سایت خبری تحلیلی کلمه https://www.kaleme.com سایت خبری تحلیلی کلمه Wed, 26 Aug 2026 03:39:46 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.7.2 به این رفتار قرون‌وسطایی و این ظلم حقیرانه پایان دهید https://www.kaleme.com/1405/06/04/klm-278243/ Wed, 26 Aug 2026 03:39:46 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278243 به این رفتار قرون‌وسطایی و این ظلم حقیرانه پایان دهید. همراهان سرافراز مردم، میرحسین موسوی و زهرا رهنورد را فوری و بدون قیدوشرط آزاد کنید. گفتید «منابع موثق» خبر داده‌اند که پزشکیان پرونده حصر را دنبال کرده و شعام دستور آزادی داده است. هر چند روز یک‌بار هم خبر پایان حصر را منتشر و تکرار کردید؛ اما طبق معمول، خبری نشد. واقعاً از چه می‌ترسید که نه اراده تصمیم‌گیری دارید و نه قدرت اجرای آن را؟ پس از شانزده سال، پایان دادن به این حصر غیر قانونی و ظلم آشکار کمترین کاری است که می‌توانید انجام دهید.

]]> نمونه‌ای از نقشه راه https://www.kaleme.com/1399/02/05/klm-278236/ Fri, 24 Apr 2020 16:15:38 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278236 بازهم درباره اصلاح ساختاری (۷) / پایانی – نمونه‌ای از نقشه راه
سیدعلیرضا حسینی‌بهشتی

این آخرین یادداشت از سلسله یاداشت‌هایی است که در آن تلاش کردم تحلیلم را به‌عنوان یک معلم فلسفه سیاسی از منظر اندک توشه‌ای که از این دانش دارم، و دل‌نگرانی‌ام را به‌عنوان یک شهروند از منظر وضعیت نگران‌کننده‌ای که در آن قرار داریم، بیان کنم. بدیهی است که سخن درباره هر یک از موضوعاتی که در شش یادداشت گذشته آمد بسیار است، اما در این واپسین یادداشت، می‌خواهم نشان بدهم که آن بخش از طرح اصلاح ساختاری نظام جمهوری اسلامی که از طریق تحول و اصلاح قانون اساسی انجام‌پذیر است، آرزویی برآورده‌شدنی است. تحقق هر تحولی نیازمند نقشه راهی است که چارچوب اقدامات عملی را نشان دهد. ادعای این را ندارم و نمی‌توانم داشته باشم که آنچه در اینجا به طور بسیار فشرده و کلی مطرح می‌کنم تنها یا حتی بهترین نقشه راه ممکن است، بلکه تنها نمونه‌ای است برای نشان دادن رابطه نظر و عمل. وگرنه، واقعیت این است که خود ترسیم نقشه راه هم نیازمند هم‌اندیشی‌ میان صاحبنظران است و طرح آن از عهده یک نفر خارج است.

نقشه راه پیشنهادی که در اینجا ارائه می‌شود بر پنج پیش‌فرض استوار است و به‌دنبال آن، ده شرط برای برداشتن گام‌های عملی خواهد آمد.

پیش‌فرض‌ها:

  1. باید اذعان کرد که نظام کنونی با انسداد سیاسی روبرو شده است. دوقطبی و چندقطبی شدن حکومت و جامعه سیاسی (متشکل از شهروندان)، موجب پیدایش شکاف عمیق بی‌اعتمادی میان دولت و ملت از یک سو، و میان پیروان گفتمان‌های مختلف موجود در جامعه، از دیگر سو شده است. کتمان این واقعیت و تداوم پنهان‌کاری یا تمسک به بمباران‌های تبلیغاتی به‌مثابه یافتن ترمزی که نظام را از تاختن در بن‌بست برهاند نیست، بلکه در بهترین صورت، برابر با به تعویق انداختن زمان برخورد با انتهای بن‌بست است.
  2. باید اذعان کرد که شیوه‌ای از سیاست‌ورزی‌ که راه نجات از روند فرسایشی کنونی میان نیروهای سیاسی موجود در جامعه ایران را در دستیابی به حاصل جمع صفر جستجو می‌کند، به‌رغم مهندسی‌های گوناگون و صحنه‌آرایی‌های مختلف توسط کانون‌های قدرت، راه به‌جایی نبرده و نخواهد برد. آنهایی که با سوء استفاده از ابزارهای مهندسی سیاسی همچون نظارت استصوابی، نهاد انتخابات را از کارکرد انتخابی‌اش‌ انداخته‌اند تا در غیاب رقیبان به یکدست‌سازی آرایش صحنه قدرت بپردازند فراموش کرده‌اند که ده سال پیش هم چنین تجربه‌ای رخ داد، اما پس از گذشت اندک زمانی، دوستان و رفیقان دیروز یکدیگر را به انحصارطلبی و ایجاد «جریان‌های انحرافی» متهم ساختند و تسویه حساب‌ها به شکل‌گیری نوع جدیدی از ملوک‌الطوایفی در ساختار قدرت انجامید.
  3. همگان باید اذعان کنند که تنها راه بازگشت، یا روی آوردن، به شاهراه پیشرفت، ایجاد تعادل پایدار میان نیروی فرادستان و فرودستان و تعادل ماندگار میان حکومت و شهروندان است.(برای توضیح بیش‌تر به کتاب «راه باریک آزادی» مرجعه شود)
  4. رویه حذف «دیگری» و «خودی و ناخودی» کردن‌های مستمر، ناشنیده ماندن و حاشیه‌نشینی افراد و اقشار بسیاری را به‌دنبال داشته است که سرانجامی جز بروز و ظهور اشکال متنوع خشونت ندارد، در حالی که فرهنگ ما ایرانیان بر سنت مدارا استوار گردیده است. به‌یاد داشته باشیم که در زندگی دسته‌جمعی، «پیروزی ما در چیزی نیست که شکست دیگری را در بر داشته باشد».
  5. هدف، یافتن «اجماعی همپوش» (و نه انطباق صد درصد) میان پیروان الگوهای زیستی گوناگون ایران‌زمین بر یک چارچوب همکاری اجتماعی عادلانه از طریق هم‌اندیشی ملی (گفتگو برای دستیابی به توافق نظر) با تکیه بر خصلت عقلایی عرصه عمومی است.

اگر بر این پنج گزاره توافق نظر داشته باشیم، آنگاه می‌توان با در نظر گرفتن شروط زیر به برداشتن گام‌های عملی فکر کرد:

  1. هم‌اندیشی ملی نیازمند فضای باز سیاسی است تا همه شهروندانی که راه برون‌رفت از وضعیت موجود را نه در براندازی بلکه در اصلاح ساختاری و بنیادین جستجو می‌کنند، صرف نظر از مکاتب گوناگون فلسفی، دینی و اخلاقی که بدان پایبند هستند، ضمن محترم شمرده شدن هویت‌شان، بتوانند بدور از تبعیض‌ (دینی، مذهبی، قومی، جنسیتی و … ) در محیطی آرام و امن با یکدیگر وارد گفتگو و تعامل گردند.
  2. برای گفتگوی عمومی و هم‌اندیشی ملی، وجود فضای رسانه‌ای فارغ از سانسور و خودسانسوری ضروری است. گفتگو نیازمند فضای هم‌دلی و ارائه نقد اجتماعی مشفقانه است، نه عرصه آتشبار توپخانه رسانه‌ای یا رسانه‌های توپخانه‌ای.‌
  3. گردن نهادن به ضرورت یک «دوران گذار» از سوی همه نیروها و دیدگاه‌ها به‌عنوان مقدمه ضروری شکل‌گیری اجماع همپوش.
  4. پایبندی همه طرف‌های گفتگو به اصول و شروط منصفانه برای گفتگو، و پذیرش گفتگو نه برای نفس گفتگو، بلکه برای دستیابی به اجماعی همپوش.
  5. پایبندی به نگاه به گذشته با نگرش «تاریخ به‌مثابه عبرت» و نه «تاریخ به‌مثابه محکمه». «جور دیگر باید دید، دیده ها را باید شست. تا کی جنگ و نفرت این دوزخ هر جایی؟ زیر باران باید رفت، کینه ها را باید شست.»
  6. پایبندی اخلاقی و صادقانه به اصل «فراموش نمی‌کنم، اما می‌بخشم» در برخورد با ستم‌هایی که در گذشته صورت گرفته، در عین کوشش برای یافتن راه‌های جبران، تا جایی که مقدور باشد. «در عفو لذتی است که در انتقام نیست.»
  7. التزام عملی به پاسداشت از استقلال کشور: «این یک اختلاف خانوادگی است و بیگانگان را بدان راهی نیست.»
  8. حفظ بی‌طرفی نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی در قبال روند گفتگو و هم‌اندیشی ملی.
  9. دستیابی به یک برنامه زمان‌بندی‌شده برای اجرای گام به گام اصلاح ساختاری قانون اساسی از طریق تشکیل مجلس مؤسسانی که از رهگذر انتخاباتی رقابتی، منصفانه و آزاد، در برگیرنده گسترده‌ترین طیف ممکن از الگوهای زیستی رایج در این مرز و بوم باشد.
  10. التزام عملی همه گروه‌ها و افراد به برنامه همیاری ملی و نظارت عمومی بر اجرای آن و تن در دادن به رأی اکثریت شهروندان ضمن حفظ حقوق اقلیت؛ «میزان، رأی ملت است.»

به‌خوبی می‌دانم که هر یک از این شروط ده‌گانه نیازمند تشریح و تفصیل است. به‌خوبی می‌دانم که در وضعیتی قرار داریم که پیشنهاداتی از این دست به‌عنوان «خیالپردازی» و «آرمانشهرگرایی» مورد طعن قرار خواهد گرفت. اما واقعیت این است تاریخ زندگی بشری مملو است از آرمان‌هایی که نخست بیان شده‌اند و در پی آن، خوست عمومی برای تحقق‌شان شکل گرفته و به‌سان نیرویی مقاومت‌ناپذیر، تحولات را رقم زده است. از همین روست که ضمن آرزوی همراهی و بلکه پیشگامی حکومت و حاکمان، نباید در انتظار اقدام صاحبان قدرت ماند. تاریخ جنبش‌های مدنی مسالمت‌آمیز و عاری از خشونت نشان داده‌ که بیان بی‌لکنت حق و پیگیری بی‌وقفه حق‌خواهی و حق‌مداری، دیر یا زود به‌بار می‌نشیند. می‌دانم که بسیاری چنین کاری را قصه‌خوانی خواهند شمرد، اما به‌قول مایکل والزر، آدمی موجودی است «قصه‌گو»، و قصه ناکامل گفتن بهتر از قصه نگفتن است. می‌دانم که امواج نومیدی، جامعه ایرانی را فرسوده و خسته کرده است، اما ادامه زندگی بدون امید هم، حتی به اندازه‌ لحظه‌ای، مرگی است خودخواسته. می‌دانم که «امید، بذر هویت ماست.»

منبع: وبسایت نویسنده

]]> دورانِ کرونا https://www.kaleme.com/1399/02/05/klm-278234/ Fri, 24 Apr 2020 15:56:11 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278234 حسین رفیعی

«کرونا»، ویروس جدیدی است که خیلی چیزها در مورد آن مجهول و نادانسته است:

الف- دارو و واکسن‌ ندارد. معلوم نیست که آیا واکسن و داروی درمان آن ساخته خواهد شد؟ و تا کی این کار ممکن خواهد شد؟ بطور عادی در آمریکا، هر داروی جدید پس از طراحی به طور متوسط، ۱۵ سال و ۷۰۰ میلیون دلار، زمان و هزینه لازم دارد. البته در حالت عادی، طراحی و ساخت دارو تا زمان تولید، محرمانه است و از مالکیت شرکت سرمایه‌گذار، خارج نمی‌شود.شرایط کرونا متفاوت است. چین، ساختار RNA آن را پس از کشف در اختیار جهانیان گذاشت تا همه برای ساخت دارو و واکسن آن فعال شوند و امروز در ده‌ها آزمایشگاه، شب و روز روی آن کار می‌کنند. ولی اینکه تقلاهای این آزمایشگاه‌ها به نتیجه خواهد رسید و یا کی به نتیجه خواهد رسید، معلوم نیست. آنچه گفته می‌شود، حدس و گمان است. نتیجه آنکه ممکن است بشر تا مدت‌های مدیدی گرفتار آن باشد. داروهای موجودی که روی آن تأثیرگذار هستند و عملکرد نسبی دارند،[مانند کورتون در آزمایشگاه خانم فیروزه بنی‌صدر و یا داروهای مبارزه با مالاریا]، درمان قطعی ندارند و به پروتکل درمانی تبدیل نشده‌اند.

ب- موتاسیون و جهش ژنتیکی آن معلوم نیست. ممکن است پس از کشف دارو و واکسن ویروس فعلی، جهش در ژن‌های(RNA) آن پیدا شود که واکسن و داروی جدیدی را طلب کند و این پدیده ممکن است بارها تکرار شود.

ج- از ایمنی بدن مبتلایان اطلاعی در دست نیست. آیا پس از مبتلا شدن هر فرد و آنتی بادی‌هایی(پادتن‌ها) که برای مقابله با ویروس به طور طبیعی و خودجوش در بدن انسان تولید می‌شوند، مانند سایر بیماری‌ها، بدن فرد مبتلا در مقابل حمله آینده این ویروس، ایمن می شود؟

د- به هر حال زمینه کاری گسترده‌ای برای شرکت‌های دارویی در جهان ایجاد شده است که همچون داروهای سرطان، ایدز، پارکینسون، MS، وایگرا، بیماری‌های قلبی-عروقی و … بازار پرسودی برای آینده شرکتی خواهد بود که زودتر، این دارو و واکسن را بسازد.

نتیجه‌گیری: کرونا، تا سال‌هایی که نمی‌توان پیش‌بینی کرد، بشر کره خاکی را درگیر خواهد کرد. عوارض اقتصادی، اجتماعی، روانی، جمعیتی و تمدنی آن معلوم نیست. آنچه تا کنون پیش آمده نشان از تحولات عمیقی کشورها در آینده دارد. آنچه تاکنون مشهود است:

۱- دیجیتالیزه شدن جهان است؛ کار از راه دور، و در خانه که کاهش شدید صنعت حمل و نقل و مصرف نفت را به دنبال خواهد داشت. چیزی که کشورهای پیشرفته خیلی سریع دارند به آن عادت می‌کنند و تکنولوژی ارتباطات و دیجیتالی کردن زندگی خود را سریع به پیش می‌برند و زیرساخت‌های آن را به سرعت تولید می‌کنند. این کشورها خواهند توانست عواقب اقتصادی-اجتماعی کرونا را راحت‌تر تحمل کنند و به پیشرفت خود ادامه دهند.

۲- کشورهای عقب‌مانده مانند ایران، در این رقابت، عقب خواهند ماند. شکاف میان کشورهای پیشرفته و عقب‌مانده، بیشتر خواهد شد. مگر کشورهایی که مدیریت و توانایی مالی کافی داشته باشند؛ مانند چین، برزیل، و …

در ایران که مسائل اساسی چون دموکراسی، وحدت دولت-ملت، رواداری، حقوق بشر و … هنوز حل نشده‌اند، عقب‌ماندگی و بحران‌های متعاقب کرونا، بسیار بیشتر خواهد بود. ممکن است ایران و کشورهای شبیه آن، دیگر موقعیتی برای پیشرفت و توسعه بدست نیاورند و برای همیشه به کشورهای حاشیه‌ای جهان پیشرفته تبدیل شوند.

۳- مزیت‌های کنونی کشورها به سرعت تغییر خواهند کرد. نفت، جمعیت و … جای خود را به تکنولوژی‌های دیجیتال، بیوتکنولوژی، بیوشیمی، پزشکی، مهندسی پزشکی، … و به طور کلی به علم و تکنولوژی خواهند داد. اگر کشورهایی مثل ایران با داشتن نفت ،و یا چین و هند با مزیت جمعیت‌شان می‌توانستند بخشی از رقابت با کشورهای پیشرفته را در جهان داشته باشند، در آینده این مزیت‌های طبیعی، بسیار کمرنگ شده و مزیت‌ها به نیروهای انسانی هوشمند تغییر خواهند کرد. فرار مغزها پررنگ‌تر و فرار سرمایه‌ها کمرنگ‌تر خواهند شد. «انسان هوشمند»، گرانیگاه جهان پیشرفته آینده خواهد شد.

۴- دیجیتالیزه شدن جهان در مقطع کنونی، مهم‌تر، سریع‌تر و مؤثرتر از کشف ماشین بخار، هسته اتم، تلفن و تلگراف، هواپیما، کشتی‌های اقیانوس‌پیما، رادیو و تلویزیون، کشف میکروب، مواد شوینده، آنتی‌بیوتیک‌ها و … جهان را تغییر خواهد داد. در جهان جنوب، از جمله ایران، کشوری می‌تواند نجات پیدا کند که اولاً تغییر را فهم کند و ثانیاً به سرعت خود را مجهّز به سلاح تغییر کند. کشورهای پیشرفته صنعتی کنونی، هم تغییر را زودتر فهمیده و خواهند فهمید و هم امکان تجهیز خود به سلاح تغییر را دارند و از خود «انعطاف» نشان خواهند داد و «تطبیق» را خواهند پذیرفت.

]]> مادری که سهمش از سفره انقلاب شش شهید بود! https://www.kaleme.com/1399/02/05/klm-278232/ Fri, 24 Apr 2020 08:32:55 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278232 حسین نقاشی

سکینه واعظی مادر شهید اصفهانی که شش نفر از اعضای خانواده خود را پیش و پس از انقلاب اسلامی ۵۷ تقدیم ایران کرد، به فرزندان شهیدش پیوست.

برای او تنها همین عکس در قاب‌ها برایِ مهرورزی مادرانه باقی مانده بود و برایِ دیگران،همایش‌ها و نمایش‌هایی به نام فرزندان شهید او و دیگر شهیدان تا جاه‌ها و مال‌هایشان محافظت و افزایش یابد!

تا از آزادی، عدالت، دموکراسی و انقلاب مستضعفین تنها لفاظی‌هایش بماند و به جای اینکه سفره‌ی انقلاب برای همه ملت پهن و گشوده شود، رانت‌خواری و ویژه‌خواری و ارادت سالاری و چاپلوسی و ریاکاری جای شایستگی و تخصص و تعهدِ به ایران و ملت را بگیرد!

وقتی آرمان و شعار هر انقلابی از «همه با هم برابرند» به «همه باهم برابرند، امّا برخی برابرترند» تغییر مسیر داد، سفره انقلاب جای نشستن آدم‌های محدودی میشود و سهم “سکینه واعظی”ها و همه‌ی “غیرخودی‌ها”، فقط همین عکس‌های مانده در قاب‌ها…

]]> همۀ راه‌حل ها به بازداشت ختم می‌شود! https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278222/ Thu, 23 Apr 2020 18:42:04 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278222 احمد زیدآبادی

فردی که نوشیدن ادرار شتر را تبلیغ می‌کرد بازداشت شده است.
خب، چرا بازداشت؟ اصل این کار به اندازۀ کافی او را در چشم مردم مجازات کرده است!
متأسفانه در اینگونه موارد، بخشی از افکار عمومی نخستین خواسته‌شان، برخورد قضایی و بازداشت طرف است، همان بخشی که معمولاً نسبت به بازداشت دیگران معترض است!

بازداشت اصولاً باید در موارد بسیار نادری اتفاق افتد نه اینکه به صورت رویه‌ای عادی درآید! در کشور ما اما گویی هیچ راه‌حلی جز بازداشت به ذهن حکومت و حتی فعالان سیاسی نمی‌رسد.

برای نمونه، فردی به دلیل ساخت ویدئوی بارش بادمجان از آسمان تهران بازداشت می‌شود. بعد افراد جامعه در حمایت یا مخالفت با بازداشت او به دو دسته تقسیم می‌شوند تا اینکه کارِ فرد دیگری به نوشیدن ادرار شتر و تبلیغ آن می‌رسد. در این میان، آنها که مخالف بازداشت سازندۀ ویدئوی بارش بادمجان بوده‌اند پا به میدان می‌گذارند و خواستار بازداشت نوشندۀ ادرار شتر می‌شوند با این منطق که: مگر نوشیدن ادرار شتر چه کم از ساخت ویدئوی بارش بادمجان دارد که او را بازداشت می‌کنید و این یکی را نه؟ تا سرانجام اینکه نوشندۀ ادرار شتر هم بازداشت می‌شود!

گویی بین جناح‌های سیاسی و عقیدتی کشور ما اصل بازداشت مشکلی ندارد، فقط مهم این است که فرد بازداشتی شیوه زندگی و افکارش به آنها نزدیکی دارد یا ندارد! از همین رو نوعی مسابقه برای تحریک قوۀ قضائیه به ورود به هر امر بی‌ربطی شکل گرفته است که نتیجۀ آن بازداشت های پیاپی و به زحمت انداختن خانواده‌های افراد است.

در همه جای دنیا معمولاً متهمی را بازداشت می‌کنند که حضورش در جامعه مال و جان مردم را به مخاطره اندازد! حال ساخت ویدئوی بارش بادمجان و خوردن ادرار شتر و ده‌ها عمل مشابه یا مغایر آن از جمله اظهارنظرهای سیاسی، جان و مال کدام شهروند را به خطر می‌اندازد که ضررتی برای بازداشت مرتکبان آنها پیش آید؟

شاید گفته شود تبلیغ نوشیدن ادرار شتر به خطر انداختن جان شهروندان است. اما این نوعی سفسطه است چرا که اولاً بدون بازداشت هم می‌توان آن اقدام را خنثی کرد؛ ثانیاً اگر سطح شعور برخی از افراد جامعۀ ما تا بدان حد سقوط کرده که از تبلیغ نوشیدن ادرار شتر بدان کار ترغیب می‌شوند، علت این مشکل را باید در نوع فرهنگ سازی عمومی در کشور جستجو کرد نه آدمی که شاید خود قربانی این گونه فرهنگ سازی باشد!

]]> نیروی «ایمان» و «عمل» https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278226/ Thu, 23 Apr 2020 18:39:38 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278226 رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم نیروی عمل به شناخت و یقین را در انسان بیدار کرد. در سایه آن وجدان آدمی به‌قدری نیرومند گردید که در برابر آن، قدرت هزاران پلیس و صدها دادگاه و ده‌ها حکومت ناچیز به‌شمار می‌آمد به برکت همین نیروی درونی بود که وقتی یکی از اصحاب مرتکب عمل زنا می‌شد، سراسیمه به ‌محضر رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم شرفیاب شده عرض می‌کند: یا رسول‌الله! مرا (توسط اجرای حد) پاک گردان. رسول گرامی صلی‌الله‌علیه‌وسلم چهره‌اش را برمی‌گرداند، ولی او بار دیگر در برابر آن‌حضرت صلی‌الله‌علیه‌وسلم قرار گرفته و جملۀ یادشده را تکرار می‌کند. رسول‌الله‌ صلی‌الله‌علیه‌وسلم دوبارۀ از وی اعراض می‌نماید، او مجدداً در برابر سیمای مبارک رسول صلی‌الله‌علیه‌وسلم قرار گرفته و جملۀ یادشده را تکرار می‌کند، در این زمان رسول اکرم صلی‌الله‌‌علیه‌وسلم جهت حصول اطمینان درصدد تحقیق برمی‌آید تا مبادا بیماری روانی بر وی مستولی شده باشد. پس از جست‌وجو مشخص می‌شود که از جنبۀ روانی، کاملاً در وضعیت سالم و مطلوبی به‌سر می‌برد و تنها نیروی وجدان و ترس از عذاب اخروی او را وادار به اعتراف و آماده جهت پذیرفتن کیفر نموده است.

باید پرسید این چه نیرو و قدرتی است که بدون هیچ زور و اکراه و حکم قاضی وی را به حضور رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌کشاند و از آن‌حضرت صلی‌الله‌علیه‌وسلم اجرای حد شرعی درخواست می‌کند؟!، مسلماً این نیروی قدرتمند درونی چیزی جز «ایمان» نمی‌تواند باشد.

امروز میلیون‌ها مرد و زن تحصیلکرده وجود دارند، ولی متأسفانه علم و دانش‌شان آنها را از انجام کارهای زشت بازنمی‌دارد. حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم سه گوهر گران‌بهای «علم صحیح»، «یقین کامل» و «ایجاد انگیزۀ عمل» را به جهانیان عرضه داشت.

به جرأت می‌توان گفت هیچ‌کس احسانی همچون احسان پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم به جهان و جهانیان عرضه ننموده است. جا دارد که همۀ انسان‌های جهان برخود ببالند که در نوع آنها انسانی پیدا شده که مایۀ افتخار و سربلندی انسانیت است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منبع: کتاب «به سوی مدینه»/ تألیف: علامه سید ابوالحسن علی ندوی رحمه‌الله/ ترجمه: مولانا محمدقاسم قاسمی و مولانا عبدالقادر دهقان

]]> بیانیه مؤسسه علامه سید محمد حسین فضل الله (ره): جمعه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹٬ اول ماه رمضان است https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278217/ Thu, 23 Apr 2020 18:36:39 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278217 بیانیه مؤسسه علامه سید محمد حسین فضل الله (ره): جمعه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹٬ اول ماه رمضان است

بیانیه دفتر شرعی مؤسسه علامه مرجع سید محمد حسین فضل الله (ره)

درباره آغاز ماه مبارک رمضان ۱۴۴۱ هـ

بسمه تعالی

هلال ماه رمضان ۱۴۴۱ هـ (اقتران مرکزی) در روز پنجشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ ش در ساعت ۰۲:۲۶ به وقت جهانی یعنی در ساعت ۰۵:۲۶ صبح به وقت تابستانی بیروت متولد می‌شود.

رؤیت هلال در بعد از ظهر روز پنجشنبه به این گونه است:

۱. همان طور که در تصویر بالا دیده می‌شود، در مناطق سبز رنگ با چشم غیرمسلح و به راحتی ممکن است.

۲. به شرط این که هوا صاف باشد و بیننده متخصص، ممکن است در مناطق صورتی رنگ دیده شود؛ مانند برخی از مناطق آمریکای شمالی و جنوبی.

۳. در مناطق سورمه‌ای رنگ با چشم مسلح دیده می‌شود.

طبق مبنای فقهی علامه مرجع سید محمد حسین فضل الله (ره) که معتقد است که اگر رؤیت هلال در هر منطقه از مناطق جهان ممکن شد، به شرط این که بخشی از شب را با آن مشترک باشیم، ماه آغاز شده است و در این باره دیدن با چشم غیرمسلح و مسلح فرقی ندارد. علاوه بر این برای کسانی که ماه شعبان را در روز ۶ فروردین ۱۳۹۹ ش آغاز کرده‌اند، سی روز ماه شعبان تمام می‌شود، بنابراین روز جمعه، ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ ش اول ماه مبارک رمضان است.

در این که روز جمعه، ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ ش اول ماه مبارک رمضان باشد میان مناطق شرقی و غربی تفاوتی نیست. پس آغاز ماه یکی است؛ زیرا همه این مناطق با مناطق رؤیت بخشی از شب را مشترک هستند. چون رؤیت در برخی از مناطق آمریکای شمالی و جنوبی و بخش بزرگی از آفریقا ممکن است.

اما در بعد از ظهر روز جمعه همان طور که در تصویر پایین به رنگ سبز معلوم شده است، هلال به راحتی و با چشم غیرمسلح در اغلب مناطق جهان دیده می‌شود.

نکته: خوب است اشاره شود که اگر قائل به وحدت افق و اشتراک بخشی از شب با مناطق رؤیت باشیم، آغاز ماه در روز جمعه، ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ ش با مبنای علمی که قائل به اعتبار رؤیت با چشم غیرمسلح است، نیز توافق دارد؛ زیرا هلال در برخی از مناطق آمریکای شمالی و جنوبی دیده می‌شود.

از خداوند متعال می‌خواهیم که این ماه را مایه خیر، برکت و رحمت برای امت اسلامی قرار دهد و به ما توفیق روزه‌داری، عبادت و طاعت عنایت فرماید و این بلا را از همه ما برطرف کند و عافیت و سلامت را روزی ما بگرداند. انه سمیع مجیب.

دفتر شرعی مؤسسه علامه مرجع سید محمد حسین فضل الله (ره)

بیروت؛ ۲۰ شعبان ۱۴۴۱ هـ برابر با ١٣/۴/٢٠٢٠ م

]]> ستاد استهلال اهل‌سنت: فردا (جمعه) سی‌ام شعبان است https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278223/ Thu, 23 Apr 2020 18:36:22 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278223 ستاد استهلال مرکزی اهل‌سنت در اطلاعیه‌ای اعلام کرد، با توجه به عدم رؤیت هلال ماه مبارک رمضان در غروب پنجشنبه (۴ اردیبهشت ۱۳۹۹) فردا جمعه (۵ اردیبهشت) سی‌ام شعبان‌ است.

ستاد استهلال مرکزی اهل‌سنت که دفتر آن در دارالعلوم زاهدان است، در این اطلاعیه آورده است: «ستاد مرکز استهلال اهل‌سنت در دو گروه به همراه نمایندگان نهاد رهبری استان [سیستان‌وبلوچستان] غروب امروز پنجشنبه مؤرخه ۴ /۲ /۱۳۹۹ هـ.ش جهت رصد رؤیت هلال ماه رمضان در کوه‌های اطراف زاهدان مستقر شدند و در پرتو محاسبات علمی دقیق به رصد هلال ماه مبارک رمضان پرداختند، اما هلال ماه رمضان رؤیت نشد و فردا سی‌ام شعبان‌المعظم است.»/سنی‌آنلاین

]]> پارادوکس‌های حامیان سیاست خارجی نظام https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278219/ Thu, 23 Apr 2020 16:08:04 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278219 امین بزرگیان

‌‏نظام سیاسی مستقر حامیان جدیدی پیدا کرده است. کسانی که مخالف یا منتقد سیاست‌های داخلی حکومت و سرکوب‌های سیاسی بالاخص سرکوب احزاب اصلاح طلب هستند اما از سیاست‌های خارجی نظام دفاع می‌کنند. این گروه از پارادوکس‌های نظری عمیقی رنج می‌برند:

‏اول) این گروه، منتقد غرب و آمریکا هستند و معتقدند که باید در برابر آمریکا به نفع منافع ملی مقابله کرد. مسأله اصلی این است که سیاست خارجی ایران در منطقه، الگو برداری از سیاست دولت آمریکاست. راسک وزیر امور خارجه دولت هری ترومن می‌گفت: «ما در ویتنام از خودمان دفاع می‌کنیم.» کسینجر در توضیح حمله آمریکا به افغانستان و عراق صحبت از مرزهای استراتژیک کرد و گفت، مرز ما جایی است که دشمنان‌مان هستند. اسرائیل در رسانه‌های غربی و نهادهای بین‌المللی با تمام قوا در حال تبلیغ این ایده بوده است که ما حق نفوذ به داخل خاک سوریه را داریم، در خطریم زیرا که ایران به چهل کیلومتری مرز ما رسیده است. دقیقا شبیه آنچه حکومت ایران پروپاگاند می‌کند. در حقیقت مخالفان آمریکا، حامیان ایدئولوژی آن در ایران هستند. در واقع عاشقان آمریکا. اگر معتقد به اینجور مداخلات هستید و امنیت ملی را اینگونه تعریف می‌کنید، هم‌فکر بوش و دستگاه سیاست خارجی‌اش هستید. من خب منتقد ایدئولوژی آمریکا هستم.

‏دوم) در زمان مداخله ایران در سوریه، یمن، عراق، لبنان و…گروهی معتقد بودند که ایران نباید در جنگ و کشتار دیگران شریک شود. اما حامیان می‌گفتند «سیاست جای این حرف‌های رمانتیک نیست. مسأله قدرت است. ایران دارد با تهدید شدنش مقابله می‌کند و این مرز استراتژیک ماست». اما به محض اینکه آمریکا و غرب از قدرت زورش علیه ایران استفاده می‌کند، دستگاه‌ها و گفتارها به سمت این حرف می‌روند که در حال ستم بر ما هستند. این دوگانگی باعث از بین رفتن حساسیت بسیاری از مردم نسبت به تحریم و قلدربازی‌های آمریکا شده است.

سوم) این گروه به‌وضوح با تحریف وقایع و تاریخ، این ادعا را می‌کنند که نظام برای جنگ با داعش به سوریه رفت. اما واقعیت اینست که حکومت چندین ماه پیش از ظهور داعش برای کمک به اسد برای سرکوب مخالفان حکومت اسد به آنجا رفت و این دهشت را ساخت. کسی نمی‌تواند نقش غرب و عربستان را در سوریه انکار کند، اما همه ما میدانیم که ایران نیز در سوریه، از پیش از داعش و گروه‌های تندرو به جلاد سوری چه کمک‌هایی کرده. این را نمی‌توان پشت چیزی پنهان کرد. اگر این چیزها پنهان شدنی بود عربستان هم می‌توانست نقشش در بحرین را پنهان کند. سرکوب مردمی که اسد را نمی‌خواستند و قتل عام آنها برای قرن دوازدهم نیست که یادمان برود. چگونه می‌توان مخالف سرکوب سیاسی حکومت در قبال منتقدان بود اما از همین کار توسط او برای اسد چشم پوشید و حمایت کرد؟

‏چهارم) از جذابیت‌هاى گفتمان امنیت براى دولت‌ها اینست که با موضوع امنیت می‌توان ساختار پلیسى، سرکوب و خشونت را بطور اقناع پذیرى براى مردم توجیه کرد. همه ساختارهاى منظم و دقیق سرکوب دولتى در دوران مدرن، باموضوع امنیت پیوند خورده‌اند. آلمان هیتلرى یک پیام داشت: آلمان از درون و بیرون در تهدیداست. اساساً امروزه ساختن یک هژمونى بر دو پایه استواراست: نان واقتصاد/ جان وامنیت. با این دو دولت مدرن می‌تواند آزادى را با موافقت همگان تحدید کند. دولت مدرن ایران، ما را در دوگانه سپاه-داعش می‌گذارد. دولت فرانسه دوگانه تروریسم- وضعیت اضطرارى می‌سازد. فکرِ آزادی ترسناک است به این دلیل که «احساس ایمنی» را تضعیف می‌کند. آزادی یعنی برهم خوردن مناسبات موجود. این ترس خود را در هر دوره در قالب ‏کلمات و عباراتی نشان می‌دهد. بیراه نیست که محافظه‌کاران مدام بحث «امنیت» را پیش می‌کشند، زیرا آن‌ست که تنها می‌تواند اشتیاق آزادی را فرو بنشاند. پس اساساً می‌بینیم چگونه حامیان سیاست خارجی ایران با محوریت امنیت ملی در حال کمک به سرکوب داخلی‌اند. زمان زیادی می‌گذرد که روشن شده ‏آنچه برای هیات حاکمه در اولویت است نه امنیت مردم که امنیت نظام است. از زمان سرکوب معترضان سوری تا دقت موشکی در عین‌الاسد تا سرنگونی هواپیما، آلودگی هوا، کیفیت اتومبیل، امنیت مالی و جانی کارگران و معلمان و همه و همه شاهدی بر هیچ بودن “امنیت ملی” است.

]]> حکومت فلّه‌ای! https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278214/ Thu, 23 Apr 2020 15:14:49 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278214 محمدجواد اکبرین

۲۰سال پیش در چنین روزی دستور توقیف مطبوعاتِ منتقد صادر شد. پیش از دستور، دهها هزار بسیجی و دانش‌آموز را در مصلای تهران جمع کردند؛ رهبری برای آنکه بتواند یک شبه و بدون محاکمه، از شرّ مطبوعات خلاص شود نیاز به جمعیت و حمایت داشت و چون از پیامدهایش نگران بود به مانوری باشکوه از هواداران نیاز داشت. آن روز چنان فله‌ای بسیجی و دانش‌آموز از سراسر کشور جمع کردند که یادشان رفت ظرفیت مصلای تهران را بسنجند! تعدادی دانش‌آموز زیر دست و پا کشته شدند. در تلویزیون گفتند و بر سنگ قبرشان نوشتند «شهدای راه ولایت».

آن روز هم خامنه‌ای مثل تمامِ ۳۰سال رهبری‌اش از «دشمن» گفت: «دشمن به‌جای رادیوها آمده در داخل کشور ما پایگاه زده! بعضی از این مطبوعاتی که امروز هستند، پایگاههای دشمن‌اند؛ ده، پانزده ‌روزنامه، گویا از یک مرکز هدایت می‌شوند». بعد از سخنرانی‌اش روزنامه‌ها و مجلات منتقد تعطیل شدند و میرحسین موسوی در توصیفی ماندگار، آن را «توقیف فله‌ای مطبوعات» نامید.

کمتر از ۱۰سال پس از این ماجرا، معترضان انتخابات ۸۸ را به بازداشتگاه غیرقانونیِ کهریزک بردند و آنها را به همان قاضی سپردند که ۲۰سال پیش روزنامه‌ها را هم به او سپرده بودند. او بلد بود چگونه «فله‌ای» حذف کند. برای او فرقی نداشت سوژه حذف، کاغذ روزنامه‌ها باشد یا تنِ آدم‌ها.

قاضی سعید مرتضوی، اگرچه برای توقیف فله‌ای روزنامه‌ها جایزه و ارتقاء گرفت اما در قتل فله‌ایِ آدم‌ها بدشانسی آورد؛ چون یکی از قربانیان، خود را در بازجویی و شکنجه معرفی نکرده و نگفته بود فرزند یک سرداران نظام است. سرانجام در پرونده شکایت آن سردار در قتل فرزندشان «محسن روح‌الامینی»، مرتضوی به اتهام معاونت در قتل عمد به ۵ سال حبس محکوم شد، هرچند زندانش در دادگاه تجدید نظر به دلیل «اظهار ندامت» به ۲ سال تقلیل داده شد و بعد از گذران دو سوم از محکومیتش آزاد شد. بعدها قاضی حیدری‌فر، دیگر متهمِ جنایت کهریزک در مصاحبه ۲۲مهر۹۶ با روزنامه شرق گفت: «من به وظیفه خودم در دفاع از نظام و حریم ولایت عمل کرده‌ام/اگر می‌دانستم پسر آقای روح‌الامینی در آن جمع است او را به احترام پدرش آزاد می‌کردم/اما فرزندش زمان بازجویی، هویت خود را کتمان کرده بود».

«حکومت فله‌ای» مردم را نیز «جمعیت گله‌ای» می‌بیند؛ اگر بگویند «چشم» می‌شوند ملت بزرگ، اما اگر بپرسند «چرا» می‌شوند فتنه‌گرانِ کوچک و سزاوار توقیف یا مرگ.

عکس: قبر یکی از جان‌باختگان دیدار با ولایت/اردیبهشت۷۹/مصلای تهران

https://www.instagram.com/p/B_Uop2EoTG1/?igshid=bwkz6ma83enj

]]> پیام شیخ‌الاسلام مولانا عبدالحمید: مسلمانان میانمار، هند و چین را دریابید/ نباید روابط اقتصادی و سیاسی با بعضی از کشورها باعث شود مسئولان کشورمان دست از حمایت مسلمانان مظلوم بکشند و رفتاری منفعلانه داشته باشند https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278212/ Thu, 23 Apr 2020 15:09:29 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278212 شیخ‌الاسلام مولانا عبدالحمید با صدور بیانیه‌ای نسبت به وضعیت اسفبار مسلمانان در میانمار، هند و چین ابراز نگرانی کردند و از سران کشورهای اسلامی و سازمان‌های فعال در زمینه‌ی حقوق بشر خواستند از نفوذ خود برای جلوگیری از ظلم و ستم بر مسلمانان مظلوم و تحت فشار استفاده کنند.

به گزارش سنی‌آنلاین به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر امام‌جمعه‌ی اهل سنت زاهدان، در بخشی از این بیانیه آمده است: «سلسله‌ی مشکلات مسلمانان ستمدیده‌ی میانمار، هند و چین همچنان ادامه دارد و با وجود محکومیت اقدامات نژادپرستانه از سوی مجامع جهانی، رهبران این کشورها به آزار و اذیت مسلمانان ادامه می‌دهند.»

مولانا عبدالحمید ضمن ابراز نگرانی از شرایط سخت پناهجویان مسلمان روهینگیا در کشورهای همسایۀ میانمار، خواستار «اِعمال فشار بر دولت میانمار جهت رعایت حقوق اقلیت مسلمان روهینگیا» شدند.

در بخشی دیگر از این بیانیه خطاب به رهبران کشورهای اسلامی آمده است: «آنچه بر مسلمانان هند و چین می‌گذرد، بر کسی پوشیده نیست. نباید روابط حسنه‌ی کشورهای اسلامی با چین یا هند باعث شود در مورد مشکلات برادران و خواهران دینی خود سکوت اختیار نمایند.»

امام‌جمعه‌ی اهل سنت زاهدان تصریح کرده‌اند: «همانگونه که از بدو پیروزی انقلاب اسلامی ایران، جمهوری اسلامی حمایت از مظلومان و مستضعفان را راهبرد خود اعلام کرده است؛ نباید روابط اقتصادی و سیاسی با بعضی از کشورها باعث شود مسئولان کشورمان دست از حمایت مسلمانان مظلوم بکشند و رفتاری منفعلانه داشته باشند.»

مولانا عبدالحمید در پایان از سران کشورهای اسلامی، مجامع بین‌المللی و سازمان‌های فعال حقوق بشری خواستند برای بهترشدن شرایط مسلمانان در میانمار، هند و چین با جدیت بیشتری تلاش کنند.

]]> هیچ مشکل چون فراق یار نیست… https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278210/ Thu, 23 Apr 2020 13:31:45 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278210 امروز سیزدهمین روزی است که از آن شب هولناک و پر اضطراب می‌گذرد؛ سیزده روز بی‌خبری و استیصال در نبود دوستانمان گذشت،
علی یونسی و امیرحسین مرادی رفیقان یک‌رنگ و عزیزان جانمان بودند،

دوستانی که در آن هفت سال تحصیل‌مان در دبیرستان علامه حلی، کسی جز رنگ محبت و گرمای صداقت و زلالی وفا در آنان ندید.
نخبگانی که در راه اعتلای نام میهن سخت تلاش کردند و توانستند افتخار بی‌افریند…

اما امروز هیچ خبری از آنان نیست، هیچ نهادی پاسخگوی اجحافی که در حق آنان رفت و خون به ناحقی که از فرق علی جاری شد نیست…

هیچ کس لب نمی‌گشاید بگوید آخر به کدامین جرم و به کدامین ستم نکرده‌ای این دو نهال باغ آینده ایران را اینچنین ددمنشانه و سنگدلانه شکستید و پر پر کردید؟!

دی ماه گذشت، گفتیم خطای انسانی بوده است، اندوه سنگین قلبمان را گذاشتیم و گذشتیم، بد به دل راه ندادیم که خدای ناکرده نخبه‌کشی، طریقت و منش این ستم‌پیشگان است!

اما گویی تکرار این ستم‌ها معنای دیگری برایمان نمی‌سازد، و اثبات همان مدعای حقی است که پایمال ویرانگران شد.
آری! علی جان و امیرحسین عزیز!

سیزده روز بی‌خبری سینه‌های‌مان را مالامال از درد و اندوه کرده است،
درد فراق شما و سوگواری بر ظلمی که در حق نخبگان میهن محنت می‌رود…
بازگردید که آینده را با شما خواهیم ساخت

]]> مشاور اشرف غنی: اگر نسخه حکومت مشارکتی شفابخش است، چرا برای موسوی و کروبی تجویز نشد https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278207/ Thu, 23 Apr 2020 13:15:22 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278207 حضور محمد ابراهیم طاهریان، نماینده ویژه ایران در امور افغانستان در یک هفته گذشته در افغانستان و دیدار آن با رهبران این کشوربا واکنش‌های همراه بوده است.

آقای طاهریان در یک هفته گذشته با اشرف غنی، رئیس جمهوری،عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی پیشین، عبدرب الرسول سیاف، از رهبران جهادی، حنیف اتمر، سرپرست وزارت خارجه، حمدالله محب، مشاور امنیت ملی ،صلاح الدین ربانی، وزیر خارجه پیشین، محمد محقق، کریم خلیلی و سایر رهبران سیاسی افغانستان دیدار کرده است.

آقای طاهریان در دیدارش با محمد محقق، معاون ریاست اجرایی پیشین که دیروز، سه شنبه (دوم ثور/اردیبهشت) انجام شده، گفته “ایران خواستار یک توافق و تفاهم معقول و عادلانه بین دو تیم پیشتاز انتخاباتی و آنچه را که موجب ثبات و آرامش و شکوفایی گردد، میباشد.”

در واکنش به این دیدارها شاه حسین مرتضوی، مشاور ارشد فرهنگی، رئیس جمهوری افغانستان در صفحه فیسبوک خود نوشته که “کشورهای همسایه برای ما نسخه حکومت مشارکتی را تجویز می‌کند. اگر این نسخه شفابخش است چرا آقای احمدی نژاد برای میرحسین موسوی و مهدی کروبی تجویز نکرد؟ “

]]> اعتراض انجمن دفاع از آزادی مطبوعات به حکم قضایی کیوان صمیمی: به صدور احکام غیرحقوقی پایان دهید https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278204/ Thu, 23 Apr 2020 13:14:23 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278204 بنام خدا
در شرایطی که همهٔ اذهان درگیر مشکل پیچیده، خطیر و خطرناک بیماری همه گیر کروناست و در شرایطی که تمام قوا و نهادهای کشوری، لشکری و نهادهای مدنی غیر دولتی همهٔ همّ خود را مصروف مقابله با این بلیهٔ بنیادبرانداز کرده اند، بخش ویژهٔ دستگاه قضایی همچنان مشغول رصد و پیگرد کنشهای سیاسی و مدنی و سپس به هر بهانه مترصد محاکمه و مجازات کنشگران دلسوزیست که امنیت و آزادی و رفاه خود را سرمایهٔ پیشگیری از سیلهای بنیادبرانداز و زلزله های ویرانگر کرده اند. ظاهرا این قصهٔ پر غصه در ایام همه گیری کرونا نیز پایانی ندارد. نمونهٔ اخیر آن صدور حکم غیابی پنج سال حبس برای آقای کیوان صمیمی رئیس انجمن دفاع از آزادی مطبوعات است که روان هر ناظر منصف را می آزارد.

این وضعیت آنجا تاسفبارتر و شگفت انگیزتر میشود که به جرایم استنادی این حکم غیر حقوقی و مصلحت سوز توجه شود. از جمله جرایم کیوان صمیمی برای تحمل پنج سال حبس سردبیری ماهنامهٔ ایران فرداست که با مجوز وزارت ارشاد و استعلام از وزارت اطلاعات و قوهٔ قضائیه همچنان در حال انتشار است. جرم دیگر وی تشکیل یک حزب به زعم قاضی غیرقانونی است. حزبی که بیست و دو سال پیش و با طی تشریفات قانونی از کمیسیون ماده ۱۰ احزاب مجوز گرفته است. باقی جرایم نیز به همین قیاس از حقوق حقهٔ مدنی است که به صراحت قانون اساسی همهٔ شهروندان از آنها برخوردارند.

انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ضمن اعتراض به این حکم شگفت آور از مسئولان عالی دستگاه قضا میخواهد با اینگونه بی تدبیری ها که هم خلاف قانون و دور از شان دستگاه قضا و هم خلاف مصلحت خود نظام است مقابله کنند و برای جلوگیری از صدور چنین احکام غیر حقوقی چاره ای بیندیشند.

به گمان ما این روزها کشور و حتی خود نظام و قوای عالیه اش آن اندازه مشکل و مسئله برای رسیدگی قضایی دارند که علی القاعده نباید نوبت به اتهام سردبیری یک نشریهٔ قانونا در حال انتشار برسد.

انجمن دفاع از آزادی مطبوعات امیدوار است هر چه زودتر اولا در این حکم عجیب و ثانیا در این روندهای ناسالم غیر قضایی تجدید نظر جدی صورت بگیرد.

۱۳۹۹/۰۲/۰۳
انجمن دفاع از آزادی مطبوعات

]]> مسیح علی‌نژاد: در محاکمه برادرم به عملکرد من پرداخته شده https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278203/ Thu, 23 Apr 2020 13:12:02 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278203 مسیح علی نژاد، روزنامه نگار و فعال سیاسی می گوید بخش عمده ای از جلسه محاکمه برادرش، علی رضا علی نژاد به عملکرد او اختصاص داشته است.

خانم علی نژاد با اشاره به پست اینستاگرامی سعید دهقان، وکیل علی رضا علی نژاد، دستگاه قضایی ایران را به “گروگانگیری و شکنجه روانی برادرش” متهم کرد.

علی رضا علی نژاد که نویسنده و ویراستار است، دوم مهرسال گذشته در خانه اش دستگیر شد و از آن زمان در بازداشت موقت به سر می برد و در بند ۲ الف زندان اوین زندانی است.

سعید دهقان، وکیل آقای علی نژاد در اینستاگرام از برگزاری نخستین جلسه دادگاه او پس از هشت ماه بازداشت خبر داده است.

آقای دهقان نوشت: “در جلسه اول دادگاه بخشی از وقت دادگاه به عملکرد خواهر موکل، مسیح علی نژاد اختصاص یافت و تذکر و تحذیر ما مبنی بر تمرکز بر روی پرونده اتهامی شخص موکل، حریم خصوصی و یا نامربوط است، خیلی هم تاثیر نداشت و جز تجدید جلسه دادگاه و ادامه بلاتکلیفی در شرایط برزخی و سخت بازداشت موقت.” به نوشته آقای دهقان جلسه دوم دادگاه دوم تیر برگزار می شود.

مسیح علی نژاد در گفت و گو با بی بی سی، اقدام قاضی مقیسه در پرداختن به عملکرد او در دادگاه برادرش را “وقیحانه و ظالمانه” دانست.

خانم علی نژاد با اشاره به نوشته وکیل علی رضا علی نژاد گفت:‌ “برادر بی گناه من را به خاطر خواهرش بازداشت کرده اند.” خانم علی نژاد گفت: “این ظالمانه است که یکی از اعضای خانواده یک خبرنگار ایرانی مقیم خارج از کشور برای مدتی طولانی زندانی بوده که هیچ، به خاطر عملکرد این خبرنگار دادگاهی هم شده است.” این نخستین بار نیست که یکی از اعضای خانواده مسیح علی نژاد به خاطر عملکرد او مورد اقدام قضایی قرار می گیرد. به گزارش سازمان عفو بین الملل، زرین بادپا، مادر مسیح علی نژاد نیز قبلا به مدت دو ساعت مورد بازجویی قرار گرفته بود.

خانم علی نژاد از سازمان های حقوق بشری و گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد خواست “این اقدام را که به مثابه گروگان گیری است، به شدت محکوم کنند وگرنه سکوت آنها خطر تکرار این نوع اقدام را برای دیگر خبرنگاران و فعالان مدنی ایرانی ساکن خارج از کشور را به همراه خواهد داشت که چون حکومت به آنها دسترسی ندارد به سراغ اعضای خانواده هایشان برود.” خانم علی نژاد می گوید از وضع برادرش در زندان بی خبر است ولی نگران ابتلای او به ویروس کرونا است “و تمام وجودش از این نگرانی می لرزد.”/ بی‌بی‌سی

]]> تاثیر چهار دهه ‘اسلامی کردن دانشگاه’ بر ‘پایان نامه‌ها’ https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278193/ Thu, 23 Apr 2020 09:14:13 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278193 حسین باستانی

چهار دهه است که در تقویم رسمی ایران، دوم اردیبهشت به عنوان “روز انقلاب فرهنگی” ثبت شده. چهل سال پیش در چنین روزی، حکومت ایران روند “تصفیه” دانشگاه‌ها از هزاران دانشجو و صدها استاد منتقد را برای “اسلامی کردن” آموزش عالی آغاز کرد. در پی این تصمیم دانشگاه ها از ۱۵ خرداد ۱۳۵۹ تعطیل شدند، تا ۲۷ آذر ۱۳۶۱ که “روز وحدت حوزه و دانشگاه” نام گرفت.

مفهموم و نام “انقلاب فرهنگی” در ایران، تحت تاثیر حکومت چین بود که در۱۹۶۶، حرکتی به همین نام را برای حذف نیروهای منتقد یا رقیب کلید زد و بخشی کلیدی از آن، “تصفیه” محیط های آموزش عالی و تعطیلی دانشگاه ها بود. در سال های رهبری آیت الله خمینی، فرایند معروف به “اسلامی کردن دانشگاه‌ها” با تشکیل موسسات جدید آموزش عالی برای پرورش اساتید و دانشجویان همسو با حکومت، گزینش عقیدتی دانشجویان، برقراری سهمیه های تحصیلی و مسلط کردن مدیران سیاسی و روحانیون بر دانشگاه‌ها ادامه پیدا کرد. در دوره رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، همین روند با تغییراتی ادامه یافت که از جمله، شامل افزایش نقش نظامیان در دانشگاه ها در مقایسه با دهه اول انقلاب می‌شد.

با گذشت چهار دهه از انقلاب فرهنگی، البته طیفی از دانشگاه ها و بسیاری از اساتید و دانشجویان ایرانی، هنوز در حد قابل قبولی به تولید علم می پردازند و بسیاری از این تولیدات از کیفیت بالایی برخوردارند. با وجود این فرایند “اسلامی کردن دانشگاه ها”، توام بوده با توسعه تولیدات دانشگاهی ایدئولوژیک و بدبینی فزاینده به آنچه “علوم غربی” نامیده شده که این فرایند، در حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی نمود داشته است.

گزارش حاضر، با پرهیز از هرگونه رویکرد تحلیلی، به مرور فهرست‌وارِ مجموعه‌ای از پایان نامه‌های تولید شده در موسسات آموزش عالی ایران در یک دوره نمونه (۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸) و در شش موضوع نمونه می‌پردازد. موضوعاتی که اگرچه لزوما مرتبط نیستند، اما در یک چیز اشتراک دارند: اینکه متاثر از اولویت های حکومت در چهارمین دهه “اسلامی کردن دانشگاه ها” به نظر می‌رسند.

نمونه: طب اسلامی/ سنتی

در ۱۹ دی ۹۸، محمدرضا شمس اردکانی مدیرکل دفتر طب ایرانی و مکمل خبر از تاسیس “۷ دانشکده و ۱۳ گروه طب سنتی در کشور” از سال ۱۳۸۶ به بعد داد. آیت‌الله خامنه‌ای شخصا از حامیان این روند بوده و در سخنانی در ۱۴ شهریور ۱۳۸۹، با اشاره به اخبار مرتبط با تشکیل “دانشکده‌ طب سنتی” گفته “این برای من یک مژده است”. حسین تبریزیان که شاگردانش او را “پدر طب اسلامی” می نامند و به تازگی به خاطر تجویز مداواری کرونا با “روغن بنفشه” خبرساز شده، بر پیشانی پایگاه اطلاع رسانی خود جمله ای از آقای خامنه ای را قرار داده که حکایت دارد “دغدغه امروز من طب اسلامی و ایرانی است”.

در چنین فضایی، غیرمنتظره نیست که توجه به طب سنتی، که برخی مدافعانش آن را طب اسلامی یا ایرانی هم می نامند، در پایان نامه های دانشگاهی یک دهه اخیر رواج محسوسی داشته باشد. پایان نامه هایی که منتقدان طب سنتی معتقدند ممکن است در قالب مقالات دانشگاهی قابل ارائه باشند، ولی در قابلیت پذیرش آنها به عنوان تز دکترا یا کارشناسی ارشد تردید وجود دارد.

برای آشنایی با حال و هوای کلی این پایان نامه ها، مرور عناوین برخی از آنها در مورد تاثیرات درمانی گیاهان خاص، که عمدتا به مقطع دکترا و بعضا به مقطع کارشناسی ارشد مربوط می شوند، مفید خواهد بود:

  • “تبیین اختلالات عملکرد جنسی مردان در طب ایرانی و بررسی اثر فراوردۀ عسل و زنجبیل بر اختلال نعوظ”، (دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۹۷)
  • “تبیین انزال زودرس از دیدگاه طب سنتی ایران و بررسی تأثیر ژل میخک بر آن” (دانشگاه شاهد، ۱۳۹۸)
  • “اثر بخشی فراورده میوه بِه بر تهوع و استفراغ بارداری از دیدگاه طب سنتی” (دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۱۳۹۲)
  • “تبیین یبوست عملکردی بالغین از دیدگاه طب سنتی ایران و تعیین اثر داروی پنیرک بر آن” ( دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۱۳۹۴
  • “تبیین حافظه در طب سنتی ایرانی و بررسی اثر مویز در تقویت حافظه دانشجویان” (دانشگاه شاهد، ۱۳۹۸)
  • “کارآزمایی بالینی فرآورده تهیه شده از تخم گیاه گشنیز بر اساس طب سنتی بر سیر بالینی بیماران مبتلا به سردرد” (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۳)
  • “تبیین ضعف بینایی در طب ایرانی و بررسی تاثیر قطره داخل بینی روغن بنفشه بادام بر روی بیماری خشکی چشم” (دانشگاه شاهد، ۱۳۹۸)
  • “تبیین سهر(بی خوابی) و بررسی اثر روغن بنفشه بادام روی بیخوابی مزمن بیماران ۱۶تا۵۰ ساله” (دانشگاه شاهد، ۱۳۹۱)
  • “بررسی اثر شربت میوه زالزالک در مقایسه با پلاسبو در کنترل علائم بیماری ریفلاکس”، (دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۱۳۹۴)
  • “بررسی اثر رایحه‎درمانی با گل سرخ بر کیفیت خواب کودکان دارای اختلال خواب” (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۶)
  • “بررسی اثر پوست درخت عناب بر بهبود آفت‌های دهانی” ( دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۱۳۹۵)
  • “تبیین اثر تغذیه بر بیماری افراط طمث (منوراژی) در طب سنتی ایرانی و مقایسه مصرف خوراکی پوست انار و مفنامیک اسید دردرمان آن” ( دانشگاه شاهد، ۱۳۹۸)
  • “تبیین قَرحه از دیدگاه طب سنتی ایران و بررسی اثر فرآورده های موضعی مورد و انار بر زخم دیابتی” (دانشگاه شاهد، ۱۳۹۸)

البته در کنار مواردی از نوع فوق، طیفی از پایان نامه های مرتبط با طب سنتی، نه به تاثیر گیاهان خاص، که به مفاهیم کلی تر ارتباط دارند. از قبیل:

  • “بررسی ابعاد نظری خلط سودا بر اساس مبانی طب سنتی ایران” (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۱)
  • “آداب خوردن و آشامیدن از منظر دین و طب سنتی” (دانشگاه علوم حدیث، ۱۳۸۹)
  • “تبیین اعراض نفسانی در طب سنتی ایران” (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۲)
  • “رابطه بین میزان شیوع آسیب‌های ورزشی با مزاج ورزشکاران از دیدگاه طب سنتی ایرانی در ورزش‌های سنگین و سبک” (دانشگاه بین‌المللی امام رضا، ۱۳۹۴)
  • “تبیین روح حیوانی و روح نفسانی در منابع طب سنتی ایران و مطالعه بالینی آن در بیماران” (دانشگاه علوم پزشکی ایران،۱۳۹۲)
  • “نقش طب اسلامی در درمان بیماری گوارشی مبتنی بر روایات شیعه” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۵)
  • “بررسی حجیت و اعتبار احادیث طبی از دیدگاه شیخ صدوق” (دانشگاه حکیم سبزواری، ۱۳۹۷)

برخی از پایان نامه های مرتبط با طب سنتی یا اسلامی، در زمان خود به شدت خبرساز شده اند. مثلا “ارزیابی اثر تلاوت سوره حمد بر سلول‌های سرطان پروستات” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد زرقان، ۱۳۹۶)، یا “اثر دهانشویه عنبرنسارا بر پلاک میکروبی، در یک مطالعه کارآزمایی بالینی دوسوکور” (دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۹۶) [توضیح آنکه عنبرنسارا، مدفوع الاغ است.]

نمونه: پایان نامه های مربوط به “یهود”

مجموعه ای از پایان نامه های تولید شده در دانشگاه های ایران در یک دهه اخیر، علیه نژادی خاص -مشخصا: نژاد یهود- هستند. منظور از این گروه تولیدات دانشگاهی، نه پایان نامه های علیه اسرائیل یا صهیونیسم، که آنهایی است که به صراحت ضد یهودیان هستند. مثلا این پایان نامه های کارشناسی ارشد:

  • “ویژگی های قوم یهود در تفسیر المیزان” ( جامعه المصطفی العالمیه، ۱۳۹۷)
  • “جلوه های ذلت یهود از دیدگاه قرآن و عهدین” ( دانشگاه اصوال الدین، ۱۳۹۳)
  • “علل و ریشه‌های انحرافات اجتماعی قوم یهود در قرآن و احادیث” ( دانشگاه رازی کرمانشاه، ۱۳۹۲)
  • “جنگ روانی در تقابل با یهود از منظر قرآن”، (دانشگاه یاسوج، ۱۳۹۴)
  • “تحلیل ویژگی های اجتماعی یهود در قرآن” ( جامعه المصطفی العالمیه، ۱۳۹۷)
  • “تحلیل صهیونیسم براساس ویژگیهای قوم یهود در قرآن” (دانشگاه علوم و معارف قرآن ایلام، ۱۳۹۷)
  • “بررسی تحلیلی انحرافات یهود و ریشه‌یابی آن در قرآن” (دانشگاه علوم و معارف قرآن قم،۱۳۹۰)
  • “ساختار معنایی سوره حشر با محوریت نفاق و یهود” ( دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۴)
  • “ساختار معنایی سوره جمعه با محوریت شناخت یهود (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۵)
  • “جنگ نرم یهود با اسلام از بعثت تا پایان عصر اموی” (دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد شاهرود، ۱۳۹۰)
  • “استراتژی قرآن در برخورد با یهود” (دانشگاه پیام نور، ۱۳۹۰)

لازم با یادآوری نیست که نمونه های فوق، پایان نامه هایی هستند که در یک دهه اخیر تهیه و دفاع شده اند، وگرنه تهیه چنین پایان نامه هایی، پیش از آن هم در مقاطع کارشناسی ارشد و بعضا دکترا معمول بوده است. پایان نامه هایی از قبیل: “الگوسازی قرآن کریم در مواجهه با یهود” (دانشگاه اصول الدین، ۱۳۸۸)، “بررسی مبانی کلامی سلطه یهود بر جهان”، (دانشگاه قم، ۱۳۸۳)، “قرآن و نبرد با یهود” (دانشگاه اصول الدین، ۱۳۸۶)، “تفرقه‌انگیزی یهود در قرآن و انطباق آن با صهاینه” (دانشگاه قم،۱۳۸۸)، “پیامبر و یهود از هجرت تا رحلت” (دانشگاه اصول الدین، ۱۳۸۲) و “بررسی قوم یهود در بستر تاریخی نزول آیات قرآن” (دانشگاه قم،۱۳۸۷).

نمونه: پایان نامه های مربوط به شیطان و جن

در بازه زمانی مورد بررسی، تعداد قابل توجهی پایان نامه دانشگاهی در مورد جن و شیطان یا علوم غریبه تهیه شده اند. البته بخشی از این پایان نامه ها، به تاثیرات اجتماعی باور به چنین موضوعاتی در ایران و جهان مربوط می شوند که درواقع به بررسی آسیب های اجتماعی می پردازند. ولی بخشی دیگر، عمدتا در مقطع کارشناسی ارشد، از زاویه اعتقادی به این موضوعات پرداخته اند. به عنوان نمونه:

  • “بررسی آراء و اندیشه‌های جهان شناختی آیت الله مصباح یزدی پیرامون عرش، کرسی، ملائکه، جن و شیطان” ( دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۵)
  • “شیطان و شیطان شناسی از دیدگاه امام خمینی” (دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد قم، ۱۳۹۵)
  • “بررسی آیه ۱۸ سوره مبارکه جن در تفاسیر به ترتیب تاریخی و تحلیل روایات و شبهات پیرامون آیه” (دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۴)
  • “تحلیل آرای مفسران فریقین درباره‌ القائات شیطانی بر پیامبران با محوریت آیات ۵۲ و ۵۳ سوره حج” (جامعه المصطفی العالمیه، ۱۳۹۷)
  • “تحلیل شیوه های فریب شیطان در قرآن و حدیث ومقایسه آن با شیوه های فریب هالیوود” (دانشگاه اصول الدین، ۱۳۹۴)
  • “خصوصیات شیطان در قرآن و انطباق آن با نظام لیبرالیسم” (دانشگاه اصوال الدین، ۱۳۹۴)
  • “تحلیل شیطان گرایی جدید از فضای مجازی” (دانشگاه معارف اسلامی قم، ۱۳۹۳)
  • “بررسی نفوذ شیطان بر روی انسان و راه‌های مقابله با آن در آیات و روایات با محوریت المیزان” ( دانشگاه ملایر،۱۳۹۵)
  • “شیوه های نفوذ شیطان در انسان و راهکارهای مقابله با آنها در صحیفه سجادیه” (دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۹۷)
  • “راه‌های جلوگیری از وسوسه‌های شیطانی با تکیه بر صحیفه سجادیه” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۲)
  • “پیامدهای ولایت شیطان” (دانشکده اصول الدین، ۱۳۹۴)
  • “تصویر آفرینی قرآن از جن و ملک” (دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۷)
  • “ساختار معنایی سوره جن با محوریت هدایت و ایمان و بررسی تطبیقی آن میان دو طایفه انس و جن” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۶)
  • “جن و رابطه آن با انسان” (دانشگاه خوارزمی، ۱۳۹۵)
  • “نحوه تعامل جن و انس از منظر قرآن و روایات” (دانشکده علوم حدیث،۱۳۹۳)

نمونه: پایان نامه های مربوط به “حضرت یونس”

بخشی از پایان نامه های مورد بررسی در یک دهه اخیر، به موضوعاتی مرتبط می شوند که -فارغ از آنکه به چه دردی می خورند یا نمی خورند- پرداختنِ موردی به آنها در دانشگاه های ایران دور از انتظار نیست. ولی حجم انبوه افرادی که با پرداختن به هر یک از این موضوعات، مدارکی چون کارشناسی ارشد یا بعضا دکترا گرفته اند، نامتعارف به نظر می رسد. به عنوان تنها یک بررسی موردی، می توان به پایان نامه های زیر اشاره کرد که مثلا در مورد یک پیامبر خاص یعنی “حضرت یونس” و سوره ای که به نام اوست ارائه شده اند. با این توضیح که پایان نامه های مشابه، در مورد تعداد بسیار زیادی از پیامبران یا چهره های مذهبی دیگر هم تولید شده اند:

  • “ساختار شناسی و کشف فضای نزول و غرض سوره یونس” ( دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۸)
  • “تفسیر تطبیقی روایی ۴۵ آیه‌ اول سوره‌ی مبارکه‌ یونس در مهمترین تفاسیر فریقین” (دانشگاه علوم حدیث،۱۳۹۱)
  • “بررسی تصویرسازی قصه های قران در دهه معاصر؛ مطالعه موردی حضرت یونس” (دانشگاه تربیت مدرس،۱۳۹۷)
  • “جایگاه تاریخی و الهیاتی حضرت یونس در قرآن کریم و کتاب مقدس” (دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۹۵)
  • “بررسی آموزه های هدایتی سوره یونس در تفسیر المیزان” (دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، ۱۳۹۷)
  • “تحلیل انسجام آیات سوره مبارکه یونس با تأکید برتفاسیر النظم الدررفی تناسب الایات و السور، فی ظلال القرآن الکریم، مجمع
  • البیان ، المیزان، نمونه، تسنیم” (دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۹۶)
  • “بررسی ساختاری و محتوایی سوره‌ یونس در قرآن کریم” (دانشگاه علوم و معارف قرآن میبد، ۱۳۹۷)
  • “تفسیر روائی سوره یونس بر پایه آثار علامه مجلسی: گونه شناسی، ارزش گذاری، پیام‌ها ونکات تفسیری” (موسسه آموزش
  • عالی علامه مجلسی، ۱۳۹۵)
  • “ارزیابی تطبیقی روایات معصومان با اقوال لغویان در مفردات سوره ی یونس” ( دانشگاه قم، ۱۳۹۳)
  • “شبهات درباره حضرت یونس در تفاسیر فریقین؛ پاسخ‌ها و رویکردها” (دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۵)
  • “میزان کارآمدی نظریه بلاغت سامی در تبیین نظم سوره یونس” (دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، ۱۳۹۷)
  • “تحلیل تفسیری تشبیهات و استعاره‌های قرآنی سوره‌های مبارک یونس و هود” (دانشگاه قم،۱۳۹۴)
  • “ارزیابی تطبیقی روایات معصومان با اقوال لغویان در مفردات سوره یونس” (دانشگاه قم، ۱۳۹۲)
  • “ارتباط اسماء و صفات الهی مذکور در پایان آیات با محتوای آیات: سوره های توبه، یونس، هود و یوسف” (دانشگاه علوم و معارف قرآن قم، ۱۳۹۲)
  • “پژوهشی در تصویرسازی قصص قرآن با تأکید بر قصه های نوح، یوسف و یونس” (دانشگاه الزهرا، ۱۳۹۲)

نمونه: پایان نامه‌های مربوط به آیت‌الله خامنه‌ای

انبوهی از پایان نامه های دانشگاهی یک دهه اخیر، در مورد دیدگاه های آیت الله خامنه ای هستند. اینکه در ایران پایان نامه هایی در ارتباط با دیگاه های های شخص اول حکومت تهیه شود، حتما غیرمنتظره نیست. ولی بسیاری از این پایان نامه ها عملا چیزی جز مرور تحسین آمیز جملات آقای خامنه ای نیستند و بیشتر به متن های تبلیغی شباهت دارند تا پایان نامه های دانشگاهی. طیفی از پایان نامه های زیر -و البته نه همه- را می توان در همین گروه طبقه بندی کرد که بیشترشان در مدرک کارشناسی ارشد و بخشی در مقطع دکترا بوده اند. برای ارائه تصویری بهتر از حال و هوای پایان نامه ها، صفات و القاب به کار رفته در عناوین آنها عینا نقل شده اند:

  • “تحلیل مستندات قرآنی و روایی مسجد طراز اسلامی در بیان امام خامنه‌ای مدظله‌العالی” (دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۳)
  • “بینش و نگرش مطلوب سیاسی در اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای مد ظله العالی” (دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۶)
  • “تحلیل آراء مقام معظم رهبری پیرامون نقش زن در خانواده” (دانشگاه اصفهان، ۱۳۹۲)
  • “تحلیل آراء آیت الله خامنه ای پیرامون جایگاه زن در فرهنگ غرب”، دانشگاه اصفهان، ۱۳۹۲)
  • “راهکارهای ارتقاء فرهنگ عفاف و حجاب در آراء آیت الله خامنه ای” (دانشگاه اصفهان، ۱۳۹۲)
  • “اخلاق خانواده از دیدگاه آیت الله خامنه‌ای مدظله العالی” (دانشگاه معارف اسلامی قم، ۱۳۹۶)
  • “عوامل موثر بر تحقق و تعمیق اخلاق حسنه در جامعه با تأکید بر دیدگاه مقام معظّم رهبری مد ظلّه العالی” (مرکز پیام نور تهران، ۱۳۹۳)
  • “رواداری در اندیشه سیاسی آیت الله خامنه ای” (دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۹۵)
  • “دانشگاه اسلامی از منظر قرآن و روایات با تکیه بر آراء رهبر انقلاب اسلامی ایران” (دانشگاه اراک، ۱۳۹۲)
  • “تأثیر مبانی تبلیغی امام علی علیه‌السّلام در ابعاد تبلیغی سیّدعلی حسینی خامنه‌ای مد ظلّه‌العالی” (دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۲)
  • “بررسی و بازتاب نهج البلاغه در بیانات رهبر انقلاب اسلامی ایران حضرت آیت الله خامنه‌ای در جمع کارگزاران نظام” (دانشگاه علوم حدیث، ۱۳۹۲)
  • “تبیین دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره جایگاه سنت نصرت الهی در تصمیم‌گیری‌های کلان نظام با تکیه بر تفاسیر اجتماعی” (دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۵)
  • “راهنمای عمل مدیریت تصویر امام خمینی(ره) بر مبنای دیدگاه آیت اللّه خامنه‌ای برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران” (دانشگاه صدا و سیما،۱۳۹۶)
  • “الگوی عدالت اجتماعی بر اساس اصول مستخرج از قرآن با نگاهی به دیدگاه سیاسی امام خمینی و آیت الله خامنه ای” (دانشگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۵)
  • “ساز و کارهای انتقاد سیاسی در حکومت اسلامی با تأکید بر آرای امام خمینی و آیت الله خامنه‌ای” (دانشگاه باقرالعلوم، ۱۳۹۷)
  • “بررسی قرآنی ابعاد مختلف بسیج با تاکید بر دیدگاه های امام خمینی(ره) و امام خامنه ای (مدّ ظله العالی)” (دانشگاه اصول الدین، ۱۳۹۵)
  • “تبیین دیدگاه های امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در مورد فضایل شهدای دفاع مقدس با استناد به آیات و روایات اهل البیت” (دانشگاه اصوال الدین، ۱۳۹۴)
  • “رسانه طراز انقلاب اسلامی از منظر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (دام ظله) با تاکید بر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران” (دانشگاه معارف اسلامی قم، ۱۳۹۵)
  • “وجوه سیاسی حج ،با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره) و آیت الله خامنه‌ای” (دانشگاه باقرالعلوم،۱۳۹۲)

تعدادی از پایان نامه های این گروه، بر مبنای جملات بیان شده از سوی آقای خامنه ای به پیشنهاد سیاست‌های کلان برای کشور پرداخته اند. مثلا:

  • “ارائه مدل شایستگی مدیران جهادی بر مبنای نظرات امام خمینی (ره) و آیت الله خامنه ای” (دانشگاه تهران، ۱۳۹۸)
    “فهم اولویت‌های راهبردی تحول نظام آموزش و پرورش در دیدگاه امام خامنه‌ای حفظه الله: توصیه‌های خطمشی گذاری” ( دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۱)
  • “ابعاد سیاسی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با تاکید بر اندیشه رهبر معظم انقلاب” (دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۱)
  • “بررسی و مطالعه دیدگاه‌های تربیتی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌اله خامنه‌ای و کاربرد آن در برنامه‌ریزی درسی” (مرکز پیام نور تهران، ۱۳۹۰)
  • “رهیافتی برای تدوین الگوی مدیریت رسانه از دیدگاه امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری، آیت‌‌الله خامنه‌ای” (دانشگاه صدا و سیما،۱۳۹۱)
  • “صورت‌بندی مولفه‌های هنرمند انقلابی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای و دلالت‌های آن در سیاست‌گذاری هنر” (دانشگاه باقرالعلوم ، ۱۳۹۶)

درنهایت، اگرچه بیشتر پایان نامه های مرتبط با آقای خامنه ای، او را به عنوان بالاترین مقام حکومت ایران مورد توجه قرار داده اند، ولی برخی نیز او را به صورت یک شخصیت ادبی به تصویر کشیده و از این زاویه در موردش پایان نامه نوشته اند. مثلا “تحلیل و بررسی بیانات ادبی آیت الله سید علی خامنه ای” (دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، ۱۳۹۴) یا “بررسی و تحلیل بازتاب شخصیت و جایگاه مقام معظّم رهبری در شعر معاصر” (دانشگاه قم، ۱۳۹۶).

نمونه: پایان نامه‌های مربوط به آیت‌الله خمینی

تعداد پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکترای تولید شده در یک دهه اخیر در مورد آیت الله خمینی، در مقایسه با هر چهره سیاسی و مذهبی دیگری بیشتر است. این پایان نامه ها، به دلایلی حتی از آنچه در مورد آیت الله خامنه ای تولید شده بیشترند. از جمله به این دلیل که بنیانگذار جمهوری اسلامی دارای تالیفات متعدد فقهی و غیرفقهی بوده است (در حالی که تالیفات منتشر شده به نام آقای خامنه ای عمدتا مجموعه سخنرانی ها و جملات برگزیده او هستند که بعدها به صورت کتاب تدوین شده اند). دلیل دیگر، تعداد زیاد پایان نامه های تهیه شده در یک مرکز دانشگاهی خاص یعنی “پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی” است.

عناوین تعدادی از پایان نامه های مرتبط با آقای خمینی، در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا، به شرح زیر هستند. برای ارائه تصویری بهتر از حال و هوای پایان نامه ها، صفات و القاب به کار رفته در عنوان آنها عینا نقل شده اند:

  • “مادری در سینمای ایران با تطبیق بر دیدگاه امام خمینی- با تأکید بر سینمای ۱۳۹۲-۱۳۵۸” (دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۹۶)
  • “مدیریت مرد در خانواده (روابط زوجین) با رویکردی بر دیدگاه امام خمینی (س)” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۰)
  • “فقر از دیدگاه امام خمینی (ره)” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۵)
  • “بررسی نقش خانواده در تربیت کودک از دیدگاه امام خمینی (ره)” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۰)
  • “نقد فمینیسم با تاکید برآراء امام خمینی ره و مرتضی مطهری” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۴)
  • “عرفان اسلامی از منظر تفکر فازی با تأکید بر آراء امام خمینی (س)؛ بررسی موردی: سه مسئله وحدت وجود، تنزیه و تشبیه و شطحیات” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲)
  • “بررسی مفهوم عشق در آثار عرفانی حضرت امام خمینی (ره)” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، ۱۳۹۳)
  • “تبیین فلسفی و عرفانی از تأویلات امام خمینی (ره) از آیات قرآن کریم” (دانشگاه قم، ۱۳۹۲)
  • “توصیف انواع پیش‌فرض در وصیتنامه سیاسی- الهی امام خمینی” (دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۸۹)
  • “بررسی تطبیقی فرمان شش ماده‌ای امام خمینی (ره) درباره گزینش با آیات و روایات” (دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۳)
  • “تحلیل فرمان هشت ماده‌ای حضرت امام خمینی(ره) در قلمرو حقوق کیفری” (دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۹۰)
  • “جایگاه اسکناس در نظام حقوقی اسلام با رویکردی بر نظر امام خمینی (س)” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲)
  • “مطالعه سیره سیاسی امام (ره) در مستند تلویزیونی شاخص” (دانشکده صدا و سیما،۱۳۹۲)
  • “بررسی سبک نگارش نامه های سیاسی امام خمینی” (دانشگاه سلمان فارسی کازرون، ۱۳۹۷)
  • “بررسی زیبایی‌شناسانه بلاغی دیوان اشعار امام خمینی(ره)” (دانشگاه رازی کرمانشاه،۱۳۹۴)
  • “صور خیال در دیوان امام خمینی” (دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۳)
  • “شرح اصطلاحات عرفانی دیوان امام خمینی (ره)” (مرکز پیام نور تهران، ۱۳۹۱)

علاوه بر نمونه هایی از نوع فوق، باید به متن هایی اشاره کرد که در یک “سبک خاص پایان نامه نویسی” یعنی مقایسه گفته ها و نوشته های آقای خمینی با دیدگاه های چهره های تاریخی گذشته -از حافط و ابن سینا گرفته تا ارسطو و افلاطون- تهیه شده اند. مثلا:

  • “مقایسه مقوله‌ رهبری در آراء سیاسی امام خمینی (ره) و افلاطون” (دانشگاه یزد، ۱۳۹۱)
  • “تمایزات مبانی اخلاقی امام خمینی (ره) با مبانی ارسطو” (مرکز پیام نور تهران، ۱۳۹۲)
  • “بررسی مقایسه‌ای سعادت و شقاوت از دیدگاه ابن سینا و امام خمینی (س)” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹)
  • “بررسی و مقایسه‌ تجلّی عشق در غزلیات خواجه حافظ و امام خمینی (ره)” (دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد خلخال، ۱۳۹۳)
  • “بررسی تطبیقی مبانی معرفت شناختی تجربه دینی شلایرماخر و عرفان امام خمینی (ره)” (دانشگاه ایلام، ۱۳۹۲)
  • “رابطه زیبایی و عشق از منظر روزبهان بقلی و امام خمینی (س)” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۶)
  • “رسالت انبیاء از دیدگاه حضرت علامه طباطبایی و حضرت امام خمینی” (دانشگاه قم، ۱۳۹۰)
  • “بررسی مقایسه ای آرای امام خمینی(س) و خواجه عبدالله انصاری در مورد توبه و تفکر” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹)
  • “اخلاق عارفانه در اندیشه غزالی و امام خمینی” (دانشگاه بین‌المللی امام خمینی،۱۳۹۰)
  • “بررسی مقایسه‌ای آرای امام خمینی (س) وآیت الله محمد بهاری همدانی (ر.ه) در باب مراقبه” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹)
  • “مقایسه تطبیقی میان شرح دعای سحر امام خمینی (ره) با شرح دعای سحر ملاحبیب‌الله کاشانی و شرح دعای سحر سیدابوالحسن رفیعی قزوینی” (دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۰)
  • “حضرات خمس؛ بررسی تطبیقی آرای قیصری و امام خمینی” (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲)
  • “بررسی دیدگاه صاحب جواهر، شیخ انصاری و امام خمینی ( ره ) درخصوص آیه ی تِجارَهً عَنْ تَراض” (دانشگاه قم، ۱۳۹۲)
  • “مراتب نفس از منظر فیض کاشانی و امام خمینی” (دانشگاه قم، ۱۳۹۵)
  • “بررسی تطبیقی دیدگاه‌های قاضی سعید قمی و امام خمینی (ره) درباره اسماء و صفات حضرت حق” (دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، ۱۳۸۹)

حمایت های “مادی و معنوی” از پایان نامه های حکومتی

طیفی از پایان نامه های منطبق با نگاه سیاسی و ایدئولوژیک حکومت، قاعدتا بر مبنای علائق شخصی نویسندگان آنها تولید می شوند. با وجود این، مشخص است که سیاست های کلان نهادهای حکومتی، در تعداد زیاد و محتوای چنین پایان نامه هایی نقش تعیین کننده دارند. برخی از مسئولان آموزشی، سیاسی یا نظامی ایران، در مناسبت های گوناگون به نقش نهادهای حکومتی در تولید نوع پایان نامه های خاص اشارات معنی دار داشته اند. مهمتر آنکه، علی رغم افزایش مشکلات اقتصادی کشور، در مورد برنامه های متنوع نهادهای رسمی برای حمایت بیشتر مادی و معنوی از چنین پایان نامه هایی اطلاع رسانی کرده اند.

مثلا در ۲۵ شهریور ۱۳۹۸ حسین نجات معاون فرهنگی-اجتماعی فرمانده سپاه، با اشاره به بیانیه آیت الله خامنه ای به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی -معروف به “بیانیه گام دوم انقلاب”- از طرح سپاه پاسداران برای تولید انبوه پایان نامه در مورد این پیام خبر داد. او مشخصا اعلام کرد: “تاکنون توانسته ایم بیش از هزار عنوان پایان نامه دانشگاهی در مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد از بیانیه گام دوم انقلاب استخراج کنیم.”

در اعلانی جداگانه، حسین قدیانی رئیس وقت “سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فناوری” و مشاور عالی فرمانده کل سپاه در امور علمی، پژوهشی در ۱۷ مرداد ۱۳۹۶ گفت: “باتوجه به اینکه بسیج علمی کشور با هدف تبدیل ایده به محصول حمایت های خود را انجام می دهد، بنابراین در حوزه علوم انسانی نیز پژوهش هایی که منجر به محصول و کاربردی باشد مورد حمایت مالی قرار خواهند گرفت.” وی به تولیدکنندگان پایان نامه های حکومتی مژده داد که بدون “محدودیت” از آنها حمایت مالی خواهد شد: “در زمینه حمایت مالی از پژوهش های علوم انسانی سعی کرده ایم محدودیت و یا سقف میزان حمایت نداشته باشیم.” اعلام حمایت هایی از این نوع در سطح ملی، طبیعتا در سطح محلی هم بازتاب داشته و به نتایجی همچون اعلام ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷علیرضا طاهری زاده فرمانده ناحیه بسیج دانشجویی گلستان انجامیده: “پایان نامه ها و پروژه های دانشجویان که در راستای پیشبرد اهداف نظام و انقلاب اسلامی باشد از سوی بسیج دانشجویی حمایت می شوند.”

اهمیت چنین حمایت هایی، بعضا در ایجاد ساختارهای دانشگاهی جدید هم نموده داشته است. مثلا ابراهیم کلانتری معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد، در ۷ بهمن ۱۳۹۷ اعلام کرد: “با ایجاد معاونت علوم انسانی در دانشگاه آزاد بستری فراهم می شود که از پایان نامه های کارشناسی ارشد و رساله های دکتری در حوزه انقلاب اسلامی بیشتر از گذشته حمایت صورت گیرد.” وی با تاکید بر اینکه “قرار است نظام موضوعات در حوزه پژوهش های علوم انسانی در دانشگاه آزاد ایجاد شود و پژوهش ها و پایان نامه های دانشجویان بر اساس موضوعات مطرح شده در این نظام صورت گیرد” افزود: “در حال حاضر از پایان نامه ها و رساله های دانشجویان در حوزه انقلاب اسلامی در این دانشگاه حمایت می شود اما با راه اندازی معاونت علوم انسانی، این روند افزایش پیدا خواهد کرد.”

در عین حال به نظر می رسد که روند حمایت از پژوهش های خاص، تدریجا در حال گسترش به زمینه های بدیع است که قاعدتا در سال های بعد، در پایان نامه های دانشجویان همسو نمود خواهد داشت. مثلا، در ۵ شهریور ۱۳۹۶، علی عظیمی رئیس هیات مدیره بنیاد دعبل (که از مداحان حمایت می کند) با تاکید بر “گفتمان سازی میان شبکه مداحان کشور” گفت: “مداحی به باور من این قابلیت را دارد که کار علمی رویش انجام شود، برای همین ما موضوع حمایت از پایان‌نامه‌ها و مشاوره در تولید آنها را نیز در دستور کار داریم.”

در همین ارتباط، در ۲۳ آبان ۱۳۹۷ “جامعه ایمانی مشعر” (که آن هم از مداحان حمایت می کند) اعلان کرد که “به منظور ترویج و گسترش علمی پدیده هیأت و ابعاد مختلف آن و همچنین در راستای ارج نهادن به تلاش های علمی طلاب و دانشجویان در حوزه های گوناگون علوم مرتبط با هیأت، از پایان نامه های دانشجویی در سطوح کارشناسی ارشد و دکتری و رساله های سطح ۳ و۴ حوزه های علمیه حمایت مادی و معنوی می نماید”. این تشکیلات، پروژه جدید خود در زمینه “حمایت مادی و معنوی” از پایان نامه های مرتبط با مداحی را، در راستای دیدگاه های آیت الله خامنه ای در مورد اهمیت مداحی ذکر کرد و وعده داد: “حمایت و به عبارت دقیق تر هدایت پایان نامه ها یکی از نخستین گام های برقراری ارتباط میان هیأت با حوزه و دانشگاه است… جامعه ایمانی مشعر با استناد به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب از ۱۱ فروردین ۱۳۹۵ حمایت از پایان نامه های ارشــد و دکتری، و سطح ۳ و ۴ حوزه های علمیه را در دستور کار خود قرار داده است.”

همچنین، داود رجبی نیا معاون پژوهش “مرکز بسیج اساتید و نخبگان حوزه های علمیه”، در ۹ مهر ۱۳۹۸ از حمایت این مرکز -ازجمله حمایت مادی- از پایان نامه های حوزوی سطح سه و چهار” خبر داد و گفت: “کمک به موضوع یابی، طرح نامه نویسی تا مرحله دفاع و مشاوره رایگان علمی برای پردازش بهتر موضوعات و تدوین سرفصل ها در کنار حمایت مادی از پایان نامه هایی که در راستای نیازهای جامعه و انقلاب و نظام اسلامی باشد بخشی از کارهای این مرکز است.”

“سطح ۳ و ۴ حوزه های علمیه”، درجاتی از تحصیل طلاب هستند که مطابق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، مساوی با فوق لیسانس و دکترا محسوب می شوند و از مزایای علمی و استخدامی همتراز دانشگاهی آن برخوردارند.

مرور نوع و عناوین پایان نامه هایی که برای کسب مدارک کارشناسی ارشد و دکترا در حوزه های علمیه ارائه می شوند، البته به مجالی جداگانه نیاز دارد.

منبع: بی‌بی‌سی

]]> هدیه ۱.۵ میلیون دلاری آیت الله سیستانی به بیماران کرونا در ایران/ ساخت یکی از بزرگترین بیمارستان‌های مدرن کشور در قم توسط دفتر آیت الله سیستانی https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278198/ Thu, 23 Apr 2020 09:11:56 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278198 منابع نزدیک به مرجعیت می گویند، دفتر آیت الله سیستانی، مرجع عالی جهان تشیع در بحبوحه بحران کرونا که جهان به ویژه مردم ایران را درگیر کرد، دست کم مبلغ ۱٫۵ میلیون دلار برای کمک به درمان بیماران کرونایی در ایران اهدا کرده است.

به گفته این منابع، دفتر حضرت آیت الله سیستانی در قم که مسئولیت آن را حجت الاسلام و المسلمین سید جواد شهرستانی بر عهده دارند، این مبلغ را با اولویت دادن به بیماران کرونایی در قم که در ابتدای بحران کرونا در ایران هسته این بیماری در کشور محسوب می شد، اختصاص دادند. با این مبلغ تجهیزات پزشکی مورد نیاز بیماران کرونایی و با هماهنگی دفتر ایشان وارد کشور شد و در اختیار کادر وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران و بیماران کرونایی قرار گرفت.

همچنین دفتر حضرت آیت الله سیستانی در قم، در حال ساخت بزرگترین بیمارستان در شهر مقدس قم و یکی از بیمارستان های بزرگ در سطح کشور است که پیش بینی می شود در صورت مساعدت عوامل مختلف درگیر در این پروژه و پیشرفت مطابق برنامه ها، فاز اول آن با اولویت بیماری های قلب و عروق، دست کم تا ۱۸ ماه دیگر راه اندازی شود. این بیمارستان با عنوان «بیمارستان تخصصی وفوق تخصصی نور» با پیش‌بینی ۳۵۰ تخت و دارای مرکز جامع سرطان با بخش کامل پزشکی هسته ای در زمینی به وسعت ۷۵ هزار مترمربع و زیربنای ۶۰ هزار متر مربع در حال ساخت است.

طبق طرح، بنا بر این است که این بیمارستان فوق تخصصی یکی از مدرنترین و مجهزترین بیمارستان های ایران باشد./انتخاب

]]> چهار گروه خاص پزشکی را دگرگونه بنگرید https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278195/ Thu, 23 Apr 2020 08:15:13 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278195 امیر صدری

در روزهای کرونایی همه شکل هم شده بودیم، همه در لباس‌هایی کم و بیش شبیه هم، و دیگر به سختی می‌شد پزشک را از پرستار و پرستار را از سایر رده‌های شغلی تشخیص داد، اصلا مگر مهم بود؟ مگر نه اینکه همه ز یک پیکرند؟ همه یکی شده بودند تا سدی شوند برای محافظت، بخاطر بیماران و برای مبارزه با بیماری، همبستگی مثال زدنی کادر درمان در این روزهای سخت یکی از عوامل موفقیت سیستم درمانی کشور زیربار فشار باورنکردنی بیماری بود، ایثار و همدلی و همراهی کلی که بالا بودن روحیه جمعی را رقم زد و برگ زرین دیگری به کتاب تاریخ پزشکی ایران زمین افزود.

این روزهای سخت و داستان‌های مکرر مردان و زنانی که به دل خطر می‌رفتند تا خطر را از دیگران دور کنند، در حافظه تاریخ ماندگار خواهد شد، و البته مکرر یادآوری کرد که خاص و عام گاه و بی‌گاه به فرزندان سپیدپوش خودشان در کسوت کادر درمان جفا کرده‌اند یا در حق آنان مرتکب قضاوت‌های نادرست شده‌اند.

واقعیت همین است که سونامی سهمگین کرونا بسیاری از افراد جامعه را متوجه آن سوی سکه طبابت کرد و نشان داد آن تصویر پر زرق و برق و لوکس مرفهانه بی درد فارغ از مسئولیت‌های اجتماعی پزشکان با واقعیت همخوانی ندارد یا حداکثر تصویر بخش کوچکی از این جامعه است که به غلط برای کلیت جامعه تبلیغ می‌شود.

جالب است که در یکپارچگی جامعه پزشکی ایران تمام صنوف و حرفه‌های مختلف کوشیدند تا همیار و همکار یکدیگر باشند، اما در این میان نکته شاید مغفول مانده دیگری به چشم آمد که یادآوری آن برای تمام همکاران شاید جالب باشد:

صف اول مبارزه با بیماری کرونا چه در مراکز خصوصی و چه در مراکز دولتی، پزشکان عمومی، متخصصان بیهوشی و مراقبت‌های ویژه و متخصصان عفونی و طب اورژانس بودند، جالب است که در سال‌های اخیر شاغلان این گروه‌های پایه و تخصصی همیشه از محروم ماندن در خصوص بحث‌های کلان حمایتی و سیاستگذاری‌های تعرفه‌ای شکایت داشته‌اند و به نوعی در میان اقشار مختلف پزشکی شاید مظلوم ترین گروه‌ها بوده‌اند.

غرض این نوشتار تفرقه افکنی یا جداسازی در گروهی یکپارچه نیست، کلیت جامعه پزشکی در امتحانی سخت سربلند بود و با وجود از دست دادن شمار زیادی از بهترین‌های خود امیدوار است که مسافران خود را به ساحل امن سلامت رسانده باشد، اما درس‌های کوچک و بزرگ این حادثه کم نیستند. به کرات از زبان همکاران محترم شنیدم که می‌گفتند: چه دل و جراتی دارند که در این فاصله کم اقدام به اینتوبه کردن بیماران می‌کنند… یا کلام و نوشته‌های زیادی دیدم که از شجاعت متخصصان طب اورژانس و پزشکان عمومی اورژانس‌ها و مطب‌ها در معاینه، تشخیص و درمان حجم بسیار بالای مراجعان و خطراتی که آن‌ها را تهدید می‌کند، نوشته و گفته بودند …

پزشکان عمومی، متخصصان بیهوشی، طب اورژانس و عفونی، بیشترین شمار مبتلایان به بیماری کووید ۱۹ را داشتند و متاسفانه بیشترین شهدای کادر درمان هم از این گروه‌ها ماند، کرونا امروز یا فردا با همت همین پزشکان خواهد رفت، اما در فردای بدون کرونا این گروه‌های خاص از پزشکان را دریابید. شکی نیست که تمام گروه‌های پزشکی شایسته تقدیر و تجلیل و حمایت و همراهی و همدلی هستند، اما انصاف دهید و این چهار گروه گاه مورد بی توجهی قرار گرفته و کمتر حمایت شده را با نگاه ویژه‌ای دریابید .

]]> ترامپِ خارج، ترامپِ داخل https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278192/ Thu, 23 Apr 2020 08:10:26 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278192 در وضعیتی که جریان‌ها و گفتمان‌‌های سیاسی ایرانِ امروز  در بن‌بست به سر می‌برند و راهکاری برای خروج از بحران‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی امروز ایران به‌چشم نمی‌خورد، کیوان صمیمی، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی با سابقه، چاره‌ی کار را جنبش‌های اجتماعی می‌داند و به تقویت زیرساخت‌های آن نظر دارد. در تداوم تلاش‌های این روزنامه‌نگار و زندانی سیاسی سابق سیاسی، برای پی‌ریزی حرکت‌های مردمی، کوتاه‌نوشت‌هایش از این پس در زیتون و در ستونی هفتگی با عنوان «صمیمانه با جنبش‌های اجتماعی» منتشر خواهد شد. نخستین یادداشت از این مجموعه در ادامه می‌آید.

***

کیوان صمیمی

همکاریِ حساب‌شده‌ای برای سقوط حکومت، درجریان است. نئوکان‌ها و نئولیبرال‌های امریکایی که بخشِ افراطی و پوپولیست حزب جمهوری‌خواه هستند «فشار از خارج» را برعهده دارند. نئواصولگرایان ایرانی هم، بخشِ افراطی جریان راست داخل هستند که اکثریت مجلس آینده را هم تصرف کرده‌اند.

سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل و امریکا، سال‌هاست مهره‌هایی مقدس‌نما را پرورش داده‌اند که مشی اختناق را به مقامات مستعد تزریق کنند. مستعدینِ برقراریِ استبداد، ریشه‌ی وابستگیِ اکثریتشان «زر» و «زور» است و ریشه‌ی وابستگی اقلیتشان هم «تزویر». (یا همان توهّم ایدئولوژیک).

«فشار از داخل» برعهده‌ی مهره‌های مقدس‌نماست که بعضی‌شان لو رفته‌ و زندانی‌اند و چند نفری هم اعدام شدند و بقیه هم کماکان مشغول تاثیرگذاریِ نامحسوس بر مستعدین. ترامپیان خارج و داخل درحال انجام‌دادن اقداماتی هستند که به سقوط این حکومت و ایجاد یک حکومت ترامپی ختم شود.

چه حکومت سقوط کند یا نکند، راه نجات ما دنبال‌کردن پروسه‌ی دموکراتیزاسیون است ولی چگونه؟ از طریق جنبش اجتماعی.

اگر در جمع‌هایی حتی دوسه نفره، حضوراً تهیدستان را به‌هر شکل که می‌توانیم یاری رسانیم و ارتباط را ادامه دهیم، زیرساخت‌های جنبش خشونت‌پرهیز اجتماعی‌ را هم فراهم کرده‌ایم.

فقط و فقط جنبش مردمی‌ست که به دموکراسی پایدار منجر می‌شود.

منبع: زیتون

 

]]> با اتهام زنی و جاروجنجال هیچ ابهامی رفع نمی شود https://www.kaleme.com/1399/02/04/klm-278189/ Thu, 23 Apr 2020 08:02:25 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278189 عباس عبدی

رئیس جمهور:
اقلیت کوچکی هستند که حرف بیگانگان را تکرار می‌کنند و بلندگوی بیگانگان شده‌اند و صبح تا شب راجع به آمارها و درمان و پیشرفت کشور تردید می‌کنند.

این بخش حرف که؛ عده‌ای صبح تا شب در امار و پیشرفت و … تردید می‌کنند کاملا درست است. ولی علت ان وجود چنین افرادی نیست. بلکه ناتوانی مخاطبان این ایرادات در توضیح و رفع این ابهام‌ها است که این نگاه را در عده‌ای ایجاد و این تشکیک‌ها را بیشتر می‌کند. حکومتی که پاسخگو و به عملکرد خود مطمئن باشد قوی‌ترین نیروهایش را در مقام پاسخگویی قرار می‌دهد و توجیه و اقناع مردم را یکی از وظایف مهم خود می‌داند.

حتی اگر گرایشی هم به بیگانه باشد نیز علت آن بد ذاتی مردم نیست. در حقیقت فقدان اتکای داخلی و نداشتن امید به رفع ابهامات در داخل کشور عامل این وضع است. کافی است نگاهی به کیفیت پاسخگویی رسمی در باره مهمترین مساله روز کشور یعنی کرونا بیندازید تا متوجه عمق فاجعه پاسخگویی و رفع ابهامات شوید.

راه حل ساده است. ایرادات را بشنوید و درست پاسخ دهید. جامعه داوری خواهد کرد. با جار و جنجال و اتهام‌زنی هیچ ابهامی رفع نمی‌شود. سهل است که بر تعداد آنها افزوده خواهد شد. در چنین فضایی حتی ایرادات ناروا هم پذیرفته می‌شوند.

ای کاش نگاهی به نتایج نظرسنجی‌های رسمی در باره ارزیابی مردم از این موارد انداخته می‌شد. اگر این ایرادگیری‌ها اثری ندارد که خوب نیازی به حساس شدن نداشت. و اگر اثر دارد، متولیان امور باید در جهت رفع این ابهام‌ها بکوشند و با محکوم کردن آن نه به خود و نه به حکومت و نه به جامعه خدمتی نمی‌کنند.

]]> محکوم شدم! بخاطر اعتراض علیه کشتار؛ بخاطر همدردی با خانواده‌های کشته‌شدگان هواپیمای اکراینی https://www.kaleme.com/1399/02/03/klm-278187/ Wed, 22 Apr 2020 18:11:01 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278187 محکوم شدم!
بخاطر اعتراض علیه کشتار
بخاطر همدردی با خانواده‌های کشته‌شدگان هواپیمای اکراینی

ماری محمدی

در این پرونده پس از تحمل انواع شکنجه‌ها و ۴۶ روز حبس در شرایط بسیار اسفناک وزرا و قرچک، به سه ماه و یک روز حبس و ۱۰ ضربه شلاق محکوم شدم!
بخاطر اعتراض علیه کشتار
بخاطر همدردی با خانواده‌های کشته‌شدگان هواپیمای اوکراینی
بخاطر دفاع از حقوق همه انسانها

در پرونده هیچگونه مدرکی در خصوص کیفرخواست صادره (اخلال در نظم و آسایش عمومی از طریق شرکت در تجمع غیرقانونی (ویژه تجمع دی ماه ۱۳۹۸ هواپیما) وجود نداشت. حتی از منظر قوانین جمهوری اسلامی باید تبرئه میشدم اما نه تنها به حبس بلکه به شلاق هم محکوم شده‌ام. البته ناگفته نماند که با توجه به اینکه پیش از صدور حکم، انواع و اقسام شکنجه‌ها را- که در هیچ یک از قوانین ذکر نشده و اتفاقا خود آن اعمال جرم تلقی میشوند- را خود و خانواده‌ام متحمل شدیم، در صورتیکه حتی اگر تبرئه هم میشدم، این تبرئه یک تبرئه واقعی نبود.

نظر به اینکه دادگاه‌های تجدید نظر به دادگاه‌های تایید نظر تبدیل شده، از اعتراض به حکم خودداری کردیم.

افتخار میکنم به همراهی و همدردی با انسانها در فضای حقیقی و خشن خیابان

حبس و شلاق به مدت یک سال تعلیق شده است.

ما همچنان ایستاده‌ایم!

]]> چه کسی سفارش دهنده دروغ است؟ https://www.kaleme.com/1399/02/03/klm-278185/ Wed, 22 Apr 2020 15:43:03 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278185 فرض کنید یکی از همین روزها از خواب بلند شوید و در اخبار بشنوید نیروهای مسلح کشور یکی از این کشورک‌های اطراف را با موشک های میانبرد در هم کوفته اند. باز هم فرض کنید ساعتی بعد مطلع میشوید توطئه بین‌المللی شومی در آن کشور علیه مردم ایران‌شکل گرفته بوده و ما هم پیش دستی کرده و حمله همه جانبه را در نطفه از بین برده ایم. مدرک وجود این توطئه بین المللی هم یافته های دستگاهی ابتکاری و تولید داخلی و حاصل هوش دانشمندان جوان و مومن است که با آنتن ابداعی خود مثلا از این سوی خلیج فارس، با اندازه گیری امواج الکترو منیتیک سلولهای مغزی فلان امیر فهمیده آن خبیث چه نقشه‌ای داشته و میخواسته با کدام قدرت استکباری شیطانی متحد شده و به ایران حمله کند. با این‌خبر چه میکنید جز آنکه برای آن دانشمندجوان هورا بکشید و سرشار از غرور آمادگی خودرا برای مشارکت دردفاع از اب وخاک مقدس اعلام کنید؟!…

اگر این ماجرای تخیلی و فرضی شما را به یاد اختراع شگفت ویروس یاب مغناطیسی ۵ثانیه‌ای دارای برد ۱۰۰متر انداخته کاملا دقیق یادآوری شده‌اید: هر لحظه باید منتظر باشید حکومت صاحب اختیار و رسانه کسی را در این کشورمختار سازد ادعای خطرناکی را رونمایی کند. یکی دستگاه سنجش میزان محرمیت زوج‌های درون اتومبیلها را معرفی کند ،برادر دیگری آنتن تشخیص میل به گرانفروشی در ذهن کسبه بسازد، برادر سوم دستگاه ضد ویروس “فان‌وکس”(ویروسی که زیدی گفته آمریکا برای اعتقادزدایی از مسلمانها ساخته است)، و برادر چهارم دستگاه سنجش اعتقاد قلبی به اصول خاص قانون اساسی اختراع کند. همه اینها در کشور ما امکان دارد. کشور کلاهبرداری و شارلاتانیزم علمی هم هستیم!

اما این استعداد را از کجا آورده ایم؟ مثل استعداد شگرف جیب‌بری برخی اقوام آواره است؟ ذاتی است؟ اکتسابی‌است؟ حاصل ناتوانی است؟ تربیت اجتماعی است؟…راستش میتوانیم ادعا کنیم یک پدیده اصیل سیاسی است! این شارلاتانیسم حتی نه شبه علمی، که علمی -تخیلی یک سفارش سیاسی و حاصل و پرورده ساختار سیاسی و مقامات ارشد است!

آن را “دعاوی فوق واقع” تعریف میکنیم که از پدیده های رایج و لازم حکمرانیهای خاص است. ساختارهای سیاسی مبتنی بر حکومت فردی نیازمند اعطای قدرتهای مافوق بشری به خود هستند ؛ سایه خدا بودن شاه مثل محمدرضا ، نظر کرده بودن مثل کیم ایل سونگ، و نیابت داشتن از شخص خدا در جایی دیگر .اما نیاز به فوقالعاده بودن به همین جا ختم نمیشود؛ اینگونه حکومتهای نیازمند به نمایش برخورداری از نیروهای مافوق بشری ، باید جنگجویانی در حد رستم، مستوفیانی در حد ابوذر ، دانشمندانی درکلاس انیشتن ، و مخترعانی در حد مارکونی و جان‌لوگی‌برد نیز در کنار داشته باشند تا مردم هرروز بتوانند سر بر آستان عظمت آنها بسایند و مقهور ومغلوب قدرت لایزالشان باشند. به همین دلیل دستگاه تبلیغات رادیوو تلویزیون کشور در اختیار این شارلاتانها گذاشته میشود.

نیاز به مجموعه این دروغهاحاصل یک شکست محتوم و ازپیش برنامه ریزی شده آگاهانه در ذهن ناتوان از پذیرش واقعیات است؛ حکومت ناکارای نامستظهر به توان عقلا و محاصره شده توسط رندان سودجو، معمولا نقطه قوتی در کارنامه پیشین و چشم‌انداز آتی خود نمییابد و رویای عظمت‌خواهی خود را سترون میبیند. تخیل و سپس باور به آن گام بعدی این مسیر است: همه دشمنان را میتوان با اراده شکست داد، به همه قله های افتخار میتوان صعود کرد، همه نایافته‌های بشر را میتوان کشف کرد، و هروسیله ای را میتوان اختراع کرد… میدان شارلاتانها و کلاهبرداران علمی اینگونه فراخ میشود! البته به آنها ایرادی وارد نیست، قصد بدی ندارند فقط شیادانی‌زرنگ‌اند در بازاری که طالب دارد.

پذیرش دروغ و دعاوی عجیب و غریب در لایه های بالای حکومت علامت بسیار بدی است. آنها طرف تقاضا در بازار شیادان هستند و سفارش دهنده و در واقع بازیگر تعیین کننده بازارند. عرضه کننده ها اهمیتی ندارند ، چون مسئولیت معاش و گذران، حیات و مرگ، و جنگ و صلح دهها میلیون نفر را در دست نگرفته‌اند. اما حکومتهایی که به دروغهایی با مضمون پیشرفت علمی‌خارقالعاده، قدرت اقتصادی بی‌نظیر، و توان رزمی مقهورکننده نیازدارند و برای ساخت این دروغها جایزه میدهند مسئولیت تام و بی خدشه دارند .

مسئول دروغگویی در این کشور، حکومت است./ جامعه نو

]]> اقدام نهایی اقدم، بیرون پریدن از فضای مجازی https://www.kaleme.com/1399/02/03/klm-278183/ Wed, 22 Apr 2020 15:39:10 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278183 امین بزرگیان

در این مدت درباره نسیم اقدم نجفی، سلبریتی ایرانی که با حمله به دفتر یوتویوب منجر به زخمی شدن سه نفر از کارمندان این شرکت شد، به اندازه کافی شنیده‌ایم. بیش از هر چیز نوشته‌ها و تحلیل‌ها از «جنون» و میل به معروف شدن‌اش گفته‌اند؛ جنونی که در پایان به نهایت خودش رسید و او را در سراسر دنیا معروف کرد؛ در حالی‌که دیگر خودش نبود که از تلاش شجاعانه‌اش برای رسیدن به هدفش سرمست شود.

آنچه به اقدم چهره‌ای ویژه می‌بخشد این است که او یک سلبریتی‌ مجازی معمولی نیست. او برای انجام دستورالعمل و ایدئولوژی زندگی‌اش -یعنی معروف شدن- نهایت تلاش خود را کرد و تمام توان‌اش را تا سرحد مرگ برای تحقق هدفش همچون قهرمانان، گذاشت. حتی اگر معتقد باشیم که جنون‌اش باعث این عملیات انتحاری و خودکشی‌اش شده، باید بخاطر بیاوریم که همه قهرمانان به واسطه نوعی دیوانگی به این جایگاه رسیده‌اند: کاری کرده‌اند که «انسانِ عاقل» نمی‌کند. انتظار همین است که در عصر مجازی، قهرمانانش نیز تا همین حد نهیلیستی باشند.

ایدئولوژی اقدم چه بود؟ معروف شدن و سپس کسب سرمایه اجتماعی و اقتصادی از آن. این ایدئولوژی همه سلبریتی‌ها و علاقمندان‌شان است. او فرق چندانی با دیگر سلبریتی‌ها نداشت. تفاوت سلبریتی ها با هم تنها در “ابزار رسیدن به هدف” است. هر کدام برای رسیدن به این هدف ابزار متفاوتی دارند اما آنچه اقدم را از بقیه آنها جدا و متمایز می‌کند، کنش قهرمانانه او تا سرحدات توان است.

اقدم بعد از آگاهی از بن‌بست‌های موجود در فضای مجازی و خلف وعده جهان آزاد برای آزادی بیان، فهمید که امر مجازِ تکنیکال بر خلاف ظاهر «نامحدود» و نامیرایش، اخته است، یوتوپیایش نیز مجازی و وعده‌هایش تو خالی است. فضای مجازی همان «خیال» یا رؤیا یا معنا نیست بلکه واقعیتی نظام‌مند از روابط، ابزارها و نتایجی ساختارمند و محدود است. این درک بی‌واسطه و تروماتیک، بار دیگر و بگونه‌ای بنیادین او را به «جهان واقع» برگرداند. در واقع، اقدم اگر یکبار مثل ما از واقعیت به مجاز پناهنده شده بود، اما در نهایت، با فهم ماهیت آن اینبار به واقعیت پناهنده شد، و البته واقعیت از او انتقام گرفت. او از توهم کنش با کامنت و مسیج و عکس – یعنی کاری که کاربران، شبانه‌روز در اینترنت انجام می‌دهند- بیرون پرید و واقعاً «حمله کرد».

او در ساختمانی واقعی و در فضایی واقعی ( دفتر یوتویوب در کالیفرنیا) و برای انتقام از دشمنانش کاری «انجام داد» که همچنان برای ما مخاطبان، مجازی است. این انجام دادن فارغ از محتوا و چگونگی‌اش در عصر بازنمایی و تصویر و وب، واجد اهمیتی فوق‌العاده است.
ما کاربران فضای مجازی در عصر جدید دچار فضاپریشی هستیم. فضای مجازی با در اختیار گرفتن جنبه‌های مادی و فرهنگی حیات نه تنها وسیله‌ای برای تنظیم جهان و زندگی ماست ( جایگزین دین و عقل ) که به جهان و زندگی معنا می‌دهد. در این شرایط، «واقعیت» جایگاه تعین‌بخش خود را به بازنمایی و مجاز داده و تحت کنترل مناسبات آن درآمده و اساس حیات را به او واگذار کرده است. این جابجایی، فضاپریشی به بار آورده است. تشخیص اینکه ما در هر لحظه، کجا هستیم ( در واقعیت یا مجاز ) دیگر کار ساده‌ای نیست. بیراه نیست که ممنوعیت حضور در یوتویوب برای اقدم معنایی جز جلوگیری از زندگی برای او ندارد. او زندگی‌اش را از دست داده می‌بیند و بعد از استیصال و ناامیدی از فضای مجازی به واقعیت جهش می‌کند. اگر واقعیت با کمک تکنیک و سرمایه کم‌کم به اینترنت، شبکه‌ها، رسانه‌ها و بازی‌های کامپیوتری منتقل شد، احیای آن و تلاش برای نجاتش از این انتقال، به شکلی خشونت‌آمیز و “احمقانه” بروز می‌یابد. در واقع باید دانست که کنش اقدم همچون بسیاری از رخ‌دادهای سیاسی و اجتماعی عصر ما عکس‌العملی است به همین فرایند جهانی سازی که در این رویداد جنبه‌ی سرگرمی‌ساز رسانه‌ای خود را برجسته کرد. مواجهه بی‌واسطه با هر نوع تنش، ترس، پریشانی و گم‌گشتگی خالق خشونت می‌شود. خشونت نسبت به مهاجران و غریبه‌ها، خشونت مهاجران نسبت به جوامع غربی، خشونت‌های اینترنتی در شبکه‌های اجتماعی، خشونت بازار و مناسبات مالی و غیره در زمانه‌ی ما جلوه‌هایی از محصولات فضا یا زمان‌پریشی و نیز بحران‌های اقتصادی و اجتماعی در عصر جهانی‌سازی است.

اگر فضای مجازی منجر به توزیع سریعتر و برابرتر اطلاعات شده اما به همان اندازه در فقدان “آزادی اندیشه” باعث پریشانی از انباشت تجربیات سطحی شده است.

نسیم اقدم بعد از تلاش تا حدی موفقیت آمیز برای معروف شدن و استفاده از همه ابزار آن از سکسوآلیته، خوانندگی و گیاه‌خواری گرفته تا حتی انتقاد کردن، پس از اخلال در رسانه‌اش متوجه شد که این میزان از شهرت او منوط به فضایی است که در اختیار او نیست. او فهمید این شهرت به همان سرعتی که بدست آمده می‌تواند با “آنلاین نبودن” به خطر بیفتد و از بین برود. او به جز منزلت اجتماعی مجازی، منبع واقعی درآمدش را هم در خطر میدید. نکته اینجاست که آنچه توصیف شد نه حیات مجازی که همه‌ی واقعیت سلبریتی‌هاست که امروزه از مهم‌ترین الگوهای رفتاری و اجتماعی جوامع هستند.

اما اقدم امکانی را مهیا کرد. اقدم با اقدام آخرش یعنی حمله به فضا‌پریشی‌اش در واقعیت، مرز میان این دو فضای به هم آمیخته شده را یادآوری کرد. در واقع سوژگی را یادآوری کرد. او با شکست در رسیدن به هدفش، ایدئولوژی‌اش را رها نکرد و آن را در فضای جایگزین پیگیری کرد و خواست نشان دهد که برای شهرت چیزی او را متوقف نخواهد کرد. او به ایدئولوژی‌اش وفادار ماند و این وفاداری برای هیچ‌کدام از طرفین ماجرا قابل قبول نیست.

]]> ویروس کرنا و مسئولیت اخلاقی ما در برابر خبر https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278178/ Tue, 21 Apr 2020 18:25:29 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278178 احمد فعال

انفجار اخبار و اطلاعات راست و دروغ در باره ویروس کرونا، به طور جدی وضعیت ما را در برابر ماهیت خبر حساس و مسئولیت برانگیز می‌کند. انفجار اخبار به جای آنکه به دانش و آگاهی و اطلاعات ما بیافزایند، نوعی عوام‌زدگی و عوام‌‌پروری را در جامعه گسترش می‌دهد. عوام‌‌زدگی بدتر و خطرناکتر از عامی بودن است. عامی به کسی گفته می‌شود که بی‌سواد است، بی‌سوادی نه شایسته مذمت است، و نه شایسته تحسین. هیچ فردی را به موجب بی‌سوادی نمی‌توان مورد شماتت قرار داد. ای بسا بسیاری از افرادی که سواد کلاسیک ندارند، اما فهم و شعور آنها بیش از افراد با سواد دانشگاهی است. اگر عامی بودن متضمن بی‌سوادی است، اما عوام‌زده کسی است که خود را به بی‌سوادی می‌زند. عوام‌زدگی بی‌سوادی نیست، خود را به بی‌سوادی زدن است. عوام‌زده کسی است که بی‌سوادی را کارمایه‌ی زندگی خود می‌سازد. تسرّی بی‌سوادی در تمام شئون زندگی است. بسیاری از عوام وجود دارند که عوام‌زده نیستند، زیرا بی‌سوادی را کارمایه‌ی کسب و کار خود نساخته‌اند. پیامبر عامی بود، بی‌سواد بود، اما عوام‌زده نبود. متقابلاً بسیاری از اهل علم و دانشگاه و حتی بسیاری از افراد در میان اساتید دانشگاهی وجود دارند، که عوام‌زده هستند. و یا کسانی که خود را در زمره علما و فضلا می‌شناسند، اما بشدت عوام‌زده هستند. در میان عامه مردم، عوام‌زده کسی است که از خود چیزی ندارد، دنباله‌رو است. دنباله‌روی یعنی میان‌تهی بودن، یعنی از خود کنش نداشتن، و تنها در رشته‌ای از واکنش‌ها خلاصه شدن. بسیاری هستند که گمان می‌کنند دنباله‌رو نیستند، به عکس دیگران را دنباله‌رو خود می‌سازند. این افراد عوام‌فریب هستند، و با زبان و ادبیات و طرز فکر عوام‌زدگی سروکار دارند. عوام‌فریبان کسانی هستند که دیگران را دنبال خود راه می‌اندازند و در یک رابطه مرید و مرادی، و یا در یک نظام دستبوسی به زیست انگلی معتاد می‌شوند.

فرهنگ عوام، فرهنگ شفاهی است، فرهنگ کتبی و یا تحقیقی نیست. فرهنگ شفاهی، فرهنگ دهان به دهان و سینه به سینه است. فرهنگ شفاهی، فرهنگ چند و چونی نیست، فرهنگ کی گفت، چی گفت است. فرهنگ شفاهی از تحقیق و پژوهش و جستجو کاملا تهی است. در فرهنگ شفاهی، رابطه انسان با واقعیت غیرمستقیم است. فرهنگ شفاهی توانایی رابطه مستقیم با واقعیت را ندارد. امور واقع خواه در دل تاریخ رخ داده باشند، و خواه در پهنه زندگی اجتماعی رخ دهند، دور از دسترس و توانایی فرهنگ شفاهی است. چون دسترسی به امور واقع مستلزم تحقیق، جستجو و پرسشگری است. مستلزم تجربه مستقیم انسان با واقعیت است. متاسفانه فرهنگ ما ایرانیان اغلب، فرهنگ شفاهی است. درست و نادرست چیزها را از دهان به دهان و سینه به سینه دریافت می‌کنیم. کمتر و یا اصلاً در کار تحقیق و جستجو هستیم. شاید خیلی نتوانیم خرده بگیرم که چرا فرهنگ عوام، شفاهی است. اما این انتقاد جدی بر جامعه تحصیل کرده ما هست که تقریباً علاقه‌ای به جستجو و تحقیق ندارند. تیراژ انتشار کتاب و نشریات در ایران، و مقایسه آن با کشورهای پیشرفته و حتی با کشوری مانند هندوستان، گویاست که تا چه حد فرهنگ جامعه ما شفاهی است.

در سه مقاله به تفصیل در باره عوام‌زدگی و روشنگری بحث کرده‌ام. مناسبت دارد عبارتی را از آن مقاله یادآور شوم: «این پرسش مهم به میان می‌آید که اگر بی‌سوادی از میان برود، عوام‌زدگی هم از میان خواهد رفت؟ پاسخ این است که هرگز. عوام‌زدگی هر چند از دل بی‌سوادی بیرون می‌آید، اما عوام‌زدگی با از بین رفتن بی‌سوادی از میان نخواهد رفت. اگر بخواهم شاخص جدیدی برای عوام‌زدگی در زندگی و زمانه‌ای که بی‌سوادی از بین رفته و یا کم شده است، بدست دهم، عوام‌زدگی را همچنانکه در تعریف اولیه گفتم، نه با شاخص سواد، بلکه با عبارتی چون “خود را به بی‌سوادی زدن” یا با واژه‌ای چون “بی‌سوادانگاری” باید مقایسه کرد. بی‌سوادانگاری، یعنی داشتن انگاره‌ها، تصورات، برداشت‌ها، و پنداشت‌های بی‌سوادمآبانه. “بی‌سوادانگار” یا عوام‌زده کسی است که تصویر و تفسیری از زندگی و جهان ارائه می‌دهد، که بی‌سوادها همان تصویر و تفسیر را ارائه ‌می‌دهند. در میان دانشگاهیان و علما و فضلا، عوام‌زده کسی است که سواد نقش چندانی در شخصیت او، در کلام او، در ادبیات او، و در سلوک فکری و رفتاری او نداشته باشد.

شبکه‌های اجتماعی نقش دوگانه‌ای دارند، این شبکه‌ها هم می‌توانند آگاهی بخش باشند، و هم می‌توانند در میان تلّی از اخبار و اطلاعات و کلیپ‌ها، نقش تخدیر کننده آگاهی را ایفاء کنند. اخبار و اطلاعات هم می‌توانند آگاهی بخش باشند، و هم می‌توانند تخدیر کننده آگاهی باشند. اخبار و اطلاعات می‌تواند به ابزاری برای عوام‌زده کردن و عوام‌‌فریبی جامعه مورد استفاده قرار گیرند. چگونه می‌توان اخبار راست را از دروغ تشخیص داد؟ متاسفانه یکی از ویژگی‌های عوام‌‌زدگی بی‌تفاوتی و بی‌مسئولیتی آنها در برابر راست و دروغ اخبار است. انسان می‌تواند هر تحلیل و تفسیر سیاسی را بپسندد یا نپسندد. این حق هر فردی است که به فراخور عقاید خود، تحلیل‌ها و تفاسیری را بپسندد یا نپسندد. اما اخبار و اطلاعات مطابق پسندها و ناپسندهای ما تحقق پیدا نمی‌کنند. اینجور نیست که اخبار و اطلاعاتی را که می‌پسندیم انتخاب کنیم و نشر دهیم ولی اخبار و اطلاعاتی را که نمی‌پسندیم، نسبت به آنها امتناع نشان دهیم. اینجور نیست که هر خبری را که می‌پسندیم راست، و هر خبری را که نمی‌پسندیم و احیاناً با عقاید و آراء ما منطبق نبود، دروغ بپنداریم. هر رسانه خبری را که نمی‌پسندیم، دروغ‌پراکنی بپنداریم، و هر رسانه خبری‌ای را که می‌پسندیم، وحی منزل بنامیم. نقش تحقیق و جستجو و پرسشگری همین جاست که به ما می‌گوید، چه نوع اخباری راست است و چه نوع اخباری دروغ است.

اخبار و اطلاعات نقش بسیار با اهمیتی در شکل‌گیری عقاید ما دارند. عقاید و آرائی که نسبت به اخبار و اطلاعات بی‌تفاوت هستند، یعنی هیچ خبر راست و دروغی آنها را تکان نمی‌دهد، در زمره قضایای ابطال‌ناپذیر هستد. به این معنا که نسبت به رویدادهای بیرون از ذهن ما بی‌تفاوت هستند. چنین آراء و عقایدی اگر هم درست باشند، بکار عمل و زندگی نمی‌آیند. به عنوان مثال وقتی می‌گوئیم، “فردا یا باران می‌آید یا نمی‌آید”، چه باران بیاید و چه نیاید، قضیه “فردا یا باران می‌آید یا نمی‌آید”، همواره درست است، چون نسبت به واقعیت‌های خارج از ذهن ما بی‌تفاوت است. یا این قضیه که اگر بگوئیم، فلان رژیم رفتنی است، در عمل این قضیه حرف بی‌خاصیتی است. چون قرار نیست رژیم‌ها دو هزار سال عمر کنند. بالاخره یک روزی خواهند رفت، یکی زودتر یکی دیرتر. عقاید ما باید ناظر به حقیقت باشند، نه آنکه حقایق باید ناظر به عقاید ما باشند. به عبارتی، عقاید ما باید با حقایق محک بخورند، نه آنکه حقایق را با عقاید خود بسنجیم. ما هر آئین و عقیده‌ای را که پذیرفته‌ایم (به غیر آنچه که به ارث و میراث مربوط می‌شوند)، با فرض این امر پذیرفته‌ایم که می‌گوئیم، حقیقتی در آن هست. پس حقیقت مقدم بر عقاید ما هستند. یکی از معیارهای حقیقت، امور واقع هستند. رویدادها و اخبار و اطلاعات هستند. عقایدی که سفت و سخت، در برابر هر خبر راست و دروغی مقاومت می‌کنند، و به قول معروف هیچ بادی آنها را تکان نمی‌دهد، دستکم ارزش عملی ندارند. به عنوان مثال، همین پدیده ویروس کرونا، بسیاری از عقاید خرافی را به باد داد. اما آن عقایدی که یا به دلیل جهل و یا به دلیل منافع، با هیچ بادی تکان نمی‌خورند، و با انواع توجیهات سعی کردند یا واقیعت‌ها را نادیده بگیرند، یا دروغ بپندارند، و یا آن را دست‌ساخته دشمنان بپندارند، و یا با توجیهات دیگر آن را دستآویز محکم کردن عقاید خود بپندارند، عملاً یا بکار نمی‌آیند، و یا حداکثر بکار ادامه زیست در یک زندگی انگلیِ “عوام‌فریبی و عوام‌زدگی” می‌آیند. نکته مهم اینجاست که برای ایدئولوگ‌های عقاید خرافی، درست یا نادرست در آمدن عقایدشان خیلی اهمیت ندارد، آنچه اهمیت دارد این است که پیروان و مؤمنان آن عقاید، ایمان خود را در مورد خرافات از دست ندهند. توضیح این امر خالی از فاید نیست که، حقانیت یک عقیده و یک آئین به این نیست که در برابر هر رویدادی و در برابر هر اخبار و اطلاعاتی قرص و محکم می‌ایستد. اتفاقاً به عکس، یک آئین زمانی می‌تواند گزارشگر حقیقت باشد که ستون پایه‌های آن در برابر رویدادها و حوادث به لرزه دربیایند و تکان بخورند. کاری که رنسانس در قرن پانزدهم، و طاعون در قرن هجدهم با مسیحیت کرد، از همین جنس بود. مسیحیت و ایمان مسیحیت از میان نرفت، اما با حوادث پوست‌اندازی کرد.

شرحی که گذشت، این حقیقت مهم را به ما یادآور می‌شود که در برابر راست و دروغ بودن کوچکترین خبر مسئولیت اخلاقی داریم. در گذشته‌های دور، اخبار و اطلاعات برای عامه مردم جذابیت نداشت. اما با سیاسی شدن و سیاست‌زدگی در جامعه، و آگاهی از این مسئله که سیاست نقش مهم و اساسی‌ای در زندگی فردی و اجتماعی مردم بازی می‌کند، اخبار و اطلاعات برای عامه مردم هم جذابیت پیدا کرده است.

]]> پروانه سلحشوری: باید مشخص شود که نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان که اسمشان برای مستضعفان است کاری برای این قشر انجام می‌دهند یا خیر؟ https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278179/ Tue, 21 Apr 2020 18:21:22 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278179 از دین یک پوسته بیشتر نمانده است/ بیت‌المال فقط خزانه نیست بلکه شرکت‌هایی هستند که هیچ کسی به آن‌ها دسترسی ندارد و درآمدهای کلان دارند

نهادهایی وجود دارند که زیرمجموعه دولت نیستند که در موردشان شائبه‌های فراوانی وجود دارد و سوالات جدی در ذهن مردم درباره‌شان شکل گرفته است که باید بدون منت به کمک دولت و مردم بیایند.

به نظر می‌رسد باید پس از ۴۰ سال از انقلاب همان‌طور که شستا و شرکت‌های زیر مجموعه‌اش در بازار بورس عرضه شدند، بنیاد مستضعفان هم باید وارد بورس شود.

باید مشخص شود که نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان که اسمشان برای مستضعفان است کاری برای این قشر انجام می‌دهند یا خیر. علاوه بر مشکلات فعلی، سیاست‌های اقتصادی در حوزه روابط بین‌الملل به گونه‌ای شده است که روابط عادی و نرمال با دنیا نداریم؛ پس در این شرایط سخت چنین نهادهایی باید کمک کنند.

برخی از نهادها خودشان وارد نمی‌شوند و باید از آنها خواسته شود که به دور از حرکت‌های پوپولیستی برای کمک به مردم وارد میدان شوند.

چند روز پیش عکسی دیدم که چند مسئول با یک گونی برنج به درخانه یک زن سرپرست خانوار رفتند. با خودم فکر می‌کردم خدایا؛ آموزه‌های امام علی (علیه السلام) کجا و کاری که ما انجام می‌دهیم کجا!

از دین یک پوسته بیشتر نمانده است چرا که آموزه‌های دینی را به کار نمی‌‌بریم. بر حاکمان واجب است در شرایط فعلی از هر آنچه در بیت‌المال دارند برای مردم هزینه کنند.

بیت‌المال فقط خزانه نیست بلکه شرکت‌هایی هستند که هیچ کسی به آن‌ها دسترسی ندارد و درآمدهای کلان دارند. به خاطر دارم آقای نبوی یک بار در مصاحبه‌ای گفتند ۶۰ درصد بودجه کشور در دست این‌هاست اگر واقعا اینطور است باید در گذشته برای‌شان تصمیم‌گیری می‌کردیم.

در حال حاضر فرصت مناسبی است که درباره چنین نهادهایی تصمیم‌گیری کنیم و در بازار بورس عرضه شوند تا سهم و حق ملت از این طریق به آن‌ها داده شود.

بعضی از رفتارهای امروز برخی از افراد رنگ و بوی تبلیغات برای انتخابات آینده را دارد. کسانی که کار پوپولیستی انجام می‌دهند کرامت انسانی را زیر پا می‌گذارند. نباید از گرفتاری مردم برای نیت‌های خودمان استفاده کنیم./ ایلنا

]]> کرونا: کسانی که مصرف می­‌کنند و کسانی که قدردانی می­‌کنند https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278173/ Tue, 21 Apr 2020 17:48:11 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278173 گیتی پورزکی

احتمالاً پنج یا شش ماه آینده فعالیت­های اقتصادی، اجتماعی، ورزشی و فرهنگی جهان آهسته آهسته و بتدریج به روال عادی بازگردند. اما به احتمال زیاد جهان ذهنی پساکرونایی نسبت به جهان ذهنی پیشاکرونایی متفاوت خواهد بود؛ حتی اگر به لحاظ عینی و واقعی زمان ببرد تا این تفاوت­ها عینیت بیابند، اما در عرصه­ی ذهن تأثیرات خود را به جا خواهد گذاشت. یکی از این تأثیرات می­تواند به نوع رابطه­ی انسان با جهان پیرامونش بازگردد.

رابطه­‌ی انسان با محیط پیرامونش را می­توان در یک طبقه­بندی به دو رویکرد تقسیم بندی کرد: نخست: رویکرد مصرف گرایانه؛ و دوم: رویکرد قدرشناسانه.

رویکرد مصرف­گرایانه برای ما آشناست. با آن خو کرده­ایم و بزرگ شده­ایم. رویکردی که در آن هر انسانی به دنبال مطلوب­های ego ی خویش است. مطلوب­هایی که در یک تقسیم بندی می­توان آنها را به ثروت، شهرت، قدرت، آبرو، و علم آکادمیک تقسیم­بندی کرد. در این رویکرد که برخی آن را نگرش پسا هابزی می­خوانند انسان یک معده با دو پا فرض می­شود- یک هومو گراستوپودوسیم! مانند سگی باهوش که دنبال غذای بیشتر می­دود ما هم بدنبال آن هستیم که امیال­مان را برطرف سازیم و مطلوب­های ego ی خود را برآورده سازیم. بدون اینکه درباره­ی این امیال  تأمل کنیم، بررسی کنیم یا بهبودشان بخشیم. قرار نیست که با جهان ارتباط برقرار کنیم یا با آن تعامل داشته باشیم یا حداقل آن را بفهمیم. ما با جهان قرارداد می­بندیم. این قرارداد از سویی میان آدم ها با آدم­هاست و از سوی دیگر میان آدم ها درباره­ی چیزها و محیط پیرامونی. در مورد دوم اصولاً سایر پدیده­ها طرفی از قرارداد هم نیستند و صرفاً درمورد آنها تصمیم­گیری خواهد شد.

احتمالاً  در جهان ذهنی بخش بزرگی از مردم این کره­ی خاکی این رویکرد امری بدیهی است. خود شکوفایی، موفقیت و رسیدگی به این ego ی حریص که تقریباً هیچ وقت راضی و قدردان نیست و رقابت در مسابقه­های گوناگون و جورواجور این زندگی امری شایان تقدیر و خاصیت انسان مدرن است. همه­ی ما فرزندانمان را در رقابت کردن و موفق شدن در رقابت­های تحصیلی، ورزشی و فرهنگی تشویق کرده­ایم و خودمان را برای اینکه از در این مسابقه­ها عقب مانده ایم ملامت و یا اگر موفقیتی کسب کرده­ایم ستوده­ایم. کدام­مان این­کار را نکرده­ایم؟

رویکرد قدرشناسانه: اما رویکرد دیگری هم وجود دارد. در این رویکرد از خواست­ها و مطلوب­های بخش ego فراتر می­رویم و با بخش  self از روان خویش با جهان ارتباط برقرار می­کنیم. کرونا این توان را برای انسان بوجود آورده که این بخش مهجور مانده را دوباره بازیابی کند. self بخشی از روان ماست که می­تواند بغیر از منافع من به منافع دیگری هم بیاندیشد. مثلا وقتی به دیگران نیکی می­کنیم یا از گنجشکی پرو بال شکسته تیمارداری می­کنیم با این بخش از روان خویش عمل می­کنیم[۱]. رویکردی که پیش از این بحران گمشده و مهجور بود و حداقل در دوران مدرن از سوی فرهنگ و گفتمان مسلط سرمایه­داری به عمد یا به سهو پس زده می­شود. رویکرد و نگاه قدرشناسانه به زندگی، چیزها و پدیده­ها.

بنظر می­رسد که بحران کرونا با شدت و بی­رحمی خاص خودش یادآور “هم­سرنوشتی” میان آدم­ها شد و مرکز ثقل توجه را، پس از قرن­ها، از رقابت برای سود بیشتر برداشت و الویت­های اقتصادی ما را به سخره گرفت. اکنون مرکز ثقل توجه “زندگی”، نگاه قدرشناسانه به زندگی و تجربه­های روزمره­ی آن است.

بسیاری از تجربه‌­های بنظر پیش­پا افتاده و بدیهی زندگی روزمره تبدیل به مطلوب­های ما شده­اند: مثلاً صِرف مدرسه یا دانشگاه رفتن و در کنار دوستان و همکاران آموختن یا تدریس کردن، و نه ضرورتاً پیروزی در رقابت­های علمی و آموزشی؛ یا صِرف گشت و گذار و در طبیعت بودن و نه رفتن به سفرهای لوکس لاکچری؛ صِرف دیدار خانواده و دوستان و گپ و گفت حضوری و نه اعلام هویت و طبقه اجتماعی از طریق به نمایش گذاشتن البسه و یا وسیله­ی نقلیه لوکس. صِرف کار و فعالیت داشتن نه ضرورتاً برای پول بیشتر.

کرونا می­تواند مثل تلنگری به ما نشان بدهد که چیزهای مهم­تر و ارزشمندتر کدام­ها هستند. این بدان معنا نیست که پول یا حتی مصرف کردن ضروتاً بی­معنا یا بی­ارزش است؛ اما می­تواند نظام الویت­بندی­های ما را تغییر بدهد و نسبت به برخی امور قدردان­تر سازد. روبرو شدن چهره به چهره با مرگ همواره ارزش زندگی را به انسان­ها یادآور شده است و نظام­های الویت­بندی را در ذهن افرادی که آن را تجربه می­کنند تغییر داده است و آنها را متوجه افراد و چیزهای اطرافشان می­کند که در دورِ تند زندگی مدرن امروزی معمولاً  از دیدرس خارج می­مانند.

در نامه­ای که از یک سرباز پیش از کشته­شدنش در یک جنگ به جای مانده است چنین آمده است:

“همین که زنده باشم، خانواده­ی فوق­العاده و دوستان خوبی داشته باشم و هر صبحگاه طلوع خورشید را نگاه کنم باعث می­شود که حالم خوب باشد. من که فکر می­کنم مردم قدر زندگی­شان را نمی­دانند. برخی به آن بخش از زندگی­شان نمی­رسند که متوقف شوند و با خود بگویند که : چه آدم خوش­شانسی هستم که این زندگی را دارم.”[۲] جنگ، بیماری، سوگ عزیران و دوستان، هر انسانی را  در هر موقعیتی به اندیشیدن درباب معنای زندگی، مطلوب­های زندگی و نظام الویت بندی در زندگی وا می­دارد.

کرونا حتما بلیه است. هیچ کس منکر آن نیست اما شاید همان لحظه از زندگی باشد که انسان­ها بتوانند اندکی متوقف شوند و از منظر self در ارزشمندی مطلوب­هایی که بدنبال آن­ها هستند دوباره بیاندیشند و قدرشناسانه و متواضعانه و نه بیش خواهانه و طلبکارانه به آنچه زندگی، طبیعت و این کره­ خاکی به آنها بخشیده نگاه کنند.

—

[۱] . تقسیم بندی روان آدمی به self  و ego از درسگفتارهای مصطفی ملکیان با عنوان: “چرا باید اخلاقی زیست؟” اخذ شده. این درسگفتار در کانال تلگرامی ایشان موجود است.
[۲] . Dan Hayborn,(2013), Happiness, A very short Introduction, Oxford university press.p:92

 

منبع: مرکز پژوهشی توسعه اجتماعی آفرینش

]]> بیماری خطرناک، طبقه خطرناک https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278174/ Tue, 21 Apr 2020 17:44:36 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278174 عباس موسایی 

اشاره: با مدد از ژاک دریدا، فهم تاثیراتی را که ورود کرونا بر آینده سیاسی ایران دارد؛ منوط به فهم اکنونی که متاثر از گذشته ماست، مورد بررسی قرار می‌دهیم. دریدا به ما می‌گوید؛ آینده هم‌اکنون در حال روی دادن است. در اینجا آینده با تفاوت قرابت معنایی می‌یابد. آینده بر اکنون اولویت دارد، همان‌طور که تفاوت مقدم بر این‌همانی است.

دریدا ساختار زمان را طوری تدوین می‌کند که در آن اکنون به‌جای اینکه امتدادی از گذشته باشد، رنگ و بوی آینده به‌خود می‌گیرد. پس، اگر می‌خواهیم تصویر و ترسیمی از آینده داشته باشیم، ضرورتا می‌باید تصویر و تعریفی از اکنون داشته باشیم و در بطن و متن اکنون، آینده را مامایی (به تعبیر سقراط) کنیم.

با تاسی از دریدا، گفتمان هژمون در وضعیت کنونی را با مشخصه‌ها، ممیزه‌ها و غیریت‌سازی هویتی با دو گفتمان رقیب، تشریح می‌کنیم. سپس با مدد از نظریات چند تن از نظریه‌پردازان علوم‌انسانی (با محوریت نظریه دکتر محمدمهدی مجاهدی) توجه مخاطب را به زمینه‌ها، چیستی و چرایی شکل‌گیری “طبقه خطرناک” در ایران جلب می‌کنیم. در پایان، ورود ویروس خطرناک را به زمینه‌ای که در آن طبقه خطرناک رو به فزونی است؛ مورد واکاوی قرار می‌دهیم. عبور از منطق ایدئولوژیک به منطق مصالح ملت -کشور ایران، راه صواب برای کاهش مخاطرات محتمل کنونی و آینده دانسته می‌شود.

بی‌قراری گفتمان مسلط

جمهوری اسلامی ایران از بدو شکل‌گیری بدین‌سو، در مسیر هژمونی‌یابی روایتی از اسلام‌سیاسی اصولگرایانه طی طریق کرده است. اسلام‌سیاسی اصولگرایانه در بعد خارجی در غیریت‌سازی با لیبرال دموکراسی غربی و در بعد داخلی در غیریت‌سازی با گفتمان‌ها، مفاهیم، مولفه‌ها و عناصر اصلاح‌طلبانه، ملی‌گرایانه ، حقوق ملت، شهروندی و… هویت‌یابی کرده است. تشدید نزاع در عرصه سیاست‌خارجی، رادیکال‌شدگی فزاینده‌ای را در این عرصه، به وقت اکنون بوجود آورده است.

به عبارتی، تضاد و تنازع گفتمان اسلام‌سیاسی ایرانی با لیبرال دموکراسی غربی (با محوریت ایالات‌متحده و آنچه “استکبار جهانی” نامیده می‌شود)، فضای تخاصمی رادیکال و انسدادی کنونی را رقم زده است. تضاد، تخاصم و تنازعی که در قالب تحریم، فشار، امتناع گفت‌وگو و انسداد و در مواقعی وضعیت “صلح مسلح” ظاهر شده است.

از طرفی، به میزانی که قرائت‌ها و روایت‌های ملی‌گرایانه، میانه‌رو، اصلاح‌طلبانه و عادی‌گرایانه در داخل به حاشیه رفته/رانده شده‌‌اند؛ روایت ایدئولوژیک، رادیکال، اصولگرایانه و استثناطلبانه بر سپهر سیاسی ایران سایه‌افکن شده است. به عبارتی، هویت‌یابی و هژمونی‌شدگی روایت اصولگرایانه کنونی، نتیجه رادیکال‌شدگی و غیریت‌سازی همزمان با گفتمان‌های رقیب در عرصه‌های سیاست داخلی و خارجی بوده است.

تخاصم در عرصه سیاست‌خارجی و تنازع در داخل، هرچند به هژمونی‌یابی گفتمان اصولگرایی موجود راه برده؛ اما پیامدهای مخاطره‌آمیزی برای کشور و ملت ایران در پی داشته است. از طرفی، نظریه‌پردازان گفتمان اتفاق نظر دارند که هیچ گفتمانی امکان هژمونی‌یابی مادام‌العمر ندارد؛ به‌عبارتی، گفتمان‌ها بازفرجام‌اند و در مواجهه با شرایط متفاوتی از شکل‌گیری و تکوین، با دیگری‌سازی‌های درونی و…، امکان تحول به وضعیت جدید وجود دارد.

بی‌قراری و تغییر در بستر زمان ذات لاینفک گفتمان‌هاست. گفتمان مستقر از این قاعده بنیادین مستثنی نیست؛ چنانکه شواهد و قرائن زیادی برای اقامه قابل‌ارائه است. وضعیت بی‌قرار کنونی ناشی از تشدید همین بی‌قراری‌های فزآینده است. مفصل‌بندی اسکلت گفتمان مستقر در برابر فشارهای بی‌سابقه گفتمان رقیب بیرونی، با بی‌قراری و ازجادررفتگی (display) بی‌سابقه‌ای مواجه شده است. به‌گونه‌ای که امنیت، اقتصاد، سیاست و جامعه ایرانی تحت‌تاثیر این فشارها، به ناوضعیتی بی‌سابقه لغزیده‌اند.

این درحالی است که گفتمان رقیب درونی (اصلاح‌طلبی)، در فشاری زایدالوصف از سوی گفتمان‌های رقیب داخلی و خارجی است؛ به‌گونه‌ای که نه امکان و اختیار عادی‌سازی پیدا می‌کند و نه امکان بازیگردانی در عرصه‌های سیاسی داخلی و خارجی.

سه نظریه درباره آبان

محمدمهدی مجاهدی، در مصاحبه‌ای با سایت “دیدارنیوز”(https://didarnews.ir/fa/news/55631) حوادث آبان‌ماه۹۸ را موشکافانه کالبدشکافی کرده‌اند. ایشان ساخت و بافت جامعه ایرانی را از دو جهت دچار بدشکلی می‌دانند؛ به‌هم‌ریختگی منطق توزیع طبقاتی جامعه و به‌هم‌ریختگی در سطوح هنجارین و ارزشی و به‌تبع آن، در ساحت بازنمایی و بیان‌گری. به‌زعم ایشان، ریزش شدید و بی‌سابقه طبقه متوسط در دوران احمدی‌نژاد، باعث تشدید بیکاری، فقر و ریزش به طبقات فرودست‌تر شده است؛ اوضاعی که با چشم غیرمسلح هم دیده می‌شود. از طرفی، برای فهم بازنمایی رفتارهای ایشان، چشمان مسلح به نظریه لازم است تا هر صدایی را که بیانگر نوعی خواست، تقاضا و مطالبه است، را بتوان شناخت و شنید.

با صدمه دیدن انگیزه‌ها، سامان‌یابی و سازماندهی‌های طبقه متوسط و جامعه‌مدنی، این صدمه به تمام سطوح منتقل می‌شود. آسیب‌های زندگی در طبقات به‌حاشیه‌رانده‌شده و فرودست حجیم و متورم‌ شده، رو به فزونی نهاده و ابعاد بیان‌گری، بازنمایی‌ها متفاوت می‌شود. بخش حجیمی از جامعه در حکومت نمایندگی نمی‌شوند. رابطه دولت (حکومت) و ملت به‌گونه‌ای رقم می‌خورد که دولت (حاکمیت) نماینده ملت نیست.

زمینه دوم؛ دفورمره شدن ساخت اجتماعی و عدم تقارن خطرناک در طبقات. طبقات متوسط به مرور شروع به ریزش می‌کنند. ساکنان پیشین یک طبقه به طبقه مادون خود می‌ریزند. رانده‌شدگان نمی‌توانند مانند طبقات پیشین هویت داشته باشند. از منظر روان‌شناسی دچار بحران هویتی شده و هویت جدید و متفاوت از طبقات پیشین پیدا می‌کنند. از آنجا که نمی‌توانند در وضعیت جدید هویت‌یابی کنند، سرخورده می‌شوند و احساس ظلم، تبعیض و نارضایتی می‌کنند.

مسئول وضع موجود دیگری است. دنبال مقصر می‌گردند. ما در طبقات خود داشتیم زندگی می‌کردیم، عواملی از بیرون ما را به خاک سیاه نشاندند. هرکدام خاکسترنشینی را به‌گونه‌ای تعریف می‌کند. مسئولیتی متوجه خودشان نمی‌بینند. پدیده‌های چند سال اخیر در قالب تحلیل‌های مالوف طبقاتی، قابل توصیف نیست. نوع کنش‌گری اعتراضی اینها از نوع کنش‌گری هیچ‌یک از طبقات شناخته‌شده قبل نیست. کسانی که در این امواج حضور دارند، از طبقات مختلف‌اند.

مجاهدی از شکل‌گیری نوع جدیدی از کنشگر، یک طبقه جدید که دیگر لایه‌ای و افقی نیست و به موازات بالا و پایین نیست و خصلتی عمودی دارد؛ خبر می‌دهد. طبقه عمودی که از آن در ادبیات سیاسی جدید، تحت‌عنوان “طبقه خطرناک” یاد می‌شود، از طبقات سابق ریزش کرده و به این طبقه اضافه شده است. از تمام طبقات سابق در این طبقه حضور دارند. از همه طبقات به اشتراک می‌گیرد. بنابراین، محرک‌های مختلف، که تا قبل از این، یک طبقه افقی را تحریک می‌کرد؛ بخش‌های مختلفی از طبقات مختلف افقی را تحریک می‌کند و به حرکت درمی‌آورد.

به عبارتی، به حرکت در آمدن و تحریک شدن یک بخش از یک طبقه، به‌راحتی به سایر بخش‌ها که در طبقه عمودی حضور دارند، سرایت می‌کند. برای مثال، در حوادث آبان‌ماه، مساله اصلی خیلی از کسانی که بخاطر افزایش سه‌برابری قیمت بنزین به خیابان آمدند، بنزین نبود. اشتراکات سلبی آنها را به حرکت درآورد. به قول اهالی گفتمان، نقطه گرهی منفی معترضان به‌شدت ناراضی را در کنار هم انتگریزه کرد.

طبقه عمودی هیچ افقی پیش‌روی خود نمی‌بیند و خود را با بحران “بیچارگی واقعی” یا “عدم‌وجود چاره”، می‌بیند. شوک به یک طبقه، لرزش طبقات دیگر را در پی دارد؛ بنابراین، شدت انتشار به طبقات دیگر انفجاری است.

مجاهدی پیش از این در مقاله‌ای تحت‌عنوان “فرودستان بی‌قرار”، رخداد آبان‌ماه ۹۸ را تحلیل کرده بود. فرودستان بی‌قرار مدنظر مجاهدی، خصایص و رفتارهایی مشابه با سوژه مبهم الن بدیو، از خود بروز می‌دهد. سوژه‌ مبهم Obscure سوژه‌ای است که از خود خصلت‌های افسردگی و انتقامجویانه بروز می‌دهد . سوژه‌ مبهم در روبه‌رویی با حقیقت با فضایی خالی، فقیر و تهی روبه‌رو شده که در آن آینده‌نگری‌، علاقه و منفعت و امید به آرمان، وجود ندارد. تنها میل به «نفی» و «نهی» رادیکال بدون هیچ چشم‌اندازی از نتیجه و پیامدهای آن برای این سوژه اهمیت دارد.

دکتر محسن گودرزی نیز حاملان و عاملان اعتراضات آبان ماه ۹۸ را تحت‌عنوان پدیده “شهروند عاصی” توصیف و تبیین می‌کند. ایشان شهروندان عاصی را بازیگران نوظهور سپهر سیاسی ایران از دی‌ماه۹۶ بدین‌سو تعریف می‌کند. شهروند عاصی نفی‌کننده وضع موجود است. او سوژه‌ای بی‌پناه، مستاصل و سرخورده است.

گودرزی گستردگی مشکلات و لاینحل ماندن آنها، نارضایتی فزآینده و جست‌وجوی زندگی بهتر در جایی دیگر، افول اعتبار نهادها و انباشت یاس، افول نیروهای سیاسی و حس بی‌پناهی، نگرانی از شکنندگی زندگی و سیاست‌های ناگهانی تنش‌زا در زندگی را از عوامل بنیادین و تولیدکننده شهروندان عاصی تعریف می‌کند.(ر.ک به: محسن گودرزی، “شهروند عاصی و احتمالات آینده”، اندیشه پویا۶۳، ص۴۷تا ۵۰)

آصف بیات اعتراضات دی‌ماه۹۶ را ذیل مفهوم طبقه متوسط فرودست، توضیح داده: “آنچه در روزهای اخیر در ایران رخ نمود، نه بسط ساده‌ اعتراضات روزمره و نه مقدمه‌ای بر یک انقلاب، که یک خیزش مردمی فوق‌العاده بود. هسته مرکزی آن: «طبقه متوسط فرودست»؛ این طبقه‌ برآشفته، محصول دوره‌‌ای نولیبرال است که در آن رفاه مردم به امان خدایان بازار رها شد. با گشایشِ اقتصاد ایران، این طبقه از فرصت‌های آموزشی بهره برد، اما در بازار کار ناکام مانده بود؛ انتظارات آنها بالا است، اما معیشت آنها متزلزل‌تر از قبل است. این طبقه‌ بی‌توهم و بی‌قرار با وضعیتی متمایز از طبقه متوسط و فرودستان، مقامات لاقید را در نگرانی عمیقی فرو برده است”.(http://medn.me/wrt3e)

بیات در تحلیل حوادث آبان‌ماه۹۸، با بهره‌گیری از مفهوم “ناجنبش”، کماکان طبقه متوسط فرودست را عاملان و حاملان اعتراضات می‌داند.

کرونا وارد می‌شود

اگر نگاه اجمالی به وضعیت سیاسی ایران را در دو مقدمه فوق، پرتوی بر برخی زوایای پیداوپنهان زیست-سیاست در کشور-ملت ایران و اوضاع سیاسی اجتماعی آن قلمداد کنیم، می‌توان ورود ویروس کرونا را پدیده‌ای تعیین‌کننده بر آینده سپهر سیاسی ایران ارزیابی کرد. حتی اگر ادعای تحلیلگران در خصوص تقسیم مناسبات جهانی به پیش و پس از کرونا را مبالغه‌آمیز بدانیم؛ نمی‌توان بر پیامدهای متعدد این پدیده بر مناسبات سیاسی بین‌المللی، منطقه‌ای و داخلی کشورها چشم‌پوشی کرد.

استمرار غیریت‌سازی گفتمان اسلام‌سیاسی اصولگرایانه، در ابعاد خارجی و داخلی و پیشی دادن اصول ایدئولوژیک بر مصالح و منافع ملت-کشور (دولت -ملت) ایران، فضای سیاسی خارجی و داخلی کشور را حتی اگر از اینکه هست، تخاصمی و رادیکال‌تر نکند (که بسیار محتمل است)؛ حفظ همین ناوضعیت کنونی و جلوگیری از مخاطرات بیشتر، غلبه بر مخاطرات اقتصادی، سیاسی، امنیتی و اجتماعی امکانات، نیازها، منابع و ظرفیت‌هایی بسیار بیشتری را طلب می‌کند.

به عبارتی دیگر، ورود کرونا به تبدیل شدن “ناوضعیت” به “ناوضعیت‌تر”، سرعتی تصاعدی بخشیده؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت مختصات دوران پساکرونا با دوران پیشاکرونا، تفاوت‌هایی اساسی دارد. بنابراین، نظام تدبیر و تصمیم، نمی‌تواند با تدابیر و تصمیماتی از جنس اوضاع پیشاکرونایی به مصاف مخاطرات پساکرونایی برود و صد البته، تصمیمات زمینه و زمانه‌پرورده‌ای را طلب می‌کند. با برداشتی آزاد از بیهقی بزرگ؛ رسم سلطان محمودی در عصر سلطان مسعودی، ناممکن می‌نماید.

آمار رسمی از عدم‌مشارکت نزدیک به ۶۰درصد از واجدان شرایط در انتخابات دوم اسفندماه گذشته حکایت می‌کند. انتخاباتی که جناح عادی‌ساز اصلاح‌طلب، امکان مشارکت در آن را نیافت. اگر این رخداد معطوف به رخداد ناگوار آبان‌ماه ارزیابی شود و با التفات به بدقوارگی طبقاتی مدنظر متفکران علوم انسانی (آنگونه که آمد) مورد واکاوی قرار گیرد و از طرفی پیامدهای ناشی از ورود کووید-۱۹ بر اقتصاد و سیاست کشور مورد التفات باشد؛ (مسئولان کشور از افزایش ۴میلیون نفری بیکاران و هفت میلیون نفری افراد زیر خط فقر گفته‌اند) آنگاه می‌توان مدعی شد که ویروس خطرناک به گسترش فزآینده طبقه خطرناک خواهد انجامید. اتفاقی که می تواند بر مناسبات مختلف سیاسی، اجتماعی، امنیتی و… در کشور تاثیرات بنیادین داشته باشد.

نتیجه‌گیری:

تحولات سیاسی-اجتماعی در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی، فرهنگی و… در سطوح بین‌المللی، منطقه‌ای و ملی در حال ظهور و بروز هستند. برای مقابله با مخاطرات و پیامدهای این تحولات، باید ماهیت‌شان را به‌موقع و کالبدشکافانه شناخت. با تدابیر و تصمیم‌های لاک‌پشتی، متوهمانه، ایدئولوژیک، گذشته‌گرا و ناواقع‌بین نمی‌توان بر بحران‌های فزآینده‌ای که زمینه و زمانه را تحت‌تاثیر خود قرار داده، مقابله کرد.

رهایی از ناوضعیت کنونی، تدابیر و تصمیمات هم‌افزای حاکمیت، جامعه‌مدنی و ملت را طلب می‌کند. حاکمیت نمی‌تواند با قرائت و خوانش اصولگرایانه موجود، رادیکالیسم در خارج و فروبستگی و محدودیت‌کنندگی در داخل را استمرار دهد و انتظار حل مشکلات و فائق آمدن بر بحران‌ها را داشته باشد. ازاین‌رو، نیازمند منطقی متفاوت از گذشته با محوریت منافع و مصالح است. بدیهی است منتخبان ملت (شهروندان آزاد و برابر حقوق) در تدوین این منطق، اصلح و افضل هستند.

جریان‌های سیاسی ملتزم به منافع، مصالح، امنیت و تمامیت ارضی ایران، علیرغم همه فروبستگی‌های موجود و پیش‌رو، بایست با درک مختصات وضعیت، مخاطرات رادیکالیسم و ظرفیت‌های مخاطره‌آمیز را مدنظر داشته و عقلانیت تجربه بنیان را بر احساسات تشدیدکننده بحران، پیشی دهند.

ناامیدی فزآینده و ایران بربادده را تقلیل دهند و به طور مکرر دستورکارهای بهبودخواهانه بر روی میز ملت و حاکمیت قرار دهند. جریان‌های سیاسی ملی، عادی‌ساز و بهبودخواه آنگاه در آغاز پایان خویش گام برمی‌دارند که پیامدهای انفعال و رادیکالیسم را نبینند. بهبودخواهان نباید وضعیت را تاریک‌تر از آنچه هست نشان دهند؛ همچنان که نمی‌بایست بر مشکلات و مولفه‌های بحران چشم‌پوشی کنند.

پیش از سیل خطرناک طبقه خطرناک، تدابیر و عقلانیتی آزمون پس‌داده، امنیت‌ساز و محافظ ایران لازم است. هر روز توقف در رویکردها و راهبردهای مقوم ناوضعیت کنونی، عبور از مخاطرات احتمالی و خطرزای طبقه خطرناک را با هزینه‌های بیشتری همراه خواهد کرد.

]]> نفت منفی https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278171/ Tue, 21 Apr 2020 17:38:27 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278171 محمد طبیبیان

امـروز اتفاق غیر قابل باوری در بازار نفت افـتاد. قیمت نفت منفی شد. به طور دقیق تر قیمت نفتی که ماه مه تحویل داده می‌ شود به زیر صفر رفت. روز جمعه از بشکه ای هجـده دلار به منفی سی و هفـت دلار سقـوط کرد. قیمت تحویل در ماه ژوئـن و ژوییه به ترتیب حـدود بیست و سی دلاره. یعنی صاحبان چاههای نفت حاضربودند پولی بدهند تا کسی امروز بیاد نفت شان را ببرد. اما چرا این اتفاق افتاد؟

با داستـان ویـروس کـورونا ، بسیاری از مـسافرت ها قطـع شده و بعـضی کارخانجات دیگر کار نمی کنند و هواپیمایی پرواز نمیکند و بالتبع آن تقاضا برای نفت شدیدا کاهش یافت . یکی از خصوصیات این بحـران تغییرات سریـع است. صاحـبان چـاه هـای نفـت زمـان کـافی برای کـاهش تولـید نداشتن و مـخازن پالایشگاه ها با کمبود تقاضا برای بنزین ، تقریبا پر بود. عملا مشکل انبار داری بود. جایی نبود که نفـت را ذخـیره کرد. هزینه انبار داری نفت خام برای شش ماه در تانکر های غول پیکر روی آب از بشکه ای سه دلار به بشکه ای نه دلار رسید. یعنی نه دلار باید بدین کـه یه بشکه نفت در تانکری ذخیره شود تا بلکه در آینده به قیمت بهتری فروش برود.

قیمت تحویل در ماه دسامبر بیش از سی دلار است .یعنی مارکت انتظار دارد تقـاضا برای نفـت در مـاه های آینده افزایش خواهد یافت. یعنی بازار امید داره این بحران بزودی خاتمه پیدا کند.

اثر کـاهش قیمـت نفـت بر اقتصـاد امـریکا دوگـانه است. از طرفی مصرف کننده کان از کـاهش هـزینه انرژی منتفـع می‌ شوند ولـی تولید کنندگان نفت شیل کـه قیمـت سربسری برایشان حـدودا بین سی تا پنجـاه دلار می‌ شود دچار ورشکستگی خواهند شد. ضمن اینکه سرمایـه گذاری در این بخش هم کاهش شدید پیدا خواهد کرد. از لحـاظ سیاسی هم ایالت‌ هایی مثـل تگزاس که از مراکـز حمایت جمهوری خواهان است دچـار مشکل اقتصادی و چالشی برای ترامپ در انتخابات امسال خواهند شد.

]]> با مسجد و مناره شهر اسلامی نمی‌شود! https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278168/ Tue, 21 Apr 2020 17:33:57 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278168 یوسف اباذری

شهرهای اسلامی در درجۀ اول یک تعریف عدالت محور دارند شهری که طلاق در آن زیاد باشد اسلامی نیست.

شهری که خانۀ میلیاردی در آن ساخته شود اما آن طرف هزاران نفر حتی توانایی اجارۀ یک اتاق را نداشته باشند آن شهر اسلامی نیست حتی اگر در روز عاشورا همه جای آن سیاه پوش باشد .

شهری که در آن رباخواری زیاد باشد آن شهر اسلامی نیست حتی اگر همه جایش گنبد و مناره باشد .

شهری که در آن دو نفر عاشق نتوانند اتاقی اجاره کنند و ازدواج کنند آن شهر اسلامی نیست!

مدام می‌گوییم که بنیاد خانواده در غرب فروپاشیده اما تا چند سال دیگر خودمان روی غرب را سفید خواهیم کرد یک عده فکر می‌کنند تفریح و شادی عملی غیر دینی‌ست و انسان فقط باید در دین خلاصه شود.

انسان بدن دارد ، نیاز مادی دارد ، روح دارد ، عقل دارد ، باید نیازش را بشناسیم ، حقوقش را بشناسیم .

بین دین و زندگی دیوار کشیدیم و خیال می‌کنیم حالا که جوانان تفریح ندارند می‌آیند پای منبر می‌نشینند!

یک چیزهایی در زیر پوست شهرها در حال اتفاق افتادن است که اگر زودتر نفهمیم به زودی پوسته را می‌شکنند و مثل آتشفشان بیرون می‌زنند.

]]> روحانیت و پذیرش استراتژی پنجم؛ چراغی در دل تاریکی https://www.kaleme.com/1399/02/02/klm-278164/ Tue, 21 Apr 2020 16:38:01 +0000 https://www.kaleme.com/?p=278164 محمدجواد غلامرضا کاشی

آنها که آقامیری را خلع لباس کرده‌اند، در دل به موفقیت او امید بسته‌اند. روحانیون بیش از دو دهه است احساس انزوا می‌کنند. آقامیری به سمت گروه‌هایی از مردم رفته‌ که روحانیون خواب جذب و جلب آنها را هم نمی‌دیدند.

آیا او در کار خود موفق خواهد بود؟ هر چه او موفق‌تر شود، احتمال ظهور چهره‌های تازه‌ای شبیه به او بیشتر خواهد شد. بی‌آنکه خلع لباس شوند.

در دهه‌های چهل و پنجاه روحانیت حقیقتا به یک طبقه صاحب منزلت نزد عموم مردم تبدیل شد. سخن آنان برای اکثر مردم حجت بود. چهره‌های برجسته‌ای از میان آنان برخاستند که برای روشنفکران حتی روشنفکران لاییک و چپ نیز قابل‌احترام بود.

اما یک دهه که از انقلاب گذشت، روحانیت به یک صنف خاص تقلیل یافت با حرف‌ها و عقاید و منافع خاص و البته وزن اجتماعی خاص خودش. نهاد روحانیت دیگر نمی‌توانست سخن معتبر عمومی تولید کند. مخاطبش صرفا مومنان سنتی و متشرع بودند. بسیاری از دین‌داران از روحانیت گسیختند و بسیاری از مردم از دین.

اما روحانیت به منزله یک نهاد سنتی به‌این‌سادگی از میدان به در نمی‌رود. استراتژی‌های گوناگون اختیار می‌کند و می‌ماند؛ به خلاف نهادهای مدرن که به محض بروز مشکلی کوچک از صفحه روزگار محو می‌شوند.

روحانیون در این سال‌های اخیر سه استراتژی را هم زمان پیش بردند. اول، همان دم‌دستی‌ترین استراتژی ممکن بود: پناه بردن به نهادهای نظارتی و کنترلی. این نهادها را به خدمت گرفتند تا بگیرند و خاموش کنند و کنترل کنند. اما به تجربه دریافتند این روش جز تنفر و گریز در نسل جوان برنمی‌انگیزد. اما البته دست از این استراتژی برنمی‌دارند.

دومین استراتژی در تداوم استراتژی اولی بود: بهره‌گیری از نهادهای تبلیغاتی کشور. آنها طی دو سه دهه اخیر تقریبا صداوسیمای کشور را در انحصار خود گرفتند و در و دیوار را مملو از تبلیغات دینی کردند. درست مثل اینکه شما در میان یک جمع متکثر، آنقدر با صدای بلند حرف بزنید که صدای دیگران شنیده نشود.

تصور بر این بود که به این وسیله، اساسا دیگران شنیده و دیده نمی‌شوند. این استراتژی هیچ سودی هم نداشته باشد، این فایده را دارد که دراقلیت‌بودگی صدای روحانیون مخفی می‌ماند. اما فضای مجازی این استراتژی را بی‌اثر کرد. امروز صدای بلند صداوتصویر فضاهای مجازی است.

سومین استراتژی، تبلیغات به زبان و بیان تازه بود. روحانیونی با چهره‌های عجیب ظاهر شدند: کسانی در میان کودکان و با زبان کودکان از معارف دینی سخن گفتند، برخی به دانش‌های جدید مثل اقتصاد و سیاست و جامعه‌شناسی و هنر مسلح شدند و در میان دانشگاهیان با زبان تخصصی سخن گفتند. بعضی زبان خارجی آموختند و در حال گفت‌وگو به زبان‌های دیگر به تصویر کشیده شدند.

اما مشکل این گروه از روحانیون آن بود که خیمه‌شان اصلا بزرگ نشده بود. خیمه‌ای از دارالمومنان هست به قدمت چندصدسال. آنها با زبان‌های مختلف گروه‌های مختلف را فرامی‌خواندند تا زیر همان خیمه قدیم حضور پیدا کنند.

آقامیری مصداق و پیشگام استراتژی چهارم است. او از خیمه بیرون زده و امکان‌های گفت‌وگو با اقشار و طبقات دیگر گشوده است. به جای آنکه سراغ اقشار تازه رود و آنها را از راه انحراف به راه راست خود دعوت کند، نزد آنها می‌رود و اثبات می‌کند آنچه آنها می‌گویند و می‌کنند، چندان هم انحراف نیست. آنها خودی‌اند.

او در حال گستردن دایره شمول خیمه است. سراغ یک خواننده زن ایرانی می‌رود که خارج از کشور زندگی می‌کند، اما ترکیب عجیبی است: پدرش رزمنده در جبهه‌های جنگ بوده است و خود او نیز گاهی به بعضی سمبل‌های دینی گرایش نشان می‌دهد. با او گفت‌وگوی مجازی می‌کند و در کنار او ترانه می‌خواند.

استراتژی او موفقیت‌هایی دارد؛ اما بی‌پیامد نیست. این مسیر به‌نحو تازه‌ای می‌تواند اعتبار یک صنف با منزلت و جایگاه معین را به پرسش بکشد. امروز از یک روحانی خواسته می‌شود ترانه بخواند؛ فردا معلوم نیست به چه تقاضای دیگری باید پاسخ دهد که مقبول گروه‌های دیگر اجتماعی بیافتد.

حتما در میان روحانیون گروه‌هایی هم هستند که استراتژی پنجمی را تعقیب کنند. به این نتیجه رسیده باشند که آرزوی شمولیت نهاد روحانیت را باید فراموش کرد. چنانکه آرزوی دین‌دار بودن همه مردم را.

استراتژی پنجم باید به فرهیختگی در میان روحانیون بیاندیشد. در این استراتژی، اقلیت‌بودگی را باید پذیرفت. این استراتژی به جای آنکه بخواهد سقف کل جامعه باشد، درصدد ساختن چراغی در دل تاریکی‌هاست. چراغی در کنار چراغ‌های دیگر.

روحانیونی که آقامیری را خلع لباس کردند، حظی از استراتژی پنجم نبرده‌اند. به همین جهت، دل به موفقیت آقامیری بسته‌اند.

]]>