apenas unos segundos —entre quince y cincuenta y cinco en las ballenas jorobadas— porque &lt;b&gt;la cría no puede respirar y alimentarse simultáneamente&lt;/b&gt;, y debe emerger a la superficie con frecuencia.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La eficiencia compensa la brevedad. La leche de la ballena azul contiene alrededor de un 40% de grasa y un 13% de proteínas, frente al cuatro y uno por ciento respectivamente de la leche humana. &lt;b&gt;Los ballenatos azules ingieren unos 190 litros diarios y ganan 90 kilogramos&lt;/b&gt; en cada jornada. A lo largo del periodo de lactancia, de unos ocho meses, casi duplican su tamaño, pasando de los siete u ocho metros al nacer a los quince cuando son destetados.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La ciencia aún guarda misterios en este proceso. Presenciar la lactancia en ballenas es extraordinariamente raro: en un estudio de casi doscientas parejas madre-cría de &lt;b&gt;ballenas jorobadas&lt;/b&gt; en Hawái, los investigadores solo observaron cuatro casos claros de amamantamiento. La naturaleza, en su sabiduría más antigua, reserva sus milagros más íntimos para quien tiene la paciencia de esperar.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La alimentación del ballenato es, en definitiva, una metáfora evolutiva: la vida encuentra siempre el camino, aunque ese camino transcurra a 20 metros de profundidad, en 30g segundos, a cuarenta grados de grasa y en silencio absoluto. A&lt;/span&gt;&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;sí sobrevive el mayor bebé de la Tierra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;
  
  &lt;blockquote class=&quot;tiktok-embed&quot; cite=&quot;https://www.tiktok.com/@rosi34986/video/7565289694209117447&quot; data-video-id=&quot;7565289694209117447&quot; style=&quot;max-width: 605px;min-width: 325px;&quot; &gt; &lt;section&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;@rosi34986&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/@rosi34986?refer=embed&quot;&gt;@rosi34986&lt;/a&gt; &lt;p&gt;Maravillosa naturaleza marina 🙏🐟👏 Observen cómo un ballenato se alimenta con la leche más nutritiva del reino animal. Video: Arjun Sin&lt;/p&gt; &lt;a target=&quot;_blank&quot; title=&quot;♬ sonido original  - Perupesquero&quot; href=&quot;https://www.tiktok.com/music/sonido-original-Perupesquero-7565289738790341392?refer=embed&quot;&gt;♬ sonido original  - Perupesquero&lt;/a&gt; &lt;/section&gt; &lt;/blockquote&gt; &lt;script async src=&quot;https://www.tiktok.com/embed.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;
  &lt;/center&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://feeds.feedburner.com/MikelAgirregabiria&quot;&gt;Recibe mis nuevas entradas a diario&lt;/A&gt;...&lt;/div&gt;</description><link>http://blog.agirregabiria.net/2026/06/el-prodigio-evolutivo-de-amamantar-un.html</link><author>noreply@blogger.com (Mikel Agirregabiria)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/321eJk_saSY/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></item></channel></rss>