Bookbox

Почина Родољуб Анастасов, доајен на македонското сликарство

Sun, 05 Apr 2026 16:53:34 +0000

Букбокс читанка: Историја на железниците во Македонија (1873-1973)

Sat, 04 Apr 2026 09:37:23 +0000

Можеби сте забележале дека во Скопје во последно време често се организираат бувљаци или катчиња за размена на облека и други предмети. На еден таков наидовме на обемна книга во дебели корици, која со голема систематичност и интердисциплинарност одбележува 100-годишен јубилеј од првата поставена железничка пруга на територија на Македонија. Тоа што во 2023-та не излегло ново вакво издание, за 150-годишнината, покажува колку нештата се смениле. На полошо.

Запознајте ја Снежана Радојичиќ - велосипедски номад

Fri, 03 Apr 2026 13:49:23 +0000

Српска авторка и патеписец која во 2011 година, на околу четириесетгодишна возраст, го напушта својот дотогашен стабилен живот и тргнува на патување околу светот – со велосипед. Во изминатите повеќе од тринаесет години таа има поминато низ повеќе од 50 земји на неколку континенти. На јутјуб можете да ја најдете под „Циклономад“.

Со Стент во срцето

Fri, 03 Apr 2026 08:55:00 +0000

„Му ставија стент“ е честа завршница на кардиолошка интервенција денес. Но зад овој термин стои приказна што започнува во стоматологијата во 19 век, продолжува преку воената хирургија и завршува со револуционерни интервенции во современата медицина.

Што значи зборот „дијабетес“?

Thu, 02 Apr 2026 15:16:03 +0000

Иако античките лекари немале пристап до современото знаење за телото и неговите биохемиски процеси, нивната способност за внимателно набљудување често доведувала до изненадувачки точни описи на болестите. Така е и со дијабетесот – состојба која старогрчките лекари ја препознале и опишале со голема прецизност, иако не ги разбирале нејзините вистински причини.

Слоуџамастан - најновата „држава“ во светот

Thu, 02 Apr 2026 08:19:38 +0000

Во свет во кој границите се строго исцртани, а државноста е прашање на политика, историја и моќ, постои и една поинаква „земја“ – создадена од фантазија, хумор и желба за бегство од секојдневието. Слоуџамастан, самопрогласена микродржава во пустината на Калифорнија, е токму таков експеримент.

Наставникот што се претставувал како адмирал (дур не го фатиле)

Wed, 01 Apr 2026 15:08:52 +0000

Во време кога авторитетот често се гради преку титула или униформа, границата меѓу вистината и претставата станува сè понејасна. Приказната за „лажниот адмирал“ звучи како сценарио за сатиричен филм, но всушност открива колку лесно симболите на моќ и престиж можат да создадат илузија што трае со години.

Првоаприлска Букбокс друштвена игра, ама вистинска

Wed, 01 Apr 2026 09:23:51 +0000

Игра со која пред се ќе се идентификуваат оние во академските кругови. Но корисна и за другите, да видат како им е на првите. Малку хумор и (како и секогаш во хуморот) доза реалност го претвора научниот свет во поле за (не)културен натпревар помеѓу научниците, каде што не победува најпаметниот, туку најцитираниот.

Берта Бенц - жената која тајно ја извозела првата долга автомобилска рута

Tue, 31 Mar 2026 14:07:33 +0000

Историјата на автомобилот обично се раскажува како приказна за изуми, машини и машки гении. Но зад еден од клучните пресврти стои Берта Бенц - жена која не само што верувала во идејата за автомобил, туку и ја претворила во реалност на патот. Нејзиното храбро патување во 1888 година не било само авантура, туку момент што засекогаш ја променил перцепцијата за моторното возило.

„Слики на вкусот“ - повик за млади уметници

Tue, 31 Mar 2026 12:04:25 +0000

Зошто лабораториските мантили се бели?

Tue, 31 Mar 2026 07:30:21 +0000

Во популарната култура, научникот речиси секогаш изгледа исто: бел мантил, очила, епрувети и некаква мистериозна опрема. Но оваа слика не е природна ниту вечна – таа е резултат на долга историска трансформација во која модата, хигиената и општествените очекувања постепено ја обликувале јавната претстава за науката.

Најголемата измама во историјата на физиката?

Mon, 30 Mar 2026 14:15:45 +0000

Во 1745 година, Јохан Беслер умира паѓајќи од ветерница што самиот ја градел. Ова означува крај на живот обележан со сиромаштија, скандали и напуштеност. Но она што го оставил зад себе не беше само лична трагедија, туку и една од највознемирувачките научни мистерии на раното модерно доба: дали навистина постоела машина што може да се движи вечно или светот бил сведок на една од најуспешните измами во историјата?

„Телото што ја помни тишината“ - изложба на Тања Балаќ во МСУ

Mon, 30 Mar 2026 13:20:09 +0000

Букбокс гледанка: „Случајот на Фрида“ (2025)

Sun, 29 Mar 2026 11:31:50 +0000

Дебитантски филм на германско-швајцарската режисерка Марија Брендл (достапен на ХБО), во кој таа се навраќа на малку познат, но историски значаен судски процес. Базиран на вистински настани, филмот ги отвора прашањата за срамот, моралот и борбата за женска еманципација, следејќи ја судбината на младата шивачка, обвинета во 1904 година за убиството на својот петгодишен син.

Виновник за летното сметање на времето е аматер инсектолог (а не Бенџамин Френклин)

Sat, 28 Mar 2026 09:28:02 +0000

Двапати годишно, часовниците се поместуваат, а заедно со нив и нашето чувство за време. Иако оваа практика изгледа како едноставна техничка мерка, зад неа стои сложена историја исполнета со идеи, заблуди и постојани расправи.

Збор на денот - „емственик“

Fri, 27 Mar 2026 13:43:39 +0000

Ако сте адвокат, нотар, правник, ова сигурно не ви е баш нешто „вау“, бидејќи терминот го слушате речиси секој ден. Ама можеби дури и вие не знаете од каде потекнува.

Имаме што да научиме од кокичето

Fri, 27 Mar 2026 08:26:20 +0000

Знаеме од школските читанки и од составите што требаше да ги пишуваме за „Пролетта во нашиот град“. Постои едно мало цветче што тивко го најавува доаѓањето на „подобриот“ дел од годината. Нежно, но упорно, тоа се пробива низ снегот и мразот, носејќи порака за надеж и обновување за оние што ќе застанат да го забележат.

Харалд Синозабиот или зошто се вика „блутут“?

Thu, 26 Mar 2026 16:56:53 +0000

Технологијата за којашто станува збор денес е дел од секојдневието – ја користиме за поврзување слушалки, телефони и други уреди без кабли. Но зад ова име се крие неочекувана приказна што води сè до времето на Викинзите.

Мозочни клетки во тацна научиле да играат „Дум“. Иначе?

Thu, 26 Mar 2026 07:58:32 +0000

Она што до вчера изгледаше како чиста научна фантастика, денес сè повеќе станува дел од научната реалност. Експерименти во кои мозочни клетки учат да играат видеоигри или цели мозоци се пресликуваат во дигитален свет отворajќи нови хоризонти, но и нови дилеми. Колку сме блиску до иднина во која границата меѓу човекот и машината ќе исчезне?

Ластовичaрање или пролетно „коледарење“

Wed, 25 Mar 2026 15:09:43 +0000

Во голем број култури, доаѓањето на пролетта се прославува со песни, обичаи и симболични ритуали. Во Грција, еден од најстарите такви обичаи се тн. „ластовичји песни“ - детска традиција што го најавува враќањето на ластовицата и обновувањето на природата.

Фала на комплиментот!

Wed, 25 Mar 2026 07:57:48 +0000

За еден комплимент да делува, тој мора да биде веродостоен, искрен и соодветен на ситуацијата. Ако не се вклопува во тоа како личноста се гледа себеси, најчесто ќе биде тивко или гласно отфрлен. Луѓето со пониска самодоверба потешко ги прифаќаат пофалбите, бидејќи тие не се согласуваат со таа, поубава слика за нив.

Од каде зборот „калабалак“ во шведскиот?

Tue, 24 Mar 2026 14:29:42 +0000

Неред, гужва, хаос. Она што и ние го користиме како турцизам влегло во шведскиот јазик по историска битка од 18 век во која Отоманската војска се судрилa со тогашниот крал на Шведска. И тоа не е крајот на ширењето на зборот вон балканска територија.

Како е да те удри гром?

Tue, 24 Mar 2026 08:47:51 +0000

Оние што го преживеале го опишуваат како едно од најневообичаените и најтешко разбирливи искуства. Ударот од гром остава последици врз телото, умот, но и по чувството за реалност. Често дури ни блиските не веруваат дека симптомите се вистински, па луѓето се здружуваат во групи за поддршка.

Зошто се има сменето акцентот на Тејлор Свифт?

Mon, 23 Mar 2026 15:12:01 +0000

Луѓето спонтано ги прилагодуваат своите говорни навики за да ја намалат социјалната дистанца и полесно да се поврзат со другите. Ова не е манипулација, туку проста адаптација, особено на нова околина или друштво. И сето ова лингвисти го покажуваат преку следење на промената на начинот на кој зборува (во интервјуа и при јавни настапи) позната пејачка.

Трето издание на фестивалот „Видик“

Mon, 23 Mar 2026 14:44:42 +0000