Hendrik-Jan de blogman

Bist du bei mir - IM Jan de Wit (1949-2025)

2025-10-21T12:11:00.005+02:00

Ik wil het niet psychologiseren, maar mijn liefde voor het orgel is de liefde voor mijn vader. Ik wil je graag vertellen over een moment - 38 jaar geleden - waarbij het orgel op ons allebei blijvend indruk maakte.

Het gaat om een concert op het Alkmaarse Van Hagerbeer Schnitger-orgel in 1987. Mijn vader wilde dat weekend nog meer horen van dit instrument. Een paar dagen eerder was hij naar de ingebruikname van dit gerestaureerde orgel geweest. De bijdrage van de organist Klaas Bolt met zijn improvisatie op psalm 87 maakte grote indruk op hem.

de luiken gaan open

de registers staan klaar

het orgel speelt

Die zaterdag nam mijn vader mij en mijn broer Gert mee. We kwamen wel vaker in grote kerken. Maar de Grote of Sint Laurenskerk in Alkmaar maakte een overweldigende indruk toen ik er binnenstapte. De hoogte van het gewelf en dan... Het orgel. Wat een instrument.

Een lange draad hing uit het orgel. Het slingerde zo naar beneden tussen hemel en aarde en was verbonden met een geluidsinstallatie. Van achter de speeltafel vertelde de Haarlemse organist Klaas Bolt over de vele klanken van het orgel en liet het al improviserend horen. Fluiten, prestanten, trompetten - en niet te vergeten de vox humana's.

sprankelend beekje

vogelfluit en trompetschal

luister het orgel

De vox humana imiteert de zingende, menselijke stem. In 1725 maakte Schnitger er 2 voor dit orgel. 1 op het bovenwerk en 1 op het rugwerk. De stemmen vormen elkaars tegenhanger - alsof twee mensen een duet zingen. Klaas Bolt liet dat horen met een muziekstukje van Bach.

Het heet Bist du bei mir. Het klinkt niet voor niets melancholisch. De tekst is nogal wat. Ik zal het voorlezen en dan proberen te vertalen:

Bist du bei mir, geh ich mit Freuden

zum Sterben und zu meiner Ruh.

Ach, wie vergnügt wär so mein Ende,

es drückten deine schönen Hände

mir die getreuen Augen zu!

Ben jij met mij, zodat ik blijmoedig

kan sterven en mijn rust vinden.

Ach, hoe vredig zou mijn einde zijn

als jouw liefdevolle handen

mijn trouwe ogen zouden sluiten!

De uitvoering van Klaas Bolt op het Van Hagerbeer Schnitgerorgel stimuleerde mijn vader enorm in zijn orgelspel. Hij ging meer orgelliteratuur spelen en zette Bist du bei mir vaak op het programma in de kerkdienst. De mensen in de kerk neurieden massaal de melodie mee als hij het speelde.

Hij ontplooide zich als een echte kerkorganist. Orgelspelen bij kerkdiensten was voor hem alles. Hij gaf er alles voor op, als hij maar kon blijven spelen. Die speeltafel trok hem, altijd weer. Het was vorig jaar ook een harde klap voor hem, toen hij geen kerkdiensten meer mocht dienen met zijn spel.

de speeltafel lonkt

voor het spelen van een spel

de muziek begint

Het bezoek aan het Alkmaarse orgel zette mij ook op het spoor van de orgelmuziek. Ik was begonnen met blokfluit en nam later mijn vaders liefde voor het orgel over. Uiteindelijk is het orgel het samenspel van al die blokfluiten die je als organist tot klinken brengt. Die grote liefde voor de muziek, het orgel en het kerklied, draag ik bij mij. Daarvoor ben ik mijn vader dankbaar.

Het concert van de ingebruikname werd later uitgezonden op de radio. Mijn vader nam het op op een cassettebandje en draaide het veel. Dan neuriede hij de melodie van Bist du bei mir altijd mee.

na het doodsuur

als je adem verzwijgt

ben jij bij mij

Toelichting

In dierbare herinnering mijn vader Jan de Wit (3 mei 1949 - 13 oktober 2025).

Dit is (licht aangepaste) tekst - zonder de tranen - van mijn voordracht bij de afscheidsdienst op 20 oktober in de Oud-Katholieke kerk van Arnhem. De haiku in de lopende tekst zijn toegevoegd.

Winnaar winterkukai 2025

2025-02-19T20:05:00.011+01:00

Een e-mail met als titel 'Gefeliciteerd' zit in mijn berichteninbox. Ik ben verrast, maar ook op mijn hoede. Wie weet probeert iemand mijn wachtwoorden te ontfutselen of vraagt om geld over te maken.

Ik open het e-mailtje. Het is een bericht van de kukai waaraan ik heb meegedaan. Ik heb gewonnen bij de stemming 75 haiku's. Het thema is vuur en mijn haiku is:

wolken sprokkelen

brandhout aan de horizon

een hemels haardvuur

Ik ben helemaal blij, geef mijn adres door en herinner de organisator van de wedstrijd dat ik 3 jaar terug ook heb meegedaan én gewonnen. Over de andere keren dat ik meedeed, hou ik mij stil.

Ik krijg een boekenpakket toegestuurd. Vandaag is deze bij mij gearriveerd. Ik heb er een filmpje van gemaakt, compleet met een weergave van de haiku-verzameling in mijn boekenkast. Op 1 na heb ik geen enkel boek of tijdschrift uit het pakket dat ik kreeg.

Wat een verrassingen! Ik ben heel erg blij met de jaargangen van het multilinguaal haiku-journaal 'Whirligig', het dikke boek van Ad Antonie Beenackers: 'Ledig Erf, stel mij niet teleur', 'In memoriam' van Geert Verbeke en 'Haikool, 108 Haijnis' in Frans, Picardisch, Nederlands, Duits, Spaans en Engels.

Prachtige boeken waarvan ik nog geen enkele had, op het boek van Verbeke na. Ontzettend blij mee. Wat een leesvoer en vooral inspiratie. Het werkt heel inspirerend om korte gedichten van anderen te lezen.

Download de analyse geschreven door Lodewijk Ouwehand (PDF, 218 KB)

Lijfelijkheid - Dichter op Hofwijck 2025

2025-02-08T20:48:00.003+01:00

Het buitenhuis van Huygens aan de Vliet in Voorburg ligt in het donker van de avond. Volgens de directeur van het museum dat in het huis gevestigd is, heet dat het deemster. Een woord dat volgens hem de neerlandici wel zullen herkennen. Er zijn veel neerlandici bij elkaar op deze avond. Het is de prijsuitreiking van de gedichtenwedstrijd Dichter op Hofwijck 2025.

Constantijn Huygens

Het thema is lijfelijkheid. De inspiratie voor de tuin rondom het buiten, is voor Constantijn Huygens het menselijk lichaam. Het huis is het hoofd. Verder is alles opgedeeld in lanen en vierkanten. Armen en benen. De boomgaard vormt de buik. Over alles is nagedacht. De lanen met bomen aan weerszijden zijn bedoeld om te wandelen en te filosoferen.

Christaan Huygens

Op de zolder heeft zoon Christiaan veel uitvindingen gedaan. De uitvinding van het slingeruurwerk krijgt in het huis aandacht. Er hangt een oude slinger. We kijken er in de Sael naar. Het is een relatief klein huis. Onder de rode balken zitten we en luisteren naar een lezing. Een spoken word artiest heeft haar ervaringen verwerkt. Ze zingt haar poëzie als een lied.

Beeldgedicht

Mijn inzending voor de wedstrijd is geïnspireerd op de tuin in de vorm van een menselijk lichaam. Het gedicht heb ik geschreven in de vorm van een menselijk lichaam. Een beelddicht waarin allerlei verwijzingen naar het menselijk lichaam verstopt zitten. Als het jurylid Ad Leerintveld vertelt dat er zelfs een 'beeldgedicht' bij de inzendingen zit, weet ik dat ik niet bij de prijswinnaars zit. Anders zou hij het namelijk niet hebben gezegd.

Ook de publieksprijs gaat helaas aan mij voorbij. Voor iedereen die op mijn (beeld)gedicht 'Lichaam in woorden' gestemd heeft. Heel veel dank daarvoor.

Ouder worden

Zodoende loop ik de prachtige stapel boeken over Hofwijck mis. De 3 gedichten die winnen zijn allemaal ernstig. Gaan over ouder worden, dementie of juist over het kind zijn. Tegen deze mooie taal ben ik niet opgewassen. De winnares hoor ik later op het filmpje dat van de avond gemaakt is, heeft 12 jaar geleden ook de wedstrijd gewonnen. Ze is dus al Dichter op Hofwijck. Nu met een dubbele titel.

Al met al een heerlijke avond. Het is al een feest om op Hofwijck te gast te zijn in het huis van de familie Huygens. Wat een heerlijkheid.

hoofd hart en handen

hofwijck de binnenwereld

voor een buitenplaats

De leeslijst van 2024

2025-01-03T21:28:00.004+01:00

2024 is een leesjaar geweest zoals ik nog nooit gehad heb. Veel meer kan ik op dit moment ook niet. Het schrijven valt mij zwaar. Het lukt in zeer beperkte mate en daar blijft het bij. Het lezen is heerlijk. Al bespreek ik geen boeken en maak ook minimaal aantekeningen bij wat ik lees. Ik geniet vooral en laat mij meenemen door het verhaal. Heerlijk om zo uit de dagelijkse werkelijkheid te ontsnappen.

Romans

Wat een prachtige boeken heb ik dit jaar mogen lezen. Ik heb er echt immens van genoten. Ik mocht de nieuwe romans van Jan van Aken, Ilja Leonard Pfeiffer en Christiaan Weijts lezen. Daarnaast de 3 romans die Louis Paul Boon schreef over het Aalst rond 1900. Niet zo vernieuwend als bijvoorbeeld De Kapellekensbaan, maar zeker wel de moeite van het lezen waard.

Dichtbundels

Ook heel veel gedichtenbundels. Intrigerend hoe de poëzie zich ontwikkeld de laatste jaren. Heel veel Engelse gedichten of dichtregels staan er in de dichtbundels. Een modegril waar ik niet zo goed aan kan wennen. Ik hou veel te veel van korte gedichten en het spelen met de Nederlandse taal. Voor mijn gevoel ben ik het afgelopen jaar hierin echt beter geworden.

Tuinboeken

Daarnaast mocht ik de tuinboeken van Jan Graafland lezen. Wat een man. Ik herken veel in zijn verhalen over de tuin en zijn grote liefde voor poëzie. Hij heeft jaren geleden de stap van kantoor naar de natuur gemaakt. Een stap waar hij geen spijt van heeft. Dat hij achter de computer moet om te schrijven, lijkt voor hem een weerstand die hij moet overwinnen. Maar hij kan het prachtig.

Vergeet het indrukwekkende boek Kleine natuur, De wonderlijkste soortenrijkdom van een stadstuin van stadsgenoot Renze Borkent ook niet. Wat een boek is dat. Hij verzamelt meer dan een jaar lang alle soorten aan dieren die hij in zijn tuin tegenkomt. Daarbij richt hij zijn stadstuintje zo vriendelijk mogelijk in. Je staat versteld hoeveel soorten dat naar zijn kleine tuin lokt.

Misdaadverhalen

Tot slot mocht ik de thrillers van Robert van Gulik ontdekken. Prachtige misdaadverhalen, ingebed in het oude China. De historische figuur van rechter Tie is al veel ouder, uit de 7e eeuw, maar Robert van Gulik was erg thuis in de 17e eeuw. Dezelfde tijd als waarin Bertus Aafjes zijn Rechter Ooka-mysteries laat afspelen. De laatste is duidelijk geïnspireerd op de Japanse volksverhalen over deze bijzondere rechter uit de 17e eeuw.

Lenen bij de bieb

Allemaal boeken die ik mocht lezen. Ik lees heel veel boeken die ik bij de bibliotheek leen. Niet zoveel boeken in deze lijst zijn in mijn eigen bezit. Het zijn uiteindelijk 122 titels geworden. Niet alles wat ik gelezen heb. Ik heb een saai psychologieboek terzijde gelegd. Te weinig inspirerend. Ik hoef niet perse alles te lezen. Of het boek Merkstenen van Dag Hammerskjöld bijvoorbeeld. Dat lees ik tergend langzaam. Bijzonder traag lees. Misschien staat het volgend jaar op mijn lijst. Als ik snel genoeg lees.

De lijst gelezen boeken van 2024

Georges Duby: De kathedralenbouwers, Portret van de middeleeuwse maatschappij 980-1420 (360 pp)
Claudia Rankline: Citizen, Amerikaanse lyriek (187 pp)
Jos Joosten: Hoera! Een boek over Nederlands en Nederlandse letterkunde van nu (215 pp)
Daniëlle Lakeman en Iris Zaagman: Dutch Girls in Museums, Nieuwe kijk op kunst (240 pp)
Michael Pollan: Een plek voor jezelf, De architectuur van een dagdroom, het ontwerpen en bouwen van een huisje (366 pp)
Roel Binnendijk & Jeroen Siebelink: Onder de beesten, Undercover in de bio-industrie (318 pp)
Gerard Aalders: De toekomst van Oranje, van Willem de Eerste tot Willem de Laatste (304 pp)
Ilja Leonard Pfeijffer: Alkibiades (944 pp)
Herman Leenders: Het voorland, gedichten (66 pp)
Diederik Stevens: Hoogtij langs de Seine, Nederlandse schrijvers en kunstenaars in Parijs (512 pp)
Simon Vinkenoog (samenstelling): Moeder gras, Een boek over marihuana (120 pp)
Erdmute Klein en Annelies Rigter: Schrijvers & hun huizen (176 pp)
13. Max Pam, Hans Renders, Piet Schreuders: Het universum van Willem Frederik Hermans (452 pp)
Lisa Doeland: Apocalypsofie, Over recycling, groene groei en andere gevaarlijke fantasieën (174 pp)
Simon Vinkenoog: Zolang te water (176 pp)
Simon Vinkenoog: Hoogseizoen (160 pp)
Erich Kästner: Lyrische huisapotheek, vertaald door Driek van Wissen (104 pp)
Louis Paul Boon: Wapenbroeders (180 pp)
Johannes van der Sluis: De groenvoorziening (176 pp)
Piet Gerbrandy: Niets dan dit, Een lijflied voor de ziel (100 pp)
Eva Meijer: Het witste woord, Gedichten (62 pp)
Maaike Meijer: Radeloze helden, De verbeelding van mannelijkheid in literatuur en film (256 pp)
Gerrit Kouwenaar: Verzamelde gedichten (926 pp)
Rick Honings: De ontdekking van Insulinde, Op reis in Nederlands-Indië in de negentiende eeuw (556 pp)
Nachoem M. Wijnberg: Hoe het werkt, Gedichten (116 pp)
Matsuo Bashõ: Verzamelde haikus, vertaald door Jos Vos (504 pp)
Renze Borkent: Kleine natuur, De wonderbaarlijke soortenrijkdom van een stadstuin (208 pp)
Yentl van Stokkum: Winterbloeiers, Gedichten (96 pp)
Jan Lauwereyns: Zombie zoekt ziel geno(o)t, Gedichten (69 pp)
Bart Chabot: Ooievaarsblues (63 pp)
Stefan van Swieten: The Grand History of Cannabis, The Dutch (60 pp)
Georg Wilhelm Steller: Tussen Kamtsjatka en Alaska, vertaald en nawoord door Mark Nieuwenhuis (223 pp)
Sebastiaan Chabot: Olifantenpaadjes (364 pp)
A.F.Th. van der Heijden: Zogkoorts (324 pp)
Caroline van Santen (red.): De omgekeerde wereld van Adriaen van de Venne (96 pp)
André Schreuders: Langs de Kapellekensbaan, nawoord van Jos Muijres (48 pp)
Frans Thuijs: Galg en rad, Verhalen uit de geschiedenis van de lijfstraffelijke rechtspleging (256 pp)
Nelleke Noordervliet: Paleis op wielen, Een treinreis (72 pp)
Filip Rogiers: Nagenoeg, gedichten (64 pp)
Louis Paul Boon: Eros en de eenzame man (137 pp)
Lotte Jensen: Rampen, Een nieuwe geschiedenis van Nederland (293 pp)
Hans van Straten: De omgevallen boekenkast (370 pp)
F. Starik: Moeder doen, Liefde in tijden van zorg en ouderdom (256 pp)
Sofie Verdoodt: Anker Kruis Hart, Gedichten (44 pp)
Arnon Grunberg/Klaas Gubbels: De geschiedenis van mijn opklapbed (36 pp)
Louis Paul Boon: Het nieuwe onkruid (89 pp)
Jan van Aken: Het xoanon (616 pp)
Sytse Jansma: Rozige maanvissen, gedichten (62 pp)
Franco Tanel: Treinen (328 pp)
Bert Herps: We zijn er geweest, een filosofische ontdekkingsreis door het antropoceen (256 pp)
Eva Vriend: Het eiland van Anna (272 pp)
F. Starik: Klaar, Afscheid van moeder en zoon (288 pp)
Paulo Coelho: Hippie (280 pp)
Kristof Smeyers: Wolf, wildernis geschiedenis (208 pp)
Judith Herzberg: Jo (104 pp)
Jens Meijen: Sunset industries, gedichten (62 pp)
Simone Atangana Bekono: Marshmallow, gedichten (78 pp)
Joseph Roth: Tussen de legers, grensreportages (144 pp)
Kees ‘t Hart: Het vogelkerkhof, gedichten (70 pp)
han van wieringen: homeland noordholland, gedichten (40 pp)
Frida Vogels: De harde kern 3: Met zijn drieën (768 pp)
Simon Vinkenoog: Wij helden (186 pp)
Alex Boogers: De schrijver als samoerai (174 pp)
Rob Bijlsma: Kerken van goud, dominees van hout (352 pp)
Aart Hoekman: Mag de sirene aan? De laatste jaren van Maarten Biesheuvel (96 pp)
Dorpsoudste de Jong: Stuk hout, Gedichten (120 pp)
Barbara Pavinati: Het staat op mijn voorhoofd geschreven, Een pleidooi voor schrijftherapie (96 pp)
Wernard Bruining: Helende Hennep (320 pp)
Jack Kerouac: Eenzame engelen (460 pp)
Basho: De herfstwind dringt door merg en been (168 pp)
Wouter de Koning: Altijd 17 (88 pp)
Esther Schreuder: Tonia Stieltjes, Activiste, model en wilskrachtdokter, biografie (368 pp)
Erik Bindervoet: Over het werkelijkheidsgehalte van de werkelijkheid, Gedichten (96 pp)
Dorota Walczak: Noordzee, Gedichten vertaald door Kris van Heuckelom (44 pp)
Peter Verhelst: Zabriskie, gedichten (110 pp)
Jelle Brandt Corstius: Spullen brengen (184 pp)
Dewi de Nijs Bik: Indolente, gedichten (84 pp)
Titi Zaadnoordijk: Vreugde is ook een soort liefde, gedichten (72 pp)
Clark Strand: Het dichten van haiku en de geestelijke reis (206 pp)
Yu Kwang-chung: De nachtwaker, Selectie, vertaling en voorwoord Silvia Marijnissen (88 pp)
Christa Anbeek en Ada de Jong: De berg van de ziel, Persoonlijk essay over kwetsbaar leven (238 pp)
Louis Paul Boon: Pieter Daens (786 pp)
Louis Paul Boon: De zwarte hand (296 pp)
Louis Paul Boon: Het jaar 1901 (232 pp)
Annet Schaap: De meisjes, Zeven sprookjes (248 pp)
Ben te Raa: Boomverhalen, Een kleine geschiedenis van Almere (104 pp)
Mischa Andriessen: Pieta, gedichten (135 pp)
Koen van Wijk: De roem van Boskoop, De geschiedenis van een befaamd kwekersdorp (224 pp)
Gershwin Bonevacia: De stad is ook van mij, Gedichten (64 pp)
Zeven, Aldichter verzameld werk vii (62 pp)
Anthony Doerr: Wolkenstad (640 pp)
Katharina Smeyers: Ezelsoren en wolfstanden, De geschiedenis van het boek (800-1500) (136 pp)
Anoek Smies: Mijn cloud, die de uwe is, Gedichten (68 pp)
Jan Graafland: Aarde roeren (258 pp)
Jan Graafland: Groene genade, verhalen van tuinman (290 pp)
Sasja Janssen: Mijn vader zegt entropie mijn moeder logica, Gedichten (70 pp)
Andre Donker: Wolf & maatschappij (124 pp)
Michiel J. Ris: Broersgedicht (64 pp)
Ghayath Almadhoun: Ik heb een afgehakte hand voor je meegenomen, teksten en kanttekeningen (46 pp)
Detlev van Heest: Parkeren in Hilversum, Roman (544 pp)
Baart & Van den Boomen: Leven onder het luchtruim (400 pp)
Nathan Thrall: Een dag uit het leven van Abed Salama, Een Palestijnse tragedie (288 pp)
Otto de Kat: Autobiografie van een flat (176 pp)
Kees Witteveen: The making of Basho in de Banne (56 pp)
Ada d’Adamo: Als van lucht (176 pp)
Bertus Aafjes: Rechter Ooka-mysteries (224 pp)
Marieke Groen: Het verhaal van mijn schaarste, Een memoir (224 pp)
Willemijn van Dijk: Romeinse sporen, Een treinreis (96 pp)
Christiaan Weijts: De goddelijke comedyclub (432 pp)
Voskuil: Ik ben ik niet (256 pp)
Robert van Gulik: Zes zaken voor rechter Tie (136 pp)
Robert van Gulik: Het Chinese lakscherm (170 pp)
Robert van Gulik: De parel van de keizer (162 pp)
Robert van Gulik: Het spook van de tempel (170 pp)
Yosa Buson: Oog in oog met de maan, haiku's (60 pp)
Sophia Blyden: Dobberen, Gedichten (64 pp)
Hannah Chris Lomans: Een lichaam dragen, Gedichten (88 pp)
Erik Jan Harmens: Het grote autismeboek (544 pp)
Friederike Mayröcker: Alle omhelzingen, Gedichten (92 pp)
Henk Ester: Kameren van vuur, gedichten (80 pp)
Jabik Veenbaas: Kamermuziek (50 pp)
Gerard Reve: De avonden (258 pp)

Rekensommetjes

Het zijn uiteindelijk 122 boeken die ik uitgekregen heb vorig jaar. Een hele lijst. Ik heb elke maand gemiddeld 12 boeken gelezen; bijna 3 per week. Een ongelooflijk aantal. Er zitten veel dunnere dichtbundels bij maar ook werken van 926 pagina's. Zo kom je op een totaal van 26.525 bladzijden. Gemiddeld telt elk boek bijna 218 pagina's.

Dat is het lekkere van lezen. Gewoon de boel aan de kant, telefoon ver buiten handbereik en gaan lezen. Heerlijk! Iedereen aan te raden en dan vooral buiten de vakanties.

Notre-Dame

2024-12-08T17:53:00.007+01:00

De treinreiziger die van zuid naar noord reist, moet door dwars door Parijs. Om van het Gare de Lyon naar station Nord te gaan. Er rijdt geen trein tussen die stations. Hij moet met de metro. Zie het voor je. Een gezin, vader, moeder en 3 kinderen met veel koffers. Voor de oudste van 12 jaar een tentje en een aparte stoel. De gehuurde tent heeft van alles 4 in plaats van 5.

Hij loopt daar met een heel zwaar wagentje. Het wagentje kent hij van de bejaarde vrouwen die ermee winkelen. Zijn oma heeft er ook eentje. Hier ligt een oranje tentje op. Geleend van kennissen. Bovenop een schuimmatras met veel bubbeltjes. Licht in gewicht, groot in volume.

Bij een metrostation gaat het fout. Zijn broertje en zusje stappen ineens uit. De lamp boven de deur brandt. Hij gaat dicht. Er klinkt een lange toon. De moeder gilt. De vader snelt naar de deur en trekt het broertje en zusje naar binnen. Dat scheelt maar een haartje. Hoe zou het gegaan zijn als de metro was gaan rijden, zonder het broertje en zusje? Een nachtmerrie rond het middaguur in Parijs.

De schrik zit er goed in. Als het gezin een jaar later weer naar Frankrijk gaat en weer zo'n overstap dreigt, besluiten ze er een nachtje Parijs aan vast te plakken. Een goedkoop hotelletje niet ver van het Gare du Nord. Dan kunnen ze meteen wat van de stad zien. Onder de Eiffeltoren staan is mooier dan de rechtop staande smeedijzeren constructie van klinknagels versnellend en vertragend op een viaduct vanuit een vies metroraam te zien.

Twee aparte kamers. De jongens slapen bij vader. Het meisje bij moeder. Ze zien de hoogtepunten van de stad. De Sacré-Coeur en Montmartre 's avonds. De volgende dag de Eiffeltoren en de Notre-Dame. Een enorme kerk, de beroemde Franse kathedraal. Het Middeleeuwse symbool van katholiek Frankrijk.

Ze lopen door de kathedraal en vergapen zich aan de beelden. Er is geen dienst zoals gisteravond in de Sacré-Coeur. Ze beklimmen de traptreden van de noordelijke toren en zien de berg waar ze gisteren stonden. Ook zien ze de Eifeltoren die ze straks niet meer zullen beklimmen. Ze hebben de dure torenbeklimming van de Notre-Dame al gehad.

De jongen maakt zich zorgen. Hij slaapt voor het eerst in een hotel. In een tweepersoonsbed met zijn vader en broertje. Het laken scheurt die morgen als hij wakker wordt en zijn benen rekt. Hij durft het niet te vertellen en heeft de lakens wit weggemoffeld op het bed. Zouden ze het ontdekken? En ze gaan die middag terug om de koffers nog op te halen.

De mensen bij de balie zeggen gelukkig niks en ze gaan naar het vlakbij gelegen station. Nog een croissantje en stokbrood voor onderweg. Het laatste voor vandaag. Vanavond ligt hij weer in zijn eigen bed en zijn eigen lot. Onbevlekte lakens onder het schuine zolderdak.

de klokken luiden
diepe donkere galmen
klepelen vroeger

Vruchtbaar - Reis door Het Natuurkunstpark 2024

2024-10-24T15:52:00.008+02:00

Dit jaar is het thema van Natuurkunstpark 2024 Vruchtbaar. Ik bezocht het park op 4 augustus en op 26 augustus nog een keer. Geïnspireerd door de kunst en de zomer ontstonden verhalen, gedichten en tekeningen.

Het is een reisverhaal. Een voettocht door het natuurpark Lelystad. Verwonderend over alles wat ik tegenkom. De bomen, de mensen, het gras en de dieren. En natuurlijk de kunst door 11 Flevolandse kunstenaars en een 12e kunstwerk van de bezoekers aan het Natuurkunstpark.

Vruchtbaar

Een buitenexpositie in het Natuurpark Lelystad. De 20e. Ik ben bijna 3 weken geleden geweest. Vond 10 van de 11 werken langs de route. Niet alles in één keer. Gelukkig vond ik 3 gemiste kunstwerken wel bij mijn fietsrondje. Voor het laatste nog een hele ronde gefietst, maar niets gevonden. Onmogelijk om het te vinden. Het grote nadeel van de tocht wandelend afleggen. Als je iets mist, moet je het helemaal overdoen.

Dat geldt nu niet. Ik kan rustig kijken, want ik weet waar 10 van de 11 kunstwerken staan. Ik hoop het 11e en laatste werk nu wel te vinden. Het moet iets zijn met een soort zwangere buiken in het gras. Helderwit zoals alleen gips kan zijn. Geen idee of het vandaag lukt. Het is een missie. De regen valt onderweg. We nemen het risico maar.

beelden rennen langs

fietsen zoemen elektrisch

niemand heeft haast hoor

Rode streep

Het is rustig in het Natuurpark. Zelfs bij de ingang stroomt het niet over van de mensen. De vorige keer was dat wel zo. De reis begint met de ansichtkaarten bij de ingang. Voor de route en waarnaar we moeten zoeken. De gedichten van Hein Walter staan er ook bij. Op het kaartje staat een nieuwe rode streep. De route stond er niet goed op aangegeven. Ik loop de route andersom dan de vorige keer.

getekende lijn

rood ingekleurd op de kaart

andere wegen

De wandeling begint dus waar ik de vorige keer eindigde. Een op haar zij liggend, hurkend wezen. Door midden gesneden bij de middel. Precies op dat punt groeit een roos vanuit haar achterste. De figuur ligt als een ineengedoken slachtoffer van de vulkaanramp van Pompeji. Die zijn teruggehaald in gips. Indrukwekkende wezens. Deze figuur ligt in het gras. Je kunt niet goed achterhalen of het een man of een vrouw is. Het wezen mist een gezicht. Het vlak in de afdruk van het beeld zouden lange haren kunnen zijn.

gekrulde houding

ik sla een arm om mij heen

rozenstruik mijn buik

Teckel

Een oudere vrouw loopt met haar teckel in het natuurpark. Ze noemt hem Thijs. Hij gedraagt zich precies zoals een teckel. Bezig met de hogere dingen zoals bij een teckel hoort. Stilstaan. Ruiken. Er zijn zoveel belangrijkere kwesties dan achter de bazin lopen. Ze trekt aan het tuigje. Thijs vindt helemaal niet dat hij verder moet. Het grassprietje waaraan hij ruikt is veel interessanter.

de teckel blijft staan

de bazin stapt stram vooruit

het gaat van sjok sjok

Een flink eind lopen over de paden. Lange lanen op een soort dijkjes ontsluiten het park. De wegen zijn verhard met schelpen. Soms knispert een fietser achter je. Je hoort de uitgewoonde en gekraakte huisjes van zeedieren onder je voeten kraken. De populieren wijzen metershoog. Bladeren ritselen bij elke zucht wind. Als het wat harder waait, lijkt het wel op het ruisen van de zee. Verder hoor je niks. Alleen die lange laan met bomen aan weerszijden. Zo ver je kan kijken tot een flauwe bocht de verdere weg voor je verbergt.

de lange lanen

verklappen niet dat halfweg

een dode boom bloeit

Familie

We zoeken een gezin. Vader, moeder en 2 kleine kinderen. Ze zien er onooglijk uit. Zonder gezicht. Er gaapt een opening bovenin. Of opzij. Dat kan ook. De borsten van moeder steken omhoog naar links. Een buikje verraadt kinderen of eetlust. Misschien allebei. De uitstulping is een uitdagende poenie of de aanzet van een halfslachtige penis. Kan ook een poging tot een laaghangende borst zijn. Benen, buik en romp zijn duidelijk herkenbaar.

bij de modderpoel

papa, mama, kinderen

veilig brandnetels

Pa, ma en kroost staan verstopt in de bosschages. Ergens voor een poel. Het groene kroos van de poel wekt tot waakzaamheid. Het kan zomaar mis gaan. Dat moet je niet hebben. Een misstap is genoeg voor de verdrinkingsdood. Of het groene monster verslaat je. Het duikt als een legereenheid uit het bekroosde water op. Je weet heus wel dat het onzin is maar de droom groeit over de groene droesem.

vader moeder kind

de omgevallen bomen

verbergen appels

groene brandnetels vlammen

prikkelbare familie

(Naar 'Gezin' van Marja Thijssen)

Gebedsvlaggetjes

Het labyrint van energie van André Broens is mijn reden om naar het natuurpark te gaan. De vlaggetjes zijn geknipt uit de lappen stof die zijn moeder naliet. Hij heeft ze allemaal op dezelfde lengte afgeknipt. Een paar grote hekken zoals bij bouwplaatsen, heeft hij neergezet. De lapjes stof hangen eraan. Ze blazen mee op de wind. Ze verwijzen naar gebedsvlaggetjes zoals in Lhasa van de Boeddhistische monniken.

achter rietkragen
verdwalen gebedsvlaggen
kwakende kikkers

Je komt er via een hoge populierenlaan. Het lijkt wel of alleen bos om je heen is. Vlaggetjes aan een boomstam vertellen dat je dit zijpad moet inslaan. Anders zou je het niet zien. Zo verstopt zit het plekje van het labyrint. De vlaggetjes aan de bomen vertellen hoe je moet lopen. Ze vormen een wegwijzer voor elke mysticus die hier het pad afdwaalt.

de hoge rietkraag

oneindige wind

vlaggetjes bidden

Het labyrint staat prachtig bij het water. Vanuit het restaurant zie je de kleurrijke rekken staan achter de rietkragen. Precies nog voor de bomen. Wij staan voor het labyrint, betreden de ruimte en voelen een bijzondere mystiek. Het heeft zijn eigen geheimen. De wind en ruimte geven ze langzaam prijs. De vele kleuren en het zachte fladderen van de stofjes op de wind. Ze maken deze plek aan het water nog paradijselijker.

vol bewondering

door het labyrint gegaan

vergeten bidden

(Naar 'Labyrinth of Energy' van André Broens)

Protest

De bocht om. Een andere laan. Andere bomen vergezellen je op weg naar het volgende kunstwerk. Het water links en rechts geeft de laan een ander karakter van waar je net liep. Op de driesprong twee bomen. Eromheen een protest van borden, spandoeken en afzetlinten. Het is een protest voor de kunst. Je kunt op het stoeltje zitten en een selfie maken. Als je het ermee eens bent. Ook als je het er niet mee eens bent. Ik ga zitten, bal mijn vuist en kijk boos met een zelfverzekerde protestblik in de camera. Lippen op elkaar geperst. Klik.

de borden schreeuwen

stilletjes tussen 3 bomen

kunstdemonstratie

(Naar 'Klein, lief protest' van Aleksander Willemse)

Het is rustig in het park. Het lijkt of iedereen op vakantie is en de schoonheid hier mist. De wind en de wolken doen de rest. Iedereen verblijft liever elders dan hier te lopen. Terwijl hier alles zo in evenwicht is. Het gras, de bomen. De lege paden waaraan de bomen al voorzichtig herfst verraden. De lindebomen pieken gele bladeren aan het einde van hun takken. Ze schommelen op de wind en doen alsof het oktober is. Terwijl ik hier loop in augustus. Is het klimaat van slag, ben ik van slag of zijn het alleen de bomen die uit de seizoenen willen stappen?

gele toppen

steken uit de lindeboom

herfsttooi in zomer

Hoge hangmat

Dan kom je terecht op het pad naar het volgende object. Een hoog net dat als een hangmat tussen de bomen hangt. Het net is groen. Kom je dichterbij en dan zie je dat er blaadjes bovenop een laag schelpen liggen. Het moet verwijzen naar het strand, de zee en uiteindelijk ook wel bij de schepping en vruchtbaarheid. Zo door de zon gezien lijkt het wel of er water in de hangmat staat. Een troebel watertje ontstaat. Zelfs de bladeren vallen helemaal in dit plaatje van de zee.

de wind golft de zee

hoog tussen de bomen in

hangmatten schelpen

(Naar 'Het wiegende water' van Ninette Koning)

Krak

De afwisseling van bomen en water maakt het natuurpark tot een bijzondere plek. De brede lanen onder de hoge bomen, doen de rest. Verrassend als je een hoekje om gaat. Ik heb het vorige keer andersom gelopen en verwacht nu Mannie Krak te vinden. De in wit plastic verpakte delen, waarover een slang is gedrapeerd. Je moet er zo voor staan dat de slang een geheel is.

de flauwe bocht door

verwacht je iets anders dan

wat in de boom hangt

Ik verraad nu wat er komen gaat, maar het komt niet. In de kale kastanjeboom hangt een groot ronde bol met een gat erin. Het spuwt als een zaaddoos allemaal kleine oranje en groene bolletjes om zich heen. Onder de boom ligt een laag opgedroogd vocht in een heel overtuigende oranjeroze kleur. Er drijven wat bolletjes in. Het beeld van Eveline Stor oogt als vruchtbaarheid in optima forma.

De kastanjeboom oogt wel heel kaal. Een paar bladeren proberen door te breken. Ze steken maar heel magertjes af tegen het imposante geraamte van de boom. Het is confronterend om een stervende boom deze stroom van kunstzaden te zien uitbraken. Kan kunst natuur redden?

zaad op de akker

uitgebraakt kleurenrijk

neergesmakt op gras

(Naar 'Spuw' van Evelien Stor)

Omgevallen boom

Ik kijk over het hek en riet. Een omgevallen boom in de bosschage. Een enorme boom. De bladeren zweven er nog aan. Het is ook de overlevingsdrang van de natuur die je hier ziet. De boom laat zich niet gekmaken. Zou hij het redden, meer dan de kastanje waar ik zojuist naar keek?

achter brandnetels

een omgevallen boom

scheuten dapper omhoog

Mannie Krak is een klein stukje verder. Je ziet de witte installatie. Je herkent de voorwerpen wel als je goed kijkt. Een pallet, een matras, een wiel en een vierkant voorwerp waar je zomaar een kast in kan zien.

Ophaaldag

Het lijkt wel ophaaldag voor het grofvuil. De wit ingepakte voorwerpen krijgen al gezelschap van allerlei mossen en andere levend gespuis. De enorme regenworm die Mannie over het geheel heeft geschilderd, maakt het een kunstwerk. De opruimers doen hun werk. Een soort variant op het zaadkunstwerk van Eveline, iets terug.

de wormen slangen

van wiel naar stuur naar draagbaar

op wit geslingerd

(Naar 'Vruchtbaarheid' van Mannie Krak)

Op de t-splitsing een afgehakte boomstam. Uit het hout doemt een Afrikaanse vrouw op. Het lijkt of ze zo uit het hout is gesneden. Ze draagt een schelp tussen haar borsten. Haar lichaam welft mooi naar beneden. Borsten en buik. De rondingen cirkelen een waterval naar de stam. De zwarte vrouw houdt haar armen langgerekt langs haar lichaam.

Een indrukwekkend lichaam zo uitgehakt in het hout. De substantie die haar huid vormt, lokt allerlei dieren. Een kleurrijke vlinder, brommende vliegen. Spinnetjes.

vlieg op haar voorhoofd

stapt dapper langs oog en wang

hongerend naar vies

Schaal

Op haar hoofd draagt ze een schaal. De appel bovenop de schaal valt op. Half opengesneden biedt het ruimte aan alle dieren die honger hebben. De substantie in de schaal ruikt naar heel vies. Het lokt alle dieren. Uitgestrekt in de strontstroop liggen vliegen die de begeerte geen weerstand konden bieden. Een vlinder ligt met gestrekte vleugels op de gladde substantie.

De appel maakt van haar bijna een Wilhelm Tell. Het schot wordt afgeleid door het botje dat uit de schaal steekt. Hoe boordevol leven het verval kan zijn. Deze vrouw komt als een feniks uit haar as herrijzen. De boomstam die nieuw leven biedt. De schoonheid van het verval.

vliegen rond het hoofd

dralen viezigheid naar zee

uitgeholde stam

(Naar 'Uit de shit' van Michel Bongertman)

Lantaarns

Boven het pad zweven kleurrijke lantaarns. Als je dichterbij komt, zie je de bouwsels hangen aan touwen tussen de bomen. Ze zijn gemaakt van ijzerdraad en plastic. Op de plastic huid staan teksten geschreven. Allemaal lichtwensen. De vruchtbaarheid weergegeven in verlichte woorden.

5 spreuken spreken

je toe vanuit de hoogte

lantaarns van wijsheid

(Naar 'Kijk omhoog' van Foktje Doornbos)

Wolkenbed

Een bed midden in het gras. Er ligt een kussen op. Het blauw van de lucht, met witte schapenwolkjes. Het is een droomkussen. Dit kunstwerk van Collin de Bruin is wel aan mij besteedt. Een stenen beer zit bij het kussen. Ik lig stil op mijn kussen te dromen.

kruip tegen elkaar

op het grote spijkerbed

ligt een wolkendroom

(Naar 'Vruchtbare plek' van Collin de Bruijn)

De vorige keer zat op het bed ook een gehaakte blauwe beer. Naast de andere beer. Ze waren duidelijk maatjes. Ze zaten lepeltje lepeltje achter elkaar. Misschien dat grijze beer de blauwe wel het credo leerde zingen. Stiekem de liefde bedrijven als de anderen niet kijken. Het pad is 's avonds en 's nachts verlaten genoeg. Het hele park gaat dicht. Dan kom je er niet zomaar in.

blauwe beer gegaan

zijn liefde achterlatend

in veel te groot bed

Ik nader het gedeelte van de Davidsherten. Grote herten. De vorige keer zag ik ze tot schofthoogte in de plas staan. Ik meende ze vandaag ook even in het water te hebben zien zwemmen. De grote man met het grote gewei stond nu niet op de uitkijk. Het water is diep en er zijn veel gevaren.

in de diepe plas

dames davidsherten

de man badmeestert

Nu is niemand om mee te kijken. Geen zoevende elektrische fietsen. Die hoge gil die als de fietser trapt van het extra zetje in de rug. Ook maakt niemand foto's. Op het bankje bij het water onder de hoge bomen ga ik zitten. Zouden ik het laatste kunstwerk vinden. Voor het bankje laten de bomen hun kunstige levensvormen zien. De bast in alle schakeringen. De takken krom, buigend en dan weer verheffend. Overal heerst de variatie. Overleven door variëren. Omstandigheden maken kunst.

Krentenbol

De boom waarbij ik mijn krentenbolletje opeet, roept veel verwondering op. Je kunt met een kunstzinnige blik naar de boom kijken. De vertakkingen, vergroeiingen. Een feest van de verwondering. De wilgenboom groeit half in het water. De takken gaan naar voren, omhoog, omlaag, kronkelen en buitelen om en over elkaar heen. Menig kunstenaar haalt dit niveau niet bij het maken van een kunstwerk. Het is groeiwerk van jaren.

vlak over water

schiet de boomstam kunstig hoog

ruimte voor leven

Dan loop je verder en denkt na. Wat is nu het mooiste geweest. De vlaggetjes wapperen in je gedachten nog na. De zwarte vrouw uit de boomstam. Het lichaam bestreken met koeienpoep, op het hoofd een stinkzwammende smurrie in de schaal. Botjes, brekebeentjes en blauwtjes steken uit het goedje. Leven schuilt er in de smerigheid. Iets waar we liever niet aan denken, maar wat overal is.

Je loopt verder. Kijk daar bij de splitsing. Iets verderop. Is dat niet een kunstwerk?

aandachtig ogen

naar de kunstige paal

een richtingwijzer

Zwangere buiken

De vorige keer kon ik het kunstwerk met de witte buiken in het gras niet vinden. Ze staan op een ansichtkaart. Twee zwangere buiken bollen op uit het gras. Niet gezien, de vorige keer. Ik liep, fietste de route nog een keer. Niet gezien.

ik heb gezocht

maar kan jullie niet vinden

zwangere buiken

Het liet mij achter met het gevoel het belangrijkste te hebben gemist. Dat wil ik niet nog een keer laten gebeuren, bedenk ik. Ik sluit het hek van het hertenkamp. De groep hertendames steekt achter mij het schelpenpad over. Het mannetjeshert met het grote gewei sluit de groep af. Hij kijkt streng en tochtig naar de dames.

Ik kijk omhoog, zie de afgebroken tak van een boom. En dan in de boom ernaast, een deel van een witte vrouwenbuik en een volle vrouwenborst.

hoog in de boom hangt

een verwrongen vrouwenbuik

vrucht verkleide stam

Verrek, het is het. Op ooghoogte hangt aan dezelfde boom een kistje. Het zou zo een AED kunnen zijn, maar het herbergt allemaal gebroken stukken gips. Zijn de buiken in het gras, verslagen tot een meute gruzelementen puin=

porseleinen buik

gebarsten eierschalen

doosje aan de boom

(Naar 'Mamma Aarde' van Linde Gadellaa)

Bij de uitgang zie ik het eerbetoon aan de in 2020 overleden kunstenaar Willem Hoogeveen. Het zijn allemaal kleine kunstwerkjes, gegroepeerd op smalle, dunne stokjes rond de boom bij de ingang. Klauterende dieren, een voetbal in perspectief, voeten, een schop in de grond en een trappetje dat zwaait naar de hemel.

rond de boom drapeert

een kunstige beestenboel

het circus van eer

(Naar 'Kunst op een stukje', installatie gemaakt tijdens workshops als ode aan in 2020 overleden kunstenaar Willem Hoogeveen)

Verder lezen

In 2022 heb ik een serie haiku's met tekeningen gemaakt over de expositie van Kunstenaars Flevoland onder de titel Bloom.
Alle haibuns (tekeningen met haiku) zijn opgenomen in een overzicht Vruchtbaar natuurkunstpark 2024.

Mammoeten en een binnenzee

2024-09-13T07:00:00.004+02:00

Voor een dichtwedstrijd schreef ik een gedicht over een binnenzee. Een toekomstbeeld dat even ver teruggaat als vooruitwijst met alle klimaatveranderingen in het vooruitzicht.

Mammoetenzee

morgenochtend vroeg

een speels mammoetenkind springt

in de binnenzee

voor de kust achter de dijk

glimlachen zon en water

kijk hoe het jong gaat

zijn slagtanden grinniken

tegen het water

de zwembandjes om

de buitendijk hoog houdt het

klimaat wel tegen

de golfjes brabbelen licht

terug naar zon en water

niemand vreest nog iets

tot mamamammoet opdoemt

slagtanden glimmen

Merel of engel

2024-09-11T07:00:00.003+02:00

Bij het concert zingt een merel. Het is aan het einde als toegift. De organist speelt Bach en componisten onder invloed van Bach. Dan - na het applaus - zingt de merel. Ik staar omhoog naar het instrument. Vlak onder het kerkgewelf zingt een engel. De lange zwarte haren, de oranje mondhoeken. Het klinkt hemels.

In de kerk fluiten andere merels mee. Blackbird. De zonnestralen stralen de zomerdag op het blauwe orgel. Nog mooier dan het al is. Hooguit de nachtegaal, die fluit soms mee met de Rossignol.

blonde haren

wapperen een glimlach

een oranje knipoog

Uitkijken! - of Den Treek

2024-09-03T17:40:00.006+02:00

verborgen in grond

de omgevallen bomen

bos uit de ijstijd

de stammen ringen jaren

vol kou, vocht en regenen

een nieuwe ijstijd

wacht de stoppende golfstroom

bezwete angstdroom

het stervende hout

takken deinen dodelijk

traag op de ijswind

niemand doet er iets tegen

verlamd vliegen vliegtuigen

over de rampplek

staat het boordevol bordjes

pas op voor de wolf

Wekservice - #zkv

2024-08-04T07:00:00.011+02:00

Ze vertelt me dat mijn nieuwsbrief haar elke zondagochtend wekt. Hij stroomt precies om 7 uur de mailbox binnen. Dat geeft een pingeltje op de telefoon die op haar nachtkastje ligt. Het is echt heerlijk wakker worden, zegt ze. Ik kan het mij niet voorstellen. Mijn telefoon is stil. Al heb ik heel lang WhatsApp-berichtjes laten pingen bij binnenkomst. Nu zwijgt mijn telefoon in alle talen.

Voorlezen

Een man die mijn verhaaltjes leest, leest ze 's zondagsmorgens bij het ontbijt voor aan zijn vrouw. Heel schattig. Ook dat kan ik mij niet zo goed voorstellen. Mijn ouders lezen elkaar de krant voor bij het ontbijt. Ik word er vooral heel onrustig van.

Sta je nou elke zondag zo vroeg op? vraagt de vrouw aan mij. Ik knik. Schrijf je het dan ook? Ik schrijf het zaterdags en dan zet ik het e-mailprogramma klaar voor zondagmorgen 7 uur. Elke zondag om 1 minuut voor 7 stuurt het programma mijn berichtje naar de 67 abonnees.

Baas in eigen e-mail

Het zijn er iets meer geweest. Blijkbaar vonden die de nieuwsbrief niet leuk meer. Ik weet de reden niet. Ieder mag lezen of niet lezen wat hij wil. Baas in eigen e-mail. Als je het zat bent, dan stop je.

een lampje knippert

bericht van mijn telefoon

kan niet antwoorden

Abonneren? Meld je aan voor mijn zondagse nieuwsbrief

Veni Creator Spiritus - #pinksteren

2024-05-19T08:05:00.013+02:00

Al sta ik inmiddels anders in het leven dan toen, ik denk vandaag terug aan die tijd. 30 jaar geleden deed ik op Pinksterzondag belijdenis van het geloof in de Westerkerk van Veenendaal. We zongen psalm 17:

Ik zet mijn treden in Uw spoor,
Opdat mijn voet niet uit zou glijden;
Wil mij voor struikelen bevrijden,
En ga mij met Uw heillicht voor.
Ik roep U aan, 'k blijf op U wachten,
Omdat G', o God, mij altoos redt,
Ai, luister dan naar mijn gebed,
En neig Uw oren tot mijn klachten.

God-in-ons

Het was bijzonder om met Pinksteren het geloof te belijden. Ik moet eraan denken als ik het boek van Johan Goud lees: Een brief die niet meer dicht kan, Gesprek met mijn ongelovige alter ego. Ik kreeg het boek vorige maand van de remonstrantse dominee en filosoof. Hij schrijft:

Toen de Leidse godsdienstfilosoof Herman Heering mij op Pinksterzondag als remonstrants predikant in Eindhoven bevestigde, in juni 1984, typeerde hij de grote christelijke feesten met de woorden die me bijgebleven zijn: Kerstfeest als de viering van God-met-ons, Pasen als het feest van de opstanding en van God-voor-ons, Pinksteren als de viering van God-in-ons.

Een betere aanduiding voor het bijzondere feest van de geest is er eigenlijk niet. De goddelijke geest die in ons leeft, inspiratie geeft en liefde. Dat is meer dan een wens. Het is een levenskracht.

Pinksterhymne

De Pinksterhymne Veni Creator Spiritus is één van de mooiste hymnes. Het verlangen naar de schepper en de geest, die het hart vervullen van hemelse barmhartigheid. De tekst ook veelomvattend over het duistere verstand dat verlicht wordt door de geest in de vertaling van J.W. Schulte Nordholt.

Verlicht ons duistere verstand,
geef dat ons hart van liefde brandt,
en dat ons zwakke lichaam leeft
vanuit de kracht die Gij het geeft.

De geest zorg voor levenskracht. Het is de adem waarmee God de mens bij de schepping tot leven wekte. De geest die leven geeft, het verstand inspireert en de liefde opwekt.

Notre-Dame Parijs

Er is op Youtube een filmpje uit de Notre-Dame in Parijs. Een priester zet met een heel zwaar Frans accent het Veni Creator Spiritus in. Dan nemen het orgel en de mensen in de kerk het over. Dat is voor Pinksteren.

de stem zweeft hoog door
de gewelven een gebed
kom schepper geest

Eerste en laatste regel

2024-04-16T07:00:00.001+02:00

De dichtbundel Zombie zoekt zielgeno(o)t van Jan Lauwereyns bevat aan het einde een gedichtencyclus van 15 gedichten. Ze heten 'Pijnboomheuvel, Een heuse zombiekrans'.

Met de gedichten is iets bijzonders aan de hand. Ze hebben een heel strakke structuur. Als je begint met lezen, valt het niet eens zo op. Ik zag bijvoorbeeld de rijmwoorden helemaal niet eens. Net als dat alle gedichten 14 regels tellen, met een rijmschema: a - a - b - c - c - b - e - e - f - g - g - f - h - h.

Eerste en laatste regel

Ik merkte bij het 3e gedicht dat de laatste regel van het vorige, de eerste is van de laatste. Terwijl ik zo doorlas, vroeg ik mij af of er niet een leuk gedicht van zou zijn te componeren. Alle regels die het lyrisch ik herhaalt, komen dan in een nieuw gedicht terecht.

Ik had het rijmschema nog niet ontdekt en bedacht dat het leuk zou zijn om dat gedicht te schrijven in een blog. Het zou dan zo worden:

Probeer een vluchtbeweging, ontsnap aan de leegte die neigt
In alles om niets, je Pinus van Thunberg knikt en zwijgt,

Je pijnboomgeest vertoont zich, voorgrondwezen van blijven,

Naar waarheid die achter prikkels en feiten een puntje zet,
Bij wijlen schijnt de tegenspraak een binnenpret,

Omwille van het vlieten zal het nu beklijven,

Omwille van het drijven zal het hier vergaan,
Met lef van doodsverachting ontdoe je wat nooit is gedaan,

Het mos beraamt, met bittere tranen voor zoete regen,

Een nachtvlinder fladdert zijn onherhaalbare vleugelslagen
Uit liefde voor boze en drang naar kwadere dondervlagen,

Van pissebedden kun je leren het rotten vegen,

Erg ver in elders of vroeger of later ben je niet,
Lees liever het hopen van stoffen in wat je voor je ziet.

Ik ben gek op structuren. Ze geven mijn creatieve maar zeer wild fladderende brein een beetje richting. Ik snap zeker dat veel hedendaagse dichters helemaal niet van structuren houden. En het zoveelste sonnet kan je als dichter snel de keel uit hangen.

Rijmdwangmatig

Ik heb zelf daarom bijvoorbeeld weinig plezier aan de plezierdichter Driek van Wissen. Terwijl zijn vriend en mededichter Jean Pierre Rawie net zulke structuren gebruikt, maar veel minder (rijm)dwangmatig overkomt.

Zelf schrijf ik vooral haiku's en heb een eigen vorm gevonden in gedichten die strakke vormen in lettergrepen krijgen. Het lettergrepen tellen dwingt mij om beter na te denken over de tekst.

Het scherpt mij om zo min mogelijk woorden te gebruiken om precies dat te zeggen wat ik wil zeggen. De verrassing bij het sonnet in de zoektocht naar rijmwoorden ben ik meer en meer als hindernis gaan beschouwen.

Pijnboomheuvel

Tot mijn verbazing zie ik aan het einde van de cyclus precies dit gedicht staan met de titel: 'Pijnboomheuvel'. Bovendien houdt hij de strakke structuur van de andere gedichten hier ook aan, compleet met rijm. Net als dat het ook een bijzonder gedicht oplevert dat niks onderdoet aan de rest.

Blijft bij mij de vraag of hij dit gedicht het eerst heeft geschreven of dat het al schrijvend is ontstaan, zoals ik het ervaren heb bij het lezen.

de structuur een huis

palen, muren, dak

ramen om uit te kijken

Jan Lauwereyns: Zombie zoekt zielgeno(o)t, Gedichten. Koppernik, 2023. 69 pagina's.

Driedubbele zetfout - #zkv #wow #wot #aandacht #lezen

2024-04-07T20:10:00.007+02:00

Je hebt van die boeken die je van de bibliotheek leent of tweedehands koopt, waarin een lezer een fout onherstelbaar heeft verbeterd. Meestal met potlood, maar soms met pen. Dat zijn de ergste.

Terwijl de meeste fouten eigenlijk best aandoenlijk zijn. Het is jammer als je erop gewezen wordt. Dat lijkt dan het meeste op een mop die je niet snapt en iemand dan uitlegt. Daar hoef je ook nooit om te lachen. Zelf de fout ontdekken is veel leuker.

Ik lees in Hans van Straten De omgevallen boekenkast op bladzijde 207:

Weer een parel gevonden voor mijn collectie betekenisvolle zetfouten, een fout zo onopvallend dat hij nu al minstens vier drukken in het voorbericht staat van het Latijns-Nederlands Woordenboek van Dr. J.F.J.Fontijn: 'Het eerste deel van dit woordenboek is bewerkt naar het Lateinisch-Deutsches Schwulwörterbuch von Prof. K.E.Georges...*

Het * betekent dat er achterin nog een aantekening staat. Daar staat op pagina 343 bij 203:

Pas later ben ik erachter gekomen dat er in deze zin nog een repeterende zetfout staat. Dr. J.F.L.Fontijn heeft nooit bestaan, de bewerker was dr. J.F.L.Montijn, een bekend classicus uit de late jaren van de vorige eeuw.

De grap is de zetfout in de zetfout, want de aantekening heeft betrekking op iets op pagina 207 en niet op pagina 203 zoals er nu voor staat.

gekleefd op papier

zwijgen de letters bedrukt

ontsnapte aandacht

WoW

WoW is een initiatief van Irene en Karin. Deze week schrijven we over aandacht.

Betuttelen - #wow #wot #feedback

2024-03-23T18:44:00.003+01:00

Zie het als een cadeautje, zeggen coaches en leidinggevenden vaak. Ik vind feedback zelf wel lastig. Zeker als het verpakt wordt als een cadeautje, maar het dan niet blijkt te zijn.

Feedback leeft op vertrouwen. Van degene die het ontvangt, maar ook van degene die het geeft. En dat roept de feedback niet altijd op.

Tesselschade en Vrouwkje

Afgelopen november vertelt dichter Vrouwkje Tuinman in de bibliotheek van Alkmaar over de dichter Maria Tesselschade Roemers Visscher (1594-1649). De dochter van de dichter en rijke handelaar Roemer Visscher (1547-1620). Hij noemt zijn dochter naar het grote verlies dat hij lijdt bij Texel.

De boten wachten op de Rede van Texel in december 1593 tot de wind gunstig genoeg is om uit te varen. De wind is ongenadig. 44 schepen van Roemers investering gaan bepakt en bezakt verloren.

Trouwen en wonen in Alkmaar

Zijn dochter krijgt een 3 maanden later bij haar geboorte de naam Tesselschade. Thuis liefdevol Tessel genoemd. Ze trouwt en gaat wonen in Alkmaar. Daarom vertelt Vrouwkje Tuinman over deze bijzondere dichter. Het is namelijk precies 400 jaar geleden dat Tesselschade trouwt met Allart Jansz. Crombalch. Op 26 november 1623.

Vrouwkje vergelijkt in de Alkmaarse bibliotheek haar eigen gedichten met de poëzie van haar 17e-eeuwse collega Tessel. Het geeft een paar mooie inzichten. Ze delen de onderwerpen dood, rouw en tuinieren. Allebei hebben ze een gedicht over Maria Magdalena geschreven. En beide vertoeven graag in hun tuinhuis iets buiten de stad.

Betuttelaars

Vrouwkje vertelt over het dichtgroepje waar Tesselschade deel van uitmaakt. Voor ze trouwt, zijn in haar ouderlijk huis in Amsterdam, Vondel, Huygens en Hooft kind aan huis. Ze komen vaak langs om hun werk te bespreken. Soms legt ze haar gedichten aan hen voor. Dan bespreken ze deze en kan ze op ideeën komen om haar gedicht nog beter te maken.

Betuttelen noemen ze dat. Aan haar betuttelaars schrijft ze regelmatig brieven. De weinige gedichten die er nog van haar zijn, zijn overgeleverd via die brieven.

Baas over eigen tekst

Vrouwkje heeft ook haar betuttelaars. De belangrijkste opmerking die ze erbij maakt is dat je als schrijver de baas bent over je tekst. Dus je hoeft je ook niks van betuttelaars aan te trekken. Ze zitten er soms helemaal naast. Dan is het wel zo fijn dat je lekker je eigen zin kan doordrijven.

Feedback als betutteling is meer dan welkom. Ik vraag regelmatig aan iemand om een gedicht of verhaal van mij te lezen. Een eerste lezer kijkt toch anders naar de tekst dan de schrijver. Het geeft vaak nieuwe inzichten en helpt mee om op een nieuwe manier naar je eigen werk te kijken.

Gedichtencyclus

Afgelopen weken ben ik druk aan het schrijven van een gedichtencyclus. Ik vind het moeilijk om mij ervan los te maken. De eerste versie is al door iemand gelezen. Ze haalt er een paar heftige stekeligheden uit. Nu kan ik weer verder werken aan het herstel.

Dat geldt ook voor de blogjes. De reacties van lezers helpen je verder te denken over wat je geschreven hebt. Soms wijzen ze precies op dat stukje waar je zelf niet het antwoord voor wist. Of laten weten dat als je die 2 alinea's omdraait, je stuk aan kracht of betekenis wint. Advies dat heel waardevol is.

Meelezers gezocht

Ik heb trouwens een eigen meeleeslijst. Dan krijg je elke zondag een kort verhaal met een gedicht in je e-mail. En daar mag je altijd op reageren. Het levert soms hele mooie mailwisselingen op.

Ik zoek nog meelezers voor mijn nieuwe gedichtenproject. Wil je meelezen? Stuur gerust een berichtje.

woorden buitelen

zonder een duidelijk doel

ongevraagd advies

Weerspiegeling en glans

2024-03-19T10:51:00.001+01:00

Ik ben er al 25 jaar niet meer geweest. Mijn oude orgelvriend viert zijn 25-jarig jubileum. Een bescheiden kerk, een bescheiden orgel, maar een mooie plek. Een tijdje uit het oog geraakt, maar ik volg hem alweer flink wat jaren op sociale media.

Het concert weerspiegelt zijn muzikale loopbaan van de afgelopen 25 jaar. Het orgel telt 11 registers, maar ze klinken prachtig. En hij weet er ook mee om te gaan. Net als het kleurrijke kistorgel voorin de kerk.

De rij orgelpijpen in 4 kleuren, het blauw van het instrument zelf en de metalen schermen met gaten om het geluid goed te vormen. Het instrument ziet er niet alleen goed uit, maar klinkt goed in de combinaties die ik hoor. Zeker ook met koor en viool erbij. Het klinkt fantastisch; zijn linkerhand weet wat zijn rechterhand doet.

Glans

Zo op het bankje zittend. De zon valt de hoge ramen binnen. Het geeft de muziek een mooi glans. En mijn gedachten dwalen naar de eerste en enige keer dat ik hier zat. Er waren andere orgelvrienden bij. Niet iedereen van toen is er nog. Dat maakt best weemoedig. Een tanka ontsnapt:

op het bankje toont
de muziek trappen omhoog
tot ze bij hen is
vijfentwintig jaar is lang
te lang om te vergeten

Even later, bij de improvisatie over het Lamm Gottes, schijnt er een haiku naar binnen:

bij het Lamm Gottes
speelt de zon door het kerkraam
symfonie van licht

Bach-cd

Hij geeft mij zijn Bach-cd mee. Een indrukwekkende cd, allemaal gespeeld op dit Bätz-orgel uit 1846. Elk werk krijgt zijn heel eigen klank en karakter mee. Knap gedaan. Zeker ook zoals hij het speelt. Dubbel nagenieten.

Karmagrot - #WOW #orgelmuziek #gerardreve #wot

2024-03-14T09:29:00.042+01:00

De organist Laurens de Man krijgt de Nederlandse Muziekprijs van de staatssecretaris. Ze komt op haar gympies naar zijn concert op 7 maart in het Orgelpark. Hij krijgt als eerste organist deze prijs. Een bijzondere prijs voor talentvolle klassieke musici.

Ik luister naar het concert via Radio4. Hij begint met een reis langs de verschillende orgels in het orgelpark. Het is ook een reis door de muziek. Het centrale punt van het concert is Concert voor orgel en ensemble, "Reve concerto" van Martijn Padding.

Reve Concerto

Samen met het New European Ensemble speelt de winnaar van de Nederlandse Muziekprijs deze première van het nieuwe werk. Padding schreef het "Reve concerto" speciaal voor Laurens. Op basis van enkele zinnen die Laurens hem heeft aangedragen uit het werk van Gerard Reve.

De ontwikkeling van het muziekstuk lijkt misschien het meest op een boottochtje door een grot. Je hoort de druppels vallen, elke bocht om wacht er weer een nieuwe verrassing. Met allerlei verschillende technieken, ritmes en bewegingen. Het orgel staat daarbij centraal, waar omheen de andere instrumenten figureren en spelen. Om met de stem van Gerard Reve te eindigen.

Dagsluiting
Eigenlijk geloof ik niets,
en twijfel ik aan alles, zelfs aan U.
Maar soms, wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft,
dan denk ik dat Gij Liefde zijt, en eenzaam,
en dat, in zelfde wanhoop, Gij mij zoekt
zoals ik U.
(Gerard Reve: Verzamelde gedichten)

De langzaam wegvloeiende akkoorden in het coda dat volgt, geven een volledige harmonie. Een mystieke ervaring; waarbij ik zelf onmiddellijk aan het Paradijs van Dante moet denken. Die volmaakte oplossing uiteindelijk in 1 noot. Het begin en het einde van de muziek.

Amper verhaal

Eerder op deze dag dat ik naar het concert van Laurens de Man luister, lees ik een interview met Herman Finkers in Onze Taal. Het gaat over zijn voorbeelden. Hij noemt Toon Hermans, Hans Dorrestijn en Willem Wilmink:

"Vooral ben ik een groot liefhebber van Gerard Reve. Er zit amper verhaal in, maar hij schrijft zo fantastisch mooi. Het heeft iets heel tragisch, dat lucht nodig heeft, en die lucht krijgt het door zijn geweldige ironie en humor. Reves vrije, geestige en ondogmatische omgang met het rooms-katholieke geloof spreekt mij ook enorm aan. In Nader tot U schrijft hij: 'de Liefde, en God, dat zijn twee woorden voor één en hetzelfde, onderling vervangbaar, en identiek. Als je het opschrijft, staat het meteen op papier ook.' Dat is briljant. Zonder die tweede zin was het iets onverteerbaars geweest; die toevoeging is niet alleen heel grappig, maar maakt wat hij beweert ook waar. Humor, kunst en religie kun je niet los van elkaar zien."

Het lijkt bij Paddings compositie dat als de stem van Gerard Reve komt, Reve uit de dood opstaat. Hij komt tot leven. Zeker ook omdat de muziek ineens een zoektocht naar harmonie krijgt die het eerder niet had; compleet met het belletje.

Voor mij is dat karma. Het karma van de grot.

het paradijs ligt

deze reis voorbij de bocht

waar alles oplost

WoW

WoW is een initiatief van Irene en Karin. Deze week schrijven we over karma.

Jij bent gek

2024-02-25T10:00:00.001+01:00

Lieve Caro, Laura en Marcel,

Hebben jullie dat ook? Volgens mij leven jullie net als ik zuinig en innig met de natuur. Zonder jezelf beter te willen voelen of vinden dan een ander. Gewoon omdat het je morele plicht is als mens voor het nageslacht. We hebben deze planeet te leen van onze kinderen, las ik laatst.

Dat.

Je leeft zo zuinig en bewust mogelijk.
Eet zo min mogelijk vlees.
Hebt 1 keer gevlogen, 20 jaar geleden op huwelijksreis naar Barcelona.
Pakt de fiets in plaats van de auto als je minder dan 10 kilometer van huis gaat.
Je doucht alleen als het nodig is, gewoon water aan de wasbak is meer dan goed.
Doet alleen de kachel aan als het kouder is dan 12 graden in huis.
Je scheidt al je afval: plastic, gft, karton, papier, metaal, glas, frituurvet.
Je let op je aankopen.
Niks zomaar nieuw, eerst kijken of iets tweedehands voorhanden is.
Doet extra lang (meer dan 10 jaar) met je tweedehands laptop.
Draagt je kleren tot ze versleten zijn, een gat kun je altijd stoppen.
En doet nooit een boodschap zonder een tas mee te nemen.
Hergebruikt elk plastic zakje dat niet vies is.
Doet de was met koud water.
Hangt de was zoveel mogelijk op. Tussen de buien door.
Vangt het water uit de keuken in de zomer op om aan de planten te geven.
Teelt je eigen groenten, (klein)fruit en kruiden in de tuin.
Gebruikt het hemelwater voor in de tuin.
Repareert de dingen die kapot zijn.
Leent boeken van de bibliotheek.
En doet alleen een aankoop als het echt niet anders kan.

Dat.

Voetafdruk

Denk aan de voetafdruk die je achterlaat en doe niet zomaar iets wat niet nodig is. Het is mijn levensmotto. En ik ga er ver in. Een leven als een monnik of een heilige. Ben je heilig? Welnee. Ik leef in weelde. Heb meer dan genoeg om gelukkig te leven. Je hoeft niet veel te hebben om veel te ervaren. Geluk zit hem vooral in de kleine dingen, zelden in de grote.

Toch bekruipt me soms het onbehaaglijke gevoel. Als iemand vertelt dat hij met vakantie gaat naar heel ver weg. En dat hij dat zo verdiend heeft. Op de wintersport, omdat hij al een halfjaar niet meer is weggeweest. Of dat iemand verzucht dat hij toch echt wel een nieuwe auto mag hebben. Deze heb ik al 2 jaar.

Een nieuw huis planten voor het oude klaar is. De tuin helemaal omgooien omdat deze dorre bende toch echt niet meer kan. Kijk dan, hoe alles overwoekerd. En ja, dat verschrikkelijke tuinset. Dat kan echt niet meer. En heb je gezien hoe de tegels eruit zien. We nemen maar snelbeton. Veel steviger en zo goed schoon te spuiten met de hogedrukspuit. Het buitenhaardje gaat aan, want dat is zo gezellig. En de bloemetjes mogen best buiten gezet worden. We mogen best even aan onszelf denken. Een ander doet het niet voor je.

Eigen verantwoordelijkheid

Tuurlijk, iedereen moet het zelf weten. Het is je eigen verantwoordelijkheid, maar dan bekruipt mij het gevoel: waar doe ik het allemaal voor. Kan ik niet net zo goed meedoen en het allemaal lekker laten gaan. Geld moet rollen. Kopen, kopen. En vooral denken aan jezelf. Je leeft maar 1 keer en dan mag je er best van genieten.

En daar rij ik dan op de fiets naar het werk, 10 kilometer verderop. Omdat ik denk aan het milieu en niet onnodig wil vervuilen. 'Je rijdt toch wel elektrisch?' Als ik vertel dat ik trap, kijken ze me aan alsof het in Keulen dondert. 'Jij bent gek.'

op gele klompen

- (milieu)vriendelijke man -

in een korte broek

Deze blog staat ook op Pomegranate of Limonadesiroop? Een initiatief van Caro. Samen met Marcel en Laura schrijven we elkaar wat ons bezighoudt. Reageer gerust.

Rustig, rustig - #wow #wot #uitstelgedrag

2024-02-22T08:36:00.001+01:00

We gingen altijd met de trein op vakantie. Dat was een dynamiek tussen mijn vader en mijn moeder. Mijn moeder die alles het liefst een dag van tevoren klaar wilde hebben. Mijn vader die alles het liefst op de laatste nipper deed.

Mijn moeder pakte alles in, terwijl mijn vader riep 'rustig, rustig, ik doe het zo'. Mijn moeder raakte steeds gestrester en mijn vader liep bezwerend rond met 'rustig, rustig'. Of de variant: 'Tijd zat'. Hij keek dan aandachtig op zijn horloge en kon dan verontwaardigd uitroepen: 'We hebben nog 2 uur'.

Tot de stress bij de allerlaatste nipper van de nipper bij mijn vader toesloeg. Mijn moeder keek hoe hij in totale paniek alles in het laatste halfuurtje voor vertrek moest doen. Ze stond er radeloos bij. Wij al helemaal bepakt en bezakt, klaar voor vertrek, wachtend op hem en de laatste nipper.

Het vertrek van de trein gold als harde deadline. Want ik weet zeker dat als we met de auto zouden gaan, de tassen nog altijd niet ingepakt zouden zijn en we zouden staan te wachten op mijn vader bezwerend 'rustig, rustig.'

Dat we nooit de trein hebben gemist, mag een wonder heten. Of zou het allemaal de verdienste van mijn moeder zijn?

Uitstelgedrag

nog heel even
wachten het komt
strakjes kan ook
ik begin zo

het duurt niet lang
is zo gepiept
ik heb het al
vaker gedaan

het is zo klaar
het gebeurt heus
de tijd heeft nog
alle geduld

dan rinkelen
alarmbellen
snel, snel, nu, nu
geen uitstel meer

WoW

Het WoW-woord van deze week is uitstelgedrag. Ik doe af en toe mee met een bloggroepje op Twitter en probeer zo weer af en toe uit het niks te schrijven.

Melancholie en de klap

2024-02-21T18:08:00.000+01:00

Het voorjaar begint eerder dan ooit. Ik heb de eerste merel al horen fluiten. Het was toen ik op de fiets reed naar mijn werk. Ik fietste - hoe toepasselijk ook - door Vogelhorst en hoorde duidelijk hoe de merel floot. Het voorjaar is begonnen.

Er is een gedicht met de merel erin dat ik prachtig vind. De melancholie sleept je mee. Het heet 'Tuin Dordrechts Museum'. Ik kan het niet lezen zonder een traan te laten. De melancholie die het lyrisch ik meteen bij je losmaakt, waarna elk woord je raakt.

Als ik gestorven ben
zal in de tuin van dit museum
boven het warrig bladerengedruis
een merel net zo helder zingen
op net zo'n late voorjaarsdag.
En ik, ik zal er niet meer zijn
om door dit zingen te vergeten
dat ik moet sterven mettertijd.

Het vergankelijke leven kleeft aan deze woorden. Je voelt de weemoed van de verloren tijd en het gestorven zijn. Het grijpt je in het hart. Je hartspier trekt samen van het verdriet, hier straks niet meer te zijn. Het lyrisch ik gaat verder. Lees door, lees door.

Maar aan de andre kant zal ik
- je weet maar nooit -
veel langer leven dan die vogel.
En als ik toch onder de zoden lig
dan zal mijn zoon nog eens
een merel net zo horen klinken
op net zo'n late voorjaarsdag.
En hij zal weten wie ik was
en ach, een vogel weet van niets.

Dit kan niet meer mis gaan. Uit deze mystieke bubbel kun je nooit meer komen. Hier wellen en vallen tranen. Tot tuiten toe. Niks meer aan te redden. Je voelt je reddeloos verloren. Er is nog één couplet:

Maar aan de andre kant alweer:
als merels aan hun vaders konden denken,
wellicht dat ze dan krasten als een raaf.

Auw, wat doet dit pijn zeg. Je bent helemaal gewend aan het donker. Voelt hoe de melancholie om je heen geslagen is. Dan schijnt opeens het felle licht je in de ogen. Een zoekactie van de politie. Leg neer die tranen!

Kun je er nog wat aan doen? De dichter Jan Eijkelboom uitschelden. Hoe heb je dit kunnen maken! En al het mooi in 1 klap gebroken. Alsof je vindt dat je ook maar een mens bent en al het goddelijke dat je opriep, ter plekke moet verdelgen.

Het is gelukt. En je ziet hem lachen, besmuikt in zijn vuistje. Alsof een mooi gedicht eigenlijk verboden zou moeten zijn.

Leedladder - #wow #wot

2024-02-14T16:43:00.002+01:00

Ik zag hem voorbijkomen vorige week. Het woord van de week voor het bloggroepje #WOW.

Het woord is: Leedladder. Ik had er allemaal ideeën bij, maar het lukte mij niet goed om het aan het papier te vertrouwen. Daarvoor sta ik te wankel op de tredes van mijn leed.

Vanmiddag dook ineens een tanka op en die wil ik je niet onthouden:

Leedladder

elk stapje een tree
van mij groter dan van jou
bovenop het ergst

het leed een competitie
van het venijn van de pijn

WoW

WoW is een initiatief van Irene en Karin. Deze week schrijven we over leedladder.

X - een kerstverhaal

2023-12-23T17:35:00.003+01:00

Op de lange weg tussen driedubbele rijen hoge bomen rijdt de witte elektrische auto van Elon. Hij heeft hem op naam van Mister X gehuurd en zweeft nu boven het elektrische gezoem van de motor. Alle grote abelen wuiven hem toe. Eigenlijk kan er niks misgaan. Elon kijkt ver over de polder.

De weg is de Vogelweg, vertelt het immense scherm tussen hem en de voorruit van zijn auto. Speels leunt Elon over zijn stuur op zoek naar de vogels. Hij rijdt te hard om de kiekendief te zien bidden boven het landschap.

Het stuur hoeft amper te bewegen, zo kaarsrecht doorkruist de Vogelweg het polderland. Links en rechts de akkers. Voor je, zo ver je kan zien, weg. Elon weet niet hoe het is als je met zonsondergang terugrijdt in het najaar of het voorjaar. Hoe de zon zich dan precies laat zakken tussen de hoge bomen. Alsof ze onder de dekens kruipt en je een nachtzoen geeft.

Nu schijnt de zon warm. Niet dat Elon het voelt, zijn auto koelt de leren zittingen tot een behaaglijke temperatuur. Het witte shirt dat hij draagt, blijft zo droog en lekker rond de huid zitten. Niet dat warme klamme dat aan een warme zomerdag kleeft. Elon weet wel hoe hij zich moet koelen.

Midden in het landschap verrijst een lichte glooiing. Elon vraagt zich af hoe dit kan. De auto gaat omhoog over de Knardijk om meteen weer af te zakken. De Vogelweg slingert voorzichtig mee. Alsof de tekenaar die de weg ooit op de kaart tekende, even wegdommelde en zijn potlood net iets van de rechte lijn afweek, wakker schrok en de rechte lijn na de dommel weer oppakte.

Daar, in de afdaling, gebeurt het. Onverwacht. Met de witte elektrische auto's is nooit iets mis, weet Elon. Oké, hij kwam een jaar later bij de ontwikkelploeg, maar hij heeft hem bedacht, kent zijn geheimen en voelt precies aan wanneer iets verandert of een ingreep gewenst is. Deze rechte weg met zijn nauwelijks merkbare slingers, kan de auto bijna op zijn automatische piloot rijden. Elon hoeft enkel mee te kijken en heel soms zachtjes een correctie te geven.

Nu flikkert het scherm in alle mogelijke kleuren. Elon heeft nooit geweten dat het zoveel kleuren bevat. Als je stil zou staan en er niks aan de hand is, dan zou je ervan kunnen genieten. Nu schrikt Elon vooral en weet niet zo goed raad met deze situatie. De auto mindert vaart, geeft nog een zachte plof en daar staat Elon vrijwel stil. Hij weet de auto net nog in de berm te manoeuvreren.

Alles schakelt meteen uit. Het scherm flitst en is dan gitzwart. Het zoete geblaas van de airconditioning stopt abrupt. Alle lampjes op het dashboard scheiden ermee uit. Alleen één lichtje brandt. In een zachtblauwe kleur. Het is enigszins ovaal. En Elon heeft geen idee wat de betekenis is van het lampje. 'Ik moet er maandag toch maar eens naar vragen. Dan zie ik het technische ontwikkelteam in mijn wekelijkse agile-meeting', denkt hij.

Hij kijkt om zich heen en voelt hoe de temperatuur in de auto snel toeneemt. Elon heeft eigenlijk verder niks bij zich. Geen jas, geen flesje water of ander gemak. Hij is op weg naar een volgende bestemming, een luchthaven iets verderop, maar heeft geen idee waar hij dat kan vinden. Hij besluit maar eens uit te stappen. Ook omdat deze onverwachte tussenstop op zijn blaas begint te spelen. Hij zal eraan moeten geloven en het bos in moeten voor de sanitaire stop.

Aarzelend stapt hij in de richting van het paadje dat hij een paar stappen verder ziet liggen. Een wegwijzer vertelt waar je heen kunt. Elon loopt erop af, steekt een wildrooster over. Zijn puntige schoenen blijven er bijna in steken. Het pad buigt af. Elon komt terecht in een galerij overdekt door een gewelf van bladeren. De bomen als heuse pilaren die het groene gewelf omhoog houden.

Elon zoekt een geschikte plek en doet zijn plas. Wat een verlichting. Hij staat weer op het bospad en voelt hoe de natuur aan hem trekt. Over het bospad scharrelt een jong egeltje. Het diertje, in oppervlakte niet veel groter dan een mobiele telefoon, duikt ineen als Elon in zijn blikveld verschijnt. Zolang Elon daar staat, blijft hij als een half bolletje op het bospad liggen.

Elon loopt verder. Het diertje dat hij achterlaat komt ook weer in beweging en verdwijnt tussen de struiken de echte bossages in. Tussen de bomen beweegt iets. Misschien is het een hertje of een vosje. Hij gaat er voorzichtig naartoe. De vele safari's uit het Zuid-Afrika van zijn jeugd maken dat hij uiterst geruisloos zijn object weet te benaderen. Iets dat hem veel giraffen en emoes heeft opgeleverd.

Hij schuift voorzichtig de takken opzij. Het lijkt wel of hij iemand hoort zingen. Als hij nog wat verder het bos in loopt, ziet hij wat wits tussen al het groen zweven. Omgeven door allemaal mistflarden nadert het hem heel gestaag. Elon meent een gezicht boven het gewaad uit te zien. Het glimt helemaal. De lange, blonde haren vallen over de schouders. Het gewaad gaat deels op in de mist en zweeft boven een jong eikenboompje in het bos.

Elon kijkt nog eens goed, nieuwsgierig, maar toch ook een beetje bevreesd. 'Wees niet bang', zegt de vrouwenstem. 'Ik doe je geen kwaad.' Boven de kruin van het eikenboompje vormt zich een duidelijke wolk waarop de vrouw staat. Elon wrijft nog eens extra in zijn ogen. 'Waar komt u vandaan?' vraagt hij. 'Ik kom uit de hemel', zegt ze. Elon wil weten wie ze is, maar ze is verdwenen. Het wolkje op het kleine eikenboompje blijft achter. Wat heeft dit allemaal te betekenen? Elon voelt zelfs zijn mobieltje in zijn zak niet trillen. Pas als hij bij zijn auto staat, beseft hij dat hier iets is gebeurd dat niemand gelooft. Hij gelooft het zelf niet. Laat staan dat een ander het zou geloven.

Nu Elon bij zijn auto terug is, knipperen alle lichten van vreugde voor zijn komst. Het lijkt wel een heilige. Het witte gelaat van de auto glimt nog sterker op en alle zonnestralen concentreren zich op het voertuig van Elon. De deur opent en hij mag instappen. De stoel schuift iets naar achteren zodat Elon alle ruimte heeft om plaats te nemen. Zo zit hij weer en hoeft helemaal niks te doen. De auto brengt hem waar hij moet zijn.

De onrust blijft door Elon kruipen. Het loopt tegen het eind van het jaar, de feestdagen staan voor de deur. Zijn secretaresse kijkt hem vluchtig aan. 'Zal ik weer een X in je agenda zetten?' Elons hart begint sneller te kloppen bij de gedachte. Daar in dat bos op die plek. 'Ja, zet het er maar in', zegt hij. 'Weer naar Schiphol en terug via Lelystad. Hij knikt.

Zijn privéjet staat klaar en taxiet hem naar de juiste baan op het juiste uur. De witte elektrische auto wacht op hem zoals de trouwe schimmel op de goedheiligman wacht als de boot aanmeert. Elon voelt het leer van de stoelen op de juiste warmte voor zijn billen. Hij rijdt weer de Vogelweg op. Vlak naast het benzinestation waar de weg begint.

Hij rijdt er weer. De hagelwitte auto zoeft over de Vogelweg. De snelweg over, de weg vervolgend. Kaarsrecht tot die flauwe afbuiging bij de Knardijk. De zon straalt en doorschijnt de wolkenranden. Het licht wijst omhoog. De ideale aureool. Elon wenst er eentje voor zichzelf.

Daar gaat hij. Het bospad in. De egel is verdwenen.De blaadjes zijn van de bomen gevallen. Ze knisperen en ritselen onder zijn witte gympies. De zon reikt verder het bos in dan de vorige keer dat hij hier was. Het schijnsel toont vertes die Elon niet kent. Hij probeert haar aanwezigheid op te sporen. Het blijft leeg. Dat maakt zijn verlangen alleen maar groter. Dit keer blijft het stil. Zelfs de vogels in de bomen zwijgen. Het egeltje heeft zich teruggetrokken in het bos. Hier staat Elon. Alleen.

Hij draait om en loopt weer terug naar de auto. Dan waait er een windvlaag over zijn rug. Een koude rilling. Ik had mijn jas ook aan moeten doen, bedenkt hij. Iets streelt over zijn wangen. Daar is ze. 'Ik wil een foto maken', zegt hij. Snel houdt hij zijn mobiel voor zich en klikt. Ze is al verdwenen. Elon rilt en kruipt terug in de auto, laadt de foto op en plaatst het op X.

Een stukje noordelijker, bij Lelystad Airport, bouwen boeren een kerststal voor de ingang van de verkeerstoren. 'Zonder boeren, geen kerst', staat op het spandoek voor de stal. De naam op het raam is overklad tot 'Lelystads Kerstkind'. De os, de ezel en de schapen staan bij de drie wijzen. Ze zijn verkleed als koning, premier en commissaris van de koning.

Jozef en Maria zitten vooraan bij de kribbe. Als een boerenechtpaar ten einde raad. Een bos stikstof in de hand. 'Er is voor ons geen plaats in de herberg', jammeren ze met tranen in de ogen. De tractoren scharen een haag om hen heen en beschermen het tafereel voor de politie en de mensenmenigte die onverwacht opduikt.

'Het kerstverhaal is van ons allemaal en niet alleen van de boeren', schreeuwen de tegendemonstranten. De inderhaast toegesnelde politie kan de twee groepen maar met moeite uit elkaar houden. Alleen de tractoren staan tussen de boze partijen in. 'Geen water bij de wijn', roepen de demonstranten. Een raam in de gevel barst als een tractor achteruitrijdt en met zijn grote banden tegen het glas drukt.

'Jullie hebben ons nodig', brullen de boeren terug. Het is een heen-en-weer pingpongen van woorden en misvattingen. Alleen de vuist lijkt deze groepen bij elkaar te kunnen brengen. Of een goddelijke kracht die mensen drijft, leidt en gebiedt.

De avond valt. De rood-witte strepen van de verkeerstoren links achter het gebouw lichten op in de schemering van de ondergaande zon. De tijd van het jaar dwingt om de lampen vroeg aan te steken. De boeren staan met brandende fakkels en de tractoren stralen grootlicht.

De massa tegendemonstranten groeit meer en meer aan met toegesnelde demonstranten. De politie kijkt machteloos toe. Hoe moet dit nu verder? Elke minuut grimt de sfeer sterker. Tot iemand iets onverstaanbaars roept. Het is X die iets beweert. 'Elon heeft Maria gezien', gilt een hoge vrouwenstem over de massa mensen. 'Hier verderop. Het is een stukje lopen, maar laten we gaan. Misschien kan zij ons helpen.'

De groepen spannen samen. Er ontstaat een mengelmoes van geloof en ongeloof. Sarcasme, boosheid en leegte. Boeren en buitenlui, Lelystedelingen en weerbarstigen. Hier vormt zich een massa achter tractoren, fakkels, de schapen, os en ezel op weg naar het Knarbos. Als een stel aangespannen paarden voor een zwaarbeladen kar zet de groep zich in beweging. De achtersten staan vooraan. 'Het is aan het einde van deze weg', roept een hoge vrouwenstem over de massa mensen en trekkers. Op weg naar de plek waar Elon de foto genomen heeft.

De stoet met tractoren, mensen en fakkels loopt over de brede weg in de richting van het open veld. Het domein van de grote boerenbedrijven. Een verdwaalde tractor rijdt door de akkers. De massa slaat de weg in, achter het vliegveld in de richting van het bos. Hier moet Maria te vinden zijn. Ze trekken door het landschap, maken plaats voor elkaar en de voertuigen. Mensen die niet zo goed ter been zijn, mogen meeliften op de tractoren of in een auto die meerijdt.

Het is helemaal donker als de eersten het bospad naderen. Het is leeg. Elon is weg. De lampen van zijn auto knipperen. Alles is verder verlaten. Zelfs het egeltje heeft zich verstopt tussen de bladeren onder de bomen. De groep mensen staat beduusd stil. Is dit nu de plek waar Elon zojuist gestaan heeft? Ze geloven het niet. 'We zijn voor de gek gehouden', schreeuwt een man. Een boer kijkt vanaf zijn tractor naar de mensenmassa. Hij kan niet anders dan stilstaan. Alles staat muurvast hier op dat smalle bospad.

Ergens in de verte achter hen klinkt plotseling een enorm lawaai. Het lijkt wel of een massa vliegtuigen tegelijk opstijgt. De vrouw met de hoge gilstem kijkt om en ziet nog net boven de bomen een vuurkolom. Ze kijkt nog eens goed. Het is de verkeerstoren van het vliegveld die opstijgt. Een volle rookpluim jaagt erachteraan.

Haar mond valt open van verbazing. Ze kijkt snel om zich heen, maar niemand kijkt op of om. Als ze weer naar de grond kijkt, ligt een omslagdoek. Ze raapt het op en wordt met innerlijke ontferming bewogen. Ze vouwt het op en stopt het in haar jas dicht bij haar hart. Haar vinger draalt om het rozenkransje dat ze altijd om haar nek draagt. 'Salve Regina, sta ons bij, heilige moeder.'

Ze kijkt op. De vrouw die voor Maria speelde in de kerststal, staat voor haar. Ze draagt de omslagdoek. 'Ik snap het niet meer', fluistert de vrouw die net nog zo hoog kon gillen. Maria slaat haar ogen neer. 'Wees niet bang', zegt ze.

Dit verhaal is mijn inzending voor de Andries Greinerprijs 2023, met als thema Onverwacht.

De verdwenen president - een sprookje

2023-02-10T09:56:00.001+01:00

Tekening van Inge de Wit

Aan de koelkast bij Mees thuis hangen allemaal papieren met kleine en grote boodschappen. Het lijstje met de dingen die op zijn bijvoorbeeld. Handig voor in de supermarkt. Dan weet je of je hagelslag moet kopen of dat de pindakaas op is. Ook de brieven van de gemeente hangen er, de herhaalrecepten voor de dokter of een rekening die voor het eind van de maand betaald moet worden.

Alle papieren hangen onder dikke magneten. Elke magneet is versierd. Zo is er bijvoorbeeld een magneet in de vorm van het Empire State Building. Deze heeft Mees meegenomen van de vorige keer dat hij in New York was. Ook is er een magneet van de veerboot die naar Vlieland vaart.
Helemaal bovenaan op de koelkastdeur hangt een magneet in de vorm van een sombrero. Dat is een Mexicaanse punthoed, daaronder zitten drie briefjes papiergeld geklemd. Het zijn Amerikaanse dollars. Eentje van tien dollar en twee van één dollar. Op de dollars zie je duidelijk een belangrijke Amerikaanse historische figuur. Op die van één dollar staat George Washington, de eerste president van de Verenigde Staten. Die van tien dollar heeft de beeltenis van Alexander Hamilton, één van de grondleggers van de Verenigde Staten.
Als Mees goed kijkt naar het briefje van één dollar, ziet hij duidelijk het hoofd van opzij van George. Soms, als hij de boter uit de koelkast haalt, dan kijkt hij naar het profiel. Zo heet een afbeelding van opzij.

Op een ochtend heeft Mees best wel haast. Hij doet snel de koelkast open, haalt er een potje jam uit om straks op brood te smeren. De kast gaat weer dicht. Hij kijkt naar George. Hij kijkt nog eens. Wat ziet hij nu? Ziet hij het wel goed? Hij knippert nog eens goed met zijn ogen. Het profiel van George is verdwenen. Gewoon weg. Waar zou hij toch zijn?
Hij roept zijn moeder. Zij weet altijd alles. Waar zou George toch kunnen wezen? Mama pakt het biljet van de koelkast en kijkt nog eens goed. Inderdaad het is helemaal weg. Het briefje van één dollar dat erachter zit, heeft nog wel de eerste president van Amerika erop. Op het tientje is Alexander Hamilton eveneens verdwenen. Hoe kan dat nou?' stamelt ze. Mama snapt er ook niks van.
‘Mees, je moet nu echt naar school’, zegt zijn moeder. Daarom hangen ze de briefjes maar snel terug. Misschien vanavond even naar kijken, denkt Mees. Hij weet het anders ook niet. Hij gaat naar school. Het is een drukke dag. Mees krijgt vandaag een moeilijke rekensom, waar hij al zijn gedachten op moet storten. Anders lukt het hem niet om deze som op te lossen.

Pas de volgende ochtend denkt Mees weer aan het briefje van één dollar. Als hij de koelkast opentrekt, kijkt hij nog eens goed. Verrek. Daar zit George weer op de koelkast. Mees roept weer snel moeder erbij. 'Mama, kijk eens. Hij zit er weer op.' Ze komt eraan gesneld en haalt de briefjes van de koelkast onder de magneet vandaan. En inderdaad. Ze zitten er allebei weer op. 'Hoe kan dit nou?' vraagt Mees. 'Ik heb geen idee', zegt mama. 'Ik snap er ook niks van.'
Pas bij het avondeten praat Mees erover met zijn vader. 'O', zegt papa. 'George en Alexander wilden weer eens wat anders. Ze zijn gisteren in de portemonnee van de buurman meegeweest naar Amsterdam.' Mees gelooft er niks van. Zijn vader vertelt weleens vaker onzin. 'Nee, serieus', zegt zijn vader. 'Ik heb erover gelezen in een brief die ik laatst voor mijn verjaardag kreeg.'
Mees snapt er niks van. Hij besluit het maar zelf te gaan vragen aan George. Al kijkt hij best wel streng uit zijn ogen. Hij schuift het keukentrapje naar de koelkast, klimt omhoog en kijkt de president aan van het briefje. 'Meneer Washington', vraagt hij. 'Is het waar dat u in de portemonnee van de buurman bent geweest?'
Het hoofd knikt. 'Inderdaad Mees', zegt hij. 'Ik wilde weleens wat meer van de wereld zien, daarom heb ik de buurman gevraagd om met hem mee te gaan naar Amsterdam. Dat is een grote, beroemde stad. In mijn tijd wilde eigenlijk iedereen naar Amsterdam. Zelfs de grote stad New York heette eerste Nieuw Amsterdam, naar de wereldberoemde stad.'
'Wat heeft u er dan meegemaakt?' vraagt Mees. 'Ik heb de grachten gezien. Eindelijk. En ik ben naar het Rijksmuseum geweest. Er is een heel bijzondere tentoonstelling van Vermeer. Ik heb het melkmeisje gezien. Wat een prachtig schilderij is dat zeg. Heel mooi zoals het licht op het schilderij valt. Als je het niet kent, moet je echt een keer gaan kijken. Zo mooi hoe deze vrouw door Vermeer is geschilderd. Misschien moet je mij nog een keer meenemen. Ik ben niet veeleisend. Aan een plekje in een portemonnee heb ik meer dan genoeg.'
'Maar Mees', vervolgt de eerste president. 'Ik ben al best wel een tijdje dood. Sinds 14 december 1799 om precies te zijn, maar ik ben nog wel heel nieuwsgierig. Wat doe ik eigenlijk bij jullie op de koelkast?' 'Nou zegt Mees. Dat is eigenlijk heel simpel. We sparen heel hard om naar Amerika te gaan. Dan kunnen we jullie uitgeven. Ik wil namelijk heel graag een souvenir van het Vrijheidsbeeld hebben en die kost precies twaalf dollar.'
'Ah, nou snap ik het', zegt George. 'Dat is een mooie besteding. Ik denk dat ik je wel kan helpen aan een klein vrijheidsbeeldje. Ook al is het pas veel later gekomen, lang na mijn dood. Het is een geliefd beeld in Amerika.' Dat belooft Mees. Daarna hoort Mees zijn vader hem roepen. Hij moet naar bed. Morgen gaat hij weer rekensommen maken.

Kleine verantwoording bij dit sprookje

Dit sprookje heb ik geschreven voor mijn neefje zijn verjaardag. Inge heeft de treffende prent erbij gemaakt.

Leeslijst van 2022 - #readingchallenge

2023-01-06T07:00:00.001+01:00

Ik heb meer dan ooit gelezen in 2022. Veel titels en ook veel poëzie zit er tussen. 's Avonds als ik mijn rug recht, lees ik meteen een gedicht. Heerlijk om te doen en zo zijn er flink wat gedichtenbundels door gegaan. Ook heb ik weer wat meer boeken besproken voor Voertaal. Ik heb nu een definitieve overstap gemaakt - na ruim 20 jaar - van Litnet - neerlandinet naar de interglossale website Voertaal.

Voor het eerst heb ik ook het aantal pagina's bijgehouden. In totaal las ik 93 titels - bijna het omgekeerde van de hoofdredacteur van Hebban met 29 - en ruim 20.000 bladzijden (20.281). Een recordaantal. Komt ook door een paar flinke pillen van Hella Haasse die op mijn lijstje stonden voor het lezen van deze schrijfster. En wat een werk. Ik heb echt genoten. Ook heb ik een paar moderne klassiekers voor het eerst gelezen zoals Joe Speedboot en Boven is het stil.

Hoogtepunten in 10 boeken - stiekem 12!

Herman Hesse: Siddharta. Wat een boek. Op aanraden van mijn oud-medestudent Said el Haji. Zo mooi als Hesse het verhaal uitspint. Het stimuleert mij bij het schrijven van sprookjes. Die stijl heel ergens ver weg weten te benaderen.
Ida Simons: Een dwaze maagd. Een boek dat in hetzelfde jaar uitkwam als Mulisch' Stenen bruidsbed. In 1959 verkocht dit boek meer dan Mulisch maar is nu totaal vergeten. Ik ben onder de indruk van haar schrijfstijl en enorme dosis humor. Een schrijver die iedere scholier zou moeten lezen voordat hij aan De aanslag begint.
Joseph Roth: Job. Wat een verhaal. Een hervertelling van het beroemde bijbelverhaal.
Hella Haasse: Mevrouw Bentink. Misschien wel een roman over de eerste feministe. Hella Haasse weet haar prachtig neer te zetten in deze dubbelroman. Meteen daarna het indrukwekkende - en niet minder dikke - verhaal van de revolutionair Van der Cappelen in Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern.
Ida Simons' andere roman Als water in de woestijn. Helaas niet af, maar zo veelbelovend en hier enorm veel humor. Zeker de moeite om te lezen.
Rodaan Al Galidi: De onbekende belevenissen van prins Willem-Alexander. Roman waar ik ontzettend om gelachen heb, maar die ook de tegenstellingen in ons land zo treffend blootlegt. Echt een schrijver naar mijn hart.
Vrouwkje Tuinman: Lijfrente. Hoe eenvoudige taal prachtige poëzie oplevert. Zo indrukwekkend. Ik heb genoten van haar gedichten. Meerdere keren gelezen.
F. Starik: Leven als museum. Een boek dat misschien wel een autobiografie, fotobiografie en biografie in 1 is. Gemaakt van het geld dat Vrouwkje Tuinman kreeg voor de grote poëzieprijs voor Lijfrente.
Jolande Withuis: Geen tijd te verliezen, Jeanne Bieruma Oosting. Biografie van een zeer eigenzinnig en echt vrijgevochten kunstenaar. De reden om de expositie in Zutphen te bezoeken. Een gedeelde plaats met het stripverhaal Ik ben mijn muze van Loes Faber. Het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars is dat mannen altijd een vrouwelijke muze nodig lijken te hebben (ik ook) en vrouwen hun eigen muze zijn.
Klassieker van Daniel Kahneman: Ons feilbare denken. Hoe onze hersenen eigenlijk werken; of eigenlijk hoe ons gedrag gestuurd wordt door 2 breinen die elkaar ook nog eens misleiden. Een boek dat vooral gelezen wordt om beïnvloeding te misbruiken in communicatie. Andersom lezen, helpt ook. Waarom waren mensen zo bang voor COVID en hoe kan het dat het dat iemand toch aan de loterij meedoet?

Goddelijke komedie herlezen

De vele fragmenten uit Dantes Goddelijke komedie heb ik hier niet opgenomen in de lijst, maar eindelijk ben ik verder gaan lezen. Ik blog er zelfs elke week over op mijn nieuwe blog met oude blogs over dit boek. Het laatste deel is aan de beurt, dit keer met tekeningen.

Zelf geschreven

Zelf heb ik 4 sprookjes geschreven voor mijn 3 neven en nichtje. Een boekje erbij gemaakt om het ook echt fysiek voor ze te maken. Ook begon ik met mijn wekelijkse meeleeslijst. Heerlijk, wat een feest om te doen.

Komend jaar heb ik minder tijd om te lezen en te schrijven. Deze 2 onderdelen waren voor mij afgelopen jaar het medicijn om er weer enigszins bovenop te komen. Helaas minder medicatie, maar hopelijk genoeg energie en inspiratie om verder te schrijven.

Leestips met motivatie zijn altijd welkom. Laat hem gerust achter in de reacties onder deze post. En voor de liefhebber: de hele lijst.

Lijst met gelezen boeken in 2022

Mona Hovring: Omdat Venus op de dag dat ik werd geboren een alpenviooltje passeerde (140 pp)
Godfried Bomans: Sprookjes (160 pp)
Godfried Bomans: Pieter Bas (206 pp)
Posthumus: Alle problemen begonnen met van Riebeeck (350 pp)
Ingrid Winterbach: Roerige tijden (250 pp) - voor 2e keer
Celine Koops: In alle staten, een reismysterie (237 pp)
Jak Boumans: De Allereerste Almeerder: Wim Leemans (84 pp)
Remco Campert: Katten en katers (270 pp)
Wessel te Gussinklo: Op weg naar de Hartz (501 pp)
Hella Haasse: Oeroeg (128 pp)
A. L. Snijders: De libelleman (324 pp)
Marleen Stikker: Het internet is stuk, maar we kunnen het repareren (260 pp)
Joseph Roth: Job (207 pp)
Odilie Damhuis: Een leven vol avontuur (108 pp)
Ton van Reen: Klein volk, De geschiedenis van de kabouter (188 pp)
Godfried Bomans: In alle ernst, De keuze van Joost Prinsen (259 pp)
Adriaan van Dis: Vijf vrolijke verhalen (160 pp)
Milo van Bokkum: Grensstreken (224 pp)
Hermann Hesse: Siddhartha (138 pp)
Drs P.: Vergilius: Mijn reis met Dante door de hel (96 pp)
Marten Toonder: De maanblaffers (74 pp)
Norbert Peeters: Wildernis-vernis, een filosoof in het Vondelpark (144 pp)
Op reis met een Javaanse edelman, De reizen van raden mas arjo Poerwolelono. Judith E. Bosnak (inleiding) en Frans X. Koot (vertaling). (286 pp)
Aleid Truijens: Leven in de verbeelding, Hella S. Haasse, 1918-2011 (598 pp)
Hella Haasse: Huurders en onderhuurders, Een fictie (148 pp)
Ton Eggenhuizen: De knobbelzwaan (270 pp)
Adriaan van Dis: KliFi, Woede in de republiek Nederland (208 pp)
Ilja Leonard Pfeijffer: Monterosso min amour (92 pp) - boekenweekgeschenk
Marieke Lucas Rijneveld: Het warmtefort (62 pp) - boekenweekessay
Ilja Leonard Pfeijffer: Quarantaine, Dagboek in tijden van besmetting (224 pp)
Hans Fallada: De drinker (318 pp)
Mayim en Marcel Kolder: Mayim, Levend water, zo heet ik, zo ben ik. Autobiografie over het leven van Mayim in een wereld vol beperkingen (184 pp)
Starik: Leven als museum (192 pp)
Vrouwkje Tuinman: Lijfrente (64 pp)
Ida Simons: Een dwaze maagd (206 pp)
Rodaan Al Galidi: De onbekende belevenissen van prins Willem-Alexander (158 pp)
Hella Haasse: Een gevaarlijke verhouding of Daal-en-Bergse brieven (160 pp)
Leeeintveld e.a.: 't Liefste pad, Hofwijck tuin in oude luister hersteld (30 pp)
Hella S. Haasse: Mevrouw Bentinck (815 pp)
Hans van Cuijlenborg: De wilde tuin, handleiding voor lui tuinieren (144 pp)
Floor Milkowski: Wij zijn de stad, de buitenwijk als kloppend hart (108 pp)
Charles Bukowski: De laatste nacht van de aarde, gedichten (432 pp)
Els van Steijn: De fontein, vind je plek door inzicht in je familiesysteem (314 pp)
Niek Miedema, Jan Schilt en Joos Kat: Een lange eeuw idealisme, Uitgeverij Wereldbibliotheek 1905-2015 (510 pp)
Wim Boot en Henk Akkermans: Een regenjasje voor het aapje, Een integrale vertaling van Basho’s Sarumino (372 pp); ook een bespreking op Meander
Ode aan de zon, 40 jaar festival Sunsation (76 pp)
Jurriën Rood: Lentz, De man achter het persoonsbewijs, Een filosofische biografie (460 pp)
Ilja Leonard Pfeijffer: Idyllen, Nieuwe poëzie (184 pp)
Frans Peeters: Koningsmoord op het Loo (288 pp)
Ida Simons: Als water in de woestijn (224 pp)
Jack Kerouac: Eenzame reiziger (278 pp)
Joost Conijn: Piloot van goed en kwaad (208 pp)
Theo Kars: De vervalsers (256 pp)
Theo Kars: De huichelaars (182 pp)
J.C. van Schagen: Ik ga maar en ben (252 pp)
Marijn O'Hanlon: Een jaar in de tuin van White Stork Farmhouse (254 pp)
Hella S. Haasse: De wegen der verbeelding (144 pp)
Rob van Olm: Dit gooi ik nooit weg, bijzondere verhalen over persoonlijke voorwerpen (192 pp)
Mirjam Remie: Het gymnasium, het verhaal van een eigengereid schooltype (256 pp)
Martin Klepke: Het geluid van het spoor, Een arbeidersfamilie in verzet (252 pp)
Hella Haasse en prof. Jackman: Een vreemdelinge in Den Haag. Uit de Brieven van Koningin Sophie der Nederlanden aan Lady Malet (282 pp)
Hooglied (30 pp)
J.C. van Schagen: Wat blijfsel overbleef (287 pp)
Gerbrand Bakker: Jasper en knecht (393 pp)
Henry Sepers: Stofloze afdruk, gedichten (93 pp)
Jolande Withuis: Geen tijd verliezen, Jeanne Bieruma Oosting (477 pp)
Antjie Krog: Broze aarde (47 pp)
Tijl Nuyts: Vervoersbewijzen, gedichten (92 pp)
Emma Crebolder: Uitlichten, gedichten (63 pp)
Gerbrand Bakker: Knecht, alleen (288 pp)
Tommy Wieringa: Joe Speedboot (316 pp)
Gerbrand Bakker: Boven is het stil (264 pp)
Vasalis: Gedichten (130 pp)
Hella Haasse: Berichten van het Blauwe Huis (136 pp)
Joyce Bergvelt: Commandeur van de Kaap (336 pp)
Jacobs Bos: Wie de geest krijgt (62 pp)
Loes Faber: Ik ben mijn muze (214 pp)
Leen Ouweneel: Regenten en de Waterlinie in het rampjaar (268 pp)
Mustafa Stitou: Waar is het lam (96 pp)
Alara Adilow: Mythen en stoplichten (112 pp)
Hella S. Haasse: Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern (595 pp)
Anton de Kom: De balatableeder en andere gedichten (40 pp)
Eddy D'Haenens: Het werd tijd, gedichten (71 pp)
Halima Saccoh: Levensboek, The untold story (120 pp)
Joke Huisman: Ondanks alles (61 pp)
De reis van Sint Brandaan, berijmd en bewerkt door Anke Passenier (123 pp)
Arie Pos: De wording van Gerrit Komrij, biografisch portret (222 pp)
Agnitz de Ranitz: Clara, De eerste neushoorn in Nederland (250 pp)
Lisa Weeda: Aleksandra (347 pp)
A. L. Snijders: De taal is een hond (288 pp)
Daniel Kahneman: Ons feilbare denken, Thinking, fast and slow (527 pp)
Wessel te Gussinklo: De expeditie gevolgd door Het meesterwerk (335 pp)
Gerard Reve: De avonden (222 pp)

De schrijfkabouters - een kerstsprookje - #blogkerstmis

2022-12-25T11:06:00.002+01:00

Haar broer, de schrijfkabouter, woont in de vijfde paddenstoel achter het berkenbosje van ons kabouterbos. Hij schrijft dag en nacht. Een heuse reeks misdaadromans vloeit uit zijn pen. Elk kwartaal brengt hij een nieuwe titel uit. Zijn vingers zijn blauw van het vasthouden van zijn magische en fantasierijke pen. Het papier kronkelt van genoegen op het bureau. Zoveel woorden en zinnen kriebelen op het vel dat het niet anders kan dan golven van opwinding en spanning.

De schrijfkabouter heeft net zijn laatste misdaadboek uitgebracht. Een heuse thriller boordevol met messen en pistolen. Als op de eerste pagina het mes op de tafel ligt, weet je als lezer wat er gaat gebeuren. Dat mes zal hoe dan ook met bloedspatten en al verderop weer opduiken. Het slachtoffer probeert zich nog te weren. Er klinken dreigend pistoolschoten in de verte, maar niemand is hiertegen opgewassen.

De rest van het boek heerst de spanning wie het gedaan heeft. Altijd weet de schrijfkabouter er een passage in de voegen over een butler, die het gedaan zou hebben. En hij heeft het nooit gedaan. Het is een running gag. De trouwe lezers van de schrijfkabouter weten het. De butler heeft het nooit gedaan, maar toch... Elke keer lijkt het er verdacht veel op dat hij het toch gedaan heeft.

Ook deze maand is het boek lovend besproken in de Gelebouter. De recensent liet het na de ene superlatief na de andere te plaatsen in het bericht:

'Dus ren snel naar je plaatselijke boekwinkel en haal dit prachtige boek. Wil je een avond heerlijk in spanning zitten en genieten van de overweldigende schrijfstijl van de schrijfkabouter? Koop dit boek en je smult. Gedreven door de spanning wie het gedaan heeft. Toch de butler of houdt de schrijfkabouter vast aan zijn traditie? Het antwoord vind je alleen maar door het verhaal zelf te lezen.'

De schrijfkabouter slaat de krant tevreden dicht na het lezen van deze woorden. Hier komt het helemaal goed. Vandaag mag hij in de boekwinkel iets voor het berkenbosje signeren. Hij verwacht er veel van. Zeker na zoveel lovende woorden in de krant. Hij drinkt nog een flinke slok koffie tot zijn oog op de advertentie op de achterkant van de Gelebouter valt: doe mee aan de schrijfwedstrijd en win een schrijfretraite van 4 maanden in Zuid-Afrika.

Dat klinkt de schrijfkabouter als een uitgelezen kans. Hier moet hij aan meedoen. Hij heeft niet veel concurrentie weet hij. Dit is de kans om eindelijk een groter werk te schrijven dan de dunne detectives die het publiek van hem gewend is over inspecteur Wouter Baigret. Eindelijk eens tijd om een wat diepere intrige uit te spinnen over meerdere delen. Een gevatte filosofie uit te spinnen over het hoe en waarom de kabouters op aarde leven. Een boek dat over de grenzen van het land, het wezen en het weten heen stijgt. Een verhaal dat alle kabouters tot het diepste van het zijn zal raken.

Zo dromend en trekkend aan zijn pijpje wandelt hij even later naar de boekwinkel. Er staat al een rijtje nieuwsgierige kabouters voor de ingang te wachten. 'Het is druk. Allemaal mensen die voor mijn nieuwste boek komen en een persoonlijke boodschap op de binnenflap geschreven willen hebben.' Hij lurkt nogmaals aan het pijpje en stapt de boekwinkel binnen.

Hij kijkt nog eens goed. Wie ziet hij daar achter de tafel zitten? Het is zijn halfzus, de rondborstige Lisa. Ze zit vol genoegen en bolle wangen aan de signeertafel. De armen gevouwen over haar buik wacht ze tevreden tot de volgende klant komt om een handtekening in haar nieuwste boek te zetten. De rij is lang. Dus daar komt de enorme rij van wachtenden vandaan. Ze willen allemaal nog snel een boek van zijn zusje voor de kerst in huis hebben.

Lisa schrijft ook boeken net als haar halfbroer de schrijfkabouter. Zij schrijft er een stuk minder vaak dan hij. Ze doet het ook allemaal buiten haar huishouden en de opvoeding van haar 3 kleine kabouterkinderen. Een heel werk, maar haar man David is vooral buiten zijn paddenstoel bezig. Ze vraagt zich weleens af hoeveel hij eigenlijk om zijn vrouw en kinderen geeft. Zo vaak is hij van huis om hout te hakken.

In de kleine uren kruipt ze aan het kleine schrijftafeltje in de hoek van haar paddenstoel. De kinderen net in bed en de ochtendpap al pruttelend boven het vuur. Daar schrijft ze de wenken voor de opvoeding van kabouterkinders. Boordevol met praktische tips hoe je je huilende kabouterkind stil kunt krijgen. Ook wat je kunt doen tegen spruw en opspuwende borsten. Ook wijst ze haar lezers hoe ze hun man tot bedaren kunnen krijgen.

De rij wachtenden bestaat dan ook vooral uit kaboutervrouwen. Ze staan vol verwachting te wachten op de laatste druk van haar praktische wenken. Zo handig en een heel praktisch cadeau voor kerst. De schrijfkabouter gaat naast zijn halfzus zitten aan het tafeltje. Een flinke stapel van zijn misdaadboeken staat voor hem. Heel soms schuift een vrouw met een boek van zijn halfzus in de hand, door naar hem. Dan mag hij iets voorin schrijven voor haar man. 'Voor detectives heb ik geen tijd', verzucht de kabouter vrouw dan naar hem met een brede glimlach op het gezicht.

'Doe je ook mee met de schrijfwedstrijd', vraagt Lisa aan hem. 'Zeker, ik wil wel eens 4 maanden kunnen besteden aan het schrijven', zegt hij. 'Eindelijk tijd om te schrijven.' Ze kijkt haar schrijfbroer eens goed aan. 'Maar je hebt toch tijd genoeg om te schrijven?' 'Ja, maar extra tijd en op zo'n plek. Mij helemaal onbeperkt wijden aan een groot literair werk. Dat is mijn grote droom', antwoordt hij. Lisa kijkt verlangend voor zich uit. 'Het lijkt mij geweldig. Ik zou alleen niet weten hoe het moet met mijn 3 lievelingetjes.'

Hij probeert al een verhaal te bedenken voor de wedstrijd. 'Waar doe jij het over?' vraagt hij zijn halfzusje. 'Dat ga ik natuurlijk niet verklappen', zegt ze. 'Ik heb al wel een heel leuk idee.' Haar bolle wangen glimmen helemaal. 'Ik heb nog geen idee', zegt de schrijfkabouter. 'Dan laat je het toch de butler doen', grapt zijn zusje. Ze geeft hem een por in zijn zij. Zijn bolle buik schiet ervan omhoog. 'Ja, ja', zegt hij als hij er weer enigszins van is bijgekomen. 'Maak maar grapjes.' 'Ik ga iets schrijven over mijzelf. Hoe druk ik het heb en hoe moeilijk het is om je passie te kunnen volgen tussen al het werk door', verklapt Lisa.

De week erna zet hij zich volop aan schrijven. Hij bedenkt allerlei varianten. Het verhaal loopt lastig. Hij loopt op een moment dat hem de inspiratie ontbeert, maar eens langs zijn zus. Ze is druk bezig de soep voor die avond klaar te maken als hij aanklopt. Een zoontje van haar ligt ziek op bed en de andere dreint de hele tijd aan haar rok. 'Nee, nu niet Martin. Je ziet toch dat ik aan het koken ben.' De schrijfkabouter wordt er niet veel wijzer van. 'Ik heb zo weinig tijd om het goed uit te werken', zegt ze. 'Laat mij het doen', zegt hij snel. 'Ik heb helemaal geen goeie ideeën.' 'Ja en dan ga jij er met de prijs vandoor', zegt ze. Dat is ze dus echt niet van plan.

Het is de avond voor de deadline. De schrijfkabouter zet zich noest aan het schrijven. Zijn pen is niet zo vlot als anders. De inkt hort en stoot over het papier. Het papier is ook op het rabat. Het kronkelt en buitelt niet zo enthousiast als anders onder de kriebelende pen. Sterker nog, soms verzet ze zich en drukt de kop van de pen gewoon weg. Met moeite krijgt de schrijfkabouter de letters op papier. Waar is de magie van weleer? Hij heeft geen idee. Het is compleet verdwenen lijkt het.

Zijn zusje heeft eindelijk tijd om haar verhaal te schrijven. Het stompje van haar kaars houdt het hopelijk lang genoeg vol om nog licht te blijven geven tot haar verhaal klaar is. Ze voelt hoe haar idee meer en meer gestalte krijgt. Het is een verhaal zoals zij elke dag meemaakt. Zij ziet voor zich hoe haar hoofdpersoon zich door de dag heenworstelt. Elke dag weer opnieuw, elke keer opnieuw. Hoe ze de eindjes bij elkaar scharrelt en tussen alle drukte door haar passie volgt: de liefde voor het schrijven. De liefde voor het verhaal.

Ze lopen die ochtend tegen elkaar op bij de paddenstoel waar het verhaal moet worden ingeleverd. 'Is het gelukt? ', vraagt ze haar broer, de schrijfkabouter. Hij knikt, maar op zijn gezicht verschijnt een poging tot lachen als een boer met kiespijn. Zij lacht tevreden terug. 'Het was krap en de kaars hield er midden in de nacht mee op. Ik heb op de tast proberen te schrijven, gelukkig gaf de maan net genoeg licht om de lijntjes op het papier nog te zien.'

Ze laten de enveloppen achter. Het duurt nog een week tot kerstavond en de uitslag bekendgemaakt wordt. Lisa en haar broer de schrijfkabouter wachten in spanning af. Dan melden ze zich de avond voor kerst. De jury heeft alle inzendingen gelezen. Het waren dit jaar meer inzendingen dan ooit. Zelfs de grote schrijfkabouter heeft meegedaan en de schrijver van het duizenddingenboek Lisa. 'Dat zijn geen kleine namen', zegt de juryvoorzitter, kabouter Barry Kulisch. 'Dan zal ik nu maar vertellen wie de winnaar is. De winnaar is: de schrijfkabouter.'

Vol verbazing kijkt de schrijfkabouter uit zijn ogen. Wat is dit. Hoe is het mogelijk dat hij gewonnen heeft. 'De verhalen van jou en Lisa leken wel heel erg op elkaar, maar wij denken dat jij het idee net iets mooier en rijper hebt uitgewerkt. Het straalt net iets meer rust uit.' Hij kijkt tevreden rond en ziet hoe Lisa, een traan wegpinkt. Ze loopt naar haar broer. 'Gefeliciteerd', zegt ze. Haar stem klinkt onvast. 'Van harte gefeliciteerd.' Dan loopt ze snel weg. De tranen wellen uit haar ogen. Wat is dit onverdiend. Ze heeft er zoveel energie in gestopt en ze zou het zo hebben verdiend. Bovendien heeft hij inderdaad haar idee gejat. De schurk.

Ze komt weer thuis. Haar man David is er niet. Hij is natuurlijk houthakken. Ze roert in de grote pan voor de maaltijd van morgen. Er is niet veel tijd meer om alles nog klaar te krijgen. De jongste is nu ziek en de oudste moet vanavond in het koor zingen bij de grote paddenstoel. Dan zingen ze kerstliederen en neuriën kabouterhymnen. Het is allemaal druk en haasten. En dan ook nog eens die mooie prijs aan haar neus voorbij gegaan. Ze probeert haar tranen te bedwingen, maar kan het niet helpen dat er soms eentje in de soep valt.

Nog een paar minuten en het kerstdiner is klaar. Zelfs haar man David zit aan tafel met zijn feestelijke houthakkershemd. Ze heeft haar mooiste jurk aangetrokken. Wat een vreugde zo met haar kinderen en haar man. De oudste heeft gisteren prachtig gezongen. Het lukte zelfs haar man om erbij te zijn in de grote paddenstoel. Door de gewelven klonken de kerstliederen. Het 'Once in Royal David's Mushroom' en 'De kabouters lagen bij nachte'. Ze voelt de trots weer hoe hij zong. Zo trots dat ze haar teleurstelling zelfs even vergeet.

Ze eten van het kuiken dat ze bereid heeft. Er wordt door de jongens gevochten om het filetje. Het is lekker knapperig en ze heeft nog de juiste kruiden weten te vinden in het bos. David kijkt haar trots aan. 'Je hebt heerlijk gekookt Lisa', zegt hij. Dan slaat hij een arm om haar heen. 'En jij hebt voor mij de prijs gewonnen. De prijs van de beste kok van het kabouterdorp.'

Dan wordt er op de deur van de paddenstoel geklopt. David en Lisa kijken elkaar aan. Verwacht jij iemand? Ze schudt haar hoofd, als ze de deur opent, staat daar haar broer, de schrijfkabouter. Ze weet niet of ze hier nou zo blij mee is. 'Ik geloof dat ik hier even geen zin in heb.' 'Het spijt me', zegt hij. 'Ik heb je idee gestolen. Ik heb geschreven over hoe jij het hebt. Ik heb stiekem gekeken toen je zo druk was. Een man die altijd weg is, je kinderen die veel aandacht vragen. Het huishouden.'

Ze kijkt hem aan, voelt de teleurstelling van eerder die dag weer. Zijn ogen glinsteren. 'Daarom heb ik besloten dat jij de prijs moet krijgen. Ik heb de organisatie gevraagd om hem aan jou te geven. Je hebt gelijk. Jij verdient het om 4 maanden heerlijk aan een project te werken. Onafgebroken, niet afgeleid. We zorgen ervoor dat jij helemaal vrij kan werken in Zuid-Afrika. Volgende week vertrek je. Dan pak je nog een heerlijke Zuid-Afrikaanse zomer mee.'

Blogkerstmis

Dit is mijn bijdrage aan blogkerstmis georganiseerd door Ali Molenaar. De opdracht was:

Broer en zus zijn allebei niet onverdienstelijke schrijvers en hebben besloten mee te doen met de kerstverhalenwedstrijd van een tijdschrift. Maar dat levert complicaties op.

Lees alle bijdragen aan deze blogkerstmis

Onderhuidse mystiek en een snufje wierook

2022-11-26T11:20:00.002+01:00

Geerten Liefting is al 15 jaar organist van de Bonaventurakerk in Woerden. Hij heeft 3 fantastische instrumenten onder zijn hoede. 2 orgels komen uit de stal van de Jos Vermeulen uit Alkmaar en de gebroeders uit Weert. Als kers op de taart, staat sinds een paar jaar het elegante huisorgel van Gerard Wortman uit 1966 in het koor van de kerk.

Nu, na die 15 jaar heeft Geerten Liefting een cd uitgebracht. Hij presenteerde de cd Couleurs Mystiques tijdens de mis op het Feest van Christus Koning op de laatste zondag van het jaar. Deze mis stond ook stil bij het 101-jarig bestaan van het hoofdorgel in de kerk. De orgelbouwer Vermeulen leverde het instrument in 1919, maar officieel in gebruik genomen werd het in 1921. De feestelijkheden waren door de coronamaatregelen opgeschort tot de feestelijke mis van zondag 20 november.

Veel orgel

Tijdens de mis klonk veel orgel. Een aantal van de werken van de cd, zoals Karg-Elerts symfonische koraal 'Ach bleib mit Deiner Gnade', de 'Romance' uit de 4e orgelsymfonie van Vierne en het 'Scherzando de Concert' van Pierne. Allemaal werken waarin de romantische kleuren van de orgels goed tot uitdrukking komen.

Want de Bonaventurakerk in Woerden heeft prachtige orgels en een heel goede organist die het mooiste uit de instrumenten weet te halen. Geerten Liefting staat in de traditie van Franse romantiek, waarbij virtuositeit en liefelijkheid elkaar even snel als heftig afwisselen. Bij de mis kwam dit naar mijn mening het beste tot uiting in het gezongen Gloria waarbij orgel en koor elkaar prachtig afwisselden. Daar improviseerde Liefting zoals het hoorde: vanuit dit mooie lied. Tekst en melodie vulden elkaar mooi aan. En hij presenteerde daarbij een indrukwekkende variatiereeks op het hoofdorgel.

2 bijzondere Vermeulens

Voor de cd Couleurs Mystiques geldt dat zeker ook. Volgens Liefting heeft hij het afgelopen jaar gezocht naar passende muziek op deze 2 bijzondere Vermeulen-orgels. Beide instrumenten zijn ongeveer even oud - ze schelen een paar jaar. Is het transeptorgel van de Gebroeders uit Weert kleiner en oorspronkelijk voor een andere kerk gebouwd, het klinkt betoverend in de Bonaventurakerk.

Het hoofdorgel is onovertroffen, robuust, soms op het boerse af - het tutti is een geluidskanon waar een carbidknaller jaloers op is - maar ook ontzettend rijk aan meer intiemere klanken van fluiten en strijkers. Beide orgels bezitten heel eigen voix celestes, deze hemelse strijkers raken de gewelven ieder op hun eigen wijze.

Al bezit het transeptorgel misschien wat minder stemmen en bravoure, het weet de ruimte op zijn eigen, karakteristieke manier te vullen. Wat een klank komt er uit de zwaarmelancholische Romance van Vierne. Liefting weet hier soms zelfs de melancholie op te roepen zoals in de Noctures van Chopin. Wat een orgel en wat een aandachtig spel.

De ruimte

Je hebt niet in de gaten dat het slechts 16 stemmen bezit tegen de 26 stemmen van het hoofdorgel. De plek in de kerk, vrij tegen het transept zorgt ervoor dat niets de klank belet om zich te vormen in de ruimte. En ruimte dat heeft de Bonaventurakerk. Wat een akoestiek. Menig kathedraal in Nederland kan daar niet aan tippen. En dat voor een gebouw van nog geen 130 jaar oud.

De werken op het hoofdorgel zijn er helemaal voor geknipt. En Geerten Liefting weet je te raken. Zelden zo'n overtuigende Karg-Elert 'Ach bleib mit Deiner Gnade' gehoord. Hier laat orgel en bespeler je alle hoeken van de kerk horen. Wat een spel. Misschien komt het ook door de prachtige inleiding met 3 werken uit de 'Cathedral Windows'.

Gregoriaanse melodieën

Want boven alles weet Geerten Liefting je hart te laten kloppen voor de prachtige gregoriaanse melodieën. Ik hoorde het zondag ook zo overtuigend in zijn bijna onschuldige improvisaties. Maar wat een muziek. De lijnen van de melodie raken de gewelven als een vogeltje dat speels de hemel raakt in zijn vlucht. Het maakt deze muziek extra spannend en doeltreffend. Precies waarvoor het bedoeld is.

Dat merk je het sterkste in de improvisaties. Liefting is helemaal thuis op zijn orgels. Hij weet de juiste snaren te raken en strijkt ze nooit ofte nimmer in de haren. Een gregoriaanse thema als 'Ave maris stella' krijgt een subtiele benadering, waarbij het een spel is als met Jacobsladders aan de hemel. Ze kruipen tussen alles door en verlichten een bijzonder aspect van het thema. Het scherzo is grillig, een snelle schets waarbij de noten stuiteren op het water als regendruppels in de plas bij een zomerse regenbui.

Geschreven voor het orgel

Het Choral is helemaal geschreven voor het hoofdorgel van deze kerk. Geerten Liefting presenteert in dit eigen werk alle facetten, de diepe pedaalklanken, de verschillende uitkomende stemmen als de samengestelde cornet en de tertsen. De trompet van hoofdwerk en echo-trompet van het zwelwerk krijgen mooie gelegenheden zich te laten horen. Dat geldt ook voor de prachtige prestant. Een register die als uitkomende stem je adem stokt.

Ruimte en klank smelten helemaal samen. De gevarieerde en ook dramatische uitwerking van het Choral maakt het tot een opvallende eigen compositie op deze cd. Het einde met de lange diepe toon, tegen de lage terts.

Onderhuidse mystiek

Het zijn geluiden die je niet snel hoort in Nederland. De psalm jubelt toch heel snel en deze klankwereld met onderhuidse mystiek en een snufje wierook associeer je toch eerder met een Franse kathedraal. Het klinkt gek, maar op weinig plekken in Nederland is deze sfeer zo op te roepen als in de Woerdense Bonaventurakerk. Muziek waarbij je op een andere manier verrast en ook geraakt wordt. Het gaat trager, maar raakt daarmee ook veel dieper.

Dan vallen mijn oren op de mooiste compositie van de cd: de Aria van Jehan Alain. Wat een meesterwerk. Het is een muziekstuk dat ik Geerten Liefting al in 2017 hoorde spelen in de Domkerk. Het betekende voor mij een hernieuwde kennismaking met een muzikale wereld die ik sinds mijn late adolescentie verwaarloosd had. In deze muziek ligt de kracht van Liefting. Het zweeft ergens tussen Alain en Messiaen in. De klankkleuren staan centraal, bijzondere ritmes en krachtige diepe tonen. Daar doorheen vervlochten het gregoriaans. Onovertroffen, wat een melodieën.

Voorbij, voorbij

Het is bijna jammer om uit die klankwereld te ontwaken bij het slotstuk, Viernes 'Carillon de Westminster'. Mooi in zijn uitvoering, maar stiekem had hier van mij best een improvisatie mogen klinken. Met brede, volle akkoorden zoals Messiaen en de subtiel ritmiek zoals Alain. Alle reden om nog eens naar Liefting te luisteren in een zondagse mis met heel veel gregoriaans. Heel veel.

Meer informatie en bestellen

De cd Couleur Mystiques van Geerten Liefting is opgenomen in de Bonaventurakerk in Woerden. De cd kun je bestellen bij sthrecords voor 16,95 euro. Voor een voorproefje: luister op de Soundcloud van Geerten Liefting.