ΤΟΥ ΜΥΑΛΟΥ ΤΑ ΓΥΡΙΣΜΑΤΑ

εξομολόγηση της Helene Gremillon... μητρότητα και έκτρωση

2026-04-03T08:17:00.000+03:00

Στην ανάρτησή μου αυτή δεν θα αναφερθώ τόσο στο μυθιστόρημα,
όσο στα θέματα της μητρότητας, των εκτρώσεων, αλλά και της υπογεννητικότητας. Μπορεί το μυθιστόρημα εξομολόγηση της Helene Gemillon να διαπραγματεύεται μια τραγική ιστορία μητρότητας με μια φυσική μητέρα, μια άλλη μητέρα, αυτή που μεγαλώνει το παιδί, μια απίστευτα σκληρή εξέλιξη, έναν καταδικασμένο έρωτα, γενικά μια τραγωδία με φόντο τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ο φόβος της γυναίκας, να μην μπορέσει να γεννήσει ένα παιδί, η απόφασή της να κρατήσει ένα "ξένο" παιδί με οποιοδήποτε τίμημα και η σκληρότητα που επέδειξε απέναντι στη φυσική του μητέρα.

Από το βιβλίο θα παρουσιάσω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα για το θέμα του διλλήματος μιας γυναίκας (γραμμένο από γυναίκα) ανάμεσα στην μητρότητα ή την έκτρωση, αλλά στη συνέχεια θα συνεχίσω με κάποιες σκέψεις μου, μετά από μια μικρή έρευνα που έκανα και στοιχεία που ομολογουμένως με σόκαραν.

Η τριανταπεντάχρονη Καμίγη, μια εκ των βασικών πρωταγωνιστριών, έχει μείνει έγκυος, γνωρίζει όμως ότι ο σύντροφός της δεν θέλει παιδί. "Παλιά θεωρούσα πως η έκτρωση ήταν κάτι καλό: μοντερνισμός, ελεύθερη βούληση της γυναίκας... τώρα παλεύω να βγω από μια παγίδα που, όπως όλες οι παγίδες, αρχικά μοσχοβολούσε ελευθερία. Πρόοδος για τη γυναίκα, μωρέ τι μου λέτε! Θέλω να κρατήσω το μωρό, είμαι ένοχη απέναντι στο Νικολά που δεν το θέλει. Κάνω έκτρωση, είμαι ένοχη απέναντι στο μωρό. Η έκτρωση, με τον ισχυρισμό ότι σώζει τη γυναίκα από τη σκλαβιά της μητρότητας, της επιβάλλει μια άλλη μορφή σκλαβιάς: την ενοχή της. Περισσότερο παρά ποτέ η μητρότητα γίνεται η μόνη μας καλή ή κακή πράξη."

Ψάχνοντας στο διαδίκτυο ανακάλυψα τα εξής. Ο αριθμός γεννήσεων στη χώρα μας το 2024 ήταν 68.467 νεογνά. Για τις εκτρώσεις δεν υπάρχει υποχρέωση επίσημης καταγραφής, υπολογίζονται όμως γύρω στις 20.000 με 25.000 χιλιάδες το χρόνο. Στις ηλικίες 14-24 υπολογίζονται οι εκτρώσεις σε ποσοστό 17% του συνολικού τους αριθμού. Και θα μείνω σε αυτό το ηλικιακό πλαίσιο για λίγο. Ειδικά στις ηλικίες 14 - 19, όπου το ποσοστό πλησιάζει το 10%. Σίγουρα έχει σχέση με την άρνηση της πολιτείας (φοβούμενη την αντίδραση της εκκλησίας και άλλων συντηρητικών κύκλων) να εισάγει το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής στην εκπαίδευση. Ένας φόβος που σήμερα πλέον μου είναι ακατανόητος και επικίνδυνος.

Στη συνέχεια αναλογίστηκα όλη την πολιτική της πολιτείας σχετικά με την οικογένεια και με έπιασε θλίψη. Εκτός από την έλλειψη πραγματικής πολιτικής για την στήριξη της οικογένειας και την ανάγκη να ξεφύγουμε από το ένα ή κανένα παιδί των νέων οικογενειών, έχουμε χαμηλούς μισθούς, ενοίκια στα ουράνια, τιμάριθμος που ποτέ δεν πέφτει, φορολογικό και επιδοματικό πλαίσιο ανίκανο να ανακάμψει την υπογεννητικότητα που μαστίζει τη χώρα μας. Θεσμοί στήριξης της οικογένειας και πολιτικές γεννήσεων, που κάθε άλλο συμβάλλουν στην απόφαση μιας γυναίκας να "κρατήσει" το παιδί της. Και το κερασάκι στην τούρτα: ο αριθμός θανάτων στη χώρα μας το 2024 ήταν... 126.541. Συγκρίνεται όλα τα παραπάνω νούμερα και μετά ας κλάψουμε όλοι μαζί.

Έχουμε λοιπόν δύο θέματα, που όσο κι αν φαίνονται να αντιτίθενται μεταξύ τους, τόσο είναι και αλληλένδετα. Την υπογεννητικότητα και το αδιαμφησβήτητο δικαίωμα στην έκτρωση. Και τα δύο είναι κοινωνικά και πολιτικά θέματα, αφορούν τη μητρότητα για την οποία η πολιτεία δεν κάνει αυτά που οφείλει... αλλά από την άλλη, μήπως ως άντρας, δεν θα μπορέσω ποτέ να αντιληφθώ το ζήτημα σε όλη του την έκταση; Και μην ξεχνάμε ότι οι κυρίαρχες πολιτικές, στη χώρα μας τουλάχιστον ακόμα, από άντρες καθορίζονται.

Κλείνω με ένα άλλο απόσπασμα, πάλι από την Καμίγη: "Θα μου ήταν αδύνατο πια να του το κρύψω για πολύ καιρό, τα φαρδιά μου πουλόβερ δε θα είναι σε λίγο αρκετά φαρδιά. Αν σκεφτόταν να ξαναβρεί στο κρεβάτι του μια γυναίκα με επίπεδη κοιλιά, θα απογοητευόταν. Η εγκυμοσύνη, για τους άντρες, είναι πάνω απ΄ όλα το σώμα μιας γυναίκας που τους ξεφεύγει."

Τόμας Στερνς Έλιοτ

2026-03-24T08:42:00.000+02:00

Thomas Stearns Eliot,
1888–1965

Ο Νομπελίστας ποιητής Τόμας Στερνς Έλιοτ (Thomas Stearns Eliot) υπήρξε μια ηγετική φυσιογνωμία του λογοτεχνικού μοντερνισμού στον 20ο αιώνα. Αυτό όμως που με ενδιαφέρει περισσότερο σε αυτήν μου την εγγραφή είναι η σχέση του ποιητή με την ελληνική γραμματεία. Μπορεί να μην έγραψε κάποιο ποίημα για την Ελλάδα ως γεωγραφικό χώρο (άλλωστε δεν επισκέφτηκε ποτέ τη χώρα μας), αλλά η παρουσία πολλών ελληνικών στοιχείων είναι διάσπαρτη στο έργο του. Ο Έλιοτ μεταξύ των άλλων, είχε σπουδάσει και αρχαία ελληνικά στην Ακαδημία Σμιθ της Μασαχουσέτης και αργότερα στο Χάρβαρντ. Η γνώση αυτή του επέτρεψε να διαβάζει το πρωτότυπο κείμενο και να εντάσσει αυτούσια αποσπάσματα ή έννοιες στα ποιήματά του.

Από αυτές τις διάσπαρτες παρουσίες στην ποίηση του, θα μείνω στο ποίημα: Η έρημη χώρα, στο οποίο εντάσσει τον μάντη Τειρεσία, ως κεντρικό παρατηρητή και συνεκτικό κρίκο ολόκληρου του ποιήματος. Επίσης ένα ακόμα στοιχείο που χρησιμοποιεί από την ελληνική γραμματολογία είναι η αρχή του ποιήματος με ένα απόσπασμα από το Σατυρικόν του Πετρώνιου, το οποίο περιλαμβάνει αρχαία ελληνικά: «Σίβυλλα τί θέλεις; ἀποθανεῖν θέλω».

Το ποίημα δημοσιεύθηκε το 1922 και χάρισε στον ποιητή διεθνή αναγνώριση. Θεωρείται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα αγγλόφωνα ποιήματα του 20ού αιώνα. Ουσιαστικά είναι μια αλληγορική περιγραφή της παρακμάζουσας κοινωνίας μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Με αναφορές σε μια τεράστια σειρά λογοτεχνικών, μουσικών, ιστορικών και λαϊκών πηγών, εκφράζει τον τρόμο, τη ματαιότητα και την αποξένωση της ζωής, μέσα από εικόνες και σύμβολα και αποτυπώνει την αγωνία και την απελπισία του ποιητή για τον πολιτισμό που διαλύεται.
Ο Έλιοτ σημειώνει ότι ο Τειρεσίας, αν και "τυφλός και παλινδρομώντας ανάμεσα στα δύο φύλα", είναι το πρόσωπο που "βλέπει" την ουσία της σύγχρονης πνευματικής ερήμου (Όπως είναι γνωστό, σύμφωνα με τον μύθο, ο Τειρεσίας έζησε για ένα διάστημα της ζωής του και ως γυναίκα).

Απόσπασμα από το "Η Έρημη γη", με τον μάντη Τειρεσία, σε μετάφραση Γιώργου Σεφέρη:

Εγώ ο Τειρεσίας, μολονότι τυφλός, σφύζοντας ανάμεσα σε δυο ζωές,

Γέροντας με γυναίκειο στήθος ρυτιδωμένο, μπορώ να ιδώ,

Την ώρα τη μενεξεδιά, την ώρα τη δειλινή που μάχεται

Κατά το γυρισμό, και φέρνει το ναύτη στο λιμάνι από το πέλαγο,

Σπίτι της τη δακτυλογράφο την ώρα του τσαγιού· μαζεύει τ’ απομεινάρια του πρωινού της Ανάβει τη θερμάστρα, κι αραδιάζει τρόφιμα από κονσέρβες.

Έξω από το παράθυρο απλωμένα ριψοκίνδυνα

Στεγνώνουνε τα σώρουχά της στου ήλιου τις τελευταίες αχτίνες,

Στοιβαγμένα στο ντιβάνι (τη νύχτα κρεβάτι της)

Κάλτσες, παντούφλες, μεσοφόρια, κορσέδες.

Εγώ ο Τειρεσίας, γέροντας με ρυτιδωμένα βυζιά

Διάκρινα τη σκηνή, και προφήτεψα τα επίλοιπα –

Κι εγώ περίμενα τον αναμενόμενο ξένο.

Εκείνος, νέος όλο σπυριά, καταφτάνει,

Υπάλληλος πρακτορείου μικροεταιρίας,

Με βλέμμα θαρραλέο, κάποιος απ’ τους μικρούς

Όπου η αυτοπεποίθηση είναι καθισμένη

Σαν το ψηλό μπραντφορδιανού ’κατομμυριούχου.

Τώρα η στιγμή είναι πρόσφορη, καθώς εικάζει,

Απόφαγε, βαριέται κι είναι κουρασμένη,

Κάνει μια απόπειρα να την μπλέξει σε χάδια

Που εκείνη δεν ποθεί, μήτε αποδοκιμάζει.

Πυρός κι αποφασιστικός, ρίχνεται αμέσως·

Χέρια ερευνητικά δε συναντούν αντίσταση·

Η ματαιοδοξία του δεν απαιτεί ανταπόκριση,

Και παίρνει για παραδοχή την αδιαφορία.

(Κι εγώ ο Τειρεσίας υπόφερα απ’ τα πριν όλα

Που εγίναν στο ίδιο τούτο ντιβάνι είτε κρεβάτι·

Εγώ που κάθισα στη Θήβα κάτω απ’ τα τείχη

Και περπάτησα ανάμεσα στους χαμηλότερους νεκρούς.)

Δίνει ένα στερνό προστατευτικό φιλί,

Και βγαίνει ψάχνοντας τη σκάλα τη σβηστή…

Eκείνη ρίχνει στον καθρέφτη μια ματιά,

Πως o εραστής της έφυγε το νιώθει μόλις·

Από το νου της μια άμορφη σκέψη περνά:

«Λοιπόν έγινε ό,τι έγινε: καλά που έχει τελειώσει»

Όταν στην τρέλα αφήνεται η ομορφονιά

Και πάλι, μόνη, βηματίζει απάνω-κάτω,

Μ’ αυτόματο χέρι διορθώνει τα μαλλιά

Κι έπειτα βάζει μια πλάκα στο φωνογράφο.

ΕΡΤ και Πολιτισμός

2026-03-14T08:15:00.000+02:00

Η ΕΡΤ φέτος κλείνει 60 χρόνια παρουσίας στη ζωή μας. Για πολλά χρόνια ήταν ο μόνος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της χώρας μας. Η συνεισφορά της ΕΡΤ στην μνήμη αυτών των χρόνων είναι σημαντική κι αυτό κάποιος το καταλαβαίνει εύκολα αν περιηγηθεί στο αρχείο της.

Σήμερα αποτελεί τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα της χώρας μας, τον οποίον πληρώνουμε όλοι οι πολίτες, διαμέσου των λογαριασμών ρεύματος. 36 ευρώ το χρόνο για κάθε σύνδεση. Ένας φορέας ο οποίος οφείλει να εξυπηρετεί δύο βασικούς σκοπούς. Την αντικειμενική ενημέρωση του κόσμου (κατά το δυνατόν) και την προαγωγή του πολιτισμού μας.

Οι παρακάτω παρατηρήσεις μου αφορούν το τηλεοπτικό κομμάτι του φορέα και μόνο. Ως προς τον πρώτο σκοπό λοιπόν, λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΡΤ ελέγχεται από την εκάστοτε κυβέρνηση, θα έλεγα ότι είμαι εν μέρει ικανοποιημένος, μιας και αισθάνομαι ότι οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Κάθε κυβέρνηση όμως θέλει να ορίζει τους κανόνες της ενημέρωσης, η τωρινή το έχει πετύχει σε πολύ μεγάλο βαθμό σε όλο σχεδόν το τηλεοπτικό φάσμα, οπότε δεν περιμένω κάτι καλύτερο. Και δεν με ενοχλεί τόσο η δουλειά των δημοσιογράφων, υπάλληλοι είναι που κάνουν τη δουλειά τους με εργοδότη την κυβέρνηση, αλλά το θράσος των κυβερνώντων υπουργών, οι οποίοι δεν διστάζουν να τους βάζουν χέρι αν ξεφύγουν λίγο από το δικό τους αφήγημα. Το παρακάτω βίντεο είναι χαρακτηριστικό:

Ως προς το θέμα του πολιτισμού, η ΕΡΤ τα λίγα τελευταία χρόνια, δείχνει να χάνει ολοκληρωτικά το παιχνίδι. Καμία εκπομπή για το βιβλίο, τον κινηματογράφο, το θέατρο, τα εικαστικά κλπ, καμιά στήριξη στους δημιουργούς κάθε είδους (πλην όσων έχουν σχέση με τις τηλεοπτικές παραγωγές και τον κινηματογράφο όπου κάποιες φορές είναι παραγωγός ή συμπαραγωγός). Έχει ένα ολόκληρο κανάλι για αθλητικές μεταδόσεις, αλλά δεν διαθέτει τον ελάχιστο χρόνο στους Έλληνες δημιουργούς, να μην μιλήσω για τους ξένους. Ακόμα και η μουσική και τα νέα της ρεύματα είναι άφαντα (και φυσικά δεν αναφέρομαι στη τραπ). Περιστασιακά μόνο, σε κάποιες εκπομπές, ίσως παρουσιαστεί κάποιος δημιουργός ή καλλιτέχνης, αν τύχει να απασχολήσει την επικαιρότητα. Οι παλαιότεροι θυμόμαστε την εκπομπή το ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ, δημιούργημα των Γιώργου και Ηρώς Σγουράκη. Η εκπομπή είχε καταγράψει τις αυτοβιογραφίες εκατοντάδων σημαντικών Ελλήνων, όπως του Οδυσσέα Ελύτη, του Γιάννη Ρίτσου και της Διδώς Σωτηρίου. Ή το ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ του Λάκη Παπαστάθη, το οποίο θεωρείται από τις ποιοτικότερες εκπομπές λόγου και τέχνης. Περιλάμβανε αφιερώματα σε σπουδαίους δημιουργούς όπως τον Αλέκο Φασιανό, τον Γιάννη Τσαρούχη και πνευματικούς ανθρώπους όπως τον Μένη Κουμανταρέα, τον Μανώλη Αναγνωστάκη. Αλλά και μουσικές εκπομπές λείπουν, όπως το Μουσικό Κουτί με τους Πορτοκάλογλου και Μόρφη.

Η ΕΡΤ οφείλει να διαφέρει από την ιδιωτική τηλεόραση. Με το όποιο κόστος. Οφείλει να είναι το κανάλι που θα παρεμβαίνει και θα προβάλλει τον σύγχρονο πολιτισμό της χώρας μας, ακόμα και τη διεθνή πολιτιστική σκηνή, έστω κι αν δεν αρέσει στους κυβερνώντες. Καλές οι ελληνικές ταινίες που προβάλλει κάθε μέρα, αλλά αυτές ήταν κάποτε. Και σήμερα η χώρα παράγει πολιτισμό, έχει σπουδαίους δημιουργούς σε κάθε επίπεδο, στους οποίους αρνείται να ανοίξει την πόρτα της. Θα ήθελα η πόρτα της να είναι ανοικτή και για τα διεθνή πολιτιστικά ρεύματα.

Αντίθετα αναγάγει σε πρωτεύον πολιτιστικό ζήτημα την Γιουροβίζιον, με το πολύ χαμηλό επίπεδο μουσικών δημιουργιών. Και δεν είναι ότι εγώ τα βλέπω με την απόσταση της ηλικίας, αλλά όποιος έχει την ελάχιστη καλλιτεχνική παιδεία, συμφωνεί με την άποψη αυτή. Ένα ανούσιο πανηγυράκι, στο οποίο ξοδεύονται εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ, δίχως κανένα παραπέρα αντίκρισμα. Για να συμμετάσχει ένας τραγουδιστής μας στο μεγάλο πανηγύρι, όπου προβάλλεται μία ατζέντα της τάχατες ανεκτικότητας και της απολιτίκ κουλτούρας.

Της τάχατες ανεκτικότητας, όπου οι διαγωνιζόμενοι νέοι και νέες, για να έχουν τύχη αυτοπροσδιορίζονται ως ουδέτερο φύλλο. Μιας απολιτίκ κουλτούρας, όπου απαγορεύεται η όποια πολιτική αναφορά, ακόμα κι αν αφορά τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.

Όλα τα παραπάνω θα ήταν απλώς λυπηρά αν δεν ήταν τραγικά.

Κατερίνα Γώγου, η τέλεια αντίθεση...

2026-03-04T07:50:00.000+02:00

Πάντα η μορφή της Κατερίνας Γώγου αποτελούσε ένα αίνιγμα για μένα. Μια κι όλοι μας την γνωρίσαμε μέσα από τις ταινίες της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου, σε ρόλους μιας αθώας και εύθυμης κοπέλας. Κάτι που έρχεται σε τέλεια αντίθεση με αυτό που ήταν στην πραγματική της ζωή.

Την εύθραυστη ψυχική της κατάσταση και τις ριζοσπαστικές της της θέσεις. Στη μεν ψυχική της διάθεση ένιωθε έντονη την κοινωνική καταπίεση, αλλά και τη σαθρότητα του πολιτικού συστήματος. Ήταν κατά βάση μοναχικός άνθρωπος, ενώ ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας της που ερχόταν σε αντίθεση με τα πρότυπα της εποχής της, αλλά και οι αναρχικές της ιδέες της έφερναν πολλές φορές σε σύγκρουση με τα όργανα της τάξης, έχοντας αρκετές συλλήψεις στο ενεργητικό της. Η Κατερίνα Γώγου αυτοκτόνησε στο τέλος της ζωής της, στα 53 της (1993), εθισμένη από το ποτό και τα ναρκωτικά, μην αντέχοντας τα αδιέξοδα της προσωπικής της ζωής.

Το πραγματικό έργο της Γώγου, αυτό που την ανέδειξε σε είδωλο της νεολαίας της μεταπολίτευσης, ήταν η ποίησή της. Μέσα από τα ποιήματά της εξέφραζε τον εσωτερικό της κόσμο, την απόγνωση, την κοινωνική καταπίεση και τον αναρχικό της προβληματισμό. Η ποίησή της ήταν ωμή, αυθόρμητη και γεμάτη οργή, καθρέφτης της περιθωριοποιημένης πλευράς της κοινωνίας.

Μια μικρή επιλογή ποιημάτων της, για να δούμε πόσο διαφορετική είναι η ποίηση - καταγγελία της θα έλεγα, με την αθώα Κατερίνα που γνωρίσαμε μέσα από τον κινηματόγραφο:

Εμένα οι φίλοι μου, ίσως το πιο γνωστό της μια κι έχει γίνει τραγούδι από τους Magic de spell και το Σωκράτη Μάλαμα, σε μουσική του Νίκου Μαϊντά.

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά

πού κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών

Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μέτς.

Κάνουν ότι λάχει.

Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών

φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους

διερμηνείς σε καμπαρέ τής Ζήνωνος

επαγγελματίες επαναστάτες

παλιά τούς στρίμωξαν και τα κατέβασαν

τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν

αλλά βλέπουν όνειρα και δεν κοιμούνται.

‘Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα

στις ταράτσες παλιών σπιτιών

Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.

πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια

μανταλάκια

τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια

σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες

απειλητικές σιωπές κολπίτιδες

ερωτεύονται ομοφυλόφιλους

τριχομονάδες καθυστέρηση

το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο

σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.

Κάνουν ό,τι λάχει.

Όλο ταξιδεύουν οι φίλοι μου

γιατί δεν τούς αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.

“Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα

γιατί τούς ρημάξατε το κόκκινο

γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα

γιατί ή δική σας μόνο για γλείψιμο κάνει.

Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα

στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.

Οι φίλοι μου.

Ο ηθοποιός Χρήστος Διαμαντούδης διαβάζει ένα ποίημα από τη συλλογή «Ιδιώνυμο» της Κατερίνας Γώγου

Κι ένα τελευταίο ποίημα της Κατερίνα Γώγου, ένα από αυτά στα οποία διαφαίνεται η απόρριψη των καθιερωμένων, σε κάθε τους έκφανση, βαμμένο με το χρώμα της αμφισβήτησης, το κόκκινο.

Η ελευθερία μου είναι στις σόλες
των αλήτικων παπουτσιών μου.
Μπορώ να σεργιανίσω ότι ώρα μου γουστάρει.
Π.χ. την ώρα που βάζετε τις μασέλες σας
Στο ποτηράκι με το νερό πριν κοιμηθείτε
την ώρα που απαυτωνόσαστε
την ώρα που κάνετε το χρέος σας
στα παιδιά σας, στο σωματείο σας
την ώρα που σας έχουν χώσει την ιδέα
πως τρώτε αυγολέμονο
και τρώτε σκατά
μπορώ και περπατάω,
με τα αλήτικα παπούτσια μου
πάνω από τις στέγες σας
-όχι ρε παιδάκι μου σαν εκείνη
την ηλίθια με τη σκούπα, τη Μαίρη Πόπινς-
δεν πιάνετε το κανάλι μου
μόνο όσοι έχουμε το ίδιο μήκος κύματος
ανθρωπάκια χέστες, κατά βάθος σας λυπάμαι
αλλά τώρα δε χάνω το χρόνο μου μαζί σας
δεν θέλω παρτίδες με κανέναν σας
η ελευθερία σας
είναι στις σόλες των τρύπιων παπουτσιών μου
θάρθει η ώρα που θα τις γλύφετε
και θα ουρλιάζετε κλαίγοντας "θαύμα, θαύμα"
αυτά τα παπούτσια
ποτέ δεν ξεκουράζονται και ούτε βιάζονται
όταν εγώ καθαρίσω από εδώ
θα τα φορέσει ο Παύλος, η Μυρτώ, φοράμε το ίδιο νούμερο, δεν λειώνουν,
όσες πρόκες και αν ρίχνετε στο δρόμο.
Σας βαράνε στο δόξα πατρί σας
θα έρθει η ώρα
που θα τρέχετε απεγνωσμένα στο στιλβωτήριο
"συνοδοιπόροι" και "αποστάτες"
να βάψετε τα δικά σας
μα η μπογιά
δεν θα πιάνει
ότι και αν κάνετε, όσα και αν δίνετε
τέτοιο άτιμο κόκκινο είναι το δικό μας.

Φέρνω τον κόσμο άνω κάτω.

Η ζωή κύκλους κάνει. (διήγημα)

2026-02-22T08:48:00.000+02:00

Η Όλγα χαιρόταν την εγγονή της, που έκανε τα πρώτα της βήματα στην αυλή του σπιτιού τους βγάζοντας επιφωνήματα ικανοποίησης. Η ματιά της συνεχώς ήταν πάνω της, μα το μυαλό της χανόταν σε όλα αυτά που απασχολούσαν το σπίτι τους. Ο γιος και η νύφη της, βρίσκονταν μπροστά στην πιο καθοριστική απόφαση της κοινής τους ζωής. Κάποια στιγμή θα έπαιρναν την τελική τους απόφαση. Το ήξερε, οι δουλειές στον κάμπο δεν πήγαιναν καλά, ο οικογενειακός κλήρος που τους αναλογούσε ήταν μικρός και η φετινή τους σοδειά φτωχή. Είχαν βάλει κάτω τα έξοδα που είχαν κάνει, το καλλιεργητικό δάνειο που όφειλαν στην τράπεζα, τα πιθανά έσοδα τους από τις πωλήσεις και την επιδότηση, ο επόμενος χειμώνας θα ήταν δύσκολος γι' αυτούς.

Πριν λίγες μέρες, είχε αποχαιρετήσει τον άλλον της γιο, ο οποίος για ένα ακόμα καλοκαίρι τους είχε επισκεφτεί με την οικογένεια του. Μετανάστης στη Γερμανία εδώ και έξι χρόνια, από τότε που ξέσπασε η κρίση στην χώρα. Αμέσως μόλις τον απέλυσαν από την επιχείρηση που δούλευε στη Θεσσαλονίκη, τα μάζεψε και έφυγε. Το δίπλωμα οδήγησης Δ΄ τάξης που είχε, του εξασφάλισε μια καλή δουλειά σε μια εταιρία του Μονάχου, που εκτελούσε μεταφορές μεταξύ των μεγάλων βιομηχανιών της κεντρικής Ευρώπης. Εύκολα βρήκε δουλειά και η γυναίκα του, έπαιρναν και τα επιδόματα των παιδιών, είχαν ξεφύγει από τη φτώχεια.

Στο αποχαιρετιστήριο τραπέζωμα στο πατρικό τους, εκείνος τους επανέλαβε για πολλοστή φορά την παραίνεσή του, να ακολουθήσουν το παράδειγμα του, η Γερμανία τους ήθελε, τους χρειαζόταν όπως τους είπε, όρεξη μόνο να είχες για δουλειά. Στην αρχή θα έμεναν στο σπίτι του, για λίγες εβδομάδες θα πήγαιναν σχολείο να μάθουν στοιχειωδώς τη γλώσσα, αυτό το θεωρούσαν απόλυτα αναγκαίο και πολύ γρήγορα η γερμανική υπηρεσία διαχείρισης του εργατικού προσωπικού, θα τους έβαζε στη δουλειά, ανάλογα με τα προσόντα τους. Επιπλέον θα έπαιρναν και 350 μάρκα για το παιδί τους κάθε μήνα. Θα έπιαναν δικό τους σπίτι, θα ζούσαν αξιοπρεπώς, θα έφτιαχναν τη ζωή τους δίχως το καθημερινό άγχος στο οποίο ζούσαν.

Τι προσόντα όμως; Ο Ιορδάνης παιδί του κάμπου ήταν, πέρα από ένα δίπλωμα οδήγησης τρακτέρ, τίποτα άλλο δεν είχε. Η Άννα, είχε μια βεβαίωση σπουδών από τεχνική σχολή, νοσηλεύτριας, αν και χωρίς προϋπηρεσία. Ο αδελφός του τους ενθάρρυνε, οι άξιοι εργαζόμενοι ποτέ δεν έμεναν δίχως δουλειά, συμπληρώνοντας ότι θα ζούσαν δίχως την καθημερινή αγωνία, που τους κατέτρωγε όλα αυτά τα χρόνια. Αν θα βρέξει, αν θα έχει καύσωνα, αν η τιμή θα είναι καλή, αν θα κατατεθούν έγκαιρα οι επιδοτήσεις, αν τα χρήματα θα τους φτάσουν να βγει ο χειμώνας. Λίγο πριν αποχαιρετιστούν, κάθισε απέναντι τους και ως τελευταίο επιχείρημα, τους παρουσίασε τον εαυτό του

"Δείτε εμένα. Έφυγα έγκαιρα, δίχως πολλές πολλές σκέψεις, τότε που μ' έδιωξαν από τη δουλειά. Σήμερα όμως το θεωρώ μεγάλη τύχη για την οικογένεια μου. Έχουμε ένα σταθερό εισόδημα, τα παιδιά μας μεγαλώνουν άνετα, δεν με τρώει το άγχος για το μέλλον τους, κάνω τις διακοπές μου κάθε χρόνο, έρχομαι και σας βλέπω και βάζω και κάτι λίγα στην άκρη για να φτιάξω το πατρικό μας για τα γεράματα, καλά να είμαστε μέχρι τότε!"

Η Όλγα και ο άντρας της άκουγαν, μα δεν μιλούσαν. Ήξεραν ότι ο μεγάλος τους γιος είχε δίκιο. Ο Ιορδάνης με τα λίγα χωραφάκια που καλλιεργούσε, δεν είχε μέλλον αν έμενε στο χωριό. Κάθε μήνα μέρος της σύνταξής τους κάλυπτε τα διάφορα έξοδα τους. Μια τα ψώνια απ' τη λαϊκή, μια την υποχρέωση του δανείου, μια το χαράτσι για το σπίτι τους, μια τα ρούχα της μικρής. Μια κουβέντα μόνο είπε στο τέλος κοιτάζοντας τους στα μάτια:

"Όπου κι αν πάτε, μαζί σας να πάρετε το παιδί σας... να το έχετε πάντα κοντά σας."

Όλοι γνώριζαν τη δική της ιστορία. Τότε, στα μέσα της δεκαετίας του 60, που οι γονείς της έφυγαν μετανάστες στη Γερμανία και την άφησαν μαζί με την αδελφή της πίσω με την γιαγιά τους. Δύο χρόνων μόλις η Όλγα και πέντε η μεγαλύτερη αδελφή της. Ήταν εκείνη η ημέρα, που απ' το το χωριό τους έφυγαν με τη μία οχτακόσια άτομα. Νέοι άνθρωποι όλοι, ελεύθεροι οι περισσότεροι, μα και αρκετά ζευγάρια. Είχαν πάρει τις ιατρικές εξετάσεις που πιστοποιούσαν ότι ήταν υγιείς, τα απαραίτητα έγγραφα συγκατάθεσης. Χωρίς αυτά οι Γερμανοί, οι ηττημένοι του πολέμου, με την ισχυρή βιομηχανία τους, θα τους έδιωχναν πίσω, αυτούς τους τάχατες νικητές. Θα τους έδιωχναν πίσω στα χωριά τους, τα οποία οι κυβερνήσεις των Αθηνών τα είχαν εγκαταλείψει, θεωρώντας ότι δεν είχαν μέλλον. Η ελληνική επαρχία φάνταζε στα μάτια των πρωτευουσιάνων ως ένας τόπος που έπρεπε να αργοπεθάνει, ίσως διότι τους θύμιζε την καταγωγή τους, τη φτώχεια από την οποία ξεκίνησαν, ήταν ο τόπος των δυστυχισμένων επαρχιωτών, που ο ελληνικός κινηματογράφος τους αναπαριστούσε ως αφελείς "βλάχους" ή κουτοπόνηρα δουλικά.

Στο χωριό τους τότε ζούσαν πάνω από 5000 χιλιάδες άτομα. Στις αίθουσες του σχολείου ασφυκτιούσαν οι μαθητές, στριμωγμένοι τρεις τρεις στα ξύλινα θρανία. Λίγοι τα κατάφερναν στα γράμματα. Οι περισσότεροι πήγαιναν στο σχολείο, ίσα ίσα για να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν. Οι γονείς τους φτωχοί άνθρωποι, δούλευαν σκληρά στο κάμπο, το κύριο εισόδημα τους προερχόταν από την καλλιέργεια των καπνοχώραφων. Δουλειά ατελείωτη για όλη την οικογένεια, για όλο το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και τον χειμώνα, μέχρι να εμφανιστούν οι καπνέμποροι. Περνούσαν από σπίτι σε σπίτι, έλεγχαν τα δέματα με τα παστάλια, καθόριζαν κατά το δοκούν την ποιότητά τους κι έδιναν την τιμή τους. Πολύς κόπος, λίγα τα χρήματα, τα έβγαζαν όμως πέρα. Ως την ώρα που μεγάλωναν τα παιδιά τους. Η γη που αναλογούσε στον καθένα ήταν μικρή, κι αν μοιραζόταν και σε όλα τα παιδιά της οικογένειας, γινόταν ελάχιστη, τόσο που καθιστούσε αδύνατη οποιαδήποτε καλλιέργεια να τους ζήσει. Κάποιοι έπρεπε να φύγουν. Κάποιοι έπρεπε να απελευθερώσουν τον χώρο για τους υπόλοιπους που θα έμεναν πίσω. Μέσα σε αυτούς, τους διωγμένους από την πατρίδα, ήταν και οι γονείς της Όλγας.

Το τρένο που θα έκανε δυόμισι ημέρες για να τους μεταφέρει στο
Μόναχο, υπερπλήρες. Στα βαγόνια του στριμωγμένα πάνω από χίλια άτομα, πολλοί κάθονταν χάμω, πάνω στις βαλίτσες τους. Ως καλόπιασμα, οι Γερμανοί μεταφορείς, έδωσαν σε κάθε έναν από ένα δεματάκι με δυο κονσέρβες, ένα καρβέλι ψωμί, λίγες ελιές και ένα κομμάτι τυρί. Σε όλο το ταξίδι, τους έκαναν παρατηρήσεις, να μην φωνάζουν, να μην πετάνε χαρτιά έξω, τους συνήθιζαν στην αρμόζουσα συμπεριφορά που ήθελαν, εκεί στον βορά. Όλοι ταξίδευαν με την αγωνία για το που θα βρεθούν, με τη στενοχώρια για τους δικούς τους που άφηναν πίσω, ειδικά για τα παιδιά τους και όλοι ονειρεύονταν ένα γρήγορο πλουτισμό για να γυρίσουν στην πατρίδα τους, όσο πιο γρήγορα γινόταν. Συγχρόνως όμως η καρδιά τους σκλήραινε, αδυνατώντας να αποδεχθούν στο “στενάχωρο” μυαλό τους, την όποια αιτία αυτού του διωγμού. Γιατί η Πατρίδα τους ανάγκαζε να αφήσουν τον τόπο στον οποίο είχαν μεγαλώσει; Δύσκολος ο τόπος τους, σκληρή η φτώχεια που τους βάραινε, σκληρή και η πολιτεία απέναντι τους... μα ήταν ο τόπος τους. Μέσα τους είχε ανοίξει μια πληγή, που ο χρόνος δεν θα τη γιάτρευε ποτέ, που θα τους πονούσε ακόμα περισσότερο όσο καταλάβαιναν ότι καμία ελπίδα επιστροφής δεν τους έδινε η Πατρίδα, αντίθετα τους ήθελε εκεί στα ξένα, για να στέλνουν τα εμβάσματα τους κάθε μήνα στη μάνα τους, στα παιδιά τους και έτσι η χώρα να αποκτά... συνάλλαγμα!
Η Γερμανία με τα χιλιάδες εργοστασιακά φουγάρα θα γινόταν η δεύτερη πατρίδα τους, την οποία θα ευγνωμονούσαν για όλη τους τους τη ζωή, διότι τους έδωσε την ευκαιρία να ζήσουν με αξιοπρέπεια, παραβλέποντας ακόμα και το αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ήταν υποχρεωμένοι να κινούνται, ως καλοί εργάτες που έρχονταν από τις φτωχές χώρες του ευρωπαϊκού νότου.

Φτάνοντας στο Μόναχο στην αποβάθρα 11, στον "σταθμό της Ελπίδας", όπως τον ονόμασαν οι Ιταλοί εργάτες που προηγήθηκαν των Ελλήνων, τους μετέφεραν για να διανυκτερεύσουν, σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο, που στον πόλεμο χρησιμοποιούταν ως καταφύγιο. Την άλλη μέρα, το αντρόγυνο χωρίστηκε. Τον πατέρα της Όλγας, τον Νίκο, τον έστειλαν στο Βίτεν, σε ένα χυτήριο που έφτιαχνε εξαρτήματα για τρένα και καράβια. Την Ελένη, τη μητέρα της, την έστειλαν στην Στουτγάρδη, σε μια βιοτεχνία κατασκευής κουμπιών. Δεν τους ρώτησαν τίποτα! Μόνο έλεγξαν το μεγάλο νούμερο που υπήρχε πάνω στα χαρτιά τους. Αυτό καθόριζε, όπως έμαθαν αργότερα, σε ποια πόλη θα πήγαιναν. Πάντα την είχαν αυτή τη συνήθεια οι Γερμανοί. Δυσκολεύονταν να δουν τους ξένους με ένα, κάποιο όνομα. Έβλεπαν νούμερα και τεμάχια. Στο επίσημο γραφείο εύρεσης εργατών στη Θεσσαλονίκη, όταν έφταναν οι οδηγίες έλεγαν: "Θέλουμε 500 τεμάχια για το Μόναχο, 50 για τη Βρέμη..."

Έτσι χώρισαν τους γονείς της. Το πιο τραγικό ήταν ότι δεν υπήρχε κανένας τρόπος επικοινωνίας μεταξύ τους. Η Ελένη βρέθηκε μόνη της, χωρίς τον άντρα της, χωρίς τις κόρες, με μόνη συντροφιά τις άλλες πέντε συμπατριώτισσες της, που εργάζονταν στο ίδιο εργοστάσιο, να μοιράζονται εκτός από τη δουλειά και τον καημό τους, το ίδιο δωμάτιο με τα τρία δίπατα κρεβάτια, τα τρία τραπέζια, τις έξι καρέκλες, τους έξι φωριαμούς, την σόμπα με τα κάρβουνα, το ένα παράθυρο που έβλεπε προς το εργοστάσιο και το βαρύ, υγρό κρύο της πόλης. Έμαθε ότι, μετά από έναν χρόνο θα είχε το δικαίωμα να ζητήσει να φύγει για άλλη πόλη ή άλλη δουλειά κι αυτό μόνο αν ήταν απόλυτα εντάξει στις υποχρεώσεις της έναντι της δουλειάς της. Μια δουλειά σχετικά εύκολη, καθόταν στη μηχανή συσκευασίας και την τροφοδοτούσε συνεχώς με τα ορθογώνια, χαρτονένια κουτιά, τα οποία γέμιζαν κουμπιά. Εύκολη δουλειά, αλλά μονότονη και βαρετή. Κάθε μία από τις συγκάτοικές της είχε ένα απόλυτα συγκεκριμένο πόστο, στην αλυσίδα της παραγωγής. Έτσι ήταν όλες οι δουλειές έμαθε αργότερα. Ο επιστάτης, ένας κοντόχοντρος, ροδαλός στο πρόσωπο Γερμανός, με ένα χαμόγελο πάντα στο πρόσωπό του, τις ρωτούσε το πρωί αν όλα ήταν καλά στη ζωή τους, αν είχαν κάποιο πρόβλημα. Προσωπικό ενδιαφέρον; Όχι! Απλά ήθελε οι εργαζόμενές του να έχουν την καλύτερη δυνατή διάθεση για να βγει το πλάνο της ημέρας. Καμιά τους δεν ξέχασε την ημέρα εκείνη, που σταμάτησε η μηχανή φινιρίσματος των κουμπιών, με αποτέλεσμα να σταματήσει όλη παραγωγή. Την αρχική έκπληξη του επιστάτη τους, την αμηχανία του όταν ο μηχανικός του μίλησε για ένα σπασμένο γρανάζι, το οποίο ήθελε τρεις ώρες για να αντικατασταθεί και το αδικαιολόγητο ξέσπασμά του, με φωνές που ακούστηκαν σε όλο το τμήμα, με λέξεις που εκστομίζονταν δίχως να μπορούν να τις κατανοήσουν, αλλά που πόνεσαν, σαν παλιά πληγή την καρδιά τους.

Κατάφεραν να βρουν τα ίχνη ο ένας του άλλου, μέσω των γραμμάτων, που αντάλλασσαν με τους γονείς τους στην Ελλάδα. Επικοινωνούσαν με γράμματα. Γράμματα που έστελναν στο χωριό τους με λίγα μάρκα για να μην λείψει κάτι στα παιδιά, γράφοντας τα συνηθισμένα, ότι όλα είναι καλά, εύκολη η δουλειά και ότι κερδίζουν αρκετά χρήματα. Έκρυβαν όμως τον πόνο τους για τους χωρισμούς που βίωναν, κάτω από την ελπίδα της καλυτέρευσης της ζωής τους. Τα μεταξύ τους γράμματα ήταν σαν απλές αναφορές της ζωής τους, δίχως συναισθηματισμούς, δίχως αληθινά λόγια αγάπης. Η ψυχή τους είχε πετρώσει πολύ γρήγορα, πολύ πριν τους χωρίσουν, πολύ πριν μπουν στο τρένο για τη ξενιτιά. Μετά από μια σειρά επιστολών που ανταλλάσσουν μεταξύ τους, αποφασίζουν να ζητήσει μετάθεση ο Νίκος για τη Στουτγάρδη. Η δουλειά της Όλγας είναι εύκολη, σε αντίθεση με αυτή του άντρα της, που δούλευε στην υψικάμινο του εργοστασίου. Μετά από δυο χρόνια τα καταφέρνει. Μετά από δυο χρόνια βρίσκονται ξανά μαζί, σε ένα από εκείνα τα ξύλινα σπίτια της πόλης, με εμφανή τα σημάδια του χρόνου πάνω τους, μα ήταν το σπίτι τους. Ένα διαμέρισμα με κεντρική θέρμανση, με δύο δικά τους δωμάτια τα οποία δεν θα τα μοιράζονταν με άλλους, με μια ξύλινη σκάλα που έτριζε ανυπόφορα όταν την ανεβοκατέβαινες. Ένα διαμέρισμα, στο οποίο θα έπρεπε να κτίσουν τη ζωή τους από τη αρχή. Να νιώσει ο ένας τις ανάγκες του άλλου, να εκμυστηρευτούν τα κρυμμένα μυστικά που τους κλείδωναν την ψυχή, να αγαπηθούν και πάλι. Μέρα τη μέρα η απόσταση που υπήρχε μεταξύ τους μίκραινε, η κούραση και η μονοτονία της δουλειάς ήταν ελάχιστη απέναντι στη σιγουριά που τους εξασφάλιζε το μηνιάτικό τους, το οποίο τους έφτανε για να ζήσουν, που τους έφτανε να στέλνουν τα αναγκαία εμβάσματα στο χωριό τους, που τους έφτανε για να φτιάξουν τον πρώτο κουμπαρά της ζωής τους. Η δουλειά του Νίκου ήταν πλέον πιο εύκολη, δούλευε σ' ένα εργοστάσιο που έφτιαχνε βίδες, κάθε είδους βίδες, εδώ δεν υπήρχε χυτήριο, αλλά μεγάλες πρέσες, τις οποίες απλώς παρακολουθούσε και ρύθμιζε.

Τότε συζήτησαν και το θέμα των κοριτσιών τους. Να τις φέρουν κοντά
τους ή όχι; Είναι καλύτερα για εκείνες να παραμείνουν στο χωριό με τη γιαγιά ή να έλθουν στη Γερμανία; Η γιαγιά τους γράφει ότι όλα είναι καλά, τα χρήματα που τους στέλνουν φτάνουν για να ζουν σαν πριγκίπισσας, ότι στο σχολείο τα πηγαίνουν καλά, ότι είναι από τα καλύτερα κορίτσια του χωριού. Η Ελένη θέλει να είναι κοντά στα παιδιά της, ο άντρας της το σκέφτεται. Θα χρειαστούν μεγαλύτερο σπίτι, τα ενοίκια είναι πανάκριβα, τα έξοδα θα πολλαπλασιαστούν, ο στόχος τους να γυρίσουν κάποια στιγμή ευκατάστατοι στο χωριό τους θα απομακρυνθεί. Μα κι όταν γυρίσουν ποιον θα βρουν, αν τα κορίτσια τους τα φέρουν στη Γερμανία; Αν μεγαλώσουν στην ξένη χώρα, αν γευτούν τη γλύκα μιας σίγουρης και οργανωμένης κοινωνίας που θα τους προσφέρει κάθε ευκαιρία, θα θελήσουν άραγε να επιστρέψουν ποτέ στην Ελλάδα; Στο γερμανικό σχολείο θα ξεχάσουν τα ελληνικά - ζήτησαν Έλληνες δασκάλους, αλλά δεν φαινόταν να γίνεται γρήγορα αυτό - θα μάθουν τα Γερμανικά, θα μάθουν να σκέφτονται σαν Γερμανίδες. Κι αν παραστρατήσουν και ερωτευτούν κάποιον Γερμανό; Όχι, καλύτερα να μείνουν εκεί, στο χωριό, στο πατρικό του άντρα της. Αν χρειαστεί, όταν μεγαλώσουν, ας έλθουν στη Γερμανία, αλλά όχι τώρα.

Τις κόρες τους, την Όλγα και τη Μαρίκα, ποιος τις ρώτησε; Όλοι ήξεραν ποιο ήταν το καλό τους εκτός από αυτές τις ίδιες. Η Μαρίκα ήταν πια εφτά χρόνων και η Ελένη τεσσάρων. Ευτυχώς και οι φωτογραφίες που έρχονταν από τη Γερμανία και μπορούσαν να έχουν στο μυαλό τους την εικόνα των γονιών τους. Το ίδιο έκανε και η γιαγιά τους, κάθε χρόνο στην πανήγυρη του χωριού, αφού τις έντυνε με τα καλά τους, ζητούσε από το φωτογράφο να εκτυπώσει δύο φωτογραφίες τους, σε σκληρό χαρτί. Μια για το σπίτι τους και μια για να την στείλει στη Γερμανία. Στο σχολείο δεν ήταν μόνες τους. Σχεδόν το ένα τρίτο των παιδιών του χωριού, ζούσαν μακριά από τους γονείς τους. Κάποιοι ελάχιστοι μόνο, είχαν την τύχη να ανακοινώσουν στο σχολείο, ότι θα έρχονταν οι γονείς τους το καλοκαίρι και θα τους έπαιρναν μαζί τους. Με αυτή την ελπίδα ζούσαν και οι δυο αδελφές. Στο παιχνίδι τους έφτιαχναν βαλίτσες, έβαζαν μέσα τα πράγματα τους και στέκονταν στην αποβάθρα των τρένων, κρατώντας σφιχτά τα χέρια των γονιών τους για το ταξίδι, ζούσαν τη στιγμή που θα αποκτούσαν και πάλι μπαμπά και μαμά. Όσο κι αν τις παρηγορούσε η γιαγιά τους, όσο κι αν τους έλεγε ότι αυτή ήταν εκεί για αυτές, ότι κι εκείνη τις αγαπούσε το ίδιο και διπλά, εκείνες όσο μεγάλωναν ήθελαν την αγκαλιά της μάνας τους, τα γλυκόλογα της που τα ονειρεύονταν στο ύπνο τους, την αυστηρή μορφή του πατέρα που τους έλειπε.

Η Ελένη και ο Νίκος επέστρεψαν μετά από πέντε χρόνια. Την ημέρα, που έφτασαν στο σπίτι, κατεβάζοντας τις βαλίτσες και πληρώνοντας το ταξί, τα κορίτσια κόλλησαν δίπλα στη γιαγιά τους προσπαθώντας να γνωρίσουν τα πρόσωπά τους. Τα πέντε χρόνια ήταν πολλά, αλλά ευτυχώς οι φωτογραφίες που λάβαιναν από τη Γερμανία, είχαν αποτυπώσει στο μυαλό τη μορφή τους, ναι αυτοί ήταν οι γονείς τους. Τα δάκρυα της μάνας που κυλούσαν στα μάγουλά της παραξένεψαν την Όλγα. Εκείνη χαιρόταν, επιτέλους την κρατούσε στην αγκαλιά της, αφέθηκε σε εκείνο το σφιχταγκάλιασμα. Στη συνέχεια ο πατέρας της τη σήκωσε στον αέρα, την έκανε ένα κύκλο γύρω γύρω, τη θαύμασε για το πόσο είχε μεγαλώσει, την έσφιξε σφιχτά στην αγκαλιά του. Αυτή η στιβαρή αγκαλιά του πατέρα της, τις άρεσε. Την ίδια ώρα, η Ελένη, αγκάλιασε τη μεγάλη της κόρη τη Μαρίκα, δέκα χρόνων είχε γίνει πια, τα δάκρυα της, συνέχιζαν να τρέχουν, και της Μαρίκας τα μάτια βούρκωσαν στην αρχή, μέχρι που ξέσπασε σε ένα κλάμα γεμάτο αναφιλητά, το οποίο κρατούσε όλον αυτόν τον καιρό μέσα της, για τον εαυτό της. Ξέσπασε, η μάνα της ήταν επιτέλους εκεί, μπροστά της, ένιωθε τη ζεστασιά της. Όταν ο πατέρας της την πλησίασε, πήρε μια βαθιά ανάσα, με το μανίκι της σφούγγισε τα μάτια της, εκείνος την κάθισε στο γόνατο του, την παρηγορούσε με κάθε λόγο που μπορούσε να σκεφτεί, εκείνη έσκυψε το κεφάλι της σαν να ντράπηκε για την αδυναμία που έδειξε πρωτύτερα, ήταν η μεγαλύτερη, έπρεπε να είναι δυνατή, υπεύθυνη, να μην δίνει δικαιώματα. Τι θα σκεφτόταν τώρα γι' αυτήν ο πατέρας της;

Στην πανήγυρη της Αγίας Κυριακής, όλοι μαζί κίνησαν για το ξωμονάστηρο. Τα κορίτσια κράταγαν σφιχτά τα χέρια, η μεγάλη της μάνας και η μικρή του πατέρα τους. Για πρώτη φορά αισθάνονταν τόσο υπερήφανες, τόσο χαρούμενες. Για πρώτη φορά θα αντίκριζαν την μικρή κοινωνία του χωριού τους, δίχως να σκύβουν το κεφάλι. Η αμηχανία των πρώτων ημερών σιγά σιγά, είχε υποχωρήσει. Οι χειραψίες, οι αγκαλιές, τα καλωσορίσματα τους συνόδευαν σε κάθε τους βήμα. Μετά τη λειτουργία και την περιφορά της εικόνας που ακολούθησε, επισκέφτηκαν το αυτοσχέδιο παζάρι που είχε στηθεί έξω από το μοναστήρι. Ήταν καθιερωμένο, μέχρι τώρα το έκανε η γιαγιά τους, να διαλέξουν τα κορίτσια από ένα παιχνίδι και να τους το αγοράσει. Φέτος αυτό θα το έκαναν οι γονείς τους. Της Όλγας της αγόρασαν μια κούκλα για να κάνει παρέα στην άλλη, εκείνη με τις ξανθιές μπούκλες που τους έφεραν από τη Γερμανία και της Μαρίκας μια όμορφα ζωγραφισμένη κασετίνα, από εκείνες που άνοιγαν σέρνοντας το καπάκι τους. Μετά κάθισαν σε ένα από εκείνα τα αυτοσχέδια καφενεδάκια που είχαν στηθεί για την πανήγυρη, με τη τσίκνα του κρέατος να γεμίζει την ατμόσφαιρα και τις μπύρες να γεμίζουν τα τραπέζια. Ήδη ο νταχαρές και η γκάιντα έπαιζαν τις μελωδίες του τόπου τους, το χοροστάσι είχε στηθεί, κάτω από τα θεόρατα πλατάνια, που εμπόδιζαν τις ακτίνες τις ήλιου, να γίνουν ενοχλητικές. Σε λίγη ώρα σηκώθηκε και ο πατέρας και κρατώντας τη μητέρα τους με το μαντήλι του, έσυρε το χορό με βήματα που πατούσαν τη μια τη γη βαριά, τον τόπο που τους έδιωξε και στη συνέχεια ορθωνόταν προς τα πάνω, σαν να ήθελε να προσπεράσει τη στιγμή εκείνη. Ένα χορό όλο λεβεντιά και καμάρι, αλλά κι έναν πόνο στο πρόσωπό του, που φαινόταν ολοκάθαρα όταν έκλεινε τα μάτια του και κρυφά, η χαρά της στιγμής του έπνιγε την ψυχή. Τα δυο κορίτσια κάθονταν στις καρέκλες τους και χαίρονταν με την εικόνα των γονιών, ήταν εκεί, μπροστά τους, μαζί τους, έτσι θα ήταν από εδώ και πέρα.

Η χαρά τους δεν κράτησε για πολύ. Σε τρεις εβδομάδες θα έπρεπε οι γονείς τους να επιστρέψουν στη Στουτγάρδη. Ήδη στην πρώτη κουβέντα, που έκανε η Μαρίκα με τη γιαγιά της, για το πότε θα φύγουν, κατάλαβε ότι δεν είχε καν τεθεί το ζήτημα για να ακολουθήσουν κι αυτές τους γονείς τους. Κάθισε κάτω από την παχιά συκιά, στη άκρη της αυλής τους γεμάτη οργή, απελπισία, δεν μπορούσε να κατανοήσει πως γινόταν να μην τις θέλουν κοντά τους οι γονείς τους. Ειδικά η μάνα της. Τα δάκρυα της έτρεχαν, δεν ακούστηκε όμως ούτε ένας ήχος, ένας λυγμός που θα πρόδιδε τον πόνο που ένιωθε στην καρδιά της. Δεν τις ήθελε η μητέρα τους; Μα πως γινόταν; Οι στίχοι του Πολέμη για την μητέρα, τους οποίους είχε απαγγείλει με τόση ένταση στην τάξη της ώστε να εισπράξει ένα χαμόγελο επιδοκιμασίας από τον πάντα αυστηρό δάσκαλό της, άλλα έλεγαν. "... Αυτή σαν πέσω και χτυπήσω φιλά να γιάνει την πληγή. Αυτή, τι πρέπει να αφήσω και τι να κάμω μ΄ οδηγεί...". Σε λίγο την βρήκε και η Όλγα. Κάθισε δίπλα της, ήξερε την αδελφή της, αισθάνθηκε μεμιάς ότι κάτι άσχημο γινόταν. Η Μαρίκα της το είπε αμέσως:

"Δεν θα μας πάρουν μαζί τους..... εδώ θα μας αφήσουν."

Η Όλγα την κοίταξε στα μάτια, μην μπορώντας να κατανοήσει αμέσως τι σήμαιναν τα λόγια της αδελφής της, αλλά τα βουρκωμένα μάτια της Μαρίκας, τη συνέφεραν μεμιάς.

"Ψέματα, που το ξέρεις εσύ;"

"Το ξέρω... μου το είπε η γιαγιά!"

Τις επόμενες ημέρες τα πράγματα ξεκαθάρισαν. Όταν η μικρή Όλγα, εκεί που κάθονταν στη αυλή του σπιτιού με όλη την οικογένεια, πλησίασε τον πατέρα της και τον ρώτησε αν είναι αλήθεια, ότι δεν θα τους πάρουν μαζί τους. Η συζήτηση που είχαν μέχρι εκείνη τη στιγμή σταμάτησε κι όλοι γύρισαν προς τον πατέρα. Εκείνος κάθισε την Όλγα στα πόδια του και αφού ζήτησε και το βλέμμα της γυναίκας του, άρχισε να τους λέει ότι η Γερμανία δεν είναι καλός τόπος για τα παιδιά, ότι στα σχολεία τους δεν θα μάθουν ελληνικά, ότι θα ξεχάσουν τον τόπο τους και σε λίγα χρόνια θα γίνουν Γερμανάκια, ότι αυτοί θα έρχονται κάθε χρόνο πια και θα τις βλέπουν από κοντά, ότι όταν μεγαλώσουν θα μπορέσουν κι αυτές να τους επισκέπτονται στην Γερμανία, ότι ελπίζουν να μην χρειαστεί, να μπορέσουν να επιστρέψουν όσο πιο γρήγορα γινόταν στην Πατρίδα τους. Ήξερε ότι σε αυτό το τελευταίο έλεγε ψέματα, η φτώχεια εξακολουθούσε να βασανίζει τον τόπο τους.

"Μαμά, δεν μας αγαπάτε;" ρώτησε η Μαρίκα.

Η Ελένη κόμπιασε προς στιγμή, αλλά γρήγορα συνήλθε και της απάντησε με έντονη φωνή.

"Αυτό να μην το ξαναπείς, ασφαλώς και σας αγαπάμε, γ' αυτό βρισκόμαστε τόσο μακριά από το σπίτι μας, γιατί εκεί βγάζουμε χρήματα και με αυτά ζείτε εσείς καλά, με αυτά θα μπορέσετε να τελειώσετε το σχολείο, μα αυτά θα σπουδάσετε, θα προκόψετε στη ζωή, εδώ στην Πατρίδα σας... Σας αγαπάμε, αλλά για σας είναι καλύτερα να ζήσετε εδώ, κοντά στη γιαγιά σας, στον τόπο μας, που τον ξέρετε και τον αγαπάτε!"

Η κουβέντα σταμάτησε εκεί. Και οι δύο αδελφές κατάλαβαν ότι δεν υπήρχε κανένας τρόπος για να αλλάξει αυτή η απόφαση των γονιών τους. Τις επόμενες μέρες οι Όλγα, συνέχεια ήθελε να βρίσκεται κοντά στους γονείς της, να νιώθει τη φροντίδα, το ενδιαφέρον, το άγγιγμα τους με κάθε ευκαιρία. Αντίθετα η Μαρίκα κλείστηκε στον εαυτό της, τα λόγια της ήταν λίγα, η όψη της πάντα θλιμμένη, όλοι ήξεραν τι αισθανόταν, είχαν όμως την ελπίδα ότι γρήγορα θα αποδεχόταν την πραγματικότητα.

Η ημέρα του αποχαιρετισμού ήταν δύσκολη για όλους. Η Ελένη κράτησε τα παιδιά της στην αγκαλιά της σφιχτά για αρκετή ώρα, αδυνατούσε να συγκρατήσει τα δάκρυα της, οι κόρες της της όμως, στέκονταν σαν ξύλα, ανέκφραστες, η σκληρότητα φώλιασε πολύ γρήγορα στην ψυχή τους. Ο πατέρας τους τις αγκάλιασε κι αυτός, μία μία, τις φίλησε και η τελευταία του κουβέντα ήταν: "Να ακούτε τη γιαγιά σας!"

Τα επόμενα χρόνια κύλησαν στο ίδιο μοτίβο. Οι γονείς τους επέστρεφαν για λίγες ημέρες το καλοκαίρι, κάθε ένα ή δύο χρόνια, οι επιταγές έρχονταν από τη Γερμανία για να έχουν ότι χρειάζονταν, στο σχολείο προόδευαν και οι δύο - πιο καλή η Μαρίκα που ήθελε να γίνει γιατρός. Με τα χρόνια όμως, μεγάλωναν και οι δικές της ευθύνες. Φερόταν σαν αυτή να ήταν η μητέρα της Όλγας, βοηθούσε τη γιαγιά της στις δουλειές του σπιτιού, είχε γεράσει πια, χρειαζόταν όλο και περισσότερη βοήθεια. Τα πράγματα έγιναν πιο δύσκολα στο σπίτι, όταν πετυχαίνει το στόχο της, περνά στη Θεσσαλονίκη και στο χωριό μένει μόνη της η Όλγα με τη γιαγιά. Και είναι μόλις δεκαπέντε χρόνων. Η απουσία της αδελφής της την στενοχωρεί, όσο κι αν προσπαθεί η γιαγιά της δεν είναι ο άνθρωπος εκείνος στον οποίο μπορεί να βρει το στήριγμα που χρειαζόταν. Η γιαγιά το μόνο που της δίνει, αυτό μπορούσε, ήταν το φαγητό της, τα καθαρά ρούχα της και πολλές πολλές συμβουλές και απαγορεύσεις.

Τώρα πια αυτό που περίμενε, ήταν οι διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα, το καλοκαίρι, τότε που η αδελφή της, θα γύριζε στο χωριό και θα την είχε κοντά της, δίπλα της στο ίδιο δωμάτιο, να μοιράζονται τα όνειρά τους. Μα κι αυτό αλλάζει. Μαζί της κουβαλά τα βαριά βιβλία της σχολής της, διαβάζει αρκετά, θέλει να πάρει γρήγορα το πτυχίο της, να πιάσει δουλειά, να μην έχει κανέναν ανάγκη. Αυτό συμβουλεύει και την Όλγα. Να είναι καλή στο σχολείο ώστε να μπορέσει να κερδίσει και τη δική της ανεξαρτησία.

Την άνοιξη που η Όλγα κλείνει τα δεκαεπτά της, μέσα από μια σειρά γραμμάτων που ανταλλάσσουν και ενός τηλεφωνήματος, μαθαίνει ότι εκείνο το καλοκαίρι δεν θα έλθουν στο χωριό οι γονείς της. Τους πείθει ν' ανέβει αυτή για ένα μήνα στη Γερμανία. Αρχές Ιουλίου την παραλαμβάνουν από τον σταθμό του Μονάχου και σε λίγες ώρες βρίσκονται στη Στουτγάρδη, στο σπίτι που μοιράζονται τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια οι γονείς της. Ένα μικρό διαμέρισμα, περιποιημένο, με ελάχιστα πράγματα να θυμίζουν Ελλάδα, σίγουρα όχι με ιδιαίτερο γούστο στολισμένο, αλλά ήταν το σπίτι των γονιών της. Πίστευε ότι μια θέση τη δικαιούταν κι αυτή εκεί μέσα. Το βράδυ της έστρωσαν να κοιμηθεί στον καναπέ απέναντι στην τηλεόραση, δεν καταλάβαινε τη γλώσσα, γρήγορα την πήρε ο ύπνος όπως ήταν κουρασμένη. Το άλλο πρωί που ξύπνησε ήταν μόνη, οι βάρδιες και των δυο γονιών της ήταν πρωινές. Έφτιαξε κάτι να φάει, όλα της φαίνονταν διαφορετικά, το ψωμί ήταν πιο γλυκό, έτοιμο κομμένο σε φέτες, το βούτυρο πιο βαρύ, το γάλα πιο ελαφρύ, σαν νερό. Απ' το παράθυρο κοίταξε προς το δρόμο, λίγα αυτοκίνητα περνούσαν, τα σπίτια στη σειρά όλα στο ίδιο στυλ, ως τρεις ορόφους το πολύ. Η μέρα ήταν ηλιόλουστη, φωτεινή, καλοκαιρινή μα χωρίς την κάψα του χωριού τους. Έψαξε κάτι στο σπίτι για να περάσει την ώρα της, βρήκε τη "Βεντέτα", που διάβαζε η μάνα της, την ξεφύλλισε αρκετές φορές, η ώρα δεν περνούσε. Σκέφτηκε να βγει έξω, αλλά δεν έβλεπε πουθενά κανένα κλειδί για να κλειδώσει το σπίτι. Θα έφτιαχνε κάποιο φαγητό, να βρουν έτοιμο οι γονείς της, μα κι αυτό δεν στάθηκε δυνατόν, για ότι ήξερε να φτιάχνει, της έλειπαν τα απαραίτητα υλικά.

Κατά τις 5 το απόγευμα η πόρτα άνοιξε, οι γονείς την αγκάλιασαν, την ρώτησαν πως πέρασε τη μέρα της... τι να τους έλεγε; Η μητέρα της άφησε τα ψώνια στο τραπέζι, άλλαξε στα γρήγορα και μπήκε στην κουζίνα για να φτιάξει το φαγητό. Ο πατέρας της άνοιξε την τηλεόραση, κάθισε στο καναπέ και άρχισε να διαβάζει το ΒΗΜΑ της χτεσινής μέρας, που αγόρασε ερχόμενος στο σπίτι. Η Όλγα μπήκε στην μικρή κουζίνα, με τον στενάχωρο διάδρομο και το τραπεζάκι με τις δυο καρέκλες, όχι για να βοηθήσει αλλά για να έχει την ευκαιρία να ανταλλάξει κάποιες κουβέντες μαζί της. Εκείνη της μίλησε για την Μαρίκα, που όπου να 'ταν θα τελείωνε την ιατρική, για τη χαρά τους, που θα είχαν μια κόρη γιατρό. Ρώτησε για την υγεία της πεθεράς της, των γονιών της, των υπόλοιπων συγγενών τους. Για όλα είπαν εκτός για το γεγονός της δικής της άφιξης και τη δική της ζωή. Της είπε να στρώσει το τραπέζι στο καθιστικό και η μητέρα σέρβιρε το φαγητό. Η κούραση των γονιών της ήταν εμφανής, η δυσκολία με την οποία αντάλλαζαν τις κουβέντες τους, ιδιαίτερα ο πατέρας της ήταν σαν να μην ήταν παρόν, τη μια κοίταζε το πιάτο του, μιλούσε χωρίς να τις κοιτάζει και την άλλη την τηλεόραση, που μάλλον είχε ειδήσεις. Η Όλγα ζήτησε ένα κλειδί, να βγει λίγο έξω ήθελε την επόμενη μέρα. Η μητέρα της χαμογέλασε, της είπε δεν θα χρειαστεί, πήρε άδεια για όλη την υπόλοιπη εβδομάδα, θα βγούνε μαζί. Χάρηκε η Όλγα!

Την άλλη μέρα το πρωί, μάνα και κόρη σηκώθηκαν την ίδια ώρα, έφτιαξαν πρωινό, αυτή τη φορά κάθισαν στο τραπεζάκι της κουζίνας, συνέχισαν την κουβέντα τους, πάλι για τη Μαρίκα, για το αν γνώριζε αν υπήρχε κάποιος φίλος στη ζωή της, η Όλγα απάντησε ότι δεν ήξερε, ελάχιστα της είχε πει η αδελφή της, ήξερε βέβαια ότι υπήρχε ο Γιώργος, ο συμφοιτητής της, αλλά ήταν από εκείνα τα μυστικά που δεν είχε δικαίωμα να πει... στη μητέρα της, που τώρα προσπαθούσε να μάθει αυτά που θα όφειλε να ξέρει. Τη συμβούλεψε, επιτέλους είπε κάτι που αφορούσε κι εκείνην, να μοιάσει στην αδελφή της, να περάσει σε μια καλή σχολή, να σπουδάσει και να μην σκέπτεται τα έξοδα, αυτοί ήταν εκεί για να τη στηρίξουν.

Η Όλγα εκείνη τη στιγμή βρήκε το θάρρος, κι επιτέλους ξεστόμισε αυτό που κρατούσε μέσα της τόσο καιρό, αυτό που είχε κόψει το εφηβικό της χαμόγελο και γέμιζε με θλίψη τα ωραία της μάτια, τα μάτια της μάνας της όπως της έλεγαν όλοι:

"Μάνα δεν θέλω να σπουδάσω. Δεν μπορώ άλλο να είμαι μόνη μου. Η Μαρίκα έφυγε, η γιαγιά δεν καταλαβαίνει τίποτα από αυτά που της λέω, εσείς με αφήσατε μακριά σας. Αυτό που θέλω είναι να βρίσκομαι εδώ, κοντά σας, μαζί σας!"

Η Ελένη σαν να περίμενε να ακούσει αυτά τα λόγια της κόρης της, σήκωσε το βλέμμα της και το κάρφωσε ίσα στα μάτια της κόρης της. Η Όλγα κατάλαβε. Η συνέχεια δεν ήταν διόλου ευχάριστη. Η Ελένη της υπενθύμισε ότι αυτά τα είχαν συζητήσει πριν από πολύ καιρό, είχε την εντύπωση ότι είχε γίνει μια συμφωνία μεταξύ τους, ότι αυτοί θα έτρωγαν με το κουτάλι τη Γερμανία, για να φτιάξουν τη ζωή τους, να ξεφύγουν οριστικά από τη φτώχεια που έδερνε τις δικές τους οικογένειες, για να μην τους λείψει τίποτα. Κι αυτές, οι κόρες της, μία μόνο υποχρέωση είχαν, να μείνουν και να προκόψουν στην Ελλάδα.

"Μα, μάνα, δεν ζήσαμε ποτέ σαν οικογένεια!"

Εκεί η Ελένη κόμπιασε, για πολύ λίγο όμως, και με σίγουρες λέξεις της απάντησε ότι οικογένεια, είναι όλα αυτά που έχει και πάνω απ' όλα η φροντίδα που απολαμβάνει και από τη γιαγιά της και από τους γονείς της... Κλείνοντας αυτή τη σύντομη κουβέντα, της τόνισε ότι δεν ήθελε να πει τίποτα από αυτά στον πατέρα της. Η κουβέντα έγινε μεταξύ τους και μεταξύ τους θα έμενε.

Τις επόμενες ημέρες, η μητέρα της την γύρισε σε όλη την περιοχή, το Σαββατοκύριακο ήταν μαζί και ο πατέρας τους. Γύρισαν στο κέντρο της πόλης, στα μεγάλα πολυκαταστήματα της περιοχής, αγόρασαν τα δώρα που θα έπαιρνε μαζί της φεύγοντας, έφαγαν στο εστιατόριο ενός συμπατριώτη τους. Σε κάθε ευκαιρία απαξίωναν τη ζωή τους στη Γερμανία, τον ήλιο που τους έλειπε, η υγρασία που τους τσάκιζε τα κόκαλα, το φαγητό που δεν είχε τη νοστιμιά του τόπου τους, τα αφεντικά που όλο διατάσσουν.

Η Όλγα άκουγε, έβλεπε και μιλούσε όλο και λιγότερο. Δεν μπορούσε να καταλάβει. Αφού ήταν όλα τόσο άσχημα γιατί εξακολουθούσαν να μένουν εκεί; Αφού τους έλειπε η Πατρίδα, γιατί δεν έρχονταν πιο συχνά σε αυτή; Τι ήταν τελικά γ' αυτούς η πατρίδα; Τα παιδιά τους τι θέση είχαν στη ζωή τους; Πως μπορεί μια μάνα να κρατά σε τόση απόσταση τα δικά της παιδιά; Κι ο πατέρας της; Το μόνο που της έλεγε ήταν να τελειώσει το Λύκειο και να περάσει σε μια καλή σχολή, όπως η αδελφή της. Κι ότι χρειαστεί, αυτοί θα ήταν εκεί. Ότι χρειαστεί; Μα αυτό που χρειαζόταν δεν το είχε όταν έπρεπε. Τι ζητούσε τώρα κι αυτή εκεί; Σίγουρα τους χάλασε την ησυχία τους, τη καθημερινή ρουτίνα τους. Μα πέρα από μια σταθερή εργασία τι άλλο έβρισκαν σε αυτήν τη ξένη χώρα, που όπως της επαναλάμβαναν συνεχώς, δεν έκανε για εκείνην;

Στο ταξίδι της επιστροφής έφερνε ξανά και ξανά στο μυαλό της όλα αυτά που της επαναλάμβαναν μονότονα οι γονείς της, όλες αυτές τις τρεις εβδομάδες που έζησε κοντά τους. Ίσως να έχουν δίκιο, δεν ήταν γι΄ αυτήν η Γερμανία. Οι γονείς της πέρα από τη μηνιαία επιταγή τους, δεν είχαν κάτι άλλο να της προσφέρουν. Την αγάπη τους που ήθελε να νιώσει, έστω και τώρα στα δεκαεπτά της, δεν τη βρήκε.

Μια χρονιά της έμενε για να τελειώσει το Λύκειο, αλλά για την Όλγα δεν είχε κανένα νόημα πια. Το διάβασμα της ήλθε σε δεύτερη μοίρα, όταν την φλέρταρε ο Θανάσης, ένας νέος από το χωριό τους, ο οποίος μόλις είχε καταφέρει να διοριστεί στα εξωτερικά συνεργεία της ΔΕΗ, της περιοχής τους. Λίγο μετά το Πάσχα κλέφτηκαν, και το καλοκαίρι, έγινε ο γάμος. Εκεί και οι γονείς της. Πιο πολύ έδειχνε να το χαίρονται η γιαγιά της και η αδελφή της, παρά εκείνοι. Την Όλγα δεν την ένοιαξε. Έτσι κι αλλιώς, ετοιμαζόταν να φτιάξει πια τη δική της οικογένεια, δίχως καμία ανάγκη να αποχωριστεί τα παιδιά της, δίχως καμία ανάγκη να εγκαταλείψει την πατρίδα της, το χωριό της για έναν τόπο ξένο... τόσο ξένο που να σε κάνει να βάζεις σε δεύτερη μοίρα, τα ίδια σου τα παιδιά.

Και σήμερα η Όλγα, στα 54 της, ζει ξανά τη διάλυση της οικογένειάς της. Κι αυτή τη φορά με το φευγιό και του δεύτερου γιού της, της νύφης της, της εγγονής της, προς τον ίδιο προορισμό, τη χώρα με τις πολλές δουλειές και τη σκληρή τη γλώσσα. Μόνο που αυτή τη φορά δεν είναι αυτή που αφήνει τα παιδιά της πίσω αλλά τα δικά της παιδιά, που θα την αφήσουν με μόνη παρέα τον άντρα της, το Θανάση, να ζουν τους χειμώνες περιμένοντας τα καλοκαίρια, για να δουν τα παιδιά τους ξανά, να αγκαλιάσουν τα εγγόνια τους.

Μα πόσο απρόβλεπτοι είναι αυτοί οι κύκλοι της ζωής; Εκεί που φαίνονται αμετακίνητοι, να λάμπουν στον ήλιο, να χωράνε μέσα τους τη χαρά της ζωής σου, ξαφνικά σπάνε σε ένα τους σημείο μόνο, ίσα ίσα για να ενωθούν με τους κύκλους του παρελθόντος, όχι μόνο του δικού σου, αλλά ενός ολόκληρου Λαού. Σαν να μην έχεις το δικαίωμα να ξεχάσεις ότι πάνω από αυτή τη χώρα πλανάται μια κατάρα σκοτεινή, πολύ παλιά, από εκείνα τα χρόνια που θυσίαζε τα παιδιά της, στέλνοντας τα να αποικίσουν ξένους τόπους, για να μείνει χώρος ελεύθερος γι' αυτούς που έμεναν πίσω. Μια χώρα που κάθε τόσο, υποχρεώνεται για να επιβιώσουν οι άνθρωποι της, να θυσιάζει στα ξένα κάποιους από αυτούς. Η πληγή να πονά κι εκεί που μετά από πολύ χρόνο επουλώνεται, μια κοφτερή νυχιά να την ανοίγει και πάλι. Μικρή η χώρα μας, φτωχή, όλο βουνά και πέτρα, δύσκολη η επιβίωση των ανθρώπων της, μα αυτό ήταν και το μεγάλο της πλεονέκτημα, έτσι άνοιξε τα πανιά της προς κάθε κατεύθυνση, έλεγαν οι δάσκαλοι στο σχολείο στα δικά της παιδικά χρόνια ... μα για το τίμημα, κανένας δεν μίλησε ποτέ.

29 Ιανουαρίου 2018

Στο Περιγιάλι το κρυφό... από ερωτικό, βαθιά πολιτικό!

2026-02-12T08:08:00.001+02:00

Ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου
τραγούδια, από τα φοιτητικά μου χρόνια. Η Άρνηση του Γιώργου Σεφέρη, σε μελοποίηση Μίκη Θεοδωράκη. Για κάποιον λόγο αισθανόμουν ότι μιλούσε για όλους εκείνους τους χαμένους έρωτες των πρώτων μου χρόνων, συγχρόνως όμως, θες η μουσική του Θεοδωράκη να έπαιζε το ρόλο της, το ένιωθα και βαθιά πολιτικό, για όλα εκείνα που ονειρευόμουν για τη χώρα μου, που η Αλλαγή θα έφερνε..., αλλά κάπου έμεναν στη μέση.

Το ποίημα αυτό, ο Σεφέρης το έγραψε το 1931. Και πράγματι ήταν ένα ερωτικό ποίημα. Λιτό και σύντομο, μιλά για έναν χαμένο έρωτα, για τη προσδοκία που την έσβησε ο αέρας, για μία αποτυχημένη προσπάθεια ευτυχίας. Τη δίψα που δεν σβήνει (γλυφό νερό),τη φευγαλέα ευτυχία και, τελικά, συνειδητοποιεί ότι έπλεξε λάθος τη ζωή του. Αποφασίζει να στρίψει το τιμόνι.

Η Άρνηση απέκτησε εμβληματική σημασία ως ύμνος της αντίστασης κατά την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας (1967-1974). Η σύνδεση του ποιήματος με τη δικτατορία προέκυψε κυρίως χάρη στη μελοποίησή του από τον Μίκη Θεοδωράκη, ένα από τα συμβολικότερα πρόσωπα του αντιδικτατορικού κινήματος τότε. Το "λάθος" δεν ήταν πλέον ένας χαμένος έρωτας, αλλά η δικτατορία και η κατάσταση ασφυξίας που επικρατούσε. Η "αλλαγή ζωής" ήταν το αίτημα για δημοκρατία, ελευθερία και ανατροπή του καθεστώτος. Αλλά όχι μόνο:

Το 1969, ο Γιώργος Σεφέρης, ήδη νομπελίστας με παγκόσμιο κύρος, έκανε μια περίφημη δήλωση μέσω του BBC κατά της Χούντας, καταγγέλλοντας την "αναγκαστική νάρκη" (υποχρεωτικό ύπνο) στην οποία είχε περιέλθει η χώρα. Αυτή η δήλωση έδωσε πολιτικό βάρος σε όλο του το έργο και έστρεψε την προσοχή στα ποιήματά του.

Η Χούντα απαγόρευσε τη μουσική του Θεοδωράκη και τα ποιήματα του Σεφέρη. Ωστόσο, το ποίημα έγινε ο άτυπος ύμνος του αντιδικτατορικού αγώνα. Η κορύφωση ήρθε στην κηδεία του ποιητή τον Σεπτέμβριο του 1971. Χιλιάδες κόσμου ακολούθησαν την πομπή στους δρόμους της Αθήνας και, σε μια από τις πρώτες μαζικές ανοιχτές εκδηλώσεις αντίστασης, άρχισαν να τραγουδούν εν χορώ την «Άρνηση».

Η Άρνηση

Στο περιγιάλι το κρυφό

κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι
μα το νερό ήταν γλυφό.

Πάνω στην άμμο τη χρυσή

το όνομά της γράψαμε
ωραία που περάσαμε
μα φύσηξεν ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή.

Με τι καρδιά, τι πνοή

τι πόθους και τι πάθος
πλέξαμε τη ζωή μας· ένα λάθος!

Οπότε αλλάξαμε ζωή.

Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο, ένα απλό ερωτικό ποίημα μετατράπηκε σε σύμβολο εθνικής αντίστασης, αποδεικνύοντας τη διαχρονική δύναμη της ποίησης να εκφράζει τις βαθύτερες ανάγκες μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Ο Καποδίστριας του Σμαραγδή

2026-02-02T08:03:00.001+02:00

Ο Αντώνης Μυριαγκός ως Καποδίστριας

Η τελευταία φορά που έγραψα για τον Γιάννη Σμαραγδή, ήταν το 2017 για την ταινία του Καζαντάκης. Τότε είχα αποκομίσει τις καλύτερες εντυπώσεις. Και γενικά μέχρι πρότινος ήμουν ένθερμος υποστηρικτής του Σμαραγδή. Για την ταινία του Καποδίστριας δυστυχώς, δεν μπορώ να υποστηρίξω το ίδιο. Σίγουρα ξοδεύτηκαν πολλά χρήματα, είναι μια υπερπαραγωγή για τα ελληνικά δεδομένα, με υπέροχα κουστούμια και εντυπωσιακά εξωτερικά γυρίσματα, με ηθοποιούς που ανταποκρίθηκαν απόλυτα στον ρόλο τους, ειδικά ο πρωταγωνιστής ο Αντώνης Μυριαγκός, αλλά... μέχρι εκεί.

Θα ξεκινήσω από τα πιο απλά. Σενάριο αδύναμο και πολλές φορές, ειδικά στο πρώτο μέρος, πέρα του λογικού απλοϊκό. Η σκηνοθεσία ναι, είχε γρήγορη ροή, φοβάμαι όμως ότι δεν μπορείς να εμβαθύνεις ούτε τον άνθρωπο ούτε τον πολιτικό Καποδίστρια, όταν επιχειρείς να παρουσιάσεις τη ζωή του με τόσο γρήγορο ρυθμό, μέσα σε ένα δίωρο. Αν περιοριζόταν για παράδειγμα η ταινία, σε όσα συνέβησαν από την στιγμή που του ανατέθηκε να κυβερνήσει την Ελλάδα ως τον θάνατο του, τότε ίσως θα είχαμε ένα πιο σφιχτό σενάρια και θα είχε χρόνο ο Σμαραγδής να εμβαθύνει σε όσα τραγικά για τον Καποδίστρια και το Έθνος μας συνέβησαν τότε.

Αλλά μάλλον δεν τον ενδιέφερε αυτό, αντίθετα ήθελε να φτιάξει μια αγιογραφία του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας, η οποία πάνω απ΄όλα αδικεί τον ίδιο τον Καποδίστρια. Ο Σμαραγδής παίζει στο δίπολο ο καλός Καποδίστριας και οι κακοί εχθροί - του Έθνους (Μέτερνιχ, Άγγλοι και Κοτσαμπάσηδες). Μακάρι η ιστορία να μπορούσε να απλουστευτεί τόσο, ούτε στα εγχειρίδια του Δημοτικού γίνεται αυτό.

Ναι, ο Μέτερνιχ ήταν ορκισμένος εχθρός της Ελλάδας, υπήρχε το φιλο-αγγλικό κόμμα που εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των Άγγλων, όπως υπήρχε το το φιλο-γαλλικό και φιλο-ρωσικό. Σίγουρα οι Αγγλογάλλοι εκμεταλλεύτηκαν τις έριδες των Ελλήνων για να βγάλουν από την μέση τον Καποδίστρια, θεωρώντας ότι εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Ρωσίας. Και ναι μεν οι Κοτζαμπάσηδες εναντιώθηκαν από ένα σημείο και πέρα στην πολιτική του (και με ακραίο τρόπο), μην ξεχνάμε όμως ότι ο Καποδίστριας ήταν εκείνος που κατάργησε το Σύνταγμα των Ελλήνων της Τροιζήνας, με το οποίο οριζόταν ο ίδιος κυβερνήτης, αλλά σε ένα απόλυτα δημοκρατικό πλαίσιο για την εποχή. Εκείνοι οι Κοτζαμπάσηδες ψήφισαν το πιο δημοκρατικό Σύνταγμα της εποχής. Υπάρχει βέβαια και η άποψη που υποστηρίζει ότι η όποια Δημοκρατία, ήταν πολυτέλεια για την εποχή, την οποία δεν ενστερνίζομαι.

Ο Καποδίστριας έβαλε τις βάσεις για το σύγχρονο ελληνικό κράτος. Είχε ένα όραμα για την Ελλάδα, το οποίο μεθοδικά, μέσα σε πολύ δύσκολες συνθήκες προσπάθησε να εφαρμόσει. Αμφιβάλλω όμως αν οι προσπάθειες του θα κατέληγαν να γίνουμε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος όπως πιστεύουν κάποιοι, για τον απλό λόγο ότι πάντα εξαρτιόμασταν από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής, τις οποίες ενδιέφεραν η εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων και όχι να γίνουμε σοβαρό κράτος. Οι ίδιες οι Μεγάλες δυνάμεις, από την εποχή που κυβερνούσε ακόμα ο Καποδίστριας, είχαν αποφασίσει να τον αντικαταστήσουν με έναν ξενόφερτο βασιλιά, που να είναι του χεριού τους, κι όπως και ο Καποδίστριας, κι αυτοί διακαώς επιθυμούσαν να διαγράψουν τα προοδευτικά συντάγματα που έφτιαξαν οι Έλληνες μέσα στον ορυμαγδό της Επανάστασης.

Ένα άλλο θέμα είναι ο κόσμος που κατακλύζει τις αίθουσες για να δει την ταινία. Σίγουρα ενδιαφέρουσα παράμετρος. Η ταινία διεγείρει το θυμικό του κόσμου, του δίνει μια εύκολη απάντηση για τη σημερινή κακοδαιμονία μας. Μακάρι ο κόσμος βγαίνοντας από την αίθουσα να διάβαζε και λίγη πραγματική ιστορία. Κι έχουν γραφτεί υπέροχα ιστορικά έργα για τον Καποδίστρια. Και σίγουρα ο κινηματογράφος, όση καλή διάθεση κι αν έχει, δεν γράφει τη ιστορία, αλλά παρουσιάζει την συγκεκριμένη άποψη του δημιουργού της κάθε ταινίας.

Κλείνοντας θα έλεγα. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν μια από τις σημαντικότερες μορφές που κυβέρνησαν αυτή τη χώρα. Λειτούργησε σε ένα πολύ δύσκολο για τη χώρα μας πλαίσιο. Έκανε πολλά σημαντικά και απαραίτητα βήματα για να θεμελιωθεί το κράτος μας. Έκανε και λάθη. Άγιος δεν ήταν ούτε είχε κάποιο θεόσταλτο, προαποφασισμένο ρόλο. Και η ταινία του Σμαραγδή πολύ απέχει από το να μας παρουσιάσει τον πραγματικό Ιωάννη Καποδίστρια, αλλά και τα πραγματικά γεγονότα της εποχής του.

ΥΓ: Και οι Μαυρομιχαλαίοι σίγουρα δεν κατοικούσαν σε κάποια ετοιμόρροπα κτίσματα, ως ερείπια παρουσιάζονται στην ταινία. Σώζεται ο πύργος των Μαυρομιχαλαίων στην Μάνη (αναφέρεται ως παλάτι) και στα χρόνια του Καποδίστρια, κατοικούσαν στο Ναύπλιο, σε κανονική κατοικία, κοντά στο Άγιο Σπυρίδωνα, όπου και τον δολοφόνησαν. Μάλιστα επειδή είχαν δεκάδες θύματα στον αγώνα, αλλά και πρόσφεραν όλη την περιουσίας τους σε αυτόν, ζούσαν στα όρια της πενίας.

Χειμώνας

2026-01-23T08:10:00.001+02:00

Η συμμετοχή μου στο λογοτεχνικό δρώμενο της Airis με θέμα "Χειμωνιάτικα αποτυπώματα".

Ο Ανδρέας στάθηκε μπροστά στο παράθυρο. Έξω ο ήλιος επιτέλους είχε προβάλλει φωτίζοντας εκτυφλωτικά το χιόνι που είχε καλύψει από το προηγούμενο βράδυ όλο το χωριό τους. Στέγες, δρόμους και πεζοδρόμια, δέντρα, το χώμα. Δεν ήταν η λαμπρότητα του χιονιού που τον ενοχλούσε, αλλά η ψυχρότητα του άδειου του σπιτιού, ο πόνος στην καρδιά που μέρα με τη μέρα τον κατέτρωγε, η αίσθηση της διάλυσης όλων όσων είχε κτίσει τη ζωή του μέχρι πρότινος.

Δεν υπάρχει κρύος καιρός μα μόνο ακατάλληλα ρούχα είχε διαβάσει τις προάλλες. Ένα ακόμα από τα ευφυολογήματα του διαδικτύου. Μα ο χειμώνας δεν ήταν μόνο εκεί έξω. Ήταν κυρίως η σιωπή που είχε εγκατασταθεί στο σαλόνι του, ανάμεσα στις άδειες πολυθρόνες και τα αδιάβαστα βιβλία, στο τραπέζι της κουζίνας, στο κρεβάτι τους. Μετά το φευγιό της, οι εποχές είχαν σταματήσει να εναλλάσσονται. Είχε μείνει κολλημένος σε έναν αιώνιο Δεκέμβρη της ψυχής, τίποτε δεν ήταν ικανό να του αναπτερώσει την όποια ελπίδα.

Η μοναξιά έχει τη δική της θερμοκρασία, είναι ένας υπόκωφος πάγος που δεν λιώνει με την πρώτη ακτίνα ηλίου. Είναι η ανάγκη να τυλιχτείς σ' ένα παλιά παλτό, όχι για να προστατευτείς από το χιόνι, αλλά για να κρατήσεις μέσα σου τα τελευταία ψήγματα μιας ζεστασιάς που κάποτε θεωρούσες δεδομένη. Ίσως αυτός να ήταν ο σκοπός του χειμώνα, σκέφτηκε. Να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε μέσα μας. Όπως οι σπόροι περιμένουν κάτω από το παγωμένο χώμα, έτσι και η ανθρώπινη αντοχή δοκιμάζεται στον χειμώνα. Δεν είναι ο θάνατος της φύσης, αλλά η ανάσα της. Μια βαθιά, παγωμένη εισπνοή πριν την επόμενη άνοιξη.

Ασυναίσθητα άνοιξε το φερμουάρ στο πουλόβερ που φορούσε. Το σκοτάδι της ψυχής του σαν να φωτίστηκε λίγο. Για πρώτη φορά, η ησυχία γύρω του δεν του φάνηκε απειλητική. Ήταν απλώς ο χειμώνας που του ζητούσε να περιμένει. Του ζητούσε να ανασυντάξει τις δυνάμεις του, να βρει και πάλι τη ζωντάνια του, να πολεμήσει ενάντια στην παραίτηση που είχε υποβάλλει τον εαυτό του, να θελήσει την επόμενη ημέρα.

Φτάνει να το ήθελε πραγματικά, φτάνει να ήθελε να ζήσει και πάλι, φτάνει να δεχόταν να αφήσει πίσω του όσα τον κρατούσαν σε ένα παρελθόν δίχως νόημα.

φωτο: Β. Διακοβασίλης

Ορκισμένη της Rene Karabash

2026-01-13T18:29:00.004+02:00

H Rene Karabash (ψευδώνυμο της Ιρένα Ιβάνοβα) είναι Βουλγάρα ποιήτρια, ηθοποιός και θεατρικογράφος. Η πολυτάλαντη καλλιτέχνιδα εκτός των άλλων έγραψε και το μυθιστόρημα Ορκισμένη, το οποίο από την πρώτη στιγμή έκανε εντύπωση όχι μόνο για τη θεματολογία του, αλλά και για τον ιδιαίτερο τρόπο γραφής του, σαφώς επηρεασμένος από την ποιητική ενασχόλησή της.

Το Ορκισμένη αναφέρεται σε ένα σύνολο ηθών, το Κανούν όπως ονομάζονται αυτά, τα οποία ορίζουν με κάθε λεπτομέρεια τους κανόνες με τους οποίους συμβίωναν οι κάτοικοι των απομακρυσμένων κοινοτήτων των Αλβανών στη Βαλκανική χερσόνησο. Ένα σύνολο σκληρών κανόνων, ακατανόητων σε εμάς, οι οποίοι όμως όριζαν τη ζωή των αντρών και των γυναικών των κοινοτήτων αυτών.

...το ξερεις, έτσι, ότι σύμφωνα με το Κανούν θα βάλω μέσα στα προικιά σου μια σφαίρα, με την οποία ο Νεμάνια θα σε σκοτώσει, άμα δεν σε βρει αγνή, είσαι αγνή; ...

Αυτός που θα έβαζε τη σφαίρα θα ήταν ο ίδιος ο πατέρας της νύφης και αυτός που θα την σκότωνε θα ήταν ο ίδιος η γαμπρός, που στάθηκε δίπλα της πριν λίγη ώρα για να την παντρευτεί. Και ο οποίος στη συνέχεια στο νεκρόδειπνο, θα γευμάτιζε μαζί με τους συγγενείς της νύφης.

Σύμφωνα με το Κανούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μια γυναίκα είχε το δικαίωμα να αρνηθεί τη γυναικεία της φύση, με κάθε επισημότητα να ορκιστεί στην παρθενία της (να γίνει burnesha) και να μεταμορφωθεί σε άντρα φορώντας αντρικά ρούχα, κόβοντας τα μαλλιά της, να συχνάζει στα καφενεία με τους άντρες, να πίνει, να κρατά όπλο, να έχει δικαιώματα τα οποία οι γυναίκες δεν είχαν. Κι αυτές ήταν οι Ορκισμένες παρθένες, μια από αυτές είναι και η Μπεκιά, η πρωταγωνίστρια της ιστορίας αυτής της Rene Karabash, η οποία για λόγους τους οποίους σταδιακά θα μας αποκαλυφθούν, μεταμορφώνεται στον Μάτια. Μια επιλογή δίχως επιστροφή, μια επιλογή μεταξύ ζωής και θανάτου.

Η πλοκή όμως του έργου αυτού δεν εξαντλείται σε μια περιγραφή των ηθών αυτών, έστω σε μυθιστορηματική μορφή, αλλά προχωρά πιο βαθιά διερευνώντας τα όρια της ανθρώπινης φύσης, πόσο δυσδιάκριτα μπορούν να γίνουν κάποιες φορές, αλλά και πόσο επικίνδυνα γίνονται αν παραβείς κάποιες από τις βασικές αρχές, που καταδυναστεύουν αυτές τις απομονωμένες κοινωνίες.

...ο έρωτας; ποιος μιλάει εδώ για τον έρωτα; ο έρωτας στα μέρη μας ίσον θάνατος

διαλέγεις τον έρωτα; διαλέγεις το θάνατο ...

Κι αν ο έρωτας είναι απαγορευμένος φανταστείτε τι μπορεί να γίνει, ή καλύτερα πως μπορεί να κτιστεί η ιστορία, αν ο έρωτας αυτός αφορά δύο γυναίκες. Η ίδια η συγγραφέας, σε πρώτο πρόσωπο, μας λέει: Αυτό που θέλω να πω είναι ότι αγάπη δεν κυριαρχείται από το φύλο, απ΄τους νόμους και το χρόνο. Αν ο άνθρωπος πηγαίνει ενάντια στον εαυτό του, τότε και η ζωή θα πηγαίνει ενάντια στον ίδιο.

Μια από τις ορκισμένες της βόρειας Αλβανίας. Πριν και μετά!

Το μυθιστόρημα Ορκισμένη είναι ένα από εκείνα τα λογοτεχνικά διαμάντια της Βαλκανικής λογοτεχνίας, το οποίο από την μια σου θυμίζει ότι οι πρόγονοι μας λειτουργούσαν βάσει ενός διαφορετικού κώδικα αξιών από τον σημερινό ο οποίος σε σοκάρει για την σκληρότητα του*, συγχρόνως όμως σε γλυκαίνει με την αβίαστη γραφή του και στο τέλος σε κάνει να συμφωνήσεις με την άποψη της Karabash:

Πιστεύω στην ισορροπία της ζωής, στη φύση και τη γαλήνη, που νιώθουμε σε στιγμές, όπου τα πόδια μας βουλιάζουνε στο έδαφος, όμως εμείς αισθανόμαστε ανάλαφροι, σε απόλυτη ειρήνη με τον εαυτό μας, στην απέραντη χαρά να νιώθουμε τη πληρότητα του να είμαστε άνθρωποι.

* Ας θυμηθούμε και τα δικά μας εγκλήματα τιμής ή τις βεντέτες.

Το κορίτσι με τα μαύρα ( Έλλη Λαμπέτη )

2026-01-04T09:13:00.001+02:00

Από την ταινία: Το κορίτσι με τα μαύρα

Η Έλλη Λαμπέτη στα μάτια τα δικά μου, φαντάζει ακόμα ως μια από τις τρεις μεγαλύτερες σταρ του ελληνικού κινηματογράφου. Οι άλλες είναι η Μελίνα Μερκούρη και η Ειρήνη Παππά. Η Λαμπέτη με μάγεψε όταν είδα την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη Το Κορίτσι με τα Μαύρα (1956). Η Έλλη Λαμπέτη, συνδέθηκε άρρηκτα με την ταινία αυτή, μία από τις πιο σημαντικές στιγμές στην καριέρα της και δίχως καμία υπερβολή και στον μεταπολεμικό ελληνικό κινηματογράφο.

Στην ταινία, το βλέμμα της, η θλίψη στο πρόσωπό της, ο αγώνας της να υπερβεί όσα άσχημα συνέβαιναν δίπλα της, η αποτύπωση της καταπίεσης στην οποία υπόκεινταν οι γυναίκες σε μία καθαρά ανδροκρατούμενη κοινωνία της παράκτιας πόλης που ζούσε και η "χημεία" που την έδεσε με τον συμπρωταγωνιστή της Δημήτρη Χορν, με έκαναν να τη θαυμάσω για την υποκριτική της ικανότητα.

Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα συντηρητικό περιβάλλον, όπου η Μαρίνα (Έλλη Λαμπέτη) και η οικογένειά της δέχονται την κοινωνική κατακραυγή, μετά τον πρόσφατο θάνατο του πατέρα τους. Η Μαρίνα είναι αναγκασμένη να φοράει μαύρα, ενώ η ίδια και η αδελφή της γίνονται αντικείμενα παρενόχλησης από τους ντόπιους άντρες. Η άφιξη του Αθηναίου συγγραφέα Παύλου (Δημήτρης Χορν) στο νησί φέρνει έναν αέρα ελπίδας. Ο Παύλος ερωτεύεται τη Μαρίνα, προκαλώντας την οργή και τη ζήλια της τοπικής κοινωνίας. Η αδυσώπητη νοοτροπία των κατοίκων στέκεται εμπόδιο στην ευτυχία του ζευγαριού, οδηγώντας το σε ένα άκρως τραγικό γεγονός, που με συγκλόνισε.

Η ταινία αναγνωρίστηκε διεθνώς, συμμετέχοντας στα κινηματογραφικά φεστιβάλ των Καννών και της Μόσχας το 1958. Μάλιστα, απέσπασε τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1958 στις Κάννες, ενώ κέρδισε και το βραβείο της Αργυρής Άρκτου στο Φεστιβάλ της Μόσχας.

Η Έλλη Λαμπέτη (πραγματικό όνομα Έλλη Λούκου) γεννήθηκε στα Βίλια της Αττικής το 1926. Ξεκίνησε την καριέρα της στο θέατρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αφού σπούδασε στη Δραματική Σχολή της Μαρίκας Κοτοπούλη. Στο θέατρο ξεχώρισε για το μεγάλο υποκριτικό της ταλέντο, την ευαισθησία και την ένταση στις ερμηνείες της, καθιστώντας την μια από τις κορυφαίες πρωταγωνίστριες της εποχής της. Στον κινηματογράφο εκτός από το "Κορίτσι με τα Μαύρα", οι ερμηνείες της άφησαν εποχή και σε άλλες ταινίες, όπως η «Κάλπικη Λίρα» και η «Το τελευταίο ψέμα». Η ερμηνεία της στην τελευταία τής χάρισε υποψηφιότητα για τα βραβείο BAFTA.

Η προσωπική ζωή της Έλλης Λαμπέτη, παρά την επαγγελματική της επιτυχία, ήταν γεμάτη ανατροπές, μεγάλους έρωτες, αλλά και τραγικές απώλειες που σημάδεψαν την ψυχή και την πορεία της. Το 1950, η Λαμπέτη παντρεύτηκε τον γνωστό δημοσιογράφο, κριτικό και θεατρικό συγγραφέα Μάριο Πλωρίτη. Ο γάμος τους διήρκεσε μόλις τρία χρόνια, αλλά η στενή φιλία τους διατηρήθηκε για πάντα. Η σχέση της με τον Δημήτρη Χορν θεωρείται ένας από τους πιο θυελλώδεις και παθιασμένους έρωτες στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου. Οι δυο τους αποτέλεσαν ένα από τα πιο αγαπημένα ζευγάρια, τόσο στη ζωή όσο και στη σκηνή, και συνεργάστηκαν σε πολλές επιτυχημένες παραστάσεις και ταινίες. Η σχέση τους, όμως, ήταν γεμάτη εντάσεις και διαφωνίες και έληξε οριστικά το 1959. Μετά τον χωρισμό της από τον Χορν, γνώρισε τον Αμερικανό συγγραφέα Φρέντερικ Γουέικμαν, τον οποίο και παντρεύτηκε το 1953. Ο γάμος τους κράτησε για αρκετά χρόνια, ως το 1976.

Βίωσε την τραγική απώλεια ενός παιδιού με τον Δημήτρη Χορν, καθώς απέβαλε κατά τη διάρκεια της σχέσης τους. Η μεγαλύτερη ίσως πληγή της ζωής της ήταν η αποτυχημένη υιοθεσία της κόρης της, Ελίζας. Το 1974 η Λαμπέτη προσπάθησε να υιοθετήσει ένα κοριτσάκι. Ωστόσο, η βιολογική του μητέρα το διεκδίκησε δικαστικά, με αποτέλεσμα η Λαμπέτη να χάσει τελικά την κηδεμονία. Αυτή η υπόθεση την τραυμάτισε βαθιά και επηρέασε την ψυχική της υγεία για πολλά χρόνια. Η Έλλη Λαμπέτη έφυγε από τη ζωή στις 3 Σεπτεμβρίου 1983, σε ηλικία 57 ετών, μετά από μια μακρά μάχη με τον καρκίνο.

Η Γιορτή - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

2025-12-24T15:05:00.001+02:00

Συμμετοχή στο Χριστουγεννιάτικο δρώμενο του διαδικτυακού συνταξιδιώτη Giannis Pit με το ιστολόγιο ΗΔΥΠΟΤΟΝ

Κι έρχεται η μέρα της γιορτής. Όλα τακτοποιημένα στο σπίτι, τα χριστουγεννιάτικα στολίδια στη θέση τους, τα κεράκια αναμμένα, το δέντρο να καταλαμβάνει την καλύτερη θέση του σπιτιού. Τα γλυκά έτοιμα για κέρασμα, οι μυρουδιές από την κουζίνα μεθυστικές, το λευκό κρασί στο ψυγείο ή σε κάποιο απόμερο δωμάτιο αν είναι κόκκινο. Οι φίλοι και οι συγγενείς σου θα περάσουν από το σπίτι, θα κρεμάσουν τα βαριά τους πανωφόρια εκεί που θα τους υποδείξουμε, θα σου ευχηθούν τα καλύτερα, εσύ θέλεις οι ευχές τους να πιάσουν τόπο, όλα να πάνε καλά στο Νέο Έτος που ανοίγεται μπροστά σας. Θα αφήσουν τα δώρα τους στα χέρια σου, εσύ τα βάζεις σε μία γωνία, θα τα ανοίξεις την επομένη, θα τους πεις να καθίσουν, θα τους ρωτήσεις τι κρασί προτιμούν, το τραπέζι και το σαλόνι θα γεμίσει με κόσμο. Οι γυναίκες πιο συγκαταβατικές, πιο χαμηλόφωνες, φαινομενικά πιο ατάραχες θα πουν τα δικά τους, ενώ οι άντρες, πιο φωνακλάδες, πιο επίμονοι, θα πιουν κι ένα ποτήρι παραπάνω, θα βρουν την ευκαιρία να λύσουν μεταξύ τους το "Κυπριακό", να ανταλλάξουν βέλη παραταξιακής πίστης, να παλέψουν για τη δική τους αλήθεια, τη μόνη αλήθεια. Και κάπου εκεί, κοντά στα μεσάνυχτα, αποκαμωμένοι από τη πρώτη μέρα του χρόνου, προηγήθηκε κι ένα ξενύχτι, θα πάνε στα σπίτια τους για να κυλήσει πλέον ο νέος χρόνος, με όσα καλά ή δύσκολα θα φέρει στον καθένα.

Αυτά παλιότερα διότι, όλοι το ζούμε, μετά την πανδημία τα σπίτια όλο και πιο δύσκολα ανοίγουν πια, θαρρείς πως και ο φόβος έχει φωλιάσει για καλά στην ψυχή μας. Ή πάλι μάθαμε στη βολή του έξω, οι γιορτές να γίνονται σε κάποιο κατάστημα εστίασης, ακόμα και τα γενέθλια, ειδικά αυτά, έξω από τα σπίτια μας. Τα σπίτια μας δεν είναι χώροι υποδοχής σε γιορτινές ή μη μέρες, αλλά κλειστοί χώροι απλής εσωτερικής διαβίωσης.

Μόνη παραφωνία, ευχάριστη όμως, όταν μαζεύονται αυτές τις μέρες οι δικοί μας άνθρωποι, αυτοί που ζουν πλέον μακριά μας, για λίγες μέρες θα γεμίσουν το σπίτι μας με φωνές, φασαρία, αταξία, απαιτήσεις μα κυρίως με χαρά διότι εκπληρώνουν την ανάγκη μας, να είμαστε γονείς κι αυτοί παιδιά, την ανάγκη μας να τους σφίξουμε όπως παλιά, και πάλι στην αγκαλιά μας...

Το θαύμα - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

2025-12-17T07:32:00.001+02:00

Συμμετοχή στο Χριστουγεννιάτικο δρώμενο του διαδικτυακού συνταξιδιώτη Giannis Pit με το ιστολόγιο ΗΔΥΠΟΤΟΝ

Το θαύμα και τα Χριστούγεννα! Μα το μυαλό σου δεν πάει απευθείας στη Γέννηση του Χριστού; Σε μία από τις δογματικές αλήθειες της Χριστιανοσύνης, που μόνο ως θαύμα μπορεί να εκληφθεί. Η Αειπάρθενος Παναγία, η Γέννηση του Χριστού σε ένα ταπεινό σπήλαιο, οι ουρανοί που άνοιξαν και οι Άγγελοι έψαλλαν το "επί γης Ειρήνη", οι παρακείμενοι βοσκοί που έτρεξαν να δουν τι φώτισε εκείνη τη βραδιά το άστρο το λαμπρό, οι Μάγοι (Σοφοί) από την Ανατολή που οδηγήθηκαν έως του σημείου της Γέννησης, καθένα από αυτά, δεν αποτελούν κι από ένα θαύμα;

Κι εκεί μπαίνει το ερώτημα: Γίνονται θαύματα; Ή είναι γεγονότα, μικρά ή μεγάλα δεν έχει σημασία, που απλώς δεν μπορούμε να εξηγήσουμε; Ή ακόμα, μήπως είναι απλά, εξηγήσιμα γεγονότα, τα οποία αρνούμαστε να εξηγήσουμε; Ή μήπως, απλώς όλοι μας αναζητούμε καθημερινά το θαύμα στη ζωή μας; Θα θέλαμε η ζωή μας να περιέχει κάπου και το θαύμα, με το οποίο θα ξεπερνάμε τις δυσκολίες που διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε.

Αν και είμαι δύσπιστος γενικά ως χαρακτήρας με όλα αυτά, με την ευκολία που ο σημερινός άνθρωπος, ο οποίος κινείται μέσα στα τόσα τεχνολογικά επιτεύγματα, χρησιμοποιεί τη λέξη "θαύμα", δεν το αρνούμαι. Όχι όμως για τα μικρά, τα καθημερινά, ακόμα και τα ιατρικά.

Αλλά μόνο για εκείνα τα μεγάλα, τα σημαντικά, που η καρδιά πρέπει να μείνει ανοικτή για πάντα για να τα δεχθεί. Και η Γέννηση του Χριστού, για μένα, είναι ένα αυτά.

Η Προσμονή - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

2025-12-10T07:37:00.001+02:00

Συμμετοχή στο Χριστουγεννιάτικο δρώμενο του διαδικτυακού συνταξιδιώτη Giannis Pit με το ιστολόγιο ΗΔΥΠΟΤΟΝ

Αλήθεια τι μπορεί να προσμένεις από τις γιορτινές μέρες των Χριστουγέννων; Τη λάμψη των φώτων στις πλατείες των πόλεων και των χωριών; Τις στολισμένες βιτρίνες με ολόφωτα δεντράκια, πλαστικές μπάλες, Αγιοβασίληδες, ελαφάκια, μικρούς τυμπανιστές και πολύχρωμες γιρλάντες. Μία ακόμα ευκαιρία για διασκέδαση; Μία ακόμη ευκαιρία για αντάμωμα με φίλους, ένα ποτήρι κρασί και συνήθως έντονη κουβέντα; Τον εκκλησιασμό; Τον κόσμο που θα επιστρέψει στο χωριό του με την ευκαιρία των γιορτών; Την ελάχιστη διαταραχή της καθημερινότητάς σου; Την αλλαγή του Χρόνου; Την ίδια τη γιορτή σου;

Δεν νομίζω ότι περιμένω (με αγωνία τουλάχιστον) τίποτε από τα παραπάνω.

Περιμένω όμως να δω τα πρόσωπα των παιδιών, των σημερινών χορτασμένων από τα πάντα παιδιών, με αγωνία φανερή μπροστά στις βιτρίνες με τα παιχνίδια. Τα πονηρά τους χαμόγελα όταν κοιτούν τους γονείς τους στα μάτια. Την έκπληξη και τη χαρά τους στις παραμυθιακές Χριστουγεννο - πόλεις που στήνονται σε όλη την Ελλάδα. Τα ροδοκόκκινα μάγουλα τους όταν σε επισκέπτονται μέσα στην παγωνιά για να σου πουν τα Κάλαντα. Τη ζεστή αγκαλιά τους όταν πρόκειται για τα ίδια, τα δικά σου εγγόνια!

Η ανάμνηση - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

2025-12-03T07:46:00.001+02:00

Συμμετοχή στο Χριστουγεννιάτικο δρώμενο του διαδικτυακού συνταξιδιώτη Giannis Pit με το ιστολόγιο ΗΔΥΠΟΤΟΝ

Τα Χριστούγεννα συνήθως τα προσπερνούσα.... Βλέπεις βιαζόμουν να έλθει η Πρωτοχρονιά! Να φύγει ο "φθαρμένος" χρόνος και να έλθει ο καινούριος, με μία μόνο ελπίδα, ότι αυτός θα ήταν καλύτερος απ' τον προηγούμενο. Μια βιασύνη, η οποία με διακατέχει ακόμα και σήμερα, που τάχατες είμαι πιο σοφός, φορτωμένος με χρόνια αρκετά στην πλάτη μου, μα όπως φαίνεται πάντα εθελότυφλος σαν να είμαι ακόμη παιδί!

Τα κάλαντα των Χριστουγέννων όριζαν την αρχή των διακοπών μου. Και μετά καβάλα σε μια ευθεία γραμμή, έφθανα στην παραμονή της Πρωτοχρονιάς, στην αγωνία του 'Αη Βασίλη, στο πριν και το μετά. Το πριν ήταν τότε που ζούσαμε στην Αυστραλία και το μετά όταν παλιννοστήσαμε στην εσχατιά του Αιγαίου, στην ακριτική Κάρπαθο, στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Το πριν είχε πλούσια και εντυπωσιακά δώρα, μεγάλο γλέντι για τη γιορτή μου στο σπίτι μας, όπου μαζευόταν όλη η μικρή μας παροικία, καλοκαίρι και ανεξίτηλες μνήμες. Το μετά είχε ελάχιστα λαμπερά δώρα, τι μπορούσες να βρεις σ' ένα τόσο νησάκι τότε, μου έφερναν βιβλία, ήξεραν ότι μου άρεσαν, παρέες και γλεντιστάδες στο σπίτι μας, χειμώνα και θολές εικόνες.

Κάποια στιγμή η μόδα επίτασσε γαλοπούλα για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Κρέας άνοστο, σκληρό καμία σχέση με το χοιρινό που οι πρόγονοι μας ήξεραν, ευτυχώς αυτό το κερδίσαμε και πάλι. Μελομακάρονα και κουραμπιέδες, κουλουράκια βουτύρου, γαλακτομπούρεκο - αυτό είναι πάντα αγαπημένο μου! Φευγαλέες εικόνες, που και πάλι όμως με οδηγούν στην ημέρα της Πρωτοχρονιάς. Δέντρο ελάχιστο σε σχέση με αυτά που κυκλοφορούν σήμερα, με φωτάκια όμως, κάτι απίθανα, χρωματιστά λαμπιόνια, με φάτνη δίπλα στην οποία πρόσμενα να δω το δώρο μου. Ένα κόκκινο, αστραφτερό πυροσβεστικό όχημα, μία αερόμπαλα με το σήμα του Ολυμπιακού, έναν φακό.....

Πρόσωπα, πάντα τα πρόσωπα είναι παρόντα στο παιχνίδι της μνήμης. Εκείνο του πατέρα μου, που αρνούνταν για χρόνια το ποδαρικό ανθρώπου, έστω και παιδιού, φέρνοντας τον σκύλο του, νάναι αυτός ο πρώτος που θα διαβεί το κατώφλι μας. Ούτε κι εμάς άφηνε να πάμε σε άλλο σπίτι πρωινιάτικα την Πρωτοχρονιά. Δεν ήθελε, φοβόταν το βαρυγκώμισμα πάνω μας, αν τύχαινε η χρονιά να μην τους πάει όπως την ήθελαν.

Πάνω πάνω έχουν καθίσει κείνες οι πικρές αναμνήσεις, ίσως αν ψάξω πιο βαθιά να βρω πιο χαρούμενες, ίσως κι όχι, ίσως να υπάρχουν άλλες ακόμα πιο μελαγχολικές, δεν θέλω να ανασύρω άλλες. Δεν ξέρω, ίσως φταίει ότι τα Χριστούγεννα ποτέ δεν ήταν η αγαπημένη μου γιορτή. Η Γέννηση, ποτέ δεν με συγκίνησε, σε αντίθεση με το δράμα του Σταυρού, ίσως τελικά είμαι ακόμα πολύ Ανατολίτης.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη: Δημιουργία και ηθική.

2025-11-25T07:13:00.002+02:00

Ένα από τα πιο συζητημένα θέματα μέσα στο 2025, ήταν η διείσδυση της Τεχνητής νοημοσύνης ( ΑΙ ) στον πολιτισμό, αλλά και τη λειτουργία της κοινωνίας μας.

Έργο ΑΙ Microsoft designer

Υπάρχουν ανοιχτά θέματα, για τα οποία η Ευρώπη έχει αρχίσει να ψελλίζει κάποιες εύλογες απορίες και φόβους, αλλά η ΗΠΑ, όπου εδρεύουν οι κολοσσοί εταιρίες, που ελέγχουν την επανάσταση αυτή, μέχρι στιγμής αντιδρούν έντονα σε κάθε προσπάθεια περιορισμού ή επιβολής των οποιωνδήποτε κανόνων. Θέματα που έχουν σχέση με την αυθεντικότητα του παραγόμενου έργου από τη ΑΙ, την ιδιοκτησία των έργων, αλλά και το μέλλον, όχι μόνο των καλλιτεχνών, αλλά και της ίδιας της τέχνης.

Αφορά το φάσμα κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας, τους εικαστικούς, τους λογοτέχνες, τους μουσικούς, τους ανθρώπους που δουλεύουν γύρω από τον κινηματόγραφο. Μπαίνουν θέματα που έχουν σχέση με τη δημιουργική διαδικασία πλέον και κατά πόσο η ευκολία της παραγωγής ενός έργου, εθίζει τους δημιουργούς σε μια άκοπη παραγωγή έργων. Με συνέπεια, έτσι πιστεύω, το ανθρώπινο μυαλό σιγά σιγά να αποκοιμιέται στην ήδη υπάρχουσα "αποθήκη" έργων, κάνοντας δύσκολη (ή και αδύνατη) στο μέλλον την παραγωγή πραγματικά νέων, πρωτοποριακών δημιουργιών. Μια αποθήκη που συγκεντρώνει χωρίς κανενός είδους συναίνεση, όλη την μέχρι τώρα γνώση σε κάθε είδος καλλιτεχνικής δημιουργίας. Από μουσική και τη λογοτεχνία ως τη γλυπτική. Έξυπνες μηχανές που σου γράφουν από κινηματογραφικά σενάρια, ως μουσική, ως εικόνες, ως video με όποιον θελήσεις, ως λογοτεχνία στο στυλ και το ύφος που εσύ επιθυμείς.

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείς να ακούσεις μουσική (και να εντυπωσιαστείς), κατασκευασμένη από μηχανή Τεχνητής νοημοσύνης. Μπορείτε επίσης να πειραματιστείτε κι εσείς φτιάχνοντας το δικό σας τραγούδι: https://suno.com/explore/

Κι εδώ μπαίνουν τα σοβαρά ερωτήματα:

Μπορεί μια μηχανή να είναι "καλλιτέχνης";
Πώς αλλάζει η έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας;
Μπορούν να υπάρξουν υπάρξουν όρια της χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην τέχνη γενικότερα;

Poll# Ολύμπιανς

2025-11-15T06:32:00.000+02:00

Ολύμπιανς

Δύο συγκροτήματα τα οποία άκουσα για πρώτη φορά ως μαθητής του
Λυκείου (1979, 80, 81), μαζί με όλες τις ξένες ροκ μπάντες της εποχής. Τα συγκροτήματα βέβαια είναι παλαιότερα, οι Ολύμπιανς είναι της δεκαετίας του 60 και οι Poll των αρχών του 70, αλλά η δυναμική τους έφτανε ως τα χρόνια εκείνα.

Δύο συγκροτήματα που σημάδεψαν την pop μουσική σκηνή της χώρας μας, με πολύ διαφορετικό στυλ το καθένα. Αν αποτολμούσα μια πρόχειρη κριτική

Poll

θα έλεγα ότι οι Ολύμπιανς είχαν πιο ανάλαφρο ήχο, επηρεασμένοι από pop επιτυχίες που έρχονταν από την Αμερική. Αυτό που ξεχώριζε, ήταν ο ελληνόφωνος στίχος που για πρώτη φορά εισήγαγαν στην ελληνική pop σκηνή. Από την άλλη οι Poll, ήταν πιο σοφιστικέ, είχαν επιρροές από τη ροκ και αυτό που τους ξεχώριζε ήταν ο στίχος (ελληνόφωνος κι αυτός), ο οποίος μιλούσε για θέματα που άγγιζαν τη νεολαία παγκοσμίως εκείνα τα χρόνια, όπως την ειρήνη και την αγάπη.

Οι Ολύμπιανς έγιναν γνωστοί με τραγούδια όπως "Το Κορίτσι του Μάη", "Ο τρόπος", "Ο Αλέξης" και άλλα, ενώ οι Poll που είχαν βραχύβια ζωή (περίπου δύο χρόνια), άφησαν πίσω τους δύο τραγούδια τα οποία ακόμα και σήμερα μπορούν να ακουμπήσουν τις ευαίσθητές πλευρές κάθε μουσικόφιλου. Το "Άνθρωπε αγάπα" και το "Ήλιε μου" στον ίδιο μικρό 45άρι δίσκο.

Πιστεύω ότι μετά την παραπάνω σύντομη παρουσίαση μου, πολύ εύκολα μπορείτε να συμπεράνετε τίνος συγκροτήματος εξακολουθώ να είμαι fan και ποιο θυμάμαι με συγκατάβαση. Μπορεί οι Ολύμπιανς να διέγραψαν μια λαμπρή μουσική πορεία τα χρόνια εκείνα αλλά οι στίχοι των τραγουδιών των Poll, όπως το Άνθρωπε αγάπα στο κλείσιμό του, εξακολουθούν να με συγκινούν:

... Άνθρωπε αγάπα τη φωτιά σταμάτα

Και τη δύναμή σου δώσ' την στο φιλί σου

Παρακάτω δύο τραγούδια μόνο, ένα από κάθε συγκρότημα:

Περισσότερες πληροφορίες για τα συγκροτήματα πατήστε στα link στην πρώτη παράγραφο.

Η Βουλγάρα (διήγημα)

2025-11-05T07:33:00.001+02:00

Στη Δράμα κατεβαίνω τακτικά. Αν και το χωριό που μένω δεν είναι μικρό, το μεγαλύτερο μέρος των καθημερινών μας αναγκών τις διεκπεραιώνουμε στη γειτονική μας πόλη. Ψώνια, γιατρούς, φροντιστήρια των παιδιών, διασκέδαση. Έτσι κι εκείνη την ημέρα, αρχές καλοκαιριού ήταν, βρέθηκα εκεί, για κάποιον λόγο που δεν θυμάμαι. Θυμάμαι όμως την ανυπόφορη, απογευματινή ζέστη. Μέσα στην παραζάλη του ξυπνήματος από τον μεσημεριανό μου ύπνο, η ώρα στο ρολόι που φορώ πάντα στο δεξί χέρι, τραβήχτηκε μια ώρα πίσω. Αλαφιασμένος, έριξα λίγο νερό στο πρόσωπο μου για να ξυπνήσω, ντύθηκα στα γρήγορα και χωρίς καν να δώσω σημασία στην θέση του ήλιου που ήταν ακόμα ψηλά ή στην απόλυτη ησυχία που σκέπαζε ακόμα το χωριό, μπήκα στο αυτοκίνητο μου και ξεκίνησα.

Περνώντας τον Αγγίτη, η ματιά μου πέφτει στο ρολόι του καντράν, αμέσως επιβεβαιώνω αυτό που έβλεπα τώρα καθαρά πλέον και στο ρολόι του δεξιού μου χεριού, βλαστήμησα την τύχη μου, τσάμπα η βιασύνη, γρήγορα όμως ξαναβρήκα την συνηθισμένη μου απάθεια, όταν υπολόγισα ότι είχα τον χρόνο για έναν κρύο καφέ, τον οποίο αληθινά τον χρειαζόμουν εκείνη την ώρα. Φτάνοντας στην άδεια πόλη, πατώντας την άσφαλτο που έκαιγε παραμορφώνοντας τον αέρα στην επιφάνεια του δρόμου που είχα μπροστά μου, κατευθύνθηκα προς την καφετέρια που τα τελευταία χρόνια φοιτούσα. Φοιτούσα, από τα φοιτητικά μου χρόνια μου άρεσε να χρησιμοποιώ τη λέξη με την αρχαία της σημασία, όταν κολλούσα σε κάποιο στέκι. Σύχναζα τα τελευταία χρόνια στη συγκεκριμένη καφετερία με τα γνωστά κοκτέιλ, τα οποία ο ιδιοκτήτης της έφτιαχνε κάθε βράδυ, όταν το μαγαζί μετατρεπόταν σε ένα συνοικιακό μπαράκι με θαμώνες κυρίως της μέσης ηλικίας και διάσπαρτα νεότερους, κουρασμένους από τα ορθάδικα, παντός τύπου Ελληνάδικα. Πάρκαρα σε έναν κοντινό παράδρομο, κατευθύνθηκα γρήγορα προς τα εκεί, ο ήλιος έπεφτε πια από την πίσω πλευρά του κτιρίου, τα τραπέζια όλα άδεια, κάθισα σε ένα γωνιακό τραπέζι δίπλα τον δρόμο μακριά από τον ανεμιστήρα που εκτόξευε σταγονίδια νερού απέναντι μου, με εκνεύριζε αυτό το πιτσίλισμα, ελπίζοντας ότι θα ήμουν στη σωστή θέση όπου το απογευματινό αεράκι, που κατέβαινε από τον Κορύλοβο, θα μπορούσε να με δροσίσει.

Παράγγειλα Freddo, αυτός ήταν ο εθνικός μας καφές πια, άνοιξα το κινητό μου έτοιμος να σερφάρω στις σελίδες του Facebook, με την αδημονία κάποιου που φοβάται μήπως χάσει κάποια συνταρακτική είδηση, ικανή να τον επηρεάσει για όλη του τη ζωή. Δεν πρόλαβε ακόμα να εμφανιστεί η πρώτη εγγραφή στην οθόνη και βλέπω τα χέρια της κοπέλας με τα μπλε βαμμένα, στολισμένα με στρασάκια νύχια, να αφήνει τον καφέ μπροστά μου, σηκώνω το κεφάλι να την ευχαριστήσω, εκείνη ήδη είχε προλάβει να μου γυρίσει την πλάτη κρύβοντας μου τη θέα από την πελάτισσα που μόλις είχε καθίσει στο διπλανό τραπέζι, παίρνοντας παραγγελία. «Νες με γάλα, χωρίς ζάχαρη.» την άκουσα να λέει. Ξαναγύρισα στην οθόνη του κινητού μου, οι φίλοι μου πόσταραν φωτογραφίες από λουκούλια γεύματα από κάποιο παραλιακό ουζερί, τι ηλίθια συνήθεια σκέφτηκα, γιατί τόση καΐλα να επιδεικνύουν αυτά που σε λίγη ώρα θα βρίσκονται πολτοποιημένα στο στομάχι τους, για να μην το συνεχίσω και παραπέρα….

« Κύριε, μπορώ να σας ρωτήσω κάτι; »

Σήκωσα το βλέμμα μου προς τη φωνή που ακούστηκε, ήταν εκείνη που πριν από λίγο είχε καθίσει στο διπλανό τραπέζι, έγνεψα θετικά αφήνοντας ένα «ναι» να ακουστεί απρόθυμα.

«Μήπως ξέρετε κάποιο μέρος, γύρω από τη Δράμα που να αξίζει να το επισκεφτώ;»

«…Ναι…» απαντώ και πάλι, αφήνοντας ένα μικρό, κενό διάστημα πριν και ένα ακόμα μεγαλύτερο μετά, προσπαθώντας να κερδίσω χρόνο μέχρι να καταλάβω ποιος με ρωτούσε και τι έπρεπε να απαντήσω. Αδύνατη, ντυμένη στα κατάμαυρα, με ένα τσιγάρο στο χέρι, τα μαλλιά της μακριά, βιαστικά χτενισμένα μα κατάμαυρα, το πρόσωπο της ταλαιπωρημένο από τα χρόνια, οι ρυτίδες πρόδιδαν την ηλικία της, πάνω από εξήντα πέντε σίγουρα, τα χείλη της βαμμένα μπορντό.

«Από πού είστε;» με ρωτάει προτού της απαντήσω οτιδήποτε.

«Από ένα χωριό εδώ κοντά» της απάντησα αμήχανα.

«Ξέρετε γιατί σας ρωτώ; Βρίσκομαι εδώ και λίγες μέρες στη Δράμα, για
να δω την μητέρα μου, μεγάλη σε ηλικία πια, την κοιτάζει βέβαια η αδελφή μου, αλλά την ξεκουράζω τα πρωινά, τα απογεύματα όμως δεν έχω τι να κάνω, εμένα μου αρέσουν πολύ τα ταξίδια, να γνωρίζω νέα μέρη, η πατρίδα μας είναι γεμάτη από όμορφα μέρη, έλεγα μήπως μπορείτε να μου συστήσετε κάποιο κοντινό αξιοθέατο, που να αξίζει να το επισκεφτώ.»

Ήταν φανερή η αγωνία της, να διαλύσει όσο πιο γρήγορα μπορούσε την κάθε επιφύλαξή μου.

«Δεν μένετε εδώ;» ρώτησα αν και ήδη είχε αναφέρει ότι μόλις λίγες μέρες είχε που βρισκόταν εδώ.

«Όχι, η καταγωγή μου είναι από τη Δράμα, αλλά όλη μου τη ζωή την έζησα στη Αθήνα. Μπορείτε να φανταστείτε τι δουλειά μπορεί να έκανα, κύριε…;»

«Βασίλης, κυρία μου.»

«Μάλιστα κύριε, Βασίλη. Σας ρώτησα αν μπορείτε να φανταστείτε ποια ήταν η επαγγελματική μου ενασχόληση, τι λέτε λοιπόν;»

«Κυρία μου! δεν είμαι καλός σε αυτά.» απάντησα κρύβοντας όσο μπορούσα τον εκνευρισμό μου, γενικά δεν μου αρέσουν τέτοιου είδους οικειότητες, ειδικά με κάποιαν άγνωστη σε μένα, δεν χρειαζόταν να ξέρω καν το όνομά της, προτιμούσα να συνεχίσει να μου είναι μια εντελώς άγνωστη.

«Δικαστικός ήμουν, κύριε Βασίλη, μέχρι τα ανώτερα αξιώματα έφθασα, μάλιστα! Για δέκα χρόνια ήμουν εισαγγελικός λειτουργός, προϊσταμένη σε υποθέσεις του οργανωμένου εγκλήματος. Ξέρετε τι έχουν δει τα μάτια μου και τι έχω ακούσει με τα ίδια μου τα αυτιά; Δεν μπορείτε να ξέρετε! Δέκα χρόνια άντεξα, έφυγα από εκεί ψυχικά διαλυμένη. Στην αρχή με είχε συνεπάρει όλο αυτό. Ένιωθα ικανοποιημένη, πίστευα αφελώς ότι είχα τη δύναμη να κτυπήσω το οργανωμένο έγκλημα στην καρδιά του. Μέρα νύχτα ανέκρινα ανθρώπους που η έκφραση του προσώπου τους σε εμπόδιζε να δεις τι έκρυβαν στο μυαλό τους, που μέσα στα μάτια τους το μόνο που έβλεπα ήταν η περιφρόνηση στο πρόσωπό μου. Διάβαζα και έγραφα δικογραφίες, μελετούσα από την αρχή όλον τον ποινικό κώδικα, δεν ήθελα να μου ξεφύγει τίποτα, ακόμα και στο σπίτι μου μετέφερα τη δουλειά, λάθος μου αυτό. Ικανοποίηση ένιωθα μόνο όταν κατόρθωνα να απαλλάξω την κοινωνία από την παρουσία όλων αυτών των ανθρώπων. Προαγωγοί, ναρκέμποροι, πληρωμένοι δολοφόνοι. Μα δεν προλάβαινες να καθαρίσεις μια περιοχή και σε λίγο μόλις χρονικό διάστημα μια νέα γενιά από δαύτους εμφανιζόταν.»

«Πρέπει να ήταν πολύ ενδιαφέροντα, αλλά αγχωτικά όλα αυτά που έζησες!» προσπάθησα να της δώσω μια ευκαιρία να πάρει μια ανάσα, αλλά συγχρόνως η συζήτηση άρχισε παραδόξως να ενδιαφέρει κι εμένα.

«Ναι, ήταν! Ήμουν καλή στη δουλειά μου. Ξέρετε είχα την ικανότητα να διαπερνώ την ψυχρή τους όψη και να βλέπω στο βάθος της ψυχής τους. Από τη φυσιογνωμία και μόνο ήξερα που θα οδηγούσε η κάθε υπόθεση. Όσο κι αν θεωρούσαν ότι εύκολα θα ξεμπέρδευαν μαζί μου, εκμεταλλευόμενοι την γυναικεία μου φύση, γρήγορα το μετάνιωναν. Δεν άφηνα τίποτα στην τύχη, τίποτα δεν μου ξέφευγε. Πολύ γρήγορα καταλάβαιναν κι αυτοί και οι συνήγοροι τους, ότι τα πράγματα δεν ήταν εύκολα μαζί μου. Στο τέλος έσκυβαν το κεφάλι και αποχωρούσαν σχεδιάζοντας από την αρχή την υπερασπιστική τους γραμμή.

«Μήπως μπορείτε να μου αναφέρετε κάποια υπόθεση σας, κάποια με κάποιο τρανταχτό όνομα της πιάτσας;» την τσίγκλησα εγώ βλέποντας την ότι είχε τη διάθεση να αναφερθεί στα χρόνια εκείνα.

«Όχι, δεν θα σου πω τίποτα τέτοιο. Υπάρχει πολύ βρωμιά στον κόσμο, τόση που για εσάς που κινείστε το φως της ημέρας δεν χρειάζεται να ξέρετε πολλά. Έτσι δεν είναι; Από την όψη σου και μόνο καταλαβαίνω ότι δεν έχεις καμία σχέση με τον κόσμο αυτό. Ποτέ μου δεν λάθεψα! Ούτε τότε, που ξαφνικά διαλύθηκε το σπίτι μου. Ο άντρας μου αστυνομικός ήταν, της ασφάλειας, στη δουλειά μας γνωριστήκαμε, κάναμε οικογένεια, έχω δύο παιδιά, κάνουν τη ζωή τους τώρα. Εκείνος βγήκε νωρίς στη σύνταξη, ήταν τότε που εγώ ξημεροβραδιαζόμουν προσπαθώντας να μην μου ξεφύγει κανένας εγκληματίας. Μια Κυριακή βγήκαμε για φαγητό οι δυο μας. Καθόταν απέναντι μου, έβλεπα το πρόσωπο του, μετά από πολύ καιρό είχα την ευκαιρία να τον δω από τόσο κοντά, δεν χρειάστηκα παρά μόνο λίγα λεπτά για να διαβάσω αυτά που μου έκρυβε. Δυστυχώς, δεν λάθεψα! Μακάρι να είχα κάνει λάθος. Δεν ήταν πια μαζί μου! Όχι μόνο το παραδέχτηκε αμέσως, αλλά μόλις επιστρέψαμε στο σπίτι, μάζεψε τα πράγματά του και έφυγε. Δεν πρόλαβα καν να τον διώξω εγώ. Βουλγάρα ήταν. Τον ερωτεύτηκε, μου είπε. Ο βλάκας. Τα λεφτά του ήθελε. Τυχαία λέει συναντήθηκαν, μα πόσο βλάκες είστε εσείς οι άντρες! Ξαφνικά όλες οι μεσήλικες Βουλγάρες ερωτεύτηκαν τα δικά μας ραμολιμέντα. Κύκλωμα είναι, ψάχνουν δικούς μας με παχυλές συντάξεις, ναι αυτές οι συντάξεις για τις οποίες εμείς κλαιγόμαστε είναι θησαυρός γι΄αυτές, τους την πέφτουν στη ψύχρα, τους κάνουν αυτά, που εμείς αποκαμωμένες από τα τόσα χρόνια συμβίωσης έχουμε ξεχάσει και ξαφνικά βρισκόμαστε μόνες μας, ενώ αυτές γλεντούν το υπόλοιπο της ζωή τους. Είναι αβάσταχτη η μοναξιά σε αυτήν την ηλικία, να το θυμάσαι αυτό. Κύκλωμα είναι, άκου που σου λέω, ξέρω!»

Μια σιωπή επικράτησε για λίγο, αφήνοντας με άφωνο για την τροπή της συζήτησης. Δυσκολευόμουν από τη μία να πιστέψω τα περί οργανωμένου κυκλώματος μεσηλίκων Βουλγάρων που την έπεφταν σε δικούς μας συνταξιούχους, αλλά από την άλλη μου ήταν δύσκολο να την αμφισβητήσω. Αντίθετα αυτό που διέκρινα στο πρόσωπό της τώρα, ήταν πόνος, βαθύς. Τα μάτια της είχαν υγρανθεί, οι ρυτίδες στο πρόσωπο της πολλαπλασιάστηκαν, τα μαλλιά της έχασαν την λάμψη τους, τα χέρια της έτρεμαν. Άλλαξα την κουβέντα, μου ήταν αδύνατον να βλέπω αυτήν την γυναίκα, που σύμφωνα με τα δικά της λεγόμενα, είχε αντιμετωπίσει κατάματα τους πιο σκληρούς εγκληματίες της χώρας, αδύναμη μπροστά μου, καταπονημένη από την επαγγελματική της ευσυνειδησία, διαλυμένη από τη μοναξιά της.

«Ξέρετε στο χωριό μου, την Αλιστράτη, έχουμε ένα πολύ ωραίο Σπήλαιο! Ίσως θα μπορούσατε ένα πρωινό να το επισκεφτείτε. Ξέρετε, είναι ένα από τα διασημότερα της Ευρώπης!».

Αυτή τη φορά δεν είπε τίποτα. Κάρφωσε τα μάτια της πάνω μου, για λίγα δευτερόλεπτα με διαπέρασε ολόκληρο, την ένιωσα σαν να με ακτινογραφούσε, γύρισε προς το τραπέζι της, σήκωσε τον καφέ της και ρούφηξε μια γουλιά, μου γύρισε την πλάτη της.

Μάρτης 2020

Νίκος Φλώρος, ένας διεθνώς καταξιωμένος γλύπτης μας....

2025-10-26T07:35:00.001+02:00

Πέρσι μου έκανε εντύπωση η ιστορία ενός Έλληνα γλύπτη, του Νίκου Φλώρου, καταξιωμένου στη διεθνή σκηνή, του οποίου το έργο Μαρία Κάλλας, η Εθνική Πινακοθήκη αρνήθηκε την έκθεσή του, δίχως παραπέρα εξηγήσεις. Παρ' όλο που ο καλλιτέχνης έχει παρουσιάσει έργα του στην πατρίδα μας, αυτήν την φορά η Πινακοθήκη μας του έκλεισε την πόρτα. Και ευλόγως δημιουργήθηκαν ερωτήματα.

Η καινοτομία του έργου του είναι, ότι μετατρέπει τα ευτελή αλουμινένια τενεκεδάκια σε τρισδιάστατα έργα τέχνης, ιδιαίτερης τεχνοτροπίας, κυρίως με ελληνοκεντρική θεματολογία. Θεματολογία η οποία την αποδέχονται με σεβασμό όπου κι αν παρουσιαστεί στο εξωτερικό, αλλά και στη χώρα μας. Για παράδειγμα η σειρά έργων του εμπνευσμένα από το έργο του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου, τα επισκέφτηκαν πάνω από ένα εκατομμύριο φιλότεχνοι, όταν εκτέθηκαν στην Παλιά Πόλη της Ρόδου. Το δε γλυπτό της Μαρίας Κάλλας με την ελληνική σημαία έχει ήδη εκτεθεί στην Όπερα της Ρώμης, στο κτίριο της UNESCO στο Παρίσι, στη Βενετία στον υπαίθριο χώρο του Teatro La Fenice και στη στη Φλωρεντία, έξω από την είσοδο του θεάτρου Maggio Musicale Fiorentino. Είναι γεγονός ότι έχει ενθουσιάσει όσους είχαν την τύχη να το δουν από κοντά. Ειδικά τους Ιταλούς, που θεωρούν δική τους την Κάλλας. Αλλά και το προηγούμενο έργο του Έλληνα γλύπτη, αντιμετωπίστηκε με ενθουσιασμό όπου κι αν εκτέθηκε.

Μαρία Κάλλας, έργο από ατσάλι

Το αίτημα του Νίκου Φλώρου, να γίνουν τα αποκαλυπτήρια του γλυπτού της Μαρίας Κάλλας με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 100 χρόνων από τη γέννησή της στην Αθήνα, δεν έγινε δεκτό από κανέναν πολιτιστικό φορέα της πόλης, διότι ήδη έγιναν πάρα πολλά αφιερώματα για την μεγάλη Ελληνίδα αοιδό, και δεν χωρούσε μία ακόμα, όπως λέει ο ίδιος ο καλλιτέχνης ότι του ψιθύρισαν οι διάφοροι ειδικοί επί των πολιτιστικών στη χώρα μας. Κάποιοι άλλοι είπαν ότι ενόχλησε η ελληνική σημαία στην πλάτη της Κάλλας, ζήτησαν μάλιστα αν γινόταν να αφαιρεθεί. Αυτό το τελευταίο, αποτελεί μια στρέβλωση του εθνικού έναντι του εθνικιστικού. Από πότε η σημαία μιας χώρας "χαρίζεται" στους εθνικιστές και δεν αντιπροσωπεύει όλον τον Λαό;

Φοβάμαι ότι ο Νίκος Φλώρος δεν γίνεται δεκτός στη χώρα μας από το αθηνοκεντρικό κατεστημένο, το οποίο καθορίζει την πολιτιστική κίνηση της χώρας μας. Ένα κατεστημένο το οποίο αντιμετωπίζει τους Έλληνες καλλιτέχνες που δραστηριοποιούνται και πετυχαίνουν στο εξωτερικό, με ένα φοβικό σύνδρομο. Τους κλείνουν την πόρτα, φοβούμενοι μήπως τους επισκιάσουν πιότερο, μιας κι αυτοί είναι αναγκασμένοι να εκφράζονται στα στενά όρια της πατρίδας μας. Πρόσφατα το ΚΑΣ απέρριψε αίτημα του Λάνθιμου, να του παραχωρηθεί ο χώρος της Ακροπόλεως για γυρίσματα. Πώς μια ταινία, ενός καταξιωμένου Έλληνα της διασποράς πλέον, μπορεί να προσβάλει το μνημείο; Πώς γίνεται ένα έργο ενός καταξιωμένου και πολυβραβευμένου γλύπτη σε όλον τον κόσμο, να μην γίνεται αποδεκτό στην πόλη που τα μουσεία είναι πλήρη γλυπτών, τα οποία την κοσμούσαν στην αρχαιότητα;

Ο Νίκος Φλώρος είναι εδώ και πολλά χρόνια όχι μόνο αποδεκτός στο εξωτερικό, αλλά οι εκθέσεις των έργων του αντιμετωπίζονται με ενθουσιασμό. Μια σειρά πέντε τρισδιάστατων έργων του, εμπνευσμένα από τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο και τίτλο "Φως στο σκοτάδι" εκτίθενται το 2014 στην Αγία Πετρούπολη και στη συνέχεια στο Τολέδο, στο μουσείο του μεγάλου ζωγράφου. Κι αυτό από μόνο είναι σημαντικό. Στη συνέχεια τα έργα εκτέθηκαν στο Μεσαιωνικό Κάστρο της Ρόδου.

Έργο από τη σειρά: " Φως στο σκοτάδι"

Το 2017 ο Φλώρος παρουσιάζει στη Λισαβώνα την έκθεση έργων του με τίτλο Μαρία Κάλλας - Μήδεια - Αργοναύτες εμπνευσμένο από την εκτέλεση του έργου Μήδεια από της Κάλλας. Τη νύχτα των εγκαινίων της έκθεσης ο διεθνώς βραβευμένος και εκπαιδευμένος στην École des Beaux Arts του Παρισιού, Νίκος Φλώρος έγινε επίτιμο Μέλος της Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών της Λισαβόνας και τιμήθηκε με το χρυσό παράσημο από τον Πρόεδρο της Γεωγραφικής Εταιρείας της Λισαβόνας και την Αυτού Υψηλότητα τον Πρίγκιπα της Πορτογαλίας H.R.H. Dom Miguel de Braganaça.

Το 2021 με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, εκτίθεται και εντυπωσιάζει στην Καλαμάτα η σειρά έργων του Ήρωες από μέταλλο.

Δύο γλυπτά του από τη σειρά: Ήρωες από μέταλλο

Το 2025 δωρίζει στην Εθνική Πινακοθήκη δύο από τα έργα αυτής της συλλογής (ένα από αυτά ήταν η παραπάνω Ελληνική σημαία), αλλά η διευθύντρια της δεν ανταποκρίνεται καν στη χειρονομία αυτή, η οποία κοστίζει δεκάδες χιλιάδες ευρώ....

Ουδείς προφήτης στον τόπο του; Ή κάτι βαθύτερο το οποίο η άρνηση της όποιας αιτιολόγησης του προσβάλει όχι μόνο τον καλλιτέχνη, αλλά και όλους εμάς!

Λεπτομέρεια έργου του

Η Κάσος και η Κάρπαθος κατά τον 19ο αιώνα.

2025-10-16T08:26:00.001+03:00

Το παρακάτω κείμενο έχει μόνο ιστορικό ενδιαφέρον (με κάποιες επιφυλάξεις) και αφορά την οικονομία και την ευημερία των δύο νησιών στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, με κάποιες δικές μου παρατηρήσεις.

Τα στοιχεία της εγγραφής αυτής τα άντλησα από το Βρετανικό περιοδικό JOURNAL OF THE SOCIETY OF ARTS του τεύχους του 1872, και το Βρετανικό, Εικονογραφημένο, Παγκόσμιο Γεωγραφικό Λεξικό The illustrated Universal Gazetteer του 1863, τα οποία βρήκα στην βιβλιοθήκη της Google.

Το περιοδικό ήταν ετήσιο και είχε θέματα σχετικά με την οικονομία και τις επιχειρήσεις, την εκπαίδευση, την ιστορία των επιστημών και της τεχνολογίας, την ιστορία των κοινωνικών επιστημών, την τέχνη και την ιστορία της. Εκεί λοιπόν ανακάλυψα μία αναφορά του Βρετανού υποπρόξενου στη Ρόδο, του κ. Biliotti που γράφτηκε το 1869 για τις Σποράδες. Κυρίως τον ενδιαφέρει η οικονομική κατάσταση των νησιών, αλλά παραθέτει κι άλλα στοιχεία. Στα χρόνια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ως Σποράδες νοούνται τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, από την Ικαρία ως την Κάσο και το Καστελόριζο. Εξαιρουμένης της Ρόδου, ως πιο ενδιαφέρον οικονομικά νησί, θεωρεί την Κάλυμνο, εξαιτίας της μοναδικής ασχολίας των κατοίκων της με την σπογγαλιεία και τα μεγάλα έσοδα που της απέφεραν.

Το Παγκόσμιο Γεωγραφικό Λεξικό πάλι υποστηρίζει, ότι οι πληροφορίες που περιέχει είναι πρόσφατες και έγκυρες, κι έχουν συλλεχθεί από ταξιδευτές που επισκέφτηκαν τα καταγραφόμενα σημεία του πλανήτη. Η έκδοση ολοκληρώθηκε σε 50 εβδομαδιαία τεύχη, από τον W. F. AINSWORTH.

Ως πιο έγκυρη, θα θεωρούσα την αναφορά του κ. Biliotti, με την απλή σκέψη ότι ως υποπρόξενος που ζούσε στη Ρόδο και συνέλεγε πληροφορίες για εμπορικούς λόγους, θα πρέπει να είχε μια άποψη αυτών που έγραψε από πρώτο χέρι.

Θα ξεκινήσω με την Κάσο και την αναφορά του Λεξικού:

CASSOS, CAXOS ή KASSUS είναι νησί του Οθωμανικού Αρχιπελάγους, που βρίσκεται νότια της νήσου Καρπάθου. Ένας πορθμός πλάτους 6 μιλίων χωρίζει τις δύο νησίδες. Υπάρχει επαρκές βάθος νερού στο κανάλι για τα μεγαλύτερα σκάφη. Το νησάκι της Κάσου έχει περιφέρεια 36 μιλίων, είναι τραχύ και ορεινό σε όλη του την έκταση. Περίπου 100 χρόνια πριν η Κάσος είχε δύο κοιλάδες, μία στα Βόρια και μία στα Ανατολικά, ήταν δασωμένη σε πολλά σημεία και καλά αρδευόμενη. Πριν από την Ελληνική Επανάσταση υπήρχε αφθονία οπωροφόρων δέντρων, με καλούς αμπελώνες και προσεκτικά καλλιεργημένα χωράφια. Αλλά τώρα, ως συνέπεια της καταστροφής των δασών, το νησί είναι άγονο, χωρίς γλυκό νερό, το οποίο μεταφέρεται εκεί από την Κάρπαθο, με μεγάλα έξοδα. Δεκαπέντε πλοία χρησιμοποιούνται συνεχώς για το σκοπό αυτό. Ο πληθυσμός αποτελείται από περίπου 5000 ψυχές, όλοι Έλληνες και κατοικούν σε πέντε χωριά, την (Παν)αγιά, το Αρβανιτοχώρι, το Φρυ, την (Αγία) Μαρίνα και την Πόλι. Όλες οι εμπορικές υποθέσεις διεκπεραιώνονται και όλα τα πλοία κατασκευάζονται στο Φρυ, το οποίο βρίσκεται στο Β. τμήμα του νησιού στην ακτή. Το κλίμα είναι εξαιρετικά ευχάριστο και υγιεινό. Η παραγωγή του αποτελείται από ασήμαντη ποσότητα κριθαριού. Οι κάτοικοι κατέχουν περίπου 4000 αιγοπρόβατα, τα οποία τρέφονται στα γειτονικά νησιά. Έχει βρεθεί γύψος. Η σπογγαλιεία απασχολεί δύο βάρκες και δεκατέσσερις άνδρες. Η ναυπήγηση πλοίων συνεχίζεται σε κάποιο βαθμό, το μεγαλύτερο μέρος της ξυλείας εισάγεται λαθραία από την Ανατολία, καθώς η εξαγωγή της από εκεί απαγορεύεται από την Υψηλή Πύλη. Το νησί υπάγεται στη δικαιοδοσία του Αρχιεπισκόπου Καρπάθου, ο οποίος κατοικεί εκεί.

Το λήμμα για την Κάσο δίνει αρκετές πληροφορίες, για το πως ήταν το νησί πριν την Καταστροφή, δεν ξέρω όμως κατά πόσο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Για παράδειγμα το να καούν τα δάση και οι καλλιέργειες όταν το κατέλαβαν οι Τούρκοι το καταλαβαίνω, αλλά να πάψει να έχει νερό, αφού κάποτε ήταν καλά αρδευόμενο, δεν έχει λογική. Γενικά δίνει την εντύπωση ότι η Κάσος είναι ένα εξαθλιωμένο νησί, το οποίο ίσως και να είναι αλήθεια, καθότι βρισκόμαστε μόλις 39 χρόνια από την Καταστροφή του νησιού, κατά την Ελληνική Επανάσταση.

Η αναφορά του υποπρόξενου, μόλις εννέα χρόνια αργότερα, παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα για την Κάσο (Cassos):

Οι Κασιώτες είναι οι πιο δραστήριοι και τολμηροί από όλους τους κατοίκους των Σποράδων. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής εξέγερσης ήταν αρκετά ανταγωνιστικοί με το οθωμανικό ναυτικό. Η Κάσος, η οποία τότε υπέφερε πολύ, διαθέτει τώρα έναν ακμάζοντα πληθυσμό τουλάχιστον 7.000 ψυχών, που οφείλει την ευημερία τους στη ναυτιλία, την οποία υπηρετούν πιστά ανά πάσα στιγμή. Όλοι οι Κασιώτες είναι ναυτικοί και οι καλύτεροι στο οθωμανικό αρχιπέλαγος, γεγονός που μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι αναγκάστηκαν, λόγω της έλλειψης λιμανιών στο νησί τους, να βρίσκονται στη θάλασσα όλο το χρόνο, αντί να αφοπλίζουν τα πλοία τους κατά τη χειμερινή περίοδο, όπως κάνουν οι άλλοι νησιώτες. Λίγα ξένα πλοία καταπλέουν στην Κάσο. Το μόνο είδος εξαγωγής είναι ο γυψόλιθος, ο οποίος βρίσκεται στο γειτονικό νησί Αρμάθια. Περίπου 20.000 cwt*. αποστέλλονται ετησίως στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Οδησσό και την Αθήνα. Τα σπίτια των Κασιωτών είναι καλύτερα επιπλωμένα και ζουν σε πιο άνετο στυλ από τους κατοίκους των άλλων νησιών των Σποράδων. Στο νησί καλλιεργούνται περίπου 2.000 δεμάτια σιτάρι και 4.000 δεμάτια κριθάρι. Διαθέτουν 6.000 αιγοπρόβατα, τα οποία παρακολουθούν σχεδόν 100 βοσκοί, οι οποίοι κερδίζουν 4.000 λίβρες βουτύρου και 8.000 λίβρες τυρί. Υπάρχουν στην Κάσο λίγες συκιές, ελιές και αμυγδαλιές, καθώς και λίγα στρέμματα αμπελιών. Κάθε σπίτι διαθέτει δύο ή τρεις δεξαμενές νερού, καθώς η μόνη πηγή στο νησί βρίσκεται σε κάποια απόσταση από την πόλη, και δίνει μόνο μια ασήμαντη ποσότητα νερού. Δεν υπάρχουν κοινοτικά σχολεία, όπως συμβαίνει στα άλλα νησιά αλλά υπάρχουν τρία ιδιωτικά σχολεία, στα οποία βρίσκονται οι μαθητές που μπορούν να πληρώσουν το αναγκαίο ποσό. Ωστόσο, οι Κασιώτες, κατά συνέπεια, των συνεχών ταξιδιών και των συναναστροφών τους με ξένους, έχουν περισσότερες γενικές γνώσεις από τους άλλους κατοίκους των Σποράδων.

*cwt: μονάδα ογκομέτρησης στην ναυτιλία

Η αναφορά αυτή μας δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα του νησιού. Από την πρώτη πρόταση μας εκπλήσσει θετικά η αναφορά του Βρετανού υποπρόξενου, ο οποίος χαρακτηρίζει τους Κασιώτες ως τους πιο δραστήριους και τολμηρούς ανάμεσα σε όλους τους νησιώτες των Σποράδων. Μας εντυπωσιάζει επίσης ότι μετά από μόλις 45 χρόνια από την Καταστροφή του νησιού από τον Τουρκοαιγυπτιακό στόλο, το νησί ακμάζει και πάλι, έχει ισχυρή ναυτιλία και πληθυσμό 7000 κατοίκων. Ο πλούτος από τη ναυτιλία είναι εμφανής, καθώς αυτός φαίνεται στα σπίτια των Κασιωτών και τις ανέσεις που προσφέρουν. Παρά το άγονο του νησιού καλλιεργούν ικανές ποσότητες σιτηρών και έχουν αξιόλογη παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων. Από τα γειτονικά Αρμάθια εξάγονται σημαντικές ποσότητες γύψου, βασικού υλικού για την οικοδομή τα χρόνια εκείνα. Η εκπαίδευση παρέχεται από τρία ιδιωτικά σχολεία δίχως παραπέρα επεξηγήσεις. Τέλος άνετα θα μπορούσαμε να τους χαρακτηρίσουμε ως τους πλέον κοσμοπολίτες νησιώτες της εποχής εκείνης.

Λεπτομέρεια από το Κασιώτικο σπίτι της κυρίας Ιουλίας Δασκαλάκη

Ας διαβάσουμε τώρα το σχετικό λήμμα για την Κάρπαθο, από το Γεωγραφικό λεξικό του AINSWORTH:

CARPATHOS ή SCARPANTOS είναι ένα νησί, που βρίσκεται σχεδόν στη μέση του καναλιού, μεταξύ του Ανατολικού άκρου της Κρήτης και της Νότιας Ρόδου. .... Μια σειρά από βουνά εκτείνονται από το ένα άκρο στο άλλο, με το υψηλότερο σημείο να είναι περίπου 4000 πόδια. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Είναι εύφορη, καλά δασωμένη και καλά αρδευόμενη. Στο νησί υπάρχουν 120 μεγάλες πηγές που αναβλύζουν, οι οποίες κινούν 42 υδρόμυλους. Μια από αυτές τις πηγές, ονομάζεται Snow Spring (Χιονισμένη πηγή;), από την υπερβολική ψυχρότητα του νερού, ... Το κλίμα είναι αρκετά υγιεινό. Στο Βόριο άκρο του νησιού είναι ένα εξαιρετικό ευρύχωρο λιμάνι, που ονομάζεται Τρίστομο, που σχηματίζεται από το μικρό νησάκι της Σαρίας προς τα Βόρια. Το λιμάνι είναι προστατευμένο από όλους τους ανέμους και είναι ικανό να κρατήσει οποιονδήποτε αριθμό σκαφών μεγαλύτερου μεγέθους. ... Υπάρχουν δύο άλλα λιμάνια προς τα Νοτιοανατολικά, που ονομάζονται Μακρύς Γιαλός και Pigtradia (εννοεί: Πηγάδια). Το αγκυροβόλιο είναι καλό και στα δύο, αλλά ανοιχτό σε Ανατολικούς. ανέμους. Υπάρχουν 7 χωριά στο νησί και συγκεκριμένα, Appolia (εννοεί το Απέρι) όπου βρίσκεται το Δημαρχείο, Vola (Βωλάδα), Othos, Menaihes (Μενετές), Pilais, Olymbos και Misohori (Μεσοχώρι). Ο πληθυσμός της είναι περίπου 7000 ψυχές, όλοι Έλληνες. Όλοι οι κάτοικοι έχουν γη, την οποία βρίσκουν χρόνο να καλλιεργήσουν, αν και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κτίστες, ξυλουργοί, ξυλοκόποι και βοσκοί. Βρίσκονται στην πιο άθλια κατάσταση από όλους τους κατοίκους του αρχιπελάγους. Πολλοί μεταναστεύουν ετησίως στην Ανατολία ή την Κάσο, έτσι ώστε ο πληθυσμός μειώνεται. Το νησί υπέφερε σοβαρά από το σεισμό του 1856, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος των σπιτιών των χωριών να έχει καταστραφεί από αυτόν, επιπλέον οι ιθαγενείς δεν έχουν λάβει καμία αποζημίωση. Υπάρχουν αρκετοί αρχαιοελληνικοί τάφοι, στους οποίους έχουν βρεθεί χρυσά και ασημένια στολίδια. Η αγροτική παραγωγή του νησιού είναι ανεπαρκής για την κατανάλωση του πληθυσμού. Το μόνο είδος που εξάγεται είναι ξυλεία, για ναυπηγική, ετήσιας αξίας £700

Εντύπωση κάνει η αναφορά στις 120 μεγάλες πηγές του νησιού, αν κι αυτή που ονομάζει (Snow Spring), μου είναι άγνωστη. Κατά την άποψή μου ο αριθμός αυτός δεν πρέπει να απέχει από την αλήθεια, αν αναλογιστώ πόσες πηγές μόνο στην περιοχή του Όθους που γνωρίζω, έχουν στερέψει εδώ και χρόνια. Αναφέρει μόνο επτά από τα δέκα χωριά κι αυτά με πολλά λάθη. Ορίζει τους Καρπάθιους ως τους πιο άθλιους από τους κατοίκους όλων των νησιών. Πιθανόν διότι μεγάλο μέρος του ανδρικού πληθυσμού μετανάστευε ετησίως, από άνοιξη ως αρχές χειμώνα, για να βιοποριστεί, κάνοντας οικοδομικές εργασίες. Αναφέρει δε ότι οι συνέπειες του μεγάλου σεισμού του 1856, είναι ακόμα ορατές και τονίζει ότι οι κάτοικοι του νησιού δεν έλαβαν καμία σχετική αποζημίωση από την Υψηλή Πύλη. Μιλά για τους αρχαιοελληνικούς τάφους του νησιού, που όπως γνωρίζουμε, κίνησαν το ενδιαφέρον των διαφόρων περιηγητών, οι οποίοι ανέσκαφαν ανενόχλητοι το νησί κατά τον 19ο αιώνα και μετέφεραν τα ευρήματά τους στα Μουσεία των χωρών τους. Τέλος αναφέρει ως μόνο εξαγώγιμο προϊόν την ξυλεία, όπου η ποιότητα αυτής μας είναι γνωστή από αναφορές των παλιότερων.

Η αναφορά του υποπρόξενου κ. Biliotti τώρα για την Κάρπαθο:

Η Κάρπαθος, αν κι έχει ευεργετηθεί με πλούσιους φυσικούς πόρους, βρίσκεται στην πλέον άθλια κατάσταση απ΄ όλες τις Σποράδες. Είναι γενικά λοφώδης, αλλά αρδεύεται καλά και είναι ευνοϊκή για τη γεωργία. Ωστόσο, οι ιθαγενείς επέτρεψαν για πολλά χρόνια οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις τους να καλυφθούν με δέντρα, τα οποία η κυβέρνηση διεκδικεί τώρα ως αυτοκρατορικά δάση. Οι κάτοικοι προτιμούν να μεταναστεύουν ετησίως, για αρκετούς μήνες, σε διάφορα μέρη της Τουρκίας και της Ελλάδας, όπου εργάζονται ως κτίστες, ξυλουργοί κ.λπ., αντί να ασχολούνται αποκλειστικά με τη γεωργία. Ένα γεγονός το οποίο αξίζει να σημειωθεί είναι, ότι ακόμη και στα πιο φτωχά νησιά εισάγονται βρετανικά υφάσματα αντί για μάλλινα και βαμβακερά είδη που ύφαιναν οι γυναίκες και που ήταν παλαιότερα τα αποκλειστικά ενδύματα τους.

Απ' ότι καταλαβαίνουμε ο κ. Biliotti, δεν αντιμετωπίζει διόλου θετικά την Κάρπαθο, καθότι κι αυτός την κατατάσσει στην αθλιότερη κατάσταση απ' όλα τα νησιά των Σποράδων. Δεν αναφέρεται διόλου στην εκπαίδευση, αν και σχολεία υπήρχαν σε όλα τα χωριά την εποχή αυτή. Επίσης δεν παραθέτει κανένα στοιχείο για τον πληθυσμό του νησιού, σαν να μην τον ενδιαφέρει καθόλου το βασικό αυτό στοιχείο. Παρατηρεί ότι οι Καρπάθιοι μεταναστεύουν μια φορά τον χρόνο, είτε στην ελεύθερη Ελλάδα είτε στην Τουρκία, και ασχολούνται κυρίως ως οικοδόμοι. Μια παράδοση που ήταν ισχυρή στο νησί μας, ως τις αρχές περίπου του 20ου αιώνα. Τέλος του κάνει εντύπωση, ότι τα βρετανικά υφάσματα, βρίσκονται ακόμη και στα πιο φτωχά νησιά, σε αυτά κατατάσσει και την Κάρπαθο. Απ' ότι αντιλαμβάνομαι, αυτό που περίμενε να βρει ήταν μια γεωργική κοινωνία, όπου θα άκμαζε η οικοτεχνία, αγνοώντας όμως το γεγονός ότι το ιδιαίτερο κληρονομικό δίκαιο του νησιού, άφηνε πολλά τέκνα του νησιού εκτός κάθε δικαιώματος επί της γης, με αποτέλεσμα ως μόνη διέξοδό τους να βρίσκουν την μετανάστευση.

Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω, παρότι οι παραπάνω πληροφορίες σίγουρα είναι ελλιπείς, σε γενικές γραμμές η κατάσταση απ' ότι ξέρουμε, ήταν αυτή τότε. Η Κάσος συσσώρευε πλούτο από την ανεπτυγμένη της ναυτιλία (αν έχεις την τύχη να επισκεφτείς παλιό Κασιώτικο σπίτι το αντιλαμβάνεσαι μεμιάς αυτό) ενώ η Κάρπαθος προσπαθούσε να επιβιώσει από τα διάσπαρτα κτήματα των κανακαρών και των κανακάρηδων* και τα έσοδα που έφερναν στο νησί οι περίφημοι κτιστάδες της. Και σίγουρα μια εξωστρεφής οικονομική δραστηριότητα όπως είναι η ναυτιλία, κάνει τους κατοίκους πιο ανεξάρτητους από μια κοινωνία, που στηριζόταν στην αγροτική οικονομία, με ένα σύστημα που όχι μόνο απέκλειε τα δευτερότριτα παιδιά της από αυτήν, αλλά και απαιτούσε από αυτά, ειδικά αν ήσουν ανύπανδρη αδελφή, να υπηρετείς την οικογένεια στην υπόλοιπη ζωή σου.

* Κανακαρά: Η πρωτοκόρη η οποία κληρονομεί όλη τη μητρική περιουσία. Κανακάρης: Ο πρωτογιός, ο οποίος κληρονομεί όλη την πατρική περιουσία. (Δες σχετικό άρθρο από τα Καρπαθιακά Νέα)

Η καταπράσινη Κάρπαθος των αρχών της δεκαετίας του 80,
από καρτ ποστάλ του Γ. Παραγιού

Στα παπούτσια των άλλων της Μαρίας Κανελλάκη

2025-10-06T07:52:00.002+03:00

Αγαπητοί μου, με τα πρώτα κρύα εδώ στη Μακεδονία, ενεργοποιείται και πάλι το ιστολόγιο μου. Χαίρομαι που βλέπω ξανά τους διαδικτυακούς μου συνοδοιπόρους, χαίρομαι που θα βρεθώ και πάλι ανάμεσά σας.

Ξεκινώ τις εγγραφές μου για φέτος, με μία βιβλιοπαρουσίαση μιας σειράς διηγημάτων της Μαρίας, τα οποία απόλαυσα μέσα στο καλοκαίρι.

Με την Μαρία Κανελλάκη, κατά καιρούς συνομιλούμε διαμέσου των ιστολογίων μας. Πάντα θαύμαζα τον τρόπο γραφής της, που συνδυάζει την απλότητα με την ανάδυση των ουσιαστικών ζητημάτων, που μας απασχολούν καθημερινά. Αυτά που ένα ευαίσθητο άτομο, ικανό να αφουγκραστεί όσα μικρά ή μεγάλα συμβαίνουν γύρω μας, με την πένα του μας τα μεταφέρει με αμεσότητα, αλλά και με ευθύτητα, προβληματίζοντάς μας για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε.

Η Μαρία είναι μία συγγραφέας, την οποία πάντα ήθελα να διαβάσω, έτσι ζήτησα και έλαβα τη συλλογή διηγημάτων της με τίτλο: Στα παπούτσια των άλλων. Τα θέματα της επίκαιρα όπως η προσφυγιά και η ξενοφοβία. Η ακροδεξιά και ο υποκριτικός της λόγος, αλλά και η σταδιακή νομιμοποίηση όσων πρεσβεύει. Κοινωνικά με έμφαση στις αντιφάσεις που διαρκώς αναφύονται στον κόσμο που ζούμε, την αδικία που κυριαρχεί, τα γυναικεία ζητήματα σε κάθε τους διάσταση, τα γηρατειά και η αναγκαία τρυφερότητα η οποία τα απαλύνει, την καθημερινότητα της συζυγικής ζωής, τη μοναξιά. Την ενδιαφέρει η χρήση της ελληνικής γλώσσας και την ενοχλούν οι νεολογισμοί και όλες οι ξένες προσθήκες σε αυτήν.

Το χιούμορ δεν λείπει, χάρισμα που η Μαρία Κανελλάκη μπορεί αβίαστα να μας μεταφέρει. Ενίοτε ο λόγος της γίνεται πικρός, αλίμονο πώς μπορεί να γίνει διαφορετικά στη σημερινή εποχή. Άλλοτε γίνεται τρυφερός, τόσο όσο θα ήθελε να είναι ο κόσμος μας.

Δύσκολο να ξεχωρίσω κάποιο από τα διηγήματα. Λόγω εποχής, φέτος τα κρύα πιάσανε νωρίς, θα διάλεγα το Τραυμαπλαστ για τον χειμώνα. Για τις "καταπραϋντικές στιγμές που θα τις ανασύρεις, όταν θα βρεθείς στη μεγάλη ανάγκη." Τις όμορφες αναμνήσεις όλων όσων έζησες στον δικό σου Αύγουστο. Τρυφερό, μελαγχολικό, μα με ζεστασιά, που γέμισε την ψυχή μου.

Σαράντα τέσσερα διηγήματα τα οποία διάβασα μέσα στο καλοκαίρι αβίαστα, άλλοτε προβληματιζόμενος, άλλοτε μειδιώντας και άλλοτε συμφωνώντας απόλυτα μαζί της, μα κυρίως πετυχαίνοντας να με χωρέσει μέσα στα παπούτσια των άλλων, των δίπλα σε εμάς, έστω κι αν αυτά τα παπούτσια ήταν στενά, φθαρμένα ή και τρύπια ακόμα.

Η Παλαιστίνη και το Ισραήλ

2025-08-26T18:04:00.001+03:00

Το μπλοκ μου θα σιγήσει για το καλοκαίρι. Έτσι είχα πει. Πόσο όμως μπορεί να μένει η γραφή σου αποκλεισμένη όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με όλα αυτά, που καθημερινά βλέπουμε, ακούμε για το δράμα που εκτυλίσσεται στη Λωρίδα της Γάζας αλλά και στη Δυτική όχθη. Πόσο μπορείς να μένεις σιωπηλός όταν μπροστά σου εκτυλίσσεται ένα οργανωμένο σχέδιο εξευτελισμού κάθε έννοιας δικαίου έναντι ενός Λαού, των Παλαιστινίων. Το οποίο δεν περιορίζεται μόνο στις μάχες εντός της Λωρίδας της Γάζας με τα αθώα θύματα (παράπλευρες απώλειες έχουμε μάθει να λέμε), ή στην επισιτιστική κρίση, ή στην διάλυση κάθε δομής που μας κάνει ανθρώπους, αλλά επεκτείνεται σε ένα σχέδιο το οποίο έχει ως στόχο τη διάλυση κάθε δυνατότητας να μπορέσουν οι Παλαιστίνιοι στο μέλλον να διεκδικήσουν το δικό τους, ανεξάρτητο κράτος.

Κι όσο κι αν η Χαμάς σήμερα φέρει τις δικές της, απόλυτα καταδικαστέες ευθύνες, αυτό δεν δικαιολογεί όλο αυτό που γίνεται εκεί κάτω από τους Ισραηλίτες, υπό την υψηλή προστασία των ΗΠΑ αλλά και την ανοχή των υπολοίπων κυβερνήσεων, Ευρωπαϊκών και Αραβικών. Σαν να θέλουν όλοι μαζί, να εξαλείψουν την όποια δυνατότητα των Παλαιστινίων να ζήσουν μια μέρα ελεύθεροι στη δική τους χώρα.

Δεν ενστερνίζομαι το σύνθημα "από τη θάλασσα ως το ποτάμι", αλλά ούτε και δέχομαι την πολιτική των εποικισμών που συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό στη Δυτική Όχθη. Δεν δέχομαι τη συνεχόμενη αστυνομοκρατία που καθιστά αβίωτη τη ζωή Παλαιστινίων, όχι σήμερα, αλλά εδώ και δεκαετίες. Δεν μπορώ να δεχθώ τον αποκλεισμό της Γάζας από τον έξω κόσμο. Όσο καταδικάζω τη βία που ασκούν διαχρονικά οι Ισραηλίτες ενάντια στους Παλαιστίνιους άλλο τόσο καταδικάζω και τις τρομοκρατικές ενέργειες των Παλαιστινίων (κάθε εποχής).

Ο τίτλος της εγγραφής μου θα ήταν η ιδανική κατάσταση για τους δύο Λαούς. Δύο κράτη δίπλα δίπλα που να συμβιώνουν αρμονικά. Σήμερα όμως το ζητούμενο είναι η Ειρήνη και αυτή έχει χαθεί, φοβάμαι οριστικά σε αυτή τη μεριά της Γης, με ευθύνη όλων εκείνων των ακραίων που θεωρούν ότι είναι δυνατή η επιβολή ενός Λαού έναντι ενός άλλου. Ίσως ο Γολιάθ σήμερα κερδίζει τη μάχη, αλλά η ιστορία διδάσκει ότι ο Δαυίδ δεν είχε πει ακόμη την τελευταία του λέξη. Και ο χρόνος συνήθως είναι αμείλικτος έναντι των αλαζόνων της ιστορίας.

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι...

2025-05-22T07:00:00.003+03:00

Τελειώνοντας και τη φετινή μου σεζόν για το ιστολόγιο μου, συνεχίζω με το αφιέρωμά μου στο καλοκαίρι. Αυτό που έρχεται και με αγωνία, αυτό που άλλος με περισσότερες κι άλλος με λιγότερες προσδοκίες, περιμένει. Είναι η εποχή της χαλάρωσης σε κάθε επίπεδο (εξαιρώ αυτούς που εργάζονται στην τουριστική μας βιομηχανία), είναι η εποχή που τα όνειρα θα ταξιδέψουν ελεύθερα προς κάθε κατεύθυνση. Θα φορτίσουμε τις μπαταρίες μας ώστε, καλά να είμαστε όλοι, και τον επόμενο χειμώνα να είμαστε μαζί.

Αυτό δεν σημαίνει blogo - φίλοι μου ότι θα χάσω κάθε επαφή μαζί σας. Θα φροντίσω να σας διαβάζω, θα απαντώ στις εγγραφές σας όσο πιο συχνά μπορώ, θα συμμετάσχω ακόμα και στις όποιες διαδικτυακές προκλήσεις σας και φυσικά, το fb μου θα είναι πάντα ενεργό.

Δεν θα χαθούμε και δίνω νέο ραντεβού για το επερχόμενο φθινόπωρο....

Είμαι αυτή η ροή της άμμου που γλιστράει – Σάμιουελ Μπέκετ

Είμαι αυτή η ροή της άμμου που γλιστράει

ανάμεσα στο βότσαλο και στον αμμόλοφο

η καλοκαιρινή βροχή πέφτει πάνω στη ζωή μου

πάνω σ' εμένα η ζωή μου που μου ξεφεύγει με

καταδιώκει

και θα σβήσει τη μέρα που άρχισε

αγαπημένη στιγμή σε βλέπω

μέσα σ' αυτό το παραπέτασμα της ομίχλης που χάνεται

όπου δε θα 'χω παρά να πατήσω σ' αυτά τα μακριά

κινούμενα κατώφλια

και θα ζήσω

όσο ν' ανοιγοκλείσει μια πόρτα

Pablo Picasso: Δυο γυναίκες τρέχουν στην παραλία

Το καλοκαίρι Στίχοι/Μουσική/τραγούδι: Μαρίζα Ρίζου

Ο Τίτος Πατρίκιος αφηγείται το ποίημα του: Άλλο ένα καλοκαίρι

Λουκάς Γεραλής: Παιδί που τρώει καρπούζι

Καλοκαίρι Μουσική/στίχοι/τραγούδι: Διονύσης Σαββόπουλος

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι του Οδυσσέα Ελύτη

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

τ’ άγριο μαλλί σου στην τρικυμία

το ραντεβού μας η ώρα μία

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

τα μαύρα μάτια σου το μαντίλι

την εκκλησούλα με το καντήλι

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

με τα μισόλογα τα σβησμένα

τα καραβόπανα τα σχισμένα

Μες στις αφρόσκονες και τα φύκια

όλα τα πήρε τα πήγε πέρα

τους όρκους που έτρεμαν στον αέρα

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι.

Henri Matisse: Απόλαυση της ζωής

Το καλοκαίρι Στίχοι/Μουσική/Τραγούδι: Αρλέτα

ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΦΙΛΟΙ ΜΟΥ!!!

...σώμα του καλοκαιριού, γλυκό καμένο...

2025-05-12T07:25:00.003+03:00

Κι ενώ πλησιάζει πλέον το καλοκαίρι - όλοι μας για κάποιον λόγο το περιμένουμε, αν και ξέρουμε ότι ποτέ δεν θα προλάβουμε να φάμε όσα παγωτά λαχταρά η ψυχή μας - θα αποχαιρετήσω τον χειμώνα που πέρασε με ένα μικρό αφιέρωμα σε αυτό, με την κρυφή ελπίδα ότι θα είναι ένα από εκείνα τα οποία στο μέλλον, θα αναπολώ με ένα γλυκό μειδίαμα.

Ποίηση, τραγούδι και ζωγραφική από σπουδαίους καλλιτέχνες, συνταξιδιώτες μου...

Σώμα του καλοκαιριού - Οδυσσέας Ελύτης

Ω σώμα του καλοκαιρού γυμνό καμένο

Φαγωμένο από το λάδι κι από το αλάτι

Σώμα του βράχου και ρίγος της καρδιάς

Μεγάλο ανέμισμα της κόμης λυγαριάς

Άχνα βασιλικού πάνω από το σγουρό εφηβαίο

Γεμάτο αστράκια και πευκοβελόνες

Σώμα βαθύ πλεούμενο της μέρας!

Νικόλαος Λύτρας Το ψάθινο καπέλο

Το ωραίο καλοκαίρι, στίχοι Αργύρης Χιόνης, Μουσική και τραγούδι Αδελφοί Κατσιμίχα (συμμετοχή Πασχάλης)

Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα - Κώστας Καρυωτάκης

Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα είδα το βράδυ αυτό.

Κάποια χρυσή, λεπτότατη

στους δρόμους ευωδιά.

Και στην καρδιά αιφνίδια καλοσύνη.

Στα χέρια το παλτό, στ' ανεστραμμένο πρόσωπο η σελήνη. Ηλεκτρισμένη από φιλήματα θα 'λεγες την ατμόσφαιρα.

Η σκέψις, τα ποιήματα, βάρος περιττό.

Έχω κάτι σπασμένα φτερά. Δεν ξέρω καν γιατί μας ήρθε το καλοκαίρι αυτό. Για ποιαν ανέλπιστη χαρά, για ποιες αγάπες, για ποιο ταξίδι ονειρευτό.

Edward Hopper, Second Story Sunlight, 1960

Για ένα καλοκαίρι, στίχοι - μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς, τραγούδι: Νεφέλη Φασούλη

Το καλοκαίρι – Κωστής Παλαμάς

Απ' το κανάλι οι πάσσαρες με τ' απλωτά πανιά

γυρίζουν πρίμα,

μας φέρνουν τα ζακυθιανά λουλούδια τ' ακριβά,

το πέρασμά τους γλύκανε κ' εσένα, πικρό κύμα!

Και πιο καλοπιθύμητα και πιο φανταχτερά

κι από τα κρίνα,

πάσσαρες γοργοσάλευτες, με τ' άσπρα σας φτερά,

μας φέρνετε τ' αγόρια μας απ' τη μεγάλη Αθήνα.

Κι ανοίχτε, λιακωτά, χλωρά, φουντώστε, πασκαλιές,

του πόθου τη σκόλη˙

και σείστε τα μαντήλια σας ανάερα, λιγερές˙

παραμονεύουν οι έρωτες˙ ετοιμαστήτε, μώλοι,

το καλοκαίρι μύρισε˙ προσμένουν οι αμμουδιές

και τα πρυάρια,

πριν έμπης, άθεη χειμωνιά, να γίνουν εκκλησιές˙

οι ερωτεμένοι λειτουργοί και τα φιλιά τροπάρια.

Παύλος Σάμιος - Και με της θάλασσας την αύρα

Το καλοκαίρι πέρασε σαν ρίγος στίχοι: Ναπολέων Λαπαθιώτης, μουσική: Γιώργος Κοστογιώργης, τραγούδι: Αργύρης Μπακιρτζής

ν δέσμη από τριαντάφυλλα - Κώστας Καρυωτάκης Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα είδα το βράδυ αυτό. Κάποια χρυσή, λεπτότατη στους δρόμους ευωδιά. Και στην καρδιά αιφνίδια καλοσύνη. Στα χέρια το παλτό, στ' ανεστραμμένο πρόσωπο η σελήνη. Ηλεκτρισμένη από φιλήματα θα 'λεγες την ατμόσφαιρα. Η σκέψις, τα ποιήματα, βάρος περιττό. Έχω κάτι σπασμένα φτερά. Δεν ξέρω καν γιατί μας ήρθε το καλοκαίρι αυτό. Για ποιαν ανέλπιστη χαρά, για ποιες αγάπες, για ποιο ταξίδι ονειρευτό. [Πηγή: www.doctv.gr]

Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα - Κώστας Καρυωτάκης Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα είδα το βράδυ αυτό. Κάποια χρυσή, λεπτότατη στους δρόμους ευωδιά. Και στην καρδιά αιφνίδια καλοσύνη. Στα χέρια το παλτό, στ' ανεστραμμένο πρόσωπο η σελήνη. Ηλεκτρισμένη από φιλήματα θα 'λεγες την ατμόσφαιρα. Η σκέψις, τα ποιήματα, βάρος περιττό. Έχω κάτι σπασμένα φτερά. Δεν ξέρω καν γιατί μας ήρθε το καλοκαίρι αυτό. Για ποιαν ανέλπιστη χαρά, για ποιες αγάπες, για ποιο ταξίδι ονειρευτό. [Πηγή: Kalwww.doctv.gr]

Ο ειδυλλιακός, αγγελικά πλασμένος κόσμος μας

2025-05-02T08:20:00.003+03:00

Η λυτρωτική άνοιξη για μία ακόμη φορά, έκανε την εμφάνισή της στον μικρό μας τόπο. Τα κρύα είχαν υποχωρήσει για τα καλά και οι περιπατητές των κακοτράχαλων βουνών και λαγκαδιών έκαναν και πάλι την εμφάνισή τους. Εραστές της φύσης όπου οι αισθήσεις τους μπορούσαν να απολαμβάνουν τις εικόνες της οργιώδους βλάστησης, του καθάριου ουρανού, της άστατης θάλασσας,

Η εικόνα είναι δημιουργία της τεχνητής νοημοσύνης

τα πετροβολητά από τα αγριοκάτσικα και το κρώξιμο των όρνεων, το βέλασμα των γύρω κοπαδιών και τα σφυρίγματα των τσοπάνηδων, τις μυρωδιές της αγριολούλουδων που μόνο οι μέλισσες είχαν το προνόμιο να τρυγούν.

Μεταξύ αυτών κι ένα ζευγάρι, νέοι άνθρωποι, με καταγωγή από το νησί, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί σε αυτό εδώ και μια πενταετία. Με τα πόδια τους είχαν οργώσει το νησί, προς κάθε κατεύθυνση, σε κάθε υψόμετρό του. Δύσκολα έβρισκες άλλους, που να γνώριζαν τόσο ολοκληρωμένα τη γεωμορφολογία του νησιού, τη χλωρίδα και την πανίδα του, τα απομεινάρια όσων δημιούργησαν οι μακρινοί μας πρόγονοι, αυτά που κανέναν δεν συγκινούν, διότι βλέπεις, αν δεν ασπρίζει κάπου το μάρμαρο, κανείς δεν τους δίνει σημασία. Θαρρείς και ο πολιτισμός δημιουργήθηκε μόνο γύρω από τις κολώνες κάθε ρυθμού και όχι στους πετρόκτιστους, ερειπωμένους από χρόνια οικισμούς των προγόνων μας.

Εκείνη τη χρονιά εγκαινιάζοντας την περιηγητική τους σεζόν, θα πήγαιναν προς το εκκλησάκι της Αγίας Πολυξένης, κάτω από τον Βούναρο, κοντά στην Ασπροκέφαλο, η οποία ακόμη κρατούσε το χιόνι στην κορφή της. Γνώριζαν ότι στα πλαίσια της αγροτικής οδοποιίας, πρόσφατα είχε γίνει μια διάνοιξη εκεί. Οι έντονες βροχές που προηγήθηκαν σίγουρα θα είχαν ξεπλύνει τη πληγή της γης και σε αυτές τις περιπτώσεις, αν ήταν τυχεροί, ίσως να ανακάλυπταν και κανένα αρχαίο νόμισμα, το οποίο μόνο το έμπειρο μάτι τους μπορούσε να διακρίνει.

Μα εκείνην την ημέρα, αυτό που τους έκανε να παγώσουν όταν έφτασαν εκεί, λίγες εκατοντάδες μόνο μέτρα από το σημείο που άφησαν το αυτοκίνητό τους, ήταν μια τρύπα στην τομή που έκανε η βαριά μπουλντόζα στον λόφο, από την οποία ξεχύνονταν ασπρισμένα κόκαλα, ισχία, χοντροί μηροί, φάλαγγες των χεριών, κυρτά του θώρακα και κρανία.

Οι δύο τους οπισθοχώρησαν για λίγο, κοίταξαν ο ένας τον άλλο με την αγωνία εκείνου που βρίσκεται μπροστά σε μία μη αναμενόμενη κατάσταση, για λίγο μόνο, και στη συνέχεια αποφασιστικά προχώρησαν προς τα εκεί. Διστακτικά στη αρχή έπιασαν τα οστά στα χέρια τους θέλοντας να βεβαιωθούν ότι πράγματι ήταν ανθρώπινα, κοίταξαν με τον φακό του κινητού τους μέσα στην τρύπα και συγκλονίστηκαν αντιλαμβανόμενοι ότι τα κρανία ήταν πολύ περισσότερα από αυτά που μπορούσαν να μετρήσουν και το κυριότερο κάθε μεγέθους. Ακόμα και μωρών. Η ανακάλυψη τους δεν μπορούσε να μείνει κρυφή, ήξεραν πολύ καλά περί τίνος επρόκειτο. Μπροστά τους είχαν έναν ομαδικό τάφο, άγνωστης εποχής, καμία προφορική ιστορία σχετική δεν τους ήταν γνωστή, ποτέ δεν είχαν διαβάσει κάπου για ένα τέτοιο γεγονός στο νησί τους. Από την άλλη καταλάβαιναν ότι τέτοιου είδους εγκλήματα, αν δεν οφείλονται στους κακούς της Ιστορίας, τότε σίγουρα καταχωνιάζονται στα κατάβαθα της ανθρώπινης λήθης.

Αμέσως ειδοποίησαν τις αστυνομικές αρχές του τόπου τους, αυτές κατέφθασαν ασμένως, έκαναν μία πρώτη αυτοψία του χώρου και των ευρημάτων, ειδοποίησαν τον εισαγγελέα της περιοχής, αυτός έδωσε εντολή να φυλαχτεί επί εικοσιτετραώρου ο χώρος μέχρι να φτάσει εκεί με το επόμενο αεροπλάνο της γραμμής. Η περιοχή ορίστηκε με κόκκινη κορδέλα, ένα περιπολικό φύλαγε τον χώρο συνεχώς, απαγορεύτηκε η διέλευση του οποιουδήποτε, μέχρι την επομένη που καταφθάνει ο εισαγγελέας. Βλέπει κι αυτός τα ευρήματα, το θέαμα τον αφήνει έκπληκτο, υπάρχουν εμφανή σημάδια που υποδηλώνουν ότι οι δύστυχοι αυτοί άνθρωποι δολοφονήθηκαν αγρίως, δίνει εντολή για παραπέρα έρευνα. Κάποια από τα οστά μεταφέρονται στην ιατροδικαστική υπηρεσία της περιοχής, ο χώρος συνεχίζει να φυλάσσεται, ο κόσμος αγωνιά, συγχρόνως ακούγεται και η κάθε απίθανη θεωρία περί του μακάβριου ευρήματος, αλλά επί της ουσίας κανένας δεν έχει να συνεισφέρει κάτι σοβαρό. Εκτός, ίσως, από εκείνους που δεν άνοιγαν το στόμα τους να πουν το παραμικρό, που επιδεικτικά το κρατούσαν κλειστό, που φαινομενικά αδιαφορούσαν για το θέμα.

Η ιατροδικαστική υπηρεσία αποφαίνεται ότι τα υπό διερεύνηση οστά ανήκουν σε εποχή που αποκλείουν το οποιοδήποτε έννομο ενδιαφέρον της πολιτείας για αυτά, είναι εκτός της δικαιοδοσίας των δικαστικών αρχών, χρονολογούνται στις αρχές του 19ου αιώνα. Αναρμόδια δηλώνει και η εφορεία Αρχαιοτήτων μιας που πέρα από τα οστά, κανένα άλλο εύρημα δεν υπάρχει για να υποστηρίξει την όποια έρευνά της. Ούτε υπολείμματα ρούχων, ούτε εργαλεία, ούτε όπλα, ούτε αντικείμενα καθημερινής χρήσης... τίποτε. Λες κι αυτοί που τους δολοφόνησαν, να ήθελαν να εξαφανίσουν κάθε ίχνος τους. Ο εισαγγελέας δίνει εντολή ο χώρος να μπαζωθεί, να κλείσει η υπόθεση και να αποδοθεί ο νεοδιανοιχτείς δρόμος στην ελεύθερη πρόσβαση των κατοίκων.

Το νεαρό ζευγάρι που η τύχη το έφερε, να είναι οι πρώτοι που αντίκρισαν το θέαμα των κατάλευκων οστών, που ανήκαν σε κάποιους άμοιρους ή φταίχτες, ποιος ξέρει, το φυσούν και δεν κρυώνει. Είναι σίγουροι ότι ο μικρός τους τόπος κρύβει κάποιο αποτρόπαιο μυστικό, όχι πολύ μακρινό για να έχει διαγραφεί ολότελα από τη μνήμη των ανθρώπων. Είναι σίγουροι ότι κάποιοι γνωρίζουν, ένα τέτοιου είδους ειδεχθές έγκλημα, τόσων ανθρώπων κάθε ηλικίας, δεν γίνεται να μην έχει αφήσει ίχνη πίσω του, απλώς όσοι τυγχάνουν να ξέρουν την όποια αλήθεια, δεν είναι έτοιμοι να μιλήσουν ακόμα, αρνούνται να χαλάσουν την ειδυλλιακή εικόνα, που για τόσα χρόνια έχουν κτίσει τόσο μεθοδικά για τον τόπο τους.

Η ιστορία αυτή θα μπορούσε να έχει συνέχεια. Οι δύο φίλοι, πιθανόν με τη συνδρομή κάποιων πιο εξειδικευμένων συνεργατών, να ψάξουν από μόνοι τους την αλήθεια. Να αναζητήσουν κάποια χαμένη καταγραφή, να ζητήσουν πληροφορίες σε ξένες βιβλιοθήκες, να πιέσουν ώστε αυτοί που πιθανόν γνωρίζουν την αλήθεια, ν' ανοίξουν επιτέλους ο στόμα τους. Θα μπορούσε επίσης κάποιος φιλόδοξος συγγραφέας, του οποίου η φαντασία οργιάζει, να πλάσει μια ιστορία, όπου ο ήρωας της μετά από επίπονες αναζητήσεις σε βιβλιοθήκες, κρύπτες και μοναστήρια, δύσκολες οικογενειακές καταστάσεις, μπορεί να μπερδέψει στην πλοκή και σε καμιά γκομενοδουλειά, σίγουρα θα εντείνει την αγωνία με δολοπλοκίες των κρατούντων και θέτοντας τη ζωή του ήρωα σε κίνδυνο, τελικά να αποκαλύψει την αλήθεια, η οποία σίγουρα δεν θα άρεσε.

Δεν θα άρεσε σε εκείνους, που με νύχια και δόντια, δεν θέλουν να χαλάσουν την εικόνα του ειδυλλιακού, αγγελικά πλασμένου τόπου στον οποίο ζούνε.

Το αηδόνι της KRISTIN HANNAH

2025-04-22T08:38:00.000+03:00

Ως λάτρης της ιστορικής λογοτεχνίας, το προηγούμενο καλοκαίρι διάλεξα για να διαβάσω, το πολυσέλιδο, ιστορικό μυθιστόρημα Το Αηδόνι της Kristin Hannah. Αναφέρεται στην ηρωική ιστορία δύο αδερφάδων, πολύ διαφορετικών μεταξύ τους, της Βιαν και της Ιζαμπέλ, κατά τη διάρκεια της Κατοχής της Γαλλίας στον το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αν και έχει αποσπάσει πολύ καλές κριτικές, αν και η συγγραφέας επιλέγει να δώσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις γυναίκες έναντι των αντρών, όπως έχουμε συνηθίσει για την περίοδο αυτή, αν και η πλοκή του έχει ενδιαφέρον, εμένα δεν κατόρθωσε να με συγκινήσει.

Το μυθιστόρημα πραγματεύεται την αντίδραση των δύο αδερφάδων, όταν η Γαλλία κατακτιέται από από τους Ναζί. Αντιδράσεις εκ διαμέτρου αντίθετες, μιας και η Ιζαμπέλ είναι από χαρακτήρα πολύ πιο ατίθαση και παρορμητική, μια αληθινή επαναστάτρια, ενώ η Βιάν είναι συντηρητική, πολύ πιο μετρημένη και η οποία το μόνο που επιδιώκει, είναι η επιβίωση αυτής, του άντρα και της κόρης της. Εξαιτίας του αντίθετου χαρακτήρα τους, η σχέση τους πάντα οδηγούνταν στα άκρα, συχνά χωρίζουν οι δρόμοι τους, αλλά πάντα, με κάποιον τρόπο, ξανασμίγουν.

Αν κάτι μου κίνησε το ενδιαφέρον σε αυτό το μυθιστόρημα, ήταν ένα ερώτημα το οποίο με τριγύριζε συνεχώς, καθώς το διάβαζα. Ποια από τις δύο τελικά είναι πιο "ήρωας" από την άλλη; Σε κάποιους το ερώτημα αυτό θα είχε απαντηθεί πολύ εύκολα, από την αρχή, δίχως δεύτερες σκέψεις, αλλά από εμένα όχι.

Η Ιζαμπέλ οποία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της Αντίστασης, κινδυνεύει καθημερινά να συλληφθεί με κάθε τραγικό επακόλουθο ή ακόμη και να χάσει τη ζωή της σε κάποια αποστολή, ή η Βιάν οποία είναι αναγκασμένη να υπομένει την κάθε απαίτηση του δυνάστη που εγκαταστάθηκε στο σπίτι της, να διατηρεί χαμηλό προφίλ, να σκύβει το κεφάλι της για να μην διασταυρωθεί η ματιά της με αυτήν του εχθρού, να στήνεται υπομονετικά στην ουρά για ένα κομμάτι ψωμί και λίγου λίπους, μόνο και μόνο για να μην θέσει σε κίνδυνο όχι μόνο τη δική της ζωή αλλά και του παιδιού της; Κι αν η σύγκρουση των συναισθημάτων μου διατηρούνταν μόνο σε αυτό το επίπεδο, αν η συγγραφέας φρόντιζε να τονίσει περισσότερο τη διάσταση αυτή, θα ήμουν απολύτως ικανοποιημένος. Αντί αυτού, η Kristin Hannah προσθέτει στη Βιάν περαιτέρω κλασσική ηρωική δράση, η οποία δυστυχώς έχει ως αποτέλεσμα, η πλοκή του μυθιστορήματος να καταπέσει στο επίπεδο ενός κειμένου, το οποίο θα μπορούσε άνετα να γίνει ένα σχετικό τηλεοπτικό σήριαλ, καλού σίγουρα, αποστερούμενο όμως από το όποιο "βάθος" οφείλει να έχει η καλή λογοτεχνία.

Ένας άλλος λόγος που δεν με ικανοποίησε το παρόν μυθιστόρημα, είναι ο εξής. Όταν έχεις διαβάσει μαρτυρίες, ακόμα και σε μυθιστορηματική μορφή, ανθρώπων που έζησαν εκείνα τα τραγικά γεγονότα από πρώτο χέρι και διαπιστώνεις με πόση δυσκολία, με πόσο πόνο ανακαλούν τα γεγονότα στα οποία οι ίδιοι πρωταγωνίστησαν, είτε ως αντιστασιακοί είτε ως κρατούμενοι στα εξοντωτικά στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί, ξενίζεσαι με την ευκολία που κάποιος τρίτος (στην περίπτωσή μας η συγγραφέας) αναφέρεται στην περίοδο εκείνη. Και περισσότερο σε ξενίζει η ευκολία με την οποία βάζει την ταμπέλα της ηρωίδας στις πρωταγωνίστριες της, όταν οι περισσότεροι αγωνιστές τις περιόδου εκείνης την αρνούνται πεισματικά. Προς επίρρωση των παραπάνω θα πρότεινα να διαβάσει κάποιος του μυθιστόρημα Γραφή ή ζωή του Χόρχε Σεμπρουν .

Τέλος, μου φάνηκε ακατανόητη η επιλογή της, να εξαφανίσει στο τέλος του μυθιστορήματος, τον άντρα της Βιαν, ο οποίος επέζησε από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, κατόρθωσε να γυρίσει στο σπίτι του, προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα της οικογένειας του, και ξαφνικά χάνεται, δίχως καμία αιτιολόγηση από το προσκήνιο. Έναν άντρα τον οποίο αγαπούσε, αγωνίστηκε με κάθε τίμημα να τον βοηθήσει στην αιχμαλωσία του, ξαφνικά γίνεται σκιά, ως που χάνεται δίχως περεταίρω σχολιασμό.

Κλείνοντας θα έλεγα ότι τα γεγονότα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, όπως και κάθε πολέμου, είναι από μόνο τους τόσο δύσκολα και αποκαλυπτικά, τόσο απάνθρωπα και τόσο ακατανόητα, που όποιος νεότερος θέλει να ασχοληθεί μαζί τους λογοτεχνικά, καλό θα ήταν να αφήσει κατά μέρους κάθε φτιαχτή ηρωική διάσταση των ηρώων του και να επικεντρωθεί περισσότερο στην τραγική καθημερινότητά τους, στην κάθε μέρα επιβίωσης που μετρούσαν και στην αναζήτηση της πολυπόθητης ειρήνης.

ΤΟΥ ΜΥΑΛΟΥ ΤΑ ΓΥΡΙΣΜΑΤΑ

εξομολόγηση της Helene Gremillon... μητρότητα και έκτρωση

Τόμας Στερνς Έλιοτ

ΕΡΤ και Πολιτισμός

Κατερίνα Γώγου, η τέλεια αντίθεση...

Η ζωή κύκλους κάνει. (διήγημα)

Στο Περιγιάλι το κρυφό... από ερωτικό, βαθιά πολιτικό!

Ο Καποδίστριας του Σμαραγδή

Χειμώνας

Ορκισμένη της Rene Karabash

Το κορίτσι με τα μαύρα ( Έλλη Λαμπέτη )

Η Γιορτή - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

Το θαύμα - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

Η Προσμονή - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

Η ανάμνηση - Χριστούγεννα σε τέσσερις πράξεις!

Η Τεχνητή Νοημοσύνη: Δημιουργία και ηθική.

Ένα από τα πιο συζητημένα θέματα μέσα στο 2025, ήταν η διείσδυση της Τεχνητής νοημοσύνης ( ΑΙ ) στον πολιτισμό, αλλά και τη λειτουργία της κοινωνίας μας.

Poll# Ολύμπιανς

Η Βουλγάρα (διήγημα)

Νίκος Φλώρος, ένας διεθνώς καταξιωμένος γλύπτης μας....

Ουδείς προφήτης στον τόπο του; Ή κάτι βαθύτερο το οποίο η άρνηση της όποιας αιτιολόγησης του προσβάλει όχι μόνο τον καλλιτέχνη, αλλά και όλους εμάς!

Η Κάσος και η Κάρπαθος κατά τον 19ο αιώνα.

Στα παπούτσια των άλλων της Μαρίας Κανελλάκη

Η Παλαιστίνη και το Ισραήλ

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι...

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι του Οδυσσέα Ελύτη

...σώμα του καλοκαιριού, γλυκό καμένο...

Ο ειδυλλιακός, αγγελικά πλασμένος κόσμος μας

Το αηδόνι της KRISTIN HANNAH

Ο πόλεμος τίποτε το ηρωικό δεν έχει, εκτός κι αν μιλάμε για το Χόλυγουντ και τους μύθους που φροντίζει να κτίζει.