អាជីវកម្មគ្រប់ទំហំទាំងអស់សុទ្ធតែជាគោលដៅរបស់ជនបោកប្រាស់ មិនថាកំពុងដំណើរការអាជីវកម្មបង្កើតថ្មី (Start-up) ទំហំតូច ឬអង្គភាពធំនោះទេ។ ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យា (Cybercriminals) តែងតែចាប់យកបច្ចេកទេសថ្មីៗជាប្រចាំដើម្បីប្រមាញ់អាជីវកម្ម។ ការយល់ដឹងអំពីរបៀបដែលការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញទំនើបដំណើរការ និងការសម្គាល់សញ្ញាព្រមាន បានក្លាយជាកត្តាចាំបាច់បំផុតសម្រាប់គ្រប់អាជីវកម្មទាំងអស់។

២. របៀបសម្គាល់ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ?

ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញភាគច្រើនដើរតាមលំនាំស្រដៀងៗគ្នា ទោះបីជាត្រូវគេផ្ញើតាមវិធីណាក៏ដោយ។ ការរៀនសម្គាល់សញ្ញាព្រមាន អាចជួយឱ្យបុគ្គលិកដឹងពីសំណើដែលមានការសង្ស័យ មុនពេលខាតបង់ប្រាក់ ឬប្រព័ន្ធត្រូវបានជ្រៀតចូល។ ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនតែងតែព្យាយាមបង្កើតវប្បធម៌សុវត្ថិភាព និងការយល់ដឹងពិតប្រាកដ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរំលោភបំពាននានា។

៣. សញ្ញាព្រមានដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន

ចូរប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសញ្ញាទូទៅទាំងនេះ ដែលបង្ហាញថាសារ ឬសំណើអាចជាផ្នែកនៃការបោកប្រាស់៖

• សំណើទូទាត់ប្រាក់ដែលមិនបានរំពឹងទុក ជាពិសេសប្រសិនបើសំណើនោះមកដល់ដោយគ្មានការប្រាប់ឱ្យដឹងមុន ឬមិនដើរតាមនីតិវិធីធម្មតា។
• ការគាបសង្កត់ឱ្យចាត់វិធានការជាប្រញាប់ ការអះអាងថាត្រូវចាត់វិធានការភ្លាមៗ ដើម្បីជៀសវាងបញ្ហា ឬដើម្បីទាន់ពេលវេលាកំណត់ដ៏បន្ទាន់មួយ។
• ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានលម្អិតអំពីគណនីធនាគាររបស់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ នៅពេលដែលគេស្នើសុំឱ្យអ្នកផ្ញើប្រាក់ទូទាត់នាពេលអនាគតទៅកាន់គណនីថ្មី។
• សំណើឱ្យរំលងនីតិវិធីធម្មតា ការរំលងជំហានអនុម័ត ឬការស្នើសុំឱ្យរក្សាសំណើនោះជាសម្ងាត់។
• ឯកសារភ្ជាប់ ឬទំព័របញ្ចូលគណនី (Login pages) ដែលមិនបានរំពឹងទុក៖ នៅពេលគេស្នើឱ្យអ្នកបើកឯកសារ ឬចូលប្រព័ន្ធតាមរយៈលីងនៅក្នុងអ៊ីមែល ឬសារ។

ចំណាំ៖ សញ្ញាព្រមានទាំងនេះ មិនមែនសុទ្ធតែមានន័យថាជាសារបោកប្រាស់ទាំងអស់នោះទេ។ ពួកវាគ្រាន់តែជាការដាស់តឿនឱ្យមាន ការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម មុនពេលផ្ទេរប្រាក់ ឬបើកឯកសារប៉ុណ្ណោះ។

៤. នៅពេលដែលសារស្របច្បាប់នៅតែអាចមានគ្រោះថ្នាក់

មិនមែនគ្រប់ការបោកប្រាស់សុទ្ធតែចេញពីអាសយដ្ឋានអ៊ីមែលដែលចម្លែកនោះទេ។ ជួនកាល ឧក្រិដ្ឋជនលួចចូលប្រើប្រាស់គណនីអាជីវកម្មពិតប្រាកដ ឬប្រើប្រាស់ការបន្លំអ៊ីមែល (Email spoofing) ដើម្បីធ្វើឱ្យសារលេចឡើងដូចជាផ្ញើមកពីប្រភពដែលទុកចិត្ត។

វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ដែលមិនត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើឈ្មោះ ឬអាសយដ្ឋានអ៊ីមែលរបស់អ្នកផ្ញើនោះទេ។ ប្រសិនបើសំណើនោះពាក់ព័ន្ធនឹងប្រាក់ ឬការណែនាំដែលខុសប្លែកពីធម្មតា ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់វាតាមរយៈប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងដែលទុកចិត្ត ដូចជាលេខទូរស័ព្ទដែលស្គាល់ច្បាស់ ឬទំនាក់ទំនងដែលមានស្រាប់។

៥. តើអាជីវកម្មអាចទប់ស្កាត់ការបោកប្រាស់ដោយរបៀបណា?

ការការពារដ៏ល្អបំផុតប្រឆាំងនឹងការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ គឺការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការយល់ដឹង ការនុវត្តសុវត្ថិភាព និងបច្ចេកវិទ្យា។ អាជីវកម្មควរបង្កើតប្រព័ន្ធការពារច្រើនស្រទាប់ (Multiple layers of protection) ដើម្បីកាត់បន្ថយឱកាសនៃការបោកប្រាស់ដែលជោគជ័យ។

• បណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិក: បុគ្គលិកគឺជាខ្សែការពារទីមួយប្រឆាំងនឹងអ៊ីមែល Phishing និងការបោកប្រាស់ផ្សេងៗ។ ការបណ្តុះបណ្តាលការយល់ដឹងអំពីសុវត្ថិភាពស៊ីប័រជាទៀងទាត់ ជួយឱ្យបុគ្គលិកសម្គាល់សារសង្ស័យ ឬល្បិចបោកប្រាស់ និងឆ្លើយតបបានត្រឹមត្រូវ។ បុគ្គលិកគួរតែមានអារម្មណ៍កក់ក្តៅក្នុងការរាយការណ៍អំពីអ្វីដែលប្លែក ដោយមិនបារម្ភពីការបន្ទោសឡើយ ប្រសិនបើវាប្រែជាការភាន់ច្រឡំ។
• ការពារគណនីឱ្យមានសុវត្ថិភាព: ការពារគណនីអាជីវកម្មដោយប្រើពាក្យសម្ងាត់រឹងមាំ និងប្លែកៗ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវច្រើនកត្តា (MFA) និងកម្មវិធីគ្រប់គ្រងពាក្យសម្ងាត់ដែលទុកចិត្ត។ ផ្លាស់ប្តូរពាក្យសម្ងាត់ភ្លាមៗ ប្រសិនបើមានហេតុផលជឿថវាត្រូវគេលួចចូល។ គណនីអ៊ីមែលត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេស ព្រោះវាជាគោលដៅញឹកញាប់ និងអាចផ្តល់សិទ្ធិចូលទៅកាន់ប្រព័ន្ធអាជីវកម្មផ្សេងទៀត។
• ផ្ទៀងផ្ទាត់ការទូទាត់ប្រាក់ កុំពឹងផ្អែកលើអ៊ីមែលតែមួយមុខនៅពេលអនុម័តការទូទាត់ប្រាក់ ឬផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានធនាគាររបស់អ្នកផ្គត់ផ្គង់។ ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់សំណើនានាតាមរយៈប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងឯករាជ្យ ដូចជាលេខទូរស័ព្ទដែលស្គាល់។ ប្រើប្រាស់ដំណើរការអនុម័តដែលមានឯកសារត្រឹមត្រូវ សម្រាប់ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុធំៗ។
• ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី (Software) ការរក្សាកម្មវិធីឱ្យទាន់សម័យ ជួយបិទចន្លោះប្រហោងសុវត្ថិភាព (Security vulnerabilities) ដែលអ្នកវាយប្រហារអាចយកប្រៀបបាន។ ការបើកការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពស្វ័យប្រវត្តិ អាចជួយធានាថាមិនរំលងការជួសជុលសុវត្ថិភាពសំខាន់ៗ (Security patches) ឡើយ។
• ប្រើប្រាស់កម្មវិធីសុវត្ថិភាព (Security Software)៖ កម្មវិធីដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ផ្តល់នូវស្រទាប់ការពារដ៏សំខាន់ ដោយការស្វែងរកមេរោគ និងសម្គាល់សកម្មភាពសង្ស័យ មុនពេលវាកើតជាការខូចខាត។ ការខិតខំការពារច្រើនស្រទាប់ដែលរួមបញ្ចូលការការពារ Endpoint ជាមួយបច្ចេកវិទ្យាប្រឆាំង Phishing អាចកាត់បន្ថយហានិភ័យបានយ៉ាងច្រើន។

៦. ការការពារការបោកប្រាស់អាជីវកម្ម អ្វីដែលត្រូវធ្វើប្រសិនបើអាជីវកម្មរបស់អ្នកត្រូវបានតម្រង់ទិស?

ការចាត់វិធានការឱ្យបានរហ័ស បន្ទាប់ពីមានកំហុស ឬការសង្ស័យថាមានការវាយប្រហារ អាចជួយកាត់បន្ថយការខូចខាត។ ការឆ្លើយតបជាក់ស្តែងនឹងផ្អែកលើប្រភេទនៃហេតុការណ៍។ ជំហានបន្ទាន់ទាំងនេះអាចជួយកម្រិតផលប៉ះពាល់៖

ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ចុចលើលីងសង្ស័យ

• ផ្តាច់ឧបករណ៍ ដែលរងផលប៉ះពាល់ចេញពីអ៊ីនធឺណិត ភ្លាមៗប្រសិនបើអ្នកជឿថាវាត្រូវគេជ្រៀតចូល។
• ដំណើរការការស្កេនសុវត្ថិភាពពេញលេញ ដោយប្រើកម្មវិធីសុវត្ថិភាពដែលទុកចិត្ត។
• ផ្លាស់ប្តូរពាក្យសម្ងាត់ ទាំងឡាយណាដែលប្រឈមនឹងហានិភ័យ ចេញពីឧបករណ៍ផ្សេងទៀតដែលមានសុវត្ថិភាព និងស្អាតស្អំ។
• ជម្រាបជូនក្រុមការងារ IT ឬអ្នកផ្តល់សេវាសុវត្ថិភាពរបស់អ្នក ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចស៊ើបអង្កេតបន្ថែម។

ប្រសិនបើប្រាក់ត្រូវបានផ្ទេររួចហើយ

• ទាក់ទងធនាគាររបស់អ្នកភ្លាមៗ ដើម្បីរាយការណ៍អំពីប្រតិបត្តិការបោកប្រាស់នោះ។
• ជម្រាបជូនក្រុមការងារផ្ទៃក្នុង ដែលពាក់ព័ន្ធ (អាចជាផ្នែក IT និងថ្នាក់ដឹកនាំ)។
• រក្សាទុកអ៊ីមែល វិក្កយបត្រ និងភស្តុតាងផ្សេងៗ ដែលអាចជួយដល់ការស៊ើបអង្កេត។
• បន្តតាមដានគណនី ក្រែងលោមានសកម្មភាពសង្ស័យផ្សេងទៀត។

រាយការណ៍អំពីហេតុការណ៍

• រាយការណ៍អំពីការបោកប្រាស់ក្នុងផ្ទៃក្នុង ដើម្បីឱ្យបុគ្គលិកផ្សេងទៀតបានដឹង និងប្រុងប្រយ័ត្ន។
• ជម្រាបជូនអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចនៅពេលដែលសមស្រប។
• ការរាយការណ៍អំពីការបោកប្រាស់ អាចជួយឱ្យអ្នកស៊ើបអង្កេតកំណត់អត្តសញ្ញាណសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យមិនឱ្យអ្នកដទៃក្លាយជាជនរងគ្រោះបន្តទៀត។

៧. របៀបដែល AI កំពុងផ្លាស់ប្តូរការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ

ប្រាជ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) កំពុងធ្វើឱ្យការបោកប្រាស់ដែលមានស្រាប់ កាន់តែលំបាកក្នុងការសម្គាល់។ ឥឡូវនេះ ឧក្រិដ្ឋជនអាចបង្កើតអ៊ីមែលដែលគួរឱ្យជឿជាក់ Deepfakes និងគេហទំព័រក្លែងក្លាយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេតម្រង់ទិសលើអាជីវកម្មកាន់តែច្រើន ដោយប្រើកម្លាំងតិច និងមានកំហុសឆ្គងតិចតួច។

• Deepfakes និងការក្លែងសំឡេង (Voice cloning) : AI អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីក្លែងសំឡេង ឬបង្កើតវីដេអូ និងសំឡេងដែលមើលទៅដូចពិត ហាក់ដូចជាមកពីថ្នាក់ដឹកនាំ ឬអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដែលទុកចិត្ត។ ឧក្រិដ្ឋជនអាចប្រើប្រាស់ Deepfakes ទាំងនេះដើម្បីបង្កើតសំណើទូទាត់ប្រាក់បន្ទាន់ ឬបញ្ចុះបញ្ចូលបុគ្គលិកឱ្យចែករំលែកព័ត៌មានសម្ងាត់។ នេះមានន័យថាយើង មិនត្រូវពឹងផ្អែកលើសំឡេង ឬទម្រង់មុខដែលស្គាល់តែមួយមុខនោះទេ។
• ការវាយប្រហារ Phishing ដែលឆ្លាតវៃជាងមុន : អ៊ីមែល Phishing អាជីវកម្មបែបបុរាណ ជារឿយៗងាយស្រួលសម្គាល់ ព្រោះវាមានកំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ឬការប្រកបពាក្យមិនសមរម្យ។ បច្ចុប្បន្ន ឧបករណ៍ AI អាចបង្កើតសារដែលស្តាប់ទៅធម្មជាតិ និងកែច្នៃរចនាប័ទ្មសរសេរឱ្យដូចបេះបិទទៅនឹងអាជីវកម្មផ្លូវការ។ សកម្មភាព និងការដើរតួរ គឺជាសញ្ញាព្រមានល្អជាងភាសា។ សំណើដែលមិនបានរំពឹងទុក និងសំណើបន្ទាន់សុំពាក្យសម្ងាត់ ឬព័ត៌មានរសើប គួរតែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុត។

៨. ការបង្កើតការការពាររយៈពេលវែងប្រឆាំងនឹងការបោកប្រាស់

ការទប់ស្កាត់ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ មិនមែនជាភារកិច្ចធ្វើតែម្តងនោះទេ។ ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលល្បិចរបស់ពួកគេជាប្រចាំ ដែលមានន័យថាអាជីវកម្មត្រូវពិនិត្យឡើងវិញនូវការអនុវត្តសុវត្ថិភាពរបស់ខ្លួនឱ្យបានទៀងទាត់ និងធានាថាបុគ្គលិកនៅតែត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់គំរាមកំហែងថ្មីៗ។

• បង្កើតវប្បធម៌ដែលផ្តល់អាទិភាពលើសុវត្ថិភាព : វប្បធម៌សុវត្ថិភាពរឹងមាំ ជួយបុគ្គលិកធ្វើការសម្រេចចិត្តដែលមានសុវត្ថិភាពជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ពិនិត្យគោលនយោបាយសុវត្ថិភាពស៊ីប័រឱ្យបានទៀងទាត់ និងលើកទឹកចិត្តបុគ្គលិកឱ្យចោទសួរនៅពេលមានសំណើប្លែកៗ។
• រៀបចំខ្លួនសម្រាប់គំរាមកំហែងនាពេលអនាគត : ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញនឹងបន្តវិវឌ្ឍទៅមុខតាមការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យា។ ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកជាទៀងទាត់ ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី ការពិនិត្យមើលសុវត្ថិភាព និងឧបករណ៍សុវត្ថិភាពស៊ីប័រទំនើប អាចជួយឱ្យអង្គភាពដើរទាន់គំរាមកំហែងដែលកំពុងកើតមានឡើង។ អាជីវកម្មដាក់ខ្លួនឯងនៅក្នុងជំហរដ៏រឹងមាំបំផុត ដោយការកែលម្អការអនុវត្តសុវត្ថិភាពជាប្រចាំ ជាជាងការរង់ចាំឆ្លើយតបបន្ទាប់ពីហេតុការណ៍បានកើតឡើងរួច។

៩. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.kaspersky.com/resource-center/preemptive-safety/avoid-business-scams

អ្នកស្រាវជ្រាវសន្តិសុខ Fabian Wahle មកពី Hap Security បានរកឃើញចំណុចខ្សោយចំនួន ២ នៅក្នុងកម្មវិធីទស្សនា និងស្តាប់តន្ត្រី VLC Media Player (CVE-2026-56711 និង CVE-2026-73324)។ ចំណុចខ្សោយទាំងនេះអាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារធ្វើឱ្យខូចខាត (Corrupt) ទិន្នន័យ Heap Memory ឬលួចអានព័ត៌មានសម្ងាត់ចេញពី Memory របស់ជនរងគ្រោះបាន ដោយគ្រាន់តែបញ្ចុះបញ្ចូល ឬល្បួងជនរងគ្រោះឱ្យបើកឯកសារមេឌៀ (Media file) ឬ Playlist ដែលបង្កើតឡើងជាពិសេស។ ចំណុចខ្សោយទាំងនោះរួមមាន៖

• CVE-2026-56711: ចំណុចខ្សោយនេះកើតឡើងនៅក្នុងមុខងាររៀបចំ និងបម្រុងទុកកន្លែងផ្ទុកទិន្នន័យរូបភាព (Memory) របស់កម្មវិធី VLC។ កម្មវិធីបានប្រើប្រាស់ប្រមាណវិធីគុណបែបចាស់ (32-bit arithmetic) ដើម្បីគណនាទំហំ Memory ដែលត្រូវប្រើប្រាស់។ ចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រអាចវាយប្រហារដោយបង្កើតរូបភាព PNG ដែលមានទំហំ (Dimensions) ធំខុសប្រក្រតី ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការគុណគណនានោះកើតជាកំហុសលេខជាន់ (Integer Overflow) នាំឱ្យ VLC បម្រុងទុកទំហំ Memory តូចជាងតម្រូវការជាក់ស្តែង។ នៅពេលកម្មវិធីដំណើរការបើករូបភាពនោះ ទិន្នន័យរូបភាពនឹងត្រូវសរសេរជ្រុលហួសដែនកំណត់នៃ Memory ដែលបានបម្រុងទុកដែលអាចបណ្តាលឱ្យ VLC គាំង (Crash) ភ្លាមៗ, ខូចខាត Heap Memory ឬអាចបើកផ្លូវឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រដំណើរការកូដបញ្ជាពីចម្ងាយលើម៉ាស៊ីនជនរងគ្រោះបាន។
• CVE-2026-73324: ចំណុចខ្សោយនេះមាននៅក្នុងមុខងារសម្រាប់ភ្ជាប់ និងលេងវីដេអូ/សំឡេងតាមបណ្តាញ (RTSP module)។ នៅពេល VLC ចម្លងទិន្នន័យ (Response lines) ចេញពី RTSP Server ប្រសិនបើបើប្រវែង Line នោះមានប្រវែងវែងខុសប្រក្រតី (ចាប់ពី ៤០៩៦ Bytes ឡើងទៅ) កម្មវិធីនឹងមិនបានបន្ថែមសញ្ញាបញ្ឈប់អត្ថបទ (\0 / Null terminator) នៅចុងបញ្ចប់នោះឡើយ។ កំហុសនេះធ្វើឱ្យ VLC បន្តអានទិន្នន័យនៅក្នុង Memory ជ្រុលហួសដែនកំណត់ (Out-of-bounds Read) រហូតទាល់តែជួប Byte 0។ ជាលទ្ធផល ប្រសិនបើជនរងគ្រោះបានភ្ជាប់ទៅកាន់ RTSP Server របស់ចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ ទិន្នន័យសម្ងាត់ផ្សេងៗដែលជ្រុលនៅក្នុង Memory នោះ នឹងត្រូវបញ្ជូនត្រឡប់ទៅឱ្យហេកគ័រវិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ។

២. ផលិតផលដែលរងផលប៉ះពាល់

• ចំណុចខ្សោយខាងលើនេះ ប៉ះពាល់ដល់កម្មវិធី VLC Media Player: ចាប់ពីកំណែ (Version) 3.0.0 ដល់ 0.23 (គ្រប់ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ)។

៣. ផលប៉ះពាល់

• ការខូចខាតប្រព័ន្ធ និងដំណើរការកូដ អាចបណ្តាលឱ្យកម្មវិធី VLC គាំង (Crash) ភ្លាមៗ, ខូចខាតទិន្នន័យ Heap Memory ឬអាចបើកផ្លូវឱ្យអ្នកវាយប្រហារដំណើរការកូដបញ្ជាផ្សេងៗ (Arbitrary Code Execution) លើម៉ាស៊ីនជនរងគ្រោះ អាស្រ័យលើ Platform របស់ប្រព័ន្ធ។
• ការលេចធ្លាយព័ត៌មានសម្ងាត់ អាចឱ្យ RTSP Server របស់ចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ លួចអាន និងទទួលបានទិន្នន័យ Sensitive Data ដែលផ្ទុកនៅក្នុង Heap Memory របស់ម៉ាស៊ីនជនរងគ្រោះបានដោយផ្ទាល់។

៤. ដំណោះស្រាយ និងអនុសាសន៍

ការិយាល័យ CamCERT សូមធ្វើការណែនាំដល់អ្នកប្រើប្រាស់  និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធគួរអនុវត្តវិធានការការពារជាបន្ទាន់ដូចខាងក្រោម៖

• ផ្អាក ឬជៀសវាងការបើកឯកសាររូបភាពប្រភេទ PNG, ឯកសារ Playlist ឬការភ្ជាប់ទៅកាន់ RTSP Streams ដែលទទួលបានពីប្រភពមិនច្បាស់លាស់ ឬមិនទុកចិត្ត។
• តាមដានការចេញផ្សាយបំណះសន្តិសុខ (Security Patches) ពីគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ VideoLAN (Official Repository) ឬពីអ្នកចែកចាយ Linux Distributions ដើម្បីធ្វើអាប់ដេតភ្លាមៗនៅពេលមាន Version ថ្មី។
• សម្រាប់ស្ថាប័ន ឬអង្គភាព គួរបន្ថយ ឬកម្រិតការប្រើប្រាស់ VLC នៅក្នុងបរិស្ថានដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ (High-risk environments), បិទការភ្ជាប់ RTSP Connections ដែលមិនទុកចិត្ត និងប្រើប្រាស់កម្មវិធី Endpoint Monitoring ដើម្បីតាមដាន ឬទប់ស្កាត់ឯកសារមេឌៀសង្ស័យ។

៥. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://cybersecuritynews.com/multiple-vlc-media-player-vulnerabilities/

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (Generative AI) ដូចជា ChatGPT, Gemini, Claude ឬ Microsoft Copilot ត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការបំពេញការងារប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីបង្កើនផលិតភាព។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់ដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការបញ្ចូលទិន្នន័យសម្ងាត់ចូលទៅក្នុង AI Prompts ដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យ អាចបង្កើតជាហានិភ័យសន្តិសុខសុវត្ថិភាពបច្ចេកវិទ្យា (Cybersecurity Risk) យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងកម្រិតបុគ្គល និងស្ថាប័ន។

២. ប្រភេទទិន្នន័យរសើបដែលមិនត្រូវបញ្ចូលក្នុង AI Prompt

• ការ Copy-Paste ទិន្នន័យមួយចំនួនចូលទៅក្នុង AI Tools អាចបណ្ដាលឱ្យបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើទិន្នន័យ (Data Loss)៖
• ទិន្នន័យសម្ងាត់: លេខសម្ងាត់ (Passwords), API Keys, Tokens, Access Keys, ប្រភពកូដកម្មវិធី (Source Code), និងព័ត៌មានរចនាសម្ព័ន្ធ Server ឬ Database Credentials។
• ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន: លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ, លេខលិខិតឆ្លងដែន, លេខគណនីធនាគារ, កាតឥណទាន, និងកំណត់ត្រាសុខភាព ឬព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អតិថិជន។
• ទិន្នន័យអាជីវកម្ម និងព័ត៌មានសម្ងាត់ក្រុមហ៊ុន (Proprietary Data): របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុមិនទាន់ផ្សព្វផ្សាយ, កិច្ចសន្យាពាណិជ្ជកម្ម, យុទ្ធសាស្ត្រប្រកួតប្រជែង, ឬឯកសារសម្ងាត់ផ្លូវច្បាប់។

៣. ហានិភ័យនៃការលេចធ្លាយ

• ការចងចាំពាក្យផ្ទាល់ និងការចងចាំពាក្យតាមតួ: ម៉ូឌែល AI ត្រូវការទិន្នន័យដ៏ច្រើនដើម្បីរៀន និងអភិវឌ្ឍ នៅពេលអ្នកបញ្ចូល Prompt ដែលមានព័ត៌មានរសើប ប្រព័ន្ធ AI អាចរក្សាទុកទិន្នន័យនោះដើម្បីយកទៅធ្វើ Data Training ឬ Fine-Tuning។ ប្រសិនបើ AI ចងចាំទិន្នន័យបែប Verbatim (ពាក្យដូចគ្នាទាំងស្រុង) នោះព័ត៌មានសម្ងាត់ដូចជា API Key ឬកូដកម្មវិធី អាចនឹងត្រូវបញ្ចេញ (Regurgitate) ទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតនៅពេលគេសួរសំណួរដែលមានបរិបទប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ យោងតាម OWASP Top 10 for LLM Applications ហានិភ័យនៃ Sensitive Information Disclosure (LLM02) ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាហានិភ័យចម្បងមួយដែលកើតមានញឹកញាប់បំផុត។
• បញ្ហា Shadow AI និងការរក្សាទុកទិន្នន័យលើ Server : រាល់ប្រវត្តិសន្ទនា (Chat History) ត្រូវបាន រក្សាទុកនៅលើ Infrastructure របស់ក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវា AI ក្នុងគោលបំណងធ្វើ Audit និង Monitor។ ប្រសិនបើគណនីរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវបានទម្លាយ (Account Takeover) តាមរយៈការវាយប្រហារ phishing ឬ session hijacking នោះជនខិលខូចនឹងអាចចូលមើលប្រវត្តិ Prompt ទាំងអស់ដែលមានទិន្នន័យសម្ងាត់។
• ការរំលោភលើច្បាប់ការពារទិន្នន័យ : ការបញ្ចូលទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អតិថិជនទៅក្នុង AI Tools ដែលមិនមានកិច្ចសន្យាការពារទិន្នន័យច្បាស់លាស់ អាចជាការរំលោភបំពានលើបទបញ្ញត្តិការពារទិន្នន័យជាសកល ដូចជា GDPR ឬស្តង់ដារសុវត្ថិភាពទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុ/សុខាភិបាល។

៤. វិធានការការពារសម្រាប់បុគ្គលិក និងអ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ

• ការអនុវត្ត Data Sanitization & Redaction: តែងតែលុប ឬជំនួសទិន្នន័យពិតប្រាកដ (ដូចជា ឈ្មោះ, លេខសម្ងាត់, IP Address, API Key) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យគំរូ (Dummy Data / Placeholders) មុនពេលចុចផ្ញើ Prompt។
• កំណត់ Privacy & Data Controls (Opt-Out): ចូលទៅកាន់ Settings នៃ AI Tools នីមួយៗ ដើម្បីបិទមុខងារចែករំលែកទិន្នន័យសម្រាប់ Data Training (ឧទាហរណ៍៖ បិទ “Data Controls / Model Improvement” លើ ChatGPT ឬ Gemini)។

៥. សម្រាប់ស្ថាប័ន និងក្រុមហ៊ុន

• ការប្រើប្រាស់ Enterprise-grade AI Services: ជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ AI Tools កម្រិត Enterprise (ដូចជា OpenAI Enterprise, Azure OpenAI System, ផ្អែកលើកិច្ចសន្យា Zero Data Retention) ដែលធានាថា Prompt របស់ក្រុមហ៊ុននឹងមិនត្រូវបានយកទៅ Train Model ជាដាច់ខាត។
• ដំឡើងប្រព័ន្ធ AI Gateway និង Enterprise DLP: អនុវត្តប្រព័ន្ធ Data Loss Prevention (DLP) និង AI Gateway ដើម្បីស្កេន ចាប់យក ឬបាំង (Block/Redact) រាល់ទិន្នន័យ sensitive មុនពេលវាត្រូវបានផ្ញើចេញពីបណ្តាញស្ថាប័នទៅកាន់ AI Web Application ខាងក្រៅ។
• បង្កើតគោលការណ៍ណែនាំ (Internal AI Policy): រៀបចំគោលការណ៍ណែនាំស្តីពីការប្រើប្រាស់ AI ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងរៀបចំការបណ្តុះបណ្តាលបង្កើនការយល់ដឹងដល់បុគ្គលិក ស្របតាមក្របខ័ណ្ឌ NIST AI Risk Management Framework (AI RMF)។

៦. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.checkpoint.com/cyber-hub/what-is-llm-security/sensitive-information-disclosure/
• https://aurascape.ai/answers/owasp-top-10-llm-applications-security-checklist/
• https://orca.security/resources/blog/nist-ai-risk-management-framework-ai-rmf/
• https://privacy.gwu.edu/privacy-guidance-use-artificial-intelligence
• https://ico.org.uk/for-organisations/uk-gdpr-guidance-and-resources/artificial-intelligence/guidance-on-ai-and-data-protection/

ក្រុមហ៊ុន SonicWall បានបញ្ចេញការណែនាំសន្តិសុខ (Advisory ID: SNWLID-2026-0016) ដើម្បីជួសជុលចំណុចខ្សោយកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរចំនួន ២ (CVE-2026-83548 និង CVE-2026-83549) ដែលប៉ះពាល់ដល់ឧបករណ៍ SonicWall SMA1000 Series (ទាំង Physical និង Virtual appliances)។ ក្រុមការងារសន្តិសុខ SonicWall (PSIRT) បានបញ្ជាក់ថា ចំណុចខ្សោយទាំងនេះកំពុងត្រូវបានគេវាយប្រហារយ៉ាងសកម្ម (Active Exploitation) នៅលើបណ្តាញអ៊ិនធឺណិត។ ចំណុចខ្សោយទាំងនោះរួមមាន៖

• CVE-2026-83548: ជាចំណុចខ្សោយ Server-Side Request Forgery នៅក្នុងប្រព័ន្ធ Work Place interface ដែលកើតចេញពីច្រកចូលប្រើប្រាស់ជំនួស (Unintended alternate access path)។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ វាយប្រហារពីចម្ងាយដោយមិនចាំបាច់មានគណនី ចូលប្រើប្រាស់មុខងារសំខាន់ៗ និងប្រតិបត្តិការកូដផ្សេងៗដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។
• CVE-2026-83549: ជាចំណុចខ្សោយ OS Command Injection នៅក្នុងកម្មវិធីគ្រប់គ្រង Appliance Management Console (AMC)។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ វាយប្រហារពីចម្ងាយដែលមានគណនីផ្ទៀងផ្ទាត់ជា Administrator អាចចាក់បញ្ចូល និងដំណើរការកូដបញ្ជាលើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ ដែលនាំឱ្យមានការដំណើរការកូដពីចម្ងាយ ។

២. ផលិតផលដែលរងផលប៉ះពាល់

ចំណុចខ្សោយនេះប៉ះពាល់លើឧបករណ៍ SonicWall SMA1000 ម៉ូឌែល 6210, 7210 និង 8200v ដែលកំពុងដំណើរការកំណែ (Versions)៖

• 4.3-03453 (platform-hotfix) និងកំណែចាស់ៗជាងនេះ
• 5.0-02835 (platform-hotfix) និងកំណែចាស់ៗជាងនេះ

៤. ដំណោះស្រាយ និងអនុសាសន៍

ការិយាល័យ CamCERT សូមធ្វើការណែនាំដល់អ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទាំងអស់ដែលប្រើប្រាស់ផលិតផលរងផលប៉ះពាល់ ត្រូវអនុវត្តវិធានការជាបន្ទាន់ដូចខាងក្រោម៖

• ១. អាប់ដេតប្រព័ន្ធ (Upgrade): ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពឧបករណ៍ SMA1000 ទៅកាន់កំណែជួសជុល (Fixed Versions) កំណែ 12.4.3-03526 (platform-hotfix) និងកំណែ 12.5.0-02952 (platform-hotfix) ឬកំណែខ្ពស់ជាងនេះ ដោយអាចទាញយក Platform-hotfix បានតាមរយៈ MySonicWall។
• ២. ត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធ (Audit & IoC Check): ទាក់ទងទៅកាន់ផ្នែកគាំទ្របច្ចេកទេស SonicWall (SonicWall Technical Support) ដើម្បីទទួលបានជំនួយក្នុងការពិនិត្យស្វែងរកសញ្ញាសម្គាល់នៃការរំលោភបំពាន (Indicators of Compromise – IoCs)។
• ៣. វិធានការឆ្លើយតប (ប្រសិនបើប្រព័ន្ធត្រូវបានជ្រៀតចូល/រកឃើញ IoCs):
  • Re-image ឬ Re-deploy: ធ្វើការកំណត់ ឬដំឡើងប្រព័ន្ធឡើងវិញទាំងស្រុង (Re-image សម្រាប់ Hardware និង Re-deploy សម្រាប់ Virtual Appliance)។
  • ផ្លាស់ប្តូរពាក្យសម្ងាត់: ប្តូរពាក្យសម្ងាត់ (Passwords) របស់គណនីអ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទាំងអស់។
  • កំណត់ TOTP ឡើងវិញ: ធ្វើការ Reset រាល់ Code/Tokens ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវពីរជាន់ (TOTP Tokens)។

៥. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://psirt.global.sonicwall.com/vuln-detail/SNWLID-2026-0016
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-83548
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-83549

អង្គភាពនានានៅតែបន្តប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនមេឯកសារ (file server) ដោយសារហេតុផលជាច្រើនរួមមាន ចំណាយលើសេវាក្លោដ កម្មសិទ្ធិលើទិន្នន័យ តម្រូវការបទប្បញ្ញត្តិ និងភាពចុះសម្រុងគ្នាជាមួយប្រព័ន្ធជំនាន់មុន។ អង្គភាពជាច្រើនប្រើម៉ាស៊ីនមេឯកសារដែលដាក់ដំណើរការនៅក្នុងអង្គភាពផ្ទាល់ (on-premises) រួមជាមួយសេវាក្លោដ។ ម៉ាស៊ីនមេឯកសារអាចផ្តល់ទំហំផ្ទុកទិន្នន័យធំ ហើយអាចឱ្យអង្គភាពនៅតែអាចគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់លើចំណាយ ការបម្រុងទុកទិន្នន័យ រយៈពេលរក្សាទុក និងសិទ្ធិចូលប្រើ។

មិនថាទិន្នន័យត្រូវបានរក្សាទុកនៅទីណាក៏ដោយ អង្គភាពត្រូវមានការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលប្រើឱ្យបានល្អ ដើម្បីធានាថាមានតែអ្នកប្រើប្រាស់ដែលមានសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះអាចចូលប្រើទិន្នន័យបាន។ អង្គភាពដែលបន្តប្រើម៉ាស៊ីនមេឯកសារ គួរគ្រប់គ្រងវាឱ្យមានសន្តិសុខ និងប្រសិទ្ធភាព។ ខាងក្រោមនេះជាការអនុវត្តសន្តិសុខសំខាន់ៗចំនួន ៥ សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងម៉ាស៊ីនមេឯកសារ។

២. កុំផ្តល់សិទ្ធិដោយផ្ទាល់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់ៗ

នៅពេលផ្តល់សិទ្ធិចូលប្រើថត (folder/directory) ដល់អ្នកប្រើប្រាស់ គួរប្រើក្រុមសន្តិសុខ (security group) ជាក់លាក់ ជំនួសឱ្យការផ្តល់សិទ្ធិដោយផ្ទាល់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់។ គួរដាក់ឈ្មោះក្រុមឱ្យច្បាស់លាស់និងមានក្បួនខ្នាតជាក់លាក់ដូចជា fs_finance_read ជាដើម។

ការប្រើក្រុមសន្តិសុខធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រង និងការត្រួតពិនិត្យសិទ្ធិកាន់តែងាយស្រួល។ នៅពេលពិនិត្យគណនីអ្នកប្រើប្រាស់ អ្នកអាចមើលឃើញថាអ្នកប្រើប្រាស់នោះជាសមាជិកនៃក្រុមណាខ្លះ។ ប្រសិនបើឈ្មោះក្រុមបានបញ្ជាក់សិទ្ធិរបស់ក្រុមនោះបានច្បាស់ អ្នកគ្រប់គ្រងអាចដឹងបានឆាប់ថា អ្នកប្រើប្រាស់អាចចូលប្រើអ្វីខ្លះ។ ដូចឧទាហរណ៍មុននេះ fs_finance_read អាចឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងដឹងថា ជាក្រុមសន្តិសុខឯកសារ (fs: filesystem) សម្រាប់បុគ្គលិកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ (finance) និងផ្ដល់សិទ្ធិចូលមើល (read)។

សិទ្ធិដែលផ្តល់ដោយផ្ទាល់ពិបាកតាមដានជាង។ ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិដោយផ្ទាល់លើថតមួយ សិទ្ធិនោះអាចបង្ហាញតែនៅក្នុងការកំណត់របស់ថតនោះប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានថតរាប់រយ សិទ្ធិដែលផ្តល់ដោយផ្ទាល់ទាំងនេះអាចងាយត្រូវមើលរំលង។

៣. ប្រើគំរូ AGDLP សម្រាប់គ្រប់គ្រងក្រុមសិទ្ធិ

គួរប្រើក្រុមសន្តិសុខដើម្បីគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលប្រើថតនៅលើម៉ាស៊ីនមេឯកសារ។ ប៉ុន្តែ មិនគួរបញ្ចូលអ្នកប្រើប្រាស់ទៅក្នុងក្រុមសិទ្ធិនីមួយៗដោយផ្ទាល់ទេ។

ដំបូង គួរបង្កើតក្រុមសកល (Global Groups) ដោយផ្អែកលើតួនាទីការងារ ដូចជា ផ្នែកលក់ ផ្នែកផ្ដល់ជំនួយដល់អតិថិជន ឬផ្នែកធនធានមនុស្ស។ បន្ទាប់មក បញ្ចូលក្រុមតួនាទីទាំងនេះទៅក្នុងក្រុមសិទ្ធិសម្រាប់ធនធានដែលពួកគេត្រូវការចូលប្រើ។ តាមនេះ បុគ្គលិកថ្មីអាចទទួលបានសិទ្ធិចូលប្រើចាំបាច់ ដោយគ្រាន់តែបញ្ចូលគណនីរបស់គេទៅក្នុងក្រុមសកលដែលត្រូវនឹងតួនាទីការងាររបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។

ឧទាហរណ៍ អ្នកគ្រប់គ្រងបង្កើតក្រុមសកល Glb_Finance ហើយបញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមសិទ្ធិ DL_FS_Finance_Read ដែលជាក្រុមផ្ដល់សិទ្ធិចូលមើលឯកសារក្នុងថត \\FS01\Finance។ ពេលមានបុគ្គលិកហិរញ្ញវត្ថុដែលត្រូវចូលមើលឯកសារក្នុងថត \\FS01\Finance អ្នកគ្រប់គ្រងគ្រាន់ត្រឹមបញ្ចូលគណនីរបស់បុគ្គលិកទាំងនោះក្នុងក្រុមសកល Glb_Finance ប៉ុណ្ណោះ ជាជាងការបន្ថែមគណនីបុគ្គលិកនីមួយៗទៅក្នុងសិទ្ធិមើលឯកសារនៃថត \\FS01\Finance។

វិធីសាស្ត្រនេះត្រូវបានហៅថា គំរូ AGDLP (AGDLP Model) ដែលតំណាងឱ្យ Accounts (A), Global Groups (G), Domain Local Groups (DL) និង Permissions (P)។ គំរូនេះគាំទ្រការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលប្រើផ្អែកតាមតួនាទី (Role-Based Access Control – RBAC) និងធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលប្រើលើម៉ាស៊ីនមេឯកសារ និងធនធានក្នុង Active Directory កាន់តែងាយស្រួល។

៤. ប្រើសិទ្ធិ NTFS ជាវិធីសាស្ត្រចម្បងសម្រាប់គ្រប់គ្រងការចូលប្រើ

សិទ្ធិចែករំលែក (Share permissions) ជាសិទ្ធិដែលគ្រប់គ្រងការចូលប្រើថតតាមបណ្តាញ។ សិទ្ធិ NTFS អនុវត្តទាំងលើការចូលប្រើដោយផ្ទាល់នៅលើប្រព័ន្ធ និងការចូលប្រើតាមបណ្តាញ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យគ្រប់គ្រងកម្រិតសិទ្ធិបានលម្អិតជាង។ ដោយសារហេតុនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងជាច្រើនប្រើសិទ្ធិ NTFS ជាវិធីសាស្ត្រចម្បងសម្រាប់គ្រប់គ្រងការចូលប្រើ។ នៅពេលសិទ្ធិចែករំលែក និងសិទ្ធិ NTFS ត្រូវបានប្រើរួមគ្នា សិទ្ធិដែលមានការរឹតត្បិតខ្លាំងជាងនឹងត្រូវយកមកអនុវត្ត។

វិធីសាស្ត្រដែលគេប្រើជាទូទៅ គឺកំណត់សិទ្ធិចែករំលែកឱ្យទូលំទូលាយជាង ដូចជា Change សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ និង Full Control សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រង ហើយប្រើសិទ្ធិ NTFS ដើម្បីកំណត់ការចូលប្រើឱ្យបានលម្អិត។

៥. ជៀសវាងការកំណត់សិទ្ធិផ្ទុយពីសិទ្ធិដែលទទួលបានបន្តពីថតមេ (Avoid breaking permission inheritance)

គួរព្យាយាមគ្រប់គ្រងសិទ្ធិនៅកម្រិតខាងលើបំផុតនៃរចនាសម្ព័ន្ធថតតាមដែលអាចធ្វើបាន ហើយបោះសិទ្ធិទាំងនោះបន្តទៅថតរង (subdirectories/subfolders)។ វិធីសាស្ត្រនេះមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅពេលរចនាសម្ព័ន្ធថតត្រូវបានរៀបចំឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងមានរបៀបរៀបរយ។

តាមដែលអាចធ្វើបាន គួរជៀសវាងការកំណត់សិទ្ធិផ្សេងដោយឡែកនៅថតដែលស្ថិតនៅជ្រៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធថត។ ប្រសិនបើថតជាក់លាក់មួយត្រូវការសិទ្ធិចូលប្រើខុសពីថតមេ គួរពិចារណាផ្លាស់ទីថតនោះ ឬបង្កើតថតថ្មី ជំនួសឱ្យការកែប្រែសិទ្ធិដែលទទួលបានបន្តពីថតមេ។ ការកែប្រែសិទ្ធិដែលទទួលបានបន្តអាចធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិកាន់តែស្មុគស្មាញ និងពិបាកគ្រប់គ្រង។

៦. អនុវត្តតាមគោលការណ៍ផ្តល់សិទ្ធិអប្បបរមា

អ្នកប្រើប្រាស់គួរមានតែសិទ្ធិចូលប្រើដែលចាំបាច់សម្រាប់បំពេញការងាររបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ គេក៏គួរទទួលបានកម្រិតសិទ្ធិទាបបំផុតដែលនៅតែអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបំពេញភារកិច្ចបាន។ នេះត្រូវបានហៅថា គោលការណ៍ផ្តល់សិទ្ធិអប្បបរមា (Principle of Least Privilege)។

ការអនុវត្តគោលការណ៍ផ្តល់សិទ្ធិអប្បបរមាមិនមែនជាការងារដែលធ្វើតែម្តងហើយបញ្ចប់នោះទេ។ តួនាទី និងទំនួលខុសត្រូវរបស់អ្នកប្រើប្រាស់អាចផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា ដូច្នេះសិទ្ធិចូលប្រើដែលពួកគេត្រូវការក៏អាចផ្លាស់ប្តូរដែរ។ អង្គភាពគួរត្រួតពិនិត្យសិទ្ធិអ្នកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ និងដកសិទ្ធិដែលលែងចាំបាច់។

តាមរយៈការប្រើក្រុមសន្តិសុខ ការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិផ្អែកតាមតួនាទី ការបោះបន្តសិទ្ធិពីថតមេ សិទ្ធិ NTFS និងគោលការណ៍ផ្តល់សិទ្ធិអប្បបរមា អង្គភាពអាចធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលប្រើម៉ាស៊ីនមេឯកសារកាន់តែងាយស្រួល និងមានសន្តិសុខជាងមុន។

៧. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.bleepingcomputer.com/news/security/file-servers-are-here-to-stay-heres-how-to-manage-them-securely/

ការផ្ទៀងផ្ទាត់គួរតែប្រព្រឹត្តទៅនៅពេលដែលឯកសារចូលមកក្នុងស្ថាប័ន មិនមែនរង់ចាំរហូតដល់ពេលស៊ើបអង្កេតបន្ទាប់ពីការក្លែងបន្លំកើតឡើងនោះទេ។ ដំណើរការចុះឈ្មោះអតិថិជនស្របតាមដំណើរការ Know-Your-Customer (KYC) ការទទួលយកអ្នកផ្គត់ផ្គង់ សំណើសុំប្រាក់កម្ចី និងការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចសន្យា សុទ្ធតែជាចំណុចដែលឯកសារផ្លាស់ទីពីខាងក្រៅស្ថាប័នចូលមកខាងក្នុង។ ឯកសារក្លែងក្លាយអាចបង្កការខូចខាត ប្រសិនបើត្រូវបានទទួលយកនៅដំណាក់កាលនេះ។ ការត្រួតពិនិត្យប្រភពកំណើត (provenance) ដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលទទួលឯកសារ អាចទប់ស្កាត់ឯកសារគួរឱ្យសង្ស័យ មុនពេលផ្តល់ប្រាក់ សិទ្ធិចូលប្រើ ឬទំនុកចិត្ត។

យើងអាចពិចារណាលើ ពាក្យស្នើសុំបើកគណនីថ្មីមួយ ជាឧទាហរណ៍។ អ្នកដាក់ពាក្យបញ្ជូនរូបថតខ្លួនឯង ឯកសារបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណ និងភស្តុតាងបញ្ជាក់អាសយដ្ឋាន។ បច្ចុប្បន្ន វត្ថុទាំងបីនេះសុទ្ធតែអាចត្រូវបានបង្កើតដោយសិប្បនិម្មិត៖ មុខមនុស្សអាចត្រូវបានបង្កើតដោយ deepfake ឯកសារបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណអាចត្រូវបានបង្កើតដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត ហើយវិក្កយបត្រសេវាសាធារណៈអាចត្រូវបានបង្កើតពីគំរូឯកសារមានស្រាប់ក្នុងរយៈពេលត្រឹមប៉ុន្មានវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។ ឯកសារនីមួយៗអាចឆ្លងផុតការពិនិត្យដោយភ្នែក ព្រោះវាត្រូវបានរចនាឡើងឱ្យមើលទៅដូចជាពិតប្រាកដ។ វិធានការការពារដែលរឹងមាំជាង គឺការផ្ទៀងផ្ទាត់ថាឯកសារនោះមានប្រភពមកពីណា និងថាតើវាអាចភ្ជាប់ទៅនឹងអ្នកចេញឯកសារស្របច្បាប់ ឬព្រឹត្តិការណ៍ចុះហត្ថលេខាស្របច្បាប់ដែរឬទេ។

ការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពដើមមានភាពរឹងមាំជាងការកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយ ព្រោះវាផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ ជាងការផ្តល់ត្រឹមតែពិន្ទុដែលឯកសារមួយអាចជាឯកសារក្លែងក្លាយ។ ប្រព័ន្ធកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយផ្តល់ពិន្ទុកម្រិតជឿជាក់ ដែលអាចកាន់តែបាត់បង់ភាពអាចទុកចិត្តបាន នៅពេលឯកសារក្លែងក្លាយកាន់តែមានគុណភាពខ្ពស់។ កំណត់ត្រានៃការចុះហត្ថលេខាដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់ថា ត្រឹមត្រូវ ឬមិនត្រឹមត្រូវ។ ឯកសារដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញ ឬកែប្រែ នឹងមិនត្រូវគ្នានឹង hash របស់ឯកសារដើមដែលបានចុះហត្ថលេខានោះទេ ទោះបីវាមើលទៅគួរឱ្យជឿជាក់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ ការការពារនេះមិនចុះខ្សោយឡើយ នៅពេលមានការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ម៉ូឌែលបញ្ញាសិប្បនិម្មិតថ្មីៗ។

ការផ្ទៀងផ្ទាត់ក៏គួរតែអាចប្រើប្រាស់បានដោយនរណាក៏ដោយដែលត្រូវការវា។ វិធានត្រួតពិនិត្យដែលដំណើរការតែនៅក្នុងថ្នាលរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់តែមួយ អាចជួយបានតែស្ថាប័នដែលប្រើប្រាស់ថ្នាលនោះប៉ុណ្ណោះ។ ធនាគារដែលពិនិត្យឯកសាររបស់អតិថិជន អាជ្ញាធរដែលពិនិត្យកំណត់ត្រា ឬក្រុមហ៊ុនមួយទៀតដែលផ្ទៀងផ្ទាត់សុពលភាពកិច្ចសន្យា សុទ្ធតែគួរអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ឯកសារនោះដោយឯករាជ្យរៀងៗខ្លួន។

អ្វីដែលត្រូវជំនួសការវាយតម្លៃថាឯកសារ “មើលទៅដូចជាត្រឹមត្រូវ” គឺប្រភពដើមដែលអាចទទួលយកបានទាំងដោយប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ និងដោយតុលាការ។ ប្រព័ន្ធមួយគួរតែអាចអនុវត្តការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ និងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ អ្នកស៊ើបអង្កេត ឬចៅក្រមក៏គួរតែអាចធ្វើការត្រួតពិនិត្យដដែលនេះឡើងវិញនៅពេលក្រោយបានដែរ។ វិធីនេះអាចទុកចិត្តបានជាងការត្រួតពិនិត្យរូបរាង ព្រោះវាមិនអាស្រ័យលើជំនាញរបស់អ្នកពិនិត្យ ឬលើគុណភាពនៃឯកសារក្លែងក្លាយនោះទេ។

ក្រុមការងារដែលទទួលខុសត្រូវលើដំណើរការ Know-Your-Customer (KYC) ការទទួលយកអ្នកផ្គត់ផ្គង់ និងការទទួលឯកសារកិច្ចសន្យា គួរតែឈប់ចាត់ទុកហត្ថលេខា ឬសញ្ញាណបញ្ជាក់សាមញ្ញថាជាភស្តុតាង។ បច្ចុប្បន្ន អ្នកវាយប្រហារអាចបង្កើតឯកសារក្លែងក្លាយបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយឧត្តមភាពនេះនឹងបន្តកើនឡើង។ វិធានការការពារគឺការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពដើមដោយឯករាជ្យបាន នៅពេលឯកសារចូលមកក្នុងស្ថាប័ន មិនមែនក្រោយពេលការក្លែងបន្លំបង្កការខូចខាតរួចហើយនោះទេ។

វិធីសាស្ត្រនេះមិនគួរបង្កជាបន្ទុកធំដល់ឯកសារពិតប្រាកដនោះទេ។ ឯកសារដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខាត្រឹមត្រូវមានភស្តុតាងរបស់ខ្លួនស្រាប់ ហើយអាចឆ្លងផុតការផ្ទៀងផ្ទាត់ភ្លាមៗ។ មានតែឯកសារដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញ ឬកែប្រែប៉ុណ្ណោះ ដែលគួរមិនឆ្លងផុតការផ្ទៀងផ្ទាត់។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់នៅពេលទទួលឯកសារ មិនតម្រូវឱ្យបុគ្គលិកក្លាយជាអ្នកជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយដែលកាន់តែពិបាកសម្គាល់នោះទេ។

២. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://hackread.com/ai-forge-documents-minutes-looks-right-not-enough/
• https://hackread.com/microsoft-teams-flaws-fake-identities-rewrite-chats/
• https://hackread.com/lastpass-deepfake-scam-ceo-impersonation-thwarted/
• https://hackread.com/crypto-exchange-fiatusdt-leaked-kyc-data/

ក្រុមហ៊ុន Microsoft បានធ្វើការចេញផ្សាយនូវបញ្ជីចំណុចខ្សោយចំនួន ៩៦៤ នៅក្នុងកញ្ចប់បច្ចុប្បន្នភាពសន្តិសុខ Patch Tuesday ប្រចាំខែផ្នែកកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ ដែលជាចំនួនច្រើនបំផុតបំបែកកំណត់ត្រា។ នៅក្នុងនោះផងដែរ មានចំណុចខ្សោយ zero-day ចំនួន ២ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាត្រូវ បានគេយកទៅប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយប្រហារជាក់ស្តែងនៅលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតរួចហើយ។ ក្នុងចំណោមចំណុចខ្សោយទាំង ៩៦៤ នេះ មាន ១០៤ ត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរបំផុត (Critical) និង ៨៦០ ទៀតត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ។

ផ្អែកតាមរបាយការណ៍ភាគពីក្រុមស្រាវជ្រាវសន្តិសុខបច្ចេកវិទ្យា បញ្ជាក់ថាមានចំណុចខ្សោយសំខាន់ៗ ចំនួន ១៨ ដែលអ្នកប្រើប្រាស់ និងអភិបាលគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ (System Administrators) គួរយកចិត្តទុកដាក់បំផុត រួមមាន៖

• CVE-2026-81963: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងកម្មវិធី Windows Update Stack ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការដំឡើងសិទ្ធិ ប្រភេទ Link Following។ ចំណុចខ្សោយនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា zero-day ដែលកំពុងត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារជាក់ស្តែង អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ ធ្វើការវាយប្រហារពីក្នុងប្រព័ន្ធ (Local Attacker) ដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិនៅក្នុងប្រព័ន្ធដោយជោគជ័យ។
• CVE-2026-85880: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងកម្មវិធី Windows Advanced Local Procedure Call (ALPC) ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការដំឡើងសិទ្ធិ (Elevation of Privilege) ។ ចំណុចខ្សោយនេះជា zero-day ទីពីរដែលត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារជាក់ស្តែង ក្នុងខែកញ្ញានេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រទទួលបានសិទ្ធិជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធ ។
• CVE-2026-69380: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងកម្មវិធី Microsoft Exchange Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងខ្វះការផ្ទៀងផ្ទាត់សិទ្ធិ (Missing Authorization)។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រដែលមានគណនីសិទ្ធិទាប (Low-privilege user) អាចចូលទៅកាន់ប្រអប់សំបុត្រ (Mailbox) អ្នកដទៃ ផ្ញើ/ទទួលអ៊ីមែល និងចូលមើលឯកសារភ្ជាប់ (Attachments) ក្នុងនាមជាអ្នកប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតបាន។
• CVE-2026-69525: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងកម្មវិធី Remote Desktop Services ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) តាមរយៈកំហុស Use-After-Free។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិកូដបំពាន (Arbitrary Code Execution) ពីចម្ងាយបានដោយជោគជ័យ។
• CVE-2026-69514: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Remote Desktop Services ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69539: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Remote Desktop Services ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69599: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Remote Desktop Services ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69536: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Remote Desktop Services ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69730: ចំណុចខ្សោយនៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) តាមរយៈកំហុស Use-After-Free។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារពីចម្ងាយដោយមិនបាច់មានការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណ ផ្ញើកញ្ចប់ទិន្នន័យកែច្នៃ (Crafted Packet) ទៅកាន់សេវាកម្ម Windows DNS ដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយបានដោយជោគជ័យ។
• CVE-2026-69551: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះអាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69813: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ) ។
• CVE-2026-69858: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ ។
• CVE-2026-77505: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69782: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69827: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69989: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានប្រូបាប៊ីលីតេទាបក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-72928: ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងសេវាកម្ម Windows DNS Server ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) ។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រវាយប្រហារដើម្បីប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដនៅលើប្រព័ន្ធគោលដៅបាន ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសតិចតួចក្នុងការត្រូវបានគេយកទៅវាយប្រហារ។
• CVE-2026-69676: ចំណុចខ្សោយនៅក្នុងសេវាកម្ម Windows Kerberos ដោយសារតែប្រព័ន្ធមានចន្លោះប្រហោងក្នុងការប្រតិបត្តិបញ្ជាកូដពីចម្ងាយ (Remote Code Execution) តាមរយៈកំហុសនៃការរំលងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណ (Authentication Bypass) ដើរទន្ទឹមនឹងបច្ចេកទេស Capture-Replay។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រដែលមានសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់កម្រិតទាបអាចប្រតិបត្តិកូតបំពានបានដោយជោគជ័យ។ ប៉ុន្តែចំណុចខ្សោយនេះមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការត្រូវគេយកទៅវាយប្រហារ។

២. ផលិតផលម៉ៃក្រូសូហ្វដែលរងផលប៉ះពាល់

• .NET
• .NET and Visual Studio
• NET Core
• Active Directory Certificate Services (AD CS)
• Active Directory Domain Services
• Active Directory Federation Services (AD FS)
• Audio Video Control Transport Protocol
• Azure Arc
• Azure CycleCloud
• Azure HDInsights
• BranchCache
• Connected Devices Platform Service (Cdpsvc)
• Data Sharing Service Client
• GitHub Copilot and Visual Studio Code
• Graphic Fonts
• HID class driver
• IP Helper
• Internet Storage Name Service
• Kernel Streaming WOW Thunk Service Driver
• Microsoft Account
• Microsoft Authenticator
• Microsoft Azure Attestation service and Device Health Attestation Service
• Microsoft Azure CLI
• Microsoft COM for Windows
• Microsoft Dynamics 365
• Microsoft Exchange Server
• Microsoft Graphics Component
• Microsoft Install Service
• Microsoft JScript
• Microsoft Local Security Authority Server (lsasrv)
• Microsoft Office
• Microsoft Office Access
• Microsoft Office Excel
• Microsoft Office Outlook
• Microsoft Office PowerPoint
• Microsoft Office Publisher
• Microsoft Office SharePoint
• Microsoft Office Word
• Microsoft Standard XPS
• Microsoft Teams for Android
• Microsoft Trace Data Helper
• Microsoft UxTheme Library (uxtheme.dll)
• Microsoft WDAC OLE DB provider for SQL
• Microsoft WebP Image Extension
• Microsoft Windows Codecs Library
• Microsoft Windows Media Foundation
• Microsoft Windows PDF
• Microsoft Windows SCSI Class System File
• Microsoft Windows Search Component
• Microsoft Windows Speech
• OpenSSH for Windows
• Power Automate
• Push Message Routing Service
• RPC Runtime
• Reliable Multicast Transport Driver (RMCAST)
• Remote Desktop Client
• Remote Desktop Gateway Service
• Role: DNS Server
• Role: Windows Fax Service
• SQL Server
• Skype for Business
• Spring Cloud Azure
• Storage Port Driver
• Telnet Client
• Virtual Hard Disk (VHD) Miniport Driver
• Visual Studio
• Visual Studio Code
• Volume Manager Driver
• Windows AF_UNIX Socket Provider
• Windows ALPC
• Windows Accounts Control
• Windows Ancillary Function Driver for WinSock
• Windows Audio Service
• Windows Authentication Methods
• Windows Autopilot
• Windows Bind Filter Driver
• Windows Biometric Service
• Windows BitLocker
• Windows Bluetooth Port Driver
• Windows Bluetooth Service
• Windows Boot Manager
• Windows Broadcast DVR User Service
• Windows Broker Infrastructure Service
• Windows CD-ROM Driver
• Windows Camera Frame Server Monitor
• Windows Cloud Files Mini Filter Driver
• Windows Compressed Folder
• Windows Connected User Experiences and Telemetry
• Windows Container Manager Service
• Windows Core Messaging
• Windows Credential Guard
• Windows Credential Providers
• Windows DCOM Server
• Windows DHCP Client
• Windows DHCP Server
• Windows DNS
• Windows DWM Core Library
• Windows Defender Firewall Service
• Windows Deployment Services
• Windows Device Association Broker service
• Windows Device Association Service
• Windows Devices Human Interface
• Windows Direct Show
• Windows Display Enhancement Service
• Windows Distributed File System (DFS)
• Windows Embedded Mode Service
• Windows Encrypting File System (EFS)
• Windows Enterprise App Management
• Windows Error Reporting
• Windows Event Logging Service
• Windows Failover Cluster
• Windows Fast FAT Driver
• Windows File History Service
• Windows GDI
• Windows GDI+
• Windows Graphics Kernel
• Windows Group Policy
• Windows HTTP Print Provider
• Windows HTTP.sys
• Windows Hello
• Windows Host Guardian Service
• Windows Hyper-V
• Windows IKE Extension
• Windows IP Address Management (IPAM) Service
• Windows Image Acquisition
• Windows Imaging Component
• Windows Installer
• Windows Internet Connection Sharing (ICS)
• Windows Kerberos
• Windows Kernel
• Windows Kernel Mode Driver
• Windows Key Distribution Center
• Windows LDAP – Lightweight Directory Access Protocol
• Windows License Manager
• Windows Link Layer Topology Discovery Protocol
• Windows MIDI Service Module
• Windows Management Instrumentation
• Windows Management Services
• Windows Media
• Windows Media Player
• Windows Message Queuing
• Windows Message Queuing Queue Manager
• Windows Microsoft DirectMusic
• Windows Mobile Broadband
• Windows Modern Device Management (MDM)
• Windows Modern Execution Server
• Windows NDIS
• Windows NFS Portmapper
• Windows NTFS
• Windows Netlogon
• Windows Network Connection Broker
• Windows Network File System
• Windows Notification
• Windows OLE DB
• Windows Online Certificate Status Protocol (OCSP)
• Windows Overlay Filter
• Windows Paint
• Windows Partition Management Driver
• Windows Performance Monitor
• Windows Power Dependency Coordinator
• Windows PowerShell
• Windows Print Spooler Components
• Windows PrintWorkflowUserSvc
• Windows Program Compatibility Assistant Service
• Windows Push Notifications
• Windows RDP Client
• Windows RNDIS
• Windows Raw Image Extension
• Windows Registry
• Windows Remote Access Connection Manager
• Windows Remote Desktop
• Windows Remote Desktop Licensing Service
• Windows Remote Desktop Protocol
• Windows Remote Desktop Services
• Windows Resilient File System (ReFS)
• Windows Resilient File System (ReFS) Deduplication Service
• Windows Routing and Remote Access Service (RRAS)
• Windows SMB Client
• Windows SMB Server
• Windows SMB Server Network Transport Driver (srvnet.sys)
• Windows Schannel
• Windows Secure Boot
• Windows Secure Kernel Mode
• Windows Secure Socket Tunneling Protocol (SSTP)
• Windows Security Center
• Windows Security Health Service
• Windows Server
• Windows Services for NFS ONCRPC XDR Driver
• Windows Setup Files Cleanup
• Windows Shell
• Windows Smart Card
• Windows Spaceport.sys
• Windows Storage
• Windows Storage Management Provider
• Windows Storage Port Driver
• Windows Storage Spaces Controller
• Windows TCP/IP
• Windows Task Scheduler
• Windows Text Shaping
• Windows URL Moniker
• Windows USB Audio Class driver (usbaudio.sys)
• Windows USB Driver
• Windows USB Hub Driver
• Windows USB Mass Storage Class Driver
• Windows USB Video Driver
• Windows Universal Disk Format File System Driver (UDFS)
• Windows Universal Plug and Play (UPnP) Device Host
• Windows Update Stack
• Windows VHD miniport driver
• Windows VOLSNAP.SYS
• Windows Virtual Trusted Platform Module
• Windows Volume Manager Extension Driver
• Windows Volume Shadow Copy
• Windows Web Platform Storage
• Windows WebClient Service
• Windows Win32 Kernel Subsystem
• Windows Win32K
• Windows Wireless Networking
• Windows Wireless Wide Area Network Service
• Windows Work Folder Service
• Windows Work Folders
• Windows exFAT File System
• Windows iSCSI
• Windows iSCSI Target Service
• Winsock
• XBox Gaming Services
• Xbox

៣. ផលវិបាក

ការវាយប្រហារដោយជោគជ័យទៅលើចំណុចខ្សោយខាងលើនេះ អាចអនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ ដំណើរការនូវកូដនានាពីចម្ងាយហើយធ្វើការគ្រប់គ្រងទៅលើម៉ាស៊ីនរងគ្រោះ ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពមិនអនុញ្ញាតនានា រួមមានការដំឡើងកម្មវិធី បង្កើតនូវគណនីអភិបាលផ្សេងទៀត និងការបើកផ្លាស់ប្តូរ ឬលុបទិន្នន័យនានា។

៤. អនុសាសន៍ណែនាំ

អ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធត្រូវតែធ្វើការអាប់ដេតជាបន្ទាន់។

៥. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.jpcert.or.jp/english/at/2026/at260025.html
• https://www.tenable.com/blog/microsofts-september-2026-patch-tuesday-addresses-964-cves-cve-2026-81963-cve-2026-85880

ក្រុមហ៊ុន Adobe បានចេញសេចក្តីណែនាំសន្តិសុខអំពីការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទៅលើភាពងាយរងគ្រោះដើម្បីជួសជុលបិទចន្លោះប្រហោង (ចំណុចខ្សោយ) ជាច្រើន ក្នុងផលិតផលរបស់ខ្លួន នាខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលមានបញ្ហាសុវត្ថិភាព ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ហើយទាមទារឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ និងមានវិធានការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជាបន្ទាន់។

២. ផលិតផលប៉ះពាល់

• កម្មវិធី Adobe Experience Manager | APSB26-98

Adobe Experience Manager (AEM) កំណែចាប់ពី AEM Cloud Service (CS) Release 2026.7.0 and earlier

Adobe Experience Manager (AEM) កំណែចាប់ពី 6.5 LTS Service Pack 2 and earlier

Adobe Experience Manager (AEM) កំណែចាប់ពី 6.5 LTS Service Pack 2 and earlier

• កម្មវិធី Adobe ColdFusion | APSB26-119

Adobe ColdFusion 2025 កំណែចាប់ពី 2025.0.12 and earlier versions

Adobe ColdFusion 2023 កំណែចាប់ពី 2023.0.23 and earlier versions

• កម្មវិធី Adobe Photoshop | APSB26-130

Photoshop 2026 កំណែចាប់ពី 27.6 and earlier

Photoshop 2025 កំណែចាប់ពី 26.11.6 and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Illustrator | APSB26-131

Adobe Illustrator 2025 កំណែចាប់ពី 29.8.10 and earlier

Adobe Illustrator 2026 កំណែចាប់ពី 30.7 and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Animate | APSB26-132

Adobe Animate 2023 កំណែចាប់ពី 23.0.16 and earlier versions

Adobe Animate 2024 កំណែចាប់ពី 24.0.14 and earlier versions

• កម្មវិធី   Adobe Photoshop Mobile | APSB26-136

Photoshop Mobile កំណែចាប់ពី 1.6.0.2299 and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Commerce | APSB26-138

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.9-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.8-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.7-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.6-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.5-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.4-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.5.3-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.5.2-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.4.2-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.3.4-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.3.3-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.9-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.8-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.7-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.6-2026-aug and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Acrobat Reader | APSB26-141

Adobe Acrobat Continuous កំណែចាប់ពី 1.3.3-2026-aug and earlier

Acrobat Reader Continuous កំណែចាប់ពី 1.3.3-2026-aug and earlier

Acrobat Classic 2024 កំណែចាប់ពី 1.3.3-2026-aug and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Campaign Classic | APSB26-142

Adobe Campaign Classic កំណែចាប់ពី ACC v7: 7.4.4 build 9401 and earlier

• កម្មវិធី   Adobe Commerce | APSB26-146

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.9-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.8-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.7-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.6-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.5-2026-aug and earlier

Adobe Commerce កំណែចាប់ពី 2.4.4-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.5.3-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.5.2-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.4.2-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.3.4-2026-aug and earlier

Adobe Commerce B2B កំណែចាប់ពី 1.3.3-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.9-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.8-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.7-2026-aug and earlier

Magento Open Source កំណែចាប់ពី 2.4.6-2026-aug and earlier

៣. អនុសាសន៍ណែនាំ

អ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រង ត្រូវតែធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីទៅកាន់កំណែថ្មីចុងក្រោយបំផុត។ អ្នកប្រើប្រាស់អាចធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីដោយខ្លួនឯងតាមរយៈការជ្រើសយកម៉ីនុយ Help បន្ទាប់មកជ្រើសយកពាក្យ Updates។ កម្មវិធីអាចធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិ នៅពេលមានការអាប់ដេតថ្មី (ប្រសិនបើកម្មវិធីត្រូវបានកំណត់ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិ)។

សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រង IT (គួរអនុវត្តដូចខាងក្រោម):

• ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពតាមវិធីសាស្ត្រដែលអ្នកចូលចិត្តដូចជា AIP-GPO, Bootstrapper, SCUP / SCCM (window) ឬ MacOS, Apple Remote Desktop និង SSH ។

៤. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://helpx.adobe.com/security.html

បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH (SSH tunnel) គឺជាមធ្យោបាយមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់បញ្ជូនចរាចរណ៍ទិន្នន័យតាមរយៈតំណភ្ជាប់ SSH ដែលមានកូដនីយកម្ម។ វាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ចូលប្រើសេវាឯកជនដោយមិនចាំបាច់បើកឱ្យសេវាទាំងនោះអាចចូលប្រើដោយផ្ទាល់ពីអ៊ីនធឺណិត។ ស្ថាប័នជាច្រើនតែងប្រើបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH ដើម្បីចូលប្រើប្រព័ន្ធខាងក្នុង ការពារពិធីការចាស់ៗ និងដោះស្រាយបញ្ហាចូលប្រើបណ្ដាញជាបណ្ដោះអាសន្ន។

២. សកម្មភាពនៃបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH

បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH បញ្ជូនចរាចរណ៍របស់កម្មវិធីតាមរយៈតំណភ្ជាប់ SSH ដែលមានកូដនីយកម្មរវាងកុំព្យូទ័រពីរ។ កម្មវិធីដែលប្រ់ប្រាស់បណ្ដាញនេះមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ ឬផ្លាស់ទីឡើយ មានតែផ្លូវបណ្ដាញប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ។

៣. របៀបដំណើរការរបស់ផ្លូវបណ្ដាញ

ដំបូង SSH client បង្កើតតំណភ្ជាប់មានសុវត្ថិភាពទៅកាន់កុំព្យូទ័រពីចម្ងាយ។ បន្ទាប់មក SSH បង្កើតបណ្ដាញបញ្ជូនបន្តមួយនៅខាងក្នុងតំណភ្ជាប់នោះ។ កម្មវិធីដែលប្រើប្រាស់បណ្ដាញនៅតែបន្តប្រើពិធីការធម្មតារបស់ខ្លួន ដូចជាចរាចរណ៍វេប ឬមូលដ្ឋានទិន្នន័យ ប៉ុន្តែទិន្នន័យរបស់កម្មវិធីនឹងធ្វើដំណើរតាមរយៈតំណភ្ជាប់ SSH ដែលមានកូដនីយកម្ម ជំនួសឱ្យតំណភ្ជាប់បណ្ដាញដោយផ្ទាល់។

៤. ការបញ្ជូនបន្តក្នុងប្រព័ន្ធ និងពីចម្ងាយ (Local and Remote Forwarding)

ការបញ្ជូនបន្តក្នុងប្រព័ន្ធ (local forwarding) គឺជាប្រភេទបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH ដែលគេប្រើញឹកញាប់ជាងគេ។ ច្រក (port) មួយនៅលើកុំព្យូទ័ររបស់អ្នកទទួលយកការតភ្ជាប់ ហើយបញ្ជូនការតភ្ជាប់ទាំងនោះបន្តតាម SSH ទៅកាន់សេវាឯកជនមួយនៅលើកុំព្យូទ័រផ្សេងទៀត។ ប្រភេទនៃការបញ្ជូនបន្តនេះត្រូវបានប្រើជាទូទៅដើម្បីចូលប្រើមូលដ្ឋានទិន្នន័យ វេបសាយផ្ទៃក្នុង និងអន្តរមុខគ្រប់គ្រង (management interfaces) ដោយមិនចាំបាច់បើកឱ្យសាធារណជនអាចចូលប្រើបានពីមជ្ឈដ្ឋានក្រៅ។

ការបញ្ជូនបន្តពីចម្ងាយ (remote forwarding) ដំណើរការក្នុងទិសដៅផ្ទុយពីការបញ្ជូនបន្តក្នុងប្រព័ន្ធ។ កុំព្យូទ័រពីចម្ងាយបើកច្រករង់ចាំទទួលការតភ្ជាប់មួយ ហើយចរាចរណ៍ត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់តាមតំណភ្ជាប់ SSH ទៅកាន់សេវាដែលកំពុងដំណើរការនៅលើកុំព្យូទ័ររបស់អ្នក។ វាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការផ្តល់ជំនួយពីចម្ងាយ ឬការធ្វើតេស្តកម្មវិធីដែលស្ថិតនៅពីក្រោយឧបករណ៍ចង្អុលផ្លូវទិន្នន័យ (router) ឬជញ្ជាំងភ្លើង (firewall)។

៥. ការបញ្ជូនបន្តបែបចម្រុះ (Dynamic Forwarding)

ជាជាងការបញ្ជូនចរាចរណ៍ទៅកាន់គោលដៅថេរតែមួយ ការបញ្ជូនបន្តបែបចម្រុះអាចបញ្ជូនចរាចរណ៍ទៅកាន់គោលដៅផ្សេងៗតាមតម្រូវការ។ កម្មវិធីរុករកវេប (web browser) អាចប្រើបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាពប្រភេទនេះសម្រាប់ជាមធ្យោបាយចូលប្រើមានសុវត្ថិភាពជាបណ្ដោះអាសន្ន ឬដោះស្រាយបញ្ហា។

៦. កាលៈទេសៈគួរប្រើបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH

បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH ដំណើរការបានល្អបំផុត នៅពេលការចូលប្រើមានលក្ខណៈបណ្ដោះអាសន្ន និងមានដែនកំណត់។ វាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការចូលប្រើមូលដ្ឋានទិន្នន័យឯកជន កម្មវិធីវេបផ្ទៃក្នុង អន្តរមុខថែទាំ (maintenance interface) និងដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងប្រព័ន្ធ។ ជាជាងការបើកច្រកលើជញ្ជាំងភ្លើងសម្រាប់កិច្ចការរយៈពេលខ្លី អ្នកអាចបង្កើតបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH បណ្ដោះអាសន្នមួយ ហើយបិទវានៅពេលការងារបានបញ្ចប់។

៧. កាលៈទេសៈមិនសមស្របសម្រាប់ប្រើប្រាស់បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH

បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH មិនមែនជាដំណោះស្រាយល្អសម្រាប់ការចូលប្រើជាអចិន្ត្រៃយ៍ទេ។ វាពឹងផ្អែកលើអ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់ និងសម័យ SSH (SSH session) ដែលកំពុងដំណើរការមួយ ដូច្នេះវាមានភាពទុកចិត្តបានតិចជាងសម្រាប់ការប្រើប្រាស់រយៈពេលវែង។ វាក៏ពិបាកគ្រប់គ្រងផងដែរ នៅពេលមនុស្សជាច្រើនត្រូវការចូលប្រើ។ ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់ច្រើននាក់ត្រូវការចូលប្រើជាប្រចាំ ដំណោះស្រាយចូលប្រើពីចម្ងាយដែលមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវជាទូទៅគឺជាជម្រើសល្អជាង។

៨. ដែនកំណត់សន្តិសុខនៃបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH

បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH ធ្វើកូដនីយកម្មលើចរាចរណ៍បណ្ដាញ ប៉ុន្តែដំណើរការកូដនីយកម្មតែមួយមុខមិនធ្វើឱ្យវាមានសុវត្ថិភាពពេញលេញនោះទេ។ កូនសោ SSH ដែលខ្សោយ ឬការផ្ទៀងផ្ទាត់ម៉ាស៊ីនគោលដៅមិនបានត្រឹមត្រូវ ឬការបញ្ជូនបន្តនូវសេវាច្រើនពេក នៅតែអាចបង្កហានិភ័យសន្តិសុខបាន។ កំណត់ហេតុក៏អាចកាន់តែមិនច្បាស់លាស់ដែរ ព្រោះគោលដៅមើលឃើញត្រឹមថាចរាចរណ៍មកពីម៉ាស៊ីនបម្រើ SSH ជំនួសឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ដើម។ បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH គួរតែប្រើជាបណ្ដោះអាសន្ន មានអ្នកទទួលខុសត្រូវច្បាស់លាស់ និងអនុញ្ញាតឱ្យចូលប្រើតែក្នុងកម្រិតអប្បបរមាដែលចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ។

៩. ការត្រួតពិនិត្យរហ័សមុនសម្រេចចិត្ត

មុនពេលបង្កើតបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH សូមសួរសំណួរទាំងនេះ៖ តើសេវានោះគួររក្សាទុកជាឯកជនដែរឬទេ? តើការចូលប្រើបណ្ដាញដោយផ្ទាល់ត្រូវបានរារាំង គ្មានសុវត្ថិភាព ឬមិនចាំបាច់ដែរឬទេ? តើនរណាជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើបណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាពនេះ? តើវាគួរបន្តបើករយៈពេលប៉ុន្មាន? តើវានឹងត្រូវបិទដោយរបៀបណា?

ប្រសិនបើអ្នកអាចឆ្លើយសំណួរទាំងនេះបានច្បាស់លាស់ បណ្តាញបញ្ជូនទិន្នន័យសុវត្ថិភាព SSH ទំនងជាដំណោះស្រាយល្អមួយ។ បើមិនដូច្នោះទេ វិធីសាស្ត្រចូលប្រើដែលមានលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍ជាង និងមានការគ្រប់គ្រងជាមជ្ឈការ ទំនងជាជម្រើសសមស្របជាង។

១០. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://hackread.com/what-ssh-tunnel-does-when-to-use-one/
• https://goteleport.com/blog/ssh-tunneling-explained/

អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ មនុស្សបានកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយដោយស្វែងរកសញ្ញាណព្រមាន ដូចជា ពុម្ពអក្សរមិនត្រឹមត្រូវ និមិត្តសញ្ញាមិនច្បាស់ ឬទិន្នន័យមេតា (metadata) ដែលមិនត្រូវនឹងកាលបរិច្ឆេទដែលបានអះអាងជាដើម។ បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិតបង្កើតមាតិកា (Generative AI) បានផ្លាស់ប្តូរទំនៀមទម្លាប់នេះ។ សញ្ញាណព្រមានចាស់ៗជាច្រើនកំពុងកាន់តែបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាព ហើយការបង្កើតឯកសារក្លែងក្លាយដែលមើលទៅគួរឱ្យជឿជាក់លែងត្រូវការជំនាញឯកទេសទៀតហើយ។ នរណាក៏ដោយដែលមាន chatbot និងពេលវេលាប៉ុន្មាននាទីក៏អាចបង្កើតវាបានដែរ។

អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតលិខិតឆ្លងដែនសិប្បនិម្មិតមួយដោយប្រើម៉ូឌែល GPT-4o ក្នុងរយៈពេលតិចជាងប្រាំនាទី។ វាមើលទៅស្ទើរតែដូចគ្នាបេះបិទនឹងលិខិតឆ្លងដែនពិត។ បច្ចុប្បន្ន ក្រុមហ៊ុនប្រមាណមួយលើដប់រាយការណ៍ថាបានរកឃើញមាតិកា deepfake ឬឯកសារដែលបង្កើតដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិតក្នុងការប៉ុនប៉ងក្លែងបន្លំ ហើយមាតិកា deepfake ក៏ជាមូលហេតុនៃការបរាជ័យក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណប្រហែលមួយក្នុងចំណោមម្ភៃករណីរួចទៅហើយ។

កំណើននេះមិនមានសម្ទុះយឺតនោះទេ។ រាល់ការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិតបង្កើតមាតិកាធ្វើឱ្យការបង្កើតឯកសារក្លែងក្លាយចំណាយធនធានទាបជាងមុន និងមើលទៅកាន់តែគួរឱ្យជឿជាក់។ ជាលទ្ធផល ចំនួននៃការប៉ុនប៉ងក្លែងបន្លំក៏បន្តកើនឡើងផងដែរ។

ឯកសារ PDF ដែលបានចុះហត្ថលេខាក៏ប្រឈមនឹងហានិភ័យដែរ។ ហត្ថលេខាអាចបង្ហាញថាមានសុពលភាពនៅក្នុងកម្មវិធីមើល PDF ប៉ុន្តែវាមិនបញ្ជាក់អ្វីបានច្រើនទេ ប្រសិនបើឯកសារនោះអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញ ចុះហត្ថលេខាម្តងទៀត ឬកែប្រែដោយសម្ងាត់ក្រោយការចុះហត្ថលេខា។ ដោយហេតុនេះ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ហត្ថលេខា PDF កំពុងផ្លាស់ប្តូរពីការត្រួតពិនិត្យរូបហត្ថលេខា ទៅជាការផ្ទៀងផ្ទាត់តាមបច្ចេកទេសគ្រីបតូ (cryptographic verification)។ ក្រុមការងារសន្តិសុខមិនគួរសួរត្រឹមតែថា “តើឯកសារអាចបើកបាន ហើយបង្ហាញសញ្ញាធីកដែរឬទេ?” ប៉ុណ្ណោះទេ តែគួរសួរថា “តើយើងអាចបញ្ជាក់បានទេថា នេះពិតជាឯកសារដដែលដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅកាលបរិច្ឆេទដែលបានអះអាង ដោយបុគ្គល ឬអង្គភាពហត្ថលេខីនោះ?”។

ដើម្បីឆ្លើយសំណួរនេះដោយអាចទុកចិត្តបាន ភស្តុតាងមិនអាចមានតែនៅក្នុងច្បាប់ចម្លងរបស់អ្នកផ្ញើ ឬនៅក្នុងកម្មវិធីរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់តែមួយប៉ុណ្ណោះទេ។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ដែលរឹងមាំត្រូវតែភ្ជាប់ភស្តុតាងទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍នៃការចុះហត្ថលេខា និងអនុញ្ញាតឱ្យភាគីផ្សេងទៀតអាចផ្ទៀងផ្ទាត់វាដោយឯករាជ្យ។

វិធីសាស្ត្រមួយគឺការបង្កើតតម្លៃ hash ឌីជីថលតែមួយគត់សម្រាប់ឯកសារដែលបានចុះហត្ថលេខានីមួយៗ ហើយភ្ជាប់វាទៅនឹងកំណត់ត្រាសាធារណៈដែលមានត្រាពេលវេលា (timestamp)។ បន្ទាប់មក នរណាម្នាក់ដែលមានឯកសារនោះអាចបញ្ជាក់បានថា ឯកសារនៅរក្សាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវដើមរបស់វា ដោយមិនចាំបាច់ជឿទុកចិត្តលើអ្នកផ្ញើ ឬចូលប្រើវេទិកាជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ក្លាយជាផ្នែកមួយនៃឯកសារ ជាជាងលក្ខណៈពិសេសដែលមានតែនៅក្នុងកម្មវិធីមួយប៉ុណ្ណោះ។

ការពឹងផ្អែកលើកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយតែមួយមុខនៅតែបន្តបរាជ័យ ដោយសារតែរបៀបដែលបច្ចេកវិទ្យាវិវឌ្ឍ។ ឯកសារក្លែងក្លាយជាច្រើនឥឡូវនេះត្រូវបានបង្កើតដោយឧបករណ៍បញ្ញាសិប្បនិម្មិតបង្កើតមាតិកាដែលអាចរកប្រើបានដោយទូលំទូលាយ។ ប្រព័ន្ធកំណត់អត្តសញ្ញាណឯកសារក្លែងក្លាយជាធម្មតាត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលដោយផ្អែកលើប្រភេទនៃការក្លែងបន្លំដែលមានពីមុន ខណៈដែលឧបករណ៍បង្កើតឯកសារក្លែងក្លាយនៅតែបន្តមានការអភិវឌ្ឍឥតឈប់ឈរ។

បញ្ហានេះបង្កើតឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសមត្ថភាពរវាងអ្នកវាយប្រហារ និងអ្នកការពារ ដែលក្នុងនោះ អ្នកការពារនៅតែដើរយឺតជាងអ្នកវាយប្រហារ។ បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិតប្រភេទតែមួយដែលជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណមាតិកាក្លែងក្លាយ ក៏អាចជួយបង្កើតមាតិកាក្លែងក្លាយជំនាន់ថ្មីទៀតបានដែរ។ ការត្រួតពិនិត្យដោយគ្រាន់តែមើលឯកសារឱ្យបានម៉ត់ចត់ជាងមុន មិនគ្រប់គ្រាន់ទៀតទេនៅពេលដែលឯកសារទាំងនោះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងឆ្លងផុតការត្រួតពិនិត្យដោយភ្នែក។

អ្នកវាយប្រហារលែងចាំបាច់ប្រថុយបន្សល់ទុកភស្តុតាងដោយកែប្រែឯកសារដែលមានស្រាប់ទៀតហើយ។ ពួកគេអាចបង្កើតឯកសារថ្មី បន្ថែមហត្ថលេខាថ្មី មុនពេលផ្ញើទៅកាន់អ្នកដទៃ។ ទិន្នន័យមេតា (metadata) ដែលក្រុមការងារប្រឆាំងការក្លែងបន្លំធ្លាប់ប្រើជាភស្តុតាង អាចត្រូវបានលុបចេញ ឬក្លែងបន្លំបានយ៉ាងងាយស្រួល។ ការពិនិត្យមើលតែឯកសារផ្ទាល់ នឹងផ្តល់ព័ត៌មានដែលមានប្រយោជន៍កាន់តែតិចទៅៗ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភស្តុតាងដែលភ្ជាប់ទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍ចុះហត្ថលេខាដើម មានភាពអាចទុកចិត្តបានជាង។

២. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://hackread.com/ai-forge-documents-minutes-looks-right-not-enough/
• https://hackread.com/blacksanta-malware-hr-staff-fake-cv-downloads/
• https://hackread.com/ai-generated-content-how-cybercriminals-phishing-scams/
• https://hackread.com/microsoft-teams-flaws-fake-identities-rewrite-chats/
• https://hackread.com/lastpass-deepfake-scam-ceo-impersonation-thwarted/
• https://hackread.com/crypto-exchange-fiatusdt-leaked-kyc-data/

ក្រុមហ៊ុន Cisco បានបញ្ចេញបច្ចុប្បន្នភាពសន្ដិសុខដើម្បីជួសជុលចំណុចខ្សោយដែលមានកម្រិតគ្រោះថ្នាក់កម្រិតមធ្យម (Medium-severity) នៅក្នុងកម្មវិធី Cisco Catalyst SD-WAN Manager ។ ចំណុចខ្សោយនេះត្រូវបានរកឃើញថាកំពុងត្រូវបានវាយប្រហារយ៉ាងសកម្មនៅលើអ៊ិនធឺណិត។ ហេកគ័រដែលមានគណនីអ្នកប្រើប្រាស់ត្រឹមត្រូវ និងសិទ្ធិសរសេរ (Write access) អាចប្រើប្រាស់ចំណុចខ្សោយនេះពីចម្ងាយ ដើម្បីបង្កើតឯកសារ ឬសរសេរជាន់ពីលើឯកសារណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធឯកសារ (Filesystem) របស់ប្រព័ន្ធដែលរងផលប៉ះពាល់។ អ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធគួរធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពតាមការចាំបាច់៖

• CVE-2026-20303: ចំណុចខ្សោយនៃការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យ (Improper input validation) អាចអនុញ្ញាតឱ្យហេកគ័រប្រើប្រាស់ Path traversal ឬ External path control ដើម្បីវាយប្រហារលើប្រព័ន្ធ។
• CVE-2026-20304: ចំណុចខ្សោយនៃការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិ (Improper access control) អាចអនុញ្ញាតឱ្យហេកគ័ររំលងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណ (Bypass authentication/authorization) ឬទទួលបានសិទ្ធិខ្ពស់នៅលើប្រព័ន្ធដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។
• CVE-2026-20310: ចំណុចខ្សោយនៃការភ្ជាប់តំណ Link (Improper link resolution before file access) អាចអនុញ្ញាតឱ្យហេកគ័រចូលប្រើប្រាស់ឯកសារផ្សេងៗនៅលើប្រព័ន្ធដោយខុសច្បាប់។
• CVE-2026-20312: ចំណុចខ្សោយនៃការរក្សាទុកទិន្នន័យសម្ងាត់ជាអត្ថបទច្បាស់ៗ (Cleartext storage) អាចអនុញ្ញាតឱ្យហេកគ័រលួចយកព័ត៌មានសំខាន់ៗដែលរក្សាទុកក្នុងប្រព័ន្ធ។
• CVE-2026-20313: ចំណុចខ្សោយនៃការផ្ទៀងផ្ទាត់ទំហំទិន្នន័យ (Improper validation of specified quantity in input) អាចអនុញ្ញាតឱ្យហេកគ័រផ្ញើទិន្នន័យមិនត្រឹមត្រូវ ដើម្បីរំខានដល់ប្រតិបត្តិការធម្មតារបស់ប្រព័ន្ធ។

២. ផលិតផលដែលរងផលប៉ះពាល់

• Cisco Catalyst SD-WAN Software កំណែចាស់ជាង 9
• Cisco Catalyst SD-WAN Software កំណែចាប់ពី 9 ដល់ 20.16
• Cisco Catalyst SD-WAN Software កំណែ 18
• Cisco Catalyst SD-WAN Software កំណែ 1

៣- អនុសាសន៍ណែនាំ

ការិយាល័យ CamCERT សូមធ្វើការណែនាំដល់អ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទាំងអស់ សូមធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីដែលបានរងផលប៉ះពាល់ខាងលើជាបន្ទាន់ ទៅកាន់កំណែចុងក្រោយបំផុត (Latest version) ដែលបានចេញផ្សាយដោយក្រុមហ៊ុន Cisco។

៤- ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://sec.cloudapps.cisco.com/security/center/content/CiscoSecurityAdvisory/cisco-sa-hardening-sdwan-faLcR3K
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-20303
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-20304
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-20310
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-20312
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-20313

ចំណុចខ្សោយមាននៅក្នុងកម្មវិធី Apache Tomcat ដែលមានកំណត់លេខសម្គាល់ (CVE-2026-34486) មានកម្រិតសុវត្ថិភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ចំណុចខ្សោយនេះកើតឡើងដោយសារតែការកែប្រែចាស់លើលេខ CVE-2026-29146 ដែលធ្វើឱ្យមានចន្លោះប្រហោងអាចឱ្យគេរំលងមុខងារ EncryptInterceptor បាន។ តាមរយៈចំណុចខ្សោយនេះ អនុញ្ញាតឱ្យចោរព័ត៌មានវិទ្យា ឬហេកគ័រ (Hackers) រំលងប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាព EncryptInterceptor និងអាចលួចមើល ឬចាប់យកទិន្នន័យសំខាន់ៗដែលត្រូវបានបញ្ជូនរវាងម៉ាស៊ីនបណ្តុំ (Cluster nodes) ដោយគ្មានការអ៊ិនគ្រីបការពារឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន ចំណុចខ្សោយនេះត្រូវគេរាយការណ៍ថា កំពុងតែត្រូវបានគេប្រើដើម្បីវាយប្រហារយ៉ាងសកម្ម។

២- ផលិតផលដែលរងផលប៉ះពាល់

• Apache Tomcat 11.0.20
• Apache Tomcat 10.1.53
• Apache Tomcat 9.0.116

៣- អនុសាសន៍ណែនាំ

អ្នកប្រើប្រាស់ និងអភិបាលគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ ត្រូវតែធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីទៅកាន់កំណែថ្មីបំផុតភ្លាមៗ (Immediately update)។ សម្រាប់អភិបាលគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធដែលប្រើប្រាស់មុខងារ Apache Tomcat Clustering ជាមួយនឹង EncryptInterceptor ត្រូវ៖

• • ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពម៉ាស៊ីនដែលរងផលប៉ះពាល់ទៅកាន់កំណែដែលបានផ្លាស់ប្តូរ/កែប្រែរួច (Fixed releases)
  • ធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវប្រព័ន្ធដើម្បីស្វែងរកសញ្ញានៃការចូលប្រើប្រាស់ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ឬការលេចធ្លាយទិន្នន័យសំខាន់ៗ

៤- ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://tomcat.apache.org/security-11.html
• https://tomcat.apache.org/security-10.html
• https://tomcat.apache.org/security-9.html
• https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2026-34486

អាជីវកម្មគ្រប់ទំហំទាំងអស់សុទ្ធតែជាគោលដៅរបស់ជនបោកប្រាស់ មិនថាកំពុងដំណើរការអាជីវកម្មបង្កើតថ្មី (Start-up) ទំហំតូច ឬអង្គភាពធំនោះទេ។ ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យា (Cybercriminals) តែងតែចាប់យកបច្ចេកទេសថ្មីៗជាប្រចាំដើម្បីប្រមាញ់អាជីវកម្ម។ ការយល់ដឹងអំពីរបៀបដែលការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញទំនើបដំណើរការ និងការសម្គាល់សញ្ញាព្រមាន បានក្លាយជាកត្តាចាំបាច់បំផុតសម្រាប់គ្រប់អាជីវកម្មទាំងអស់។

២.អ្វីដែលអ្នកត្រូវដឹង

• ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ ភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើការលួចទិន្នន័យតាមអ៊ីមែល (Phishing) ការក្លែងបន្លំអត្តសញ្ញាណ (Impersonation) និងការបោកប្រាស់ផ្លូវចិត្ត (Social engineering) ដើម្បីលួចប្រាក់ ទិន្នន័យ ឬព័ត៌មានសម្ងាត់សម្រាប់ចូលប្រើប្រាស់គណនី។
• បុគ្គលិក គឺជាគោលដៅទូទៅបំផុត ដែលធ្វើឱ្យការយល់ដឹងអំពីសុវត្ថិភាព និងនីតិវិធីផ្ទៀងផ្ទាត់មានសារៈសំខាន់ស្មើនឹងប្រព័ន្ធការពារបច្ចេកទេសដែរ។
• បច្ចេកវិទ្យា AI កំពុងធ្វើឱ្យការបោកប្រាស់កាន់តែគួរឱ្យជឿជាក់ តាមរយៈអ៊ីមែលដែលមើលទៅដូចពិត គេហទំព័រក្លែងក្លាយ និងថែមទាំងការក្លែងសំឡេងដើម្បីបោកប្រាស់អាជីវកម្មទៀតផង។
• ពាក្យសម្ងាត់រឹងមាំ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវច្រើនកត្តា (Multi-factor authentication – MFA) ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី និងឧបករណ៍សុវត្ថិភាពស៊ីប័រដែលទុកចិត្តបាន អាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។
• ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ជានិច្ច នូវការទាមទារទូទាត់ប្រាក់ដែលមិនបានរំពឹងទុក ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានលម្អិតរបស់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ ឬការណែនាំបន្ទាន់ៗ តាមរយៈប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងដែលទុកចិត្តបាន មុននឹងចាត់វិធានការ។

៣. តើអ្វីជាការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ?

ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញ គឺជាការប៉ងប្រព្រឹត្តដើម្បីបោកបញ្ឆោតអង្គភាពឱ្យប្រគល់ប្រាក់ ឬព័ត៌មានរសើប។ ជនបោកប្រាស់ក៏អាចបោកបញ្ឆោតដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុនផងដែរ។

ការបោកប្រាស់ភាគច្រើនចាប់ផ្តើមតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ តាមរយៈអ៊ីមែលស្ទូចយកព័ត៌មាន (Phishing emails) គេហទំព័រក្លែងក្លាយ ឯកសារភ្ជាប់ដែលមានមេរោគ សារអត្ថបទ ឬគណនីអាជីវកម្មដែលត្រូវបានលួចចូលប្រើប្រាស់ (Compromised accounts)។

ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញទំនើបមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសុវត្ថិភាពស៊ីប័រ (Cybersecurity) ដោយសារតែជនល្មើសកាន់តែតម្រង់ទិសលើប្រព័ន្ធឌីជីថល ជាជាងទ្រព្យសម្បត្តិរូបវន្ត។ អ៊ីមែល Phishing ដែលជោគជ័យមួយ ឬពាក្យសម្ងាត់ដែលត្រូវគេលួច អាចគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចូលទៅកាន់គណនីសំខាន់ៗ ឬប្រព័ន្ធអាជីវកម្មផ្ទៃក្នុងបាន។

ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យាក៏កំពុងស្វែងរកផលប្រយោជន៍ពីការដែលអាជីវកម្មកាន់តែច្រើនពឹងផ្អែកលើការទំនាក់ទំនងឌីជីថល និងសេវាកម្មក្លោដ (Cloud services)។ ការទទួលបានសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទាំងនេះ ផ្តល់អំណាចយ៉ាងច្រើនដល់ជនបោកប្រាស់។

៤. ហេតុអ្វីបានជាអាជីវកម្មកាន់តែរងការគំរាមកំហែង និងក្លាយជាគោលដៅ?

អាជីវកម្មគឺជាគោលដៅដ៏ទាក់ទាញ ដោយសារតែពួកគេជារឿយៗមានសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងព័ត៌មានដែលមានតម្លៃ ដែលអាចយកទៅប្រើប្រាស់ប្រឆាំងនឹងអាជីវកម្មខ្លួនឯងបាន។ សូម្បីតែអាជីវកម្មតូចតាច ក៏អាចដំណើរការការទូទាត់ប្រាក់ធំៗ ឬរក្សាទុកព័ត៌មានរសើប ដែលឧក្រិដ្ឋជនអាចលក់ ឬយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការវាយប្រហារបន្តទៀតបានដែរ។

ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យាក៏អាចតម្រង់ទិសវាយប្រហារលើអង្គភាពនានាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពជាងពេលណាៗទាំងអស់៖

• យុទ្ធនាការ Phishing ស្វ័យប្រវត្តិ អាចផ្ញើអ៊ីមែលដែលគួរឱ្យជឿជាក់រាប់ពាន់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី។
• ឧបករណ៍ AI អាចបង្កើតសារដែលមើលទៅដូចពិត និងថែមទាំងក្លែងសំឡេង ដើម្បីធ្វើឱ្យការបោកប្រាស់លេចឡើងកាន់តែស្របច្បាប់។ វាបានក្លាយជាការងាយស្រួល និងរហ័សជាងមុនសម្រាប់អ្នកវាយប្រហារ ក្នុងការកែច្នៃការបោកប្រាស់ឱ្យចំគោលដៅ ដោយប្រើប្រាស់ព័ត៌មានដែលប្រមូលបានតាមអនឡាញ។

គ្មានអាជីវកម្មណាដែលតូចពេក រហូតដល់មិនអាចក្លាយជាគោលដៅនោះទេ។ អង្គភាពធំៗផ្តល់រង្វាន់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុធំជាង និងជាគោលដៅច្បាស់ក្រឡែត ប៉ុន្តែអាជីវកម្មធុនតូច និងមធ្យម ជារឿយៗត្រូវបានវាយប្រហារ ដោយសារតែពួកគេអាចមានធនធានសុវត្ថិភាពស៊ីប័រតិចតួច និងមាននីតិវិធីសុវត្ថិភាពមិនសូវផ្លូវការ ឬស្មុគស្មាញ។

៥. តើអ្វីខ្លះជាការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុត?

ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសផ្លាស់ប្តូរច្រើនបែប និងច្នៃប្រឌិតខ្ពស់ ប៉ុន្តែការបោកប្រាស់ភាគច្រើនដើរតាមលំនាំស្រដៀងៗគ្នា ដោយពឹងផ្អែកលើការក្លែងបន្លំ ឬការបោកបញ្ឆោត ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលបុគ្គលិក ឬម្ចាស់អាជីវកម្មឱ្យប្រព្រឹត្តកំហុស៖

• ការលួចបន្លំអ៊ីមែលអាជីវកម្ម (Business Email Compromise – BEC)៖ រួមបញ្ចូលទាំងជនល្មើសក្លែងបន្លំធ្វើជាថ្នាក់ដឹកនាំ ឬដៃគូដែលទុកចិត្ត ដើម្បីបោកបញ្ឆោតបុគ្គលិកឱ្យធ្វើការទូទាត់ប្រាក់ ឬចែករំលែកព័ត៌មានសម្ងាត់។ ឧទាហរណ៍ទូទៅ រួមមានការបោកប្រាស់ទម្រង់ CEO Fraud (ជនបោកប្រាស់ធ្វើពុតជាបុគ្គលដែលមានឥទ្ធិពល) និងការក្លែងបន្លំជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ដោយពួកគេអាចប្រើប្រាស់ដែន (Domains) ដែលស្រដៀងគ្នាបេះបិទទៅនឹងគេហទំព័រផ្លូវការ។
• ការស្ទូចយកព័ត៌មានអាជីវកម្ម និង Spear Phishing៖ ការបោកប្រាស់បែប Phishing គឺជាសារក្លែងបន្លំដែលបង្កើតឡើងដើម្បីលួចព័ត៌មានសម្ងាត់ ឬដំឡើងមេរោគ។ ការ Phishing ជាទ្រង់ទ្រាយធំ តម្រង់ទៅលើមនុស្សជាច្រើនដោយប្រើសារដូចគ្នា ខណៈដែល Spear Phishing ប្រើប្រាស់ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីតម្រង់ទិសលើបុគ្គលិកជាក់លាក់។ សារទាំងនេះអាចផ្ញើតាមអ៊ីមែល ឬកម្មវិធីផ្ញើសារផ្សេងៗ។
• វិក្កយបត្រក្លែងក្លាយ និងការបោកប្រាស់ការទូទាត់ប្រាក់៖ ជនល្មើសអាចផ្ញើវិក្កយបត្រក្លែងក្លាយ ឬលួចស្ទាក់វិក្កយបត្រពិតប្រាកដ រួចផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានលម្អិតនៃការទូទាត់។ អាជីវកម្មអាចផ្ទេរប្រាក់ផ្ទាល់ទៅឱ្យជនបោកប្រាស់ដោយមិនដឹងខ្លួន ដោយសារតែគិតថាពួកគេគ្រាន់តែបង់ថ្លៃវិក្កយបត្រធម្មតា។
• ការបោកប្រាស់តាមរយៈការគាំទ្របច្ចេកវិទ្យា និងកម្មវិធី៖ អ្នកវាយប្រហារខ្លះធ្វើពុតជាបុគ្គលិកផ្នែក IT ឬអ្នកផ្តល់សេវាកម្មកម្មវិធី។ ពួកគេអាចនិយាយថាឧបករណ៍មានបញ្ហាចាំបាច់ត្រូវដោះស្រាយជាបន្ទាន់ ដើម្បីបង្កើតភាពប្រញាប់ប្រញាល់ រួចស្នើសុំសិទ្ធិបញ្ជាពីចម្ងាយ (Remote access) ឬជំរុញឱ្យបុគ្គលិកដំឡើងកម្មវិធីបច្ចុប្បន្នភាពក្លែងក្លាយ ឬកម្មវិធីដែលមានគ្រោះថ្នាក់។
• ការបោកប្រាស់តាមរយៈ Ransomware និងមេរោគ (Malware)៖ លីង ឯកសារភ្ជាប់ ឬការទាញយកកម្មវិធីដែលមានបំណងអាក្រក់ អាចចម្លងមេរោគ ឬ Ransomware ចូលទៅក្នុងឧបករណ៍អាជីវកម្ម។ ការវាយប្រហារទាំងនេះអាចលួចទិន្នន័យរសើប ចាក់សោរកូដឯកសារ (Encrypt) រំខានដល់ប្រតិបត្តិការ និងនាំឱ្យខាតបង់ចំណាយស្តារឡើងវិញយ៉ាងច្រើន។
• ការបោកប្រាស់ដែលប្រើប្រាស់ថាមពល AI៖ បច្ចេកវិទ្យាប្រាជ្ញាសិប្បនិម្មិតកំពុងធ្វើឱ្យការបោកប្រាស់កាន់តែគួរឱ្យជឿជាក់។ ជនល្មើសអាចប្រើ AI ដើម្បីបង្កើតអ៊ីមែល Phishing ដ៏ប្រាកដនិយម និងថែមទាំងការហៅទូរស័ព្ទ Deepfake ដែលលេចឡើងដូចជាមកពីសហការី ឬទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មដែលទុកចិត្ត។ បច្ចេកវិទ្យា AI ធ្វើឱ្យការសម្គាល់សញ្ញាព្រមាននៃការបោកប្រាស់កាន់តែលំបាកជាងមុន ដោយសារគេអាចប្រើវាដើម្បីកែសម្រួលវេយ្យាករណ៍ឱ្យត្រឹមត្រូវ និងមើលទៅដូចពិត។

៦. តើជនបោកប្រាស់អាជីវកម្មប្រតិបត្តិការយ៉ាងដូចម្តេច?

ការបោកប្រាស់ក្នុងជំនួញភាគច្រើនមិនបានចាប់ផ្តើមដោយការកេងចំណេញពីចន្លោះប្រហោងនៃកម្មវិធី (Software) នោះទេ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមពីការកេងចំណេញលើមនុស្ស។ ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសផ្លូវចិត្តដ៏ឆ្លាតវៃ និងបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបង្ហាញខ្លួនជាទីទុកចិត្ត និងបញ្ចុះបញ្ចូលបុគ្គលិកឱ្យធ្វើសកម្មភាពដែលពួកគេជាធម្មតាមិនធ្វើ៖

• ការបោកប្រាស់ផ្លូវចិត្ត (Social Engineering)៖ ជាការលួងលោម ឬបោកបញ្ឆោតមនុស្សឱ្យទម្លាយព័ត៌មាន ឬផ្តល់សិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ។ អ្នកវាយប្រហារតែងតែបង្កើតអារម្មណ៍ប្រញាប់ប្រញាល់ ឬប្រើប្រាស់ភាពភ័យខ្លាចដើម្បីដាក់សម្ពាធលើបុគ្គលិកឱ្យចាត់វិធានការដោយមិនបានផ្ទៀងផ្ទាត់។ ពួកគេក៏អាចក្លែងបន្លំធ្វើជាអ្នកគ្រប់គ្រង ថ្នាក់ដឹកនាំ ឬបុគ្គលដែលមានអំណាច ហើយបញ្ជាក់ថាជានឹងមានផលប៉ះពាល់ ប្រសិនបើបុគ្គលិកមិនធ្វើតាម។ អ្នកខ្លះទៀតពឹងផ្អែកលើភាពស្និទ្ធស្នាលដោយធ្វើពុតជាសហការី ឬអតិថិជន។
• ការប្រើប្រាស់ព័ត៌មានដែលមានជាសាធារណៈ៖ អ្នកវាយប្រហារជាច្រើនស្រាវជ្រាវពីគោលដៅរបស់ពួកគេមុនពេលចាប់ផ្តើមបោកប្រាស់។ បច្ចុប្បន្នមានវិធីជាច្រើនដែលមនុស្សចែករំលែកព័ត៌មានប្រវត្តិការងារ និងព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនលើបណ្តាញសង្គម (ដូចជា Facebook ឬ LinkedIn) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនល្មើសយកទិន្នន័យទាំងនោះមកកែច្នៃសារឱ្យចំគោលដៅ និងមើលទៅស្របច្បាប់បំផុត។
• គណនីដែលត្រូវបានលួច និងព័ត៌មានសម្ងាត់ដែលត្រូវគេប្លន់៖ ឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់ (Username) និងពាក្យសម្ងាត់ដែលត្រូវគេលួច នៅតែជាវិធីងាយស្រួលបំផុតមួយសម្រាប់អ្នកវាយប្រហារក្នុងការចូលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអាជីវកម្ម។ ព័ត៌មានសម្ងាត់ទាំងនេះអាចត្រូវគេលួចតាមរយៈការវាយប្រហារ Phishing និងមេរោគ ឬការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្ងាត់ជាន់គ្នាដែលធ្លាប់បានលេចធ្លាយនៅលើទីផ្សារងងឹត (Black market)។

៧. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.kaspersky.com/resource-center/preemptive-safety/avoid-business-scams

ការវាយប្រហារបែប Man-in-the-Middle (MitM) បានក្លាយជាការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល។ យោងតាមទិន្នន័យស្ថិតិសុវត្ថិភាពសាយប័រពី Cybersecurity Ventures បានព្យាករណ៍ថា បទល្មើសសាយប័រនឹងបង្កការខូចខាតអស់ថវិការហូតដល់ ១០,៥ ទ្រីលានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ ដែលជាការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងពី ៣ ទ្រីលានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០១៥។ និន្នាការដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភនេះកើតឡើងដោយសារតែភាពស្មុគស្មាញ និងការរីករាលដាលនៃការវាយប្រហារ MitM។

ការវាយប្រហារ Man-in-the-Middle គឺជាការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធសាយប័រ ដែលអ្នក Hack រៀបចំស្កាត់ និងអាចផ្លាស់ប្តូរការប្រាស្រ័យទាក់ទងរវាងភាគីទាំងពីរ ដោយភាគីទាំងនោះមិនបានដឹងខ្លួនឡើយ។ អ្នកវាយប្រហារដាក់ខ្លួនឯងនៅ “កណ្តាល” នៃការប្រាស្រ័យទាក់ទងនោះ ហេតុនេះហើយទើបវាមានឈ្មោះបែបនេះ។

២. ប្រភេទទាំង ៧ នៃការវាយប្រហារ Man-in-the-Middle

1. Evil Twin Attack (ការលួចស្តាប់តាម Wi-Fi): នៅក្នុងការវាយប្រហារ Evil Twin អ្នក Hack នឹងបង្កើត Wi-Fi Hotspot ឥតគិតថ្លៃ និងគ្មានសុវត្ថិភាពមួយ ដោយបន្លំធ្វើជាបណ្តាញ Wi-Fi ពិតប្រាកដ។ នៅពេលអ្នកប្រើប្រាស់ភ្ជាប់ទៅកាន់បណ្តាញនេះ សកម្មភាពអនឡាញរបស់ពួកគេអាចត្រូវគេតាមដានបាន។ ឧទាហរណ៍ទូទៅគឺ អ្នក Hack ផ្តល់ Wi-Fi ឥតគិតថ្លៃនៅទីសាធារណៈដូចជាហាងកាហ្វេ ដើម្បីចាប់យកទិន្នន័យពីអ្នកប្រើប្រាស់ដែលភ្ជាប់បណ្តាញនោះ។
2. ARP Spoofing: ក្នុងករណីនេះ អ្នក Hack ភ្ជាប់អាសយដ្ឋាន MAC របស់ពួកគេជាមួយនឹងអាសយដ្ឋាន IP របស់អ្នកប្រើប្រាស់ស្របច្បាប់នៅលើបណ្តាញ Local Area Network (LAN) ដើម្បីស្កាត់ទិន្នន័យរបស់ជនរងគ្រោះ។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងបណ្តាញក្រុមហ៊ុន អ្នក Hack អាចភ្ជាប់អាសយដ្ឋាន MAC របស់ខ្លួនទៅនឹង IP របស់អ្នកប្រើប្រាស់ស្របច្បាប់។ រាល់ Traffic ទាំងអស់នៅលើបណ្តាញដែលតម្រង់ទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់ស្របច្បាប់ នឹងត្រូវបញ្ជូនបន្តទៅកាន់ម៉ាស៊ីនរបស់អ្នកវាយប្រហារវិញ។
3. IP Spoofing: ការវាយប្រហារនេះកើតឡើងនៅពេលអ្នកវាយប្រហារបន្លំធ្វើជា Host ដែលទុកចិត្ត ដោយកែច្នៃអាសយដ្ឋានប្រភពនៃ IP Packets។ ឧទាហរណ៍ អ្នក Hack អាចកែប្រែ IP របស់ខ្លួនឱ្យត្រូវគ្នានឹង IP របស់ធនាគារដែលទុកចិត្ត ដើម្បីបោកប្រាស់អតិថិជនរបស់ធនាគារឱ្យទម្លាយព័ត៌មានសំខាន់ៗ ដូចជាព័ត៌មានសម្ងាត់សម្រាប់ Login ជាដើម។
4. HTTPS Spoofing: នៅក្នុងប្រភេទនៃការវាយប្រហារនេះ អ្នក Hack បង្កើតគេហទំព័រក្លែងក្លាយនៃគេហទំព័រដែលទុកចិត្តមួយ។ ឧទាហរណ៍អាចជាគេហទំព័រធនាគារក្លែងក្លាយ ដែលមានរូបរាងដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងគេហទំព័រដើម។ នៅពេលជនរងគ្រោះបញ្ចូលព័ត៌មានសម្ងាត់ ពួកគេបានប្រគល់ព័ត៌មានទាំងនោះទៅឱ្យអ្នក Hack ដោយមិនដឹងខ្លួន។
5. SSL Hijacking: ការវាយប្រហារនេះកើតឡើងនៅពេលអ្នកប្រើប្រាស់ចាប់ផ្តើម Session ដែលមានសុវត្ថិភាព ហើយអ្នក Hack ស្កាត់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នានៅដើម Session នោះ។ ឧទាហរណ៍គឺនៅពេលអ្នកប្រើប្រាស់ព្យាយាមចូលទៅកាន់គេហទំព័រ HTTPS ដែលមានសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែអ្នកវាយប្រហារបានបញ្ជូនអ្នកប្រើប្រាស់ទៅកាន់គេហទំព័រ HTTP ធម្មតាវវិញ ដើម្បីចាប់យកទិន្នន័យរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។
6. Email Hijacking: ការវាយប្រហារនេះរាប់បញ្ចូលទាំងការដែលអ្នក Hack ទទួលបានសិទ្ធិចូលប្រើគណនីអ៊ីមែលរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ហើយតាមដាន ឬកែប្រែការប្រាស្រ័យទាក់ទង។ ឧទាហរណ៍ អ្នក Hack អាចស្កាត់អ៊ីមែលអាជីវកម្ម ហើយកែច្នៃវាដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនៃការទូទាត់ប្រាក់ទៅកាន់គណនីរបស់ពួកគេវិញ។
7. DNS Spoofing: ការវាយប្រហារនេះពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកវាយប្រហារដែលបំផ្លាញ Cache របស់ Domain Name Server (DNS) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវបញ្ជូនទិសដៅទៅកាន់គេហទំព័របោកប្រាស់។ ឧទាហរណ៍ អ្នកប្រើប្រាស់ប្រហែលជាចង់ចូលទៅកាន់គេហទំព័រធនាគារដែលមានសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែបែរជាត្រូវបញ្ជូនទៅកាន់គេហទំព័រដែលមានមេរោគ ដើម្បីលួចយកព័ត៌មានសម្ងាត់របស់ពួកគេទៅវិញ។

៣. ការកាត់បន្ថយការវាយប្រហារ Man-in-the-Middle

សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ (Personal Tips)

• ជៀសវាងការប្រើ Wi-Fi សាធារណៈដែលគ្មានលេខកូដ៖ កុំចូលប្រើប្រាស់គណនីធនាគារ ឬអ៊ីមែលសំខាន់ៗពេលភ្ជាប់ Wi-Fi ឥតគិតថ្លៃនៅតាមហាងកាហ្វេ ឬព្រលានយន្តហោះ (ដើម្បីការពារពី Evil Twin Attack)។
• ប្រើប្រាស់ VPN (Virtual Private Network)៖ VPN ជួយធ្វើតេឡេក្រាមទិន្នន័យ (Encryption) រាល់សកម្មភាពអ៊ីនធឺណិតរបស់អ្នក ដែលធ្វើឱ្យ Hacker មិនអាចមើលឃើញ ឬលួចទិន្នន័យបានឡើយ ទោះជាប្រើ Wi-Fi សាធារណៈក៏ដោយ។
• ពិនិត្យ HTTPS និង Domain Name ឱ្យបានច្បាស់៖ មុននឹងបញ្ចូលលេខកូដ ឬព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវប្រាកដថា Website មានសញ្ញារូបសោរ (https://) និងមានឈ្មោះដែន (Domain) ត្រឹមត្រូវ មិនមែនជា App/Site ក្លែងក្លាយឡើយ (ការពារពី HTTPS & DNS Spoofing)។
• បើកប្រើ ២FA (Two-Factor Authentication)៖ ការប្រើប្រាស់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ ២ ជាន់ ជួយការពារគណនីរបស់អ្នកបានមួយកម្រិតទៀត ទោះបីជា Hacker លួចបាន Password របស់អ្នកក៏ដោយ។

សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ (IT & Enterprise Tips)

• ប្រើប្រាស់ពិធីសារផ្ទៀងផ្ទាត់មជ្ឈការ (Centralized AAA)៖ ប្រើប្រាស់ដំណោះស្រាយដូចជា RADIUS Protocol (ឧទាហរណ៍៖ Fox pass RADIUS) ដើម្បីគ្រប់គ្រង និងផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណអ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងបណ្តាញ enterprise ឱ្យបានរឹងមាំ។
• អនុវត្ត 1X Authentication៖ ប្រើប្រាស់ស្តង់ដារ 802.1X សម្រាប់បណ្តាញ Wi-Fi និង LAN ក្រុមហ៊ុន ដើម្បីប្រាកដថាមានតែឧបករណ៍ដែលស្គាល់ និងមាន Certificate ត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះដែលអាចភ្ជាប់បាន (ការពារ Evil Twin & ARP Spoofing)។
• កំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ Dynamic ARP Inspection (DAI) & IP Source Guard៖ បើកមុខងារទាំងនេះនៅលើ Network Switches ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបន្លំអាសយដ្ឋាន MAC និង IP នៅក្នុងបណ្តាញផ្ទៃក្នុង។
• កំណត់គោលការណ៍ HSTS (HTTP Strict Transport Security)៖ លើកកម្ពស់សុវត្ថិភាព Web Server ដោយបង្ខំឱ្យរាល់ការភ្ជាប់ទាំងអស់ប្រើប្រាស់តែ HTTPS ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីការពារការលួចកាត់ផ្តាច់ SSL (SSL Hijacking)។

៤. ឯកសារពាក់ព័ន្ធ

• https://www.splashtop.com/foxpass/blog/man-in-the-middle-attacks-and-radius-authentication