Καλύτερη Λαμία | Ειδήσεις, Νέα & Επικαιρότητα από τη Φθιώτιδα

Χρήστος Σταϊκούρας: Μεγάλο βήμα για την ανάπτυξη της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης & έρευνας και της κατασκευής φοιτητικών εστιών στη Λαμία

2026-10-13T20:39:28.424+03:00

Μία μεγάλη, σύνθετη, επίπονη και πολύχρονη προσπάθεια, που ξεκινήσαμε το 2019 για την ανάπτυξη νέων κτιριακών υποδομών Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και Έρευνας στη Λαμία, ολοκληρώθηκε.

Υπεγράφη, άμεσα, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνο Τασούλα, μετά την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών, το Προεδρικό Διάταγμα που αφορά «έγκριση τοπικού ρυμοτομικού σχεδίου στην εκτός του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή της Δημοτικής Ενότητας Λαμίας, επί της Παλαιάς Εθνικής Οδού Λαμίας – Αθηνών, για τον καθορισμό κοινωφελούς χώρου φοιτητικών εστιών και εκπαιδευτικών – ερευνητικών υποδομών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, την επιβολή προκηπίου και τον καθορισμό όρων και περιορισμών δόμησης».

Το Προεδρικό Διάταγμα δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ Δ872/2026 -13.10.2026 (20260400872)

Το έργο περιλαμβάνει νέες πανεπιστημιακές κτιριακές υποδομές σε όμορο οικόπεδο έκτασης άνω των 26 στρεμμάτων, δίπλα στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται η κατασκευή εκπαιδευτικών και ερευνητικών υποδομών, καθώς και σύγχρονων φοιτητικών εστιών.

Επόμενο βήμα είναι η υπογραφή της σύμβασης του Πανεπιστημίου με τον ανάδοχο.

Ο Βουλευτής Φθιώτιδας με τη Νέα Δημοκρατία, Χρήστος Σταϊκούρας, δήλωσε: «Η σημερινή εξέλιξη αποτελεί σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και της έρευνας στη Λαμία. Από το 2019, με σχέδιο, επιμονή και συνεργασίες, εργαζόμαστε ώστε το έργο των νέων πανεπιστημιακών υποδομών στη Λαμία να πάρει σάρκα και οστά, ενισχύοντας την ακαδημαϊκή και αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής».

Δείτε περισσότερα για το έργο εδώ:

Η Οίτη σε διαρκή ετοιμότητα: Τα «νέα δεδομένα» του Χωροταξικού των ΑΠΕ δεν σταματούν τα καταστροφικά σχέδια

2026-10-13T20:31:27.413+03:00

Η Οίτη σε διαρκή ετοιμότητα

Τα «νέα δεδομένα» του Χωροταξικού των ΑΠΕ δεν σταματούν τα καταστροφικά σχέδια

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών και μηνών μάς κρατούν σε διαρκή ετοιμότητα για όσα εξακολουθούν να σχεδιάζονται και να προωθούνται στις κορυφές της Οίτης. Παρά τα νέα δεδομένα, που υποτίθεται ότι εισάγει το αναθεωρημένο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αποδεικνύεται στην πράξη ότι οι διακηρύξεις για την προστασία των βουνών και των προστατευόμενων περιοχών κινδυνεύουν να μείνουν «έπεα πτερόεντα», όταν απέναντί τους βρίσκονται συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια και εταιρικά συμφέροντα.

1. Η εταιρεία ΑΙΟΛΙΚΗ ΟΙΤΗΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε., παρά το γεγονός ότι εκκρεμεί η έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας για την Ακύρωση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), που εκδικάστηκε στις 13 Μαίου, προχώρησε στην έκδοση Άδειας Εγκατάστασης για το έργο στη θέση «ΤΟΥΡΛΑ - ΒΛΙΤΟΤΣΟΥΜΑΡΟ».

Η εξέλιξη αυτή δεν μας αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Ο Δήμος Λαμιέων έχει ήδη κινηθεί για την προσβολή της Άδειας Εγκατάστασης και προχώρησε στην άσκηση Αίτησης Ακύρωσης ενώπιον του ΣτΕ. Η Κίνησή μας πρωτοστατεί σ’ αυτή την προσπάθεια και θα συνεχίσει να βρίσκεται σε στενή παρακολούθηση κάθε εξέλιξης.

2. Παράλληλα, η δικαστική διαδικασία για την ΑΕΠΟ του έργου του Αιολικού Σταθμού (ΑΣΠΗΕ) στη θέση «ΞΕΡΟΒΟΥΝΙ» δεν ολοκληρώθηκε. Η υπόθεση, που επρόκειτο να εκδικαστεί στις 7 Οκτωβρίου 2026, αναβλήθηκε και προσδιορίστηκε για τις 7 Απριλίου 2027.

3. Την ίδια στιγμή, η εταιρεία GREEN VELOCITY επιμένει. Παρά την απόρριψη των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τους ΑΣΠΗΕ στις θέσεις «ΠΥΡΓΟΣ», «ΜΑΚΡΥΡΑΧΗ» και «ΞΕΡΟΒΟΥΝΙ» από το Περιφερειακό Συμβούλιο Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, εμφανίζει νέες αιτήσεις, αυτή τη φορά με την προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας – μπαταριών.

Όμως η προσθήκη μπαταριών δεν αλλάζει την πραγματικότητα της εγκατάστασης των ανεμογεννητριών πάνω στο βουνό, ούτε εξαφανίζει τους δρόμους πρόσβασης, τις εκσκαφές, τις θεμελιώσεις, τις πλατείες και τα συνοδά έργα. Και το σημαντικότερο: σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε εξετάσει, οι νέες αιτήσεις εμφανίζονται να βρίσκονται αντιμέτωπες με τους ίδιους τους περιορισμούς του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, τόσο ως προς το υψόμετρο όσο και ως προς την επικάλυψη με Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (ΣΠΠ).

Για την Κίνηση Πολιτών η ουσία παραμένει μία: Η Οίτη δεν είναι ένας κενός χώρος στον χάρτη όπου μπορούν να χωρέσουν επενδυτικά σχέδια. Είναι ένα ορεινό οικοσύστημα μεγάλης οικολογικής και υδρολογικής αξίας, προστατευόμενη περιοχή, τόπος ζωής, τοπίο, πολιτιστικό κεφάλαιο και κοινό αγαθό. Δεν μπορεί κάθε φορά, που ένα έργο απορρίπτεται ή συναντά θεσμικά και περιβαλλοντικά εμπόδια, να επανέρχεται με μια διαφορετική ονομασία, μια νέα εταιρική δομή ή την προσθήκη μπαταριών.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να μετατρέπεται σε διαρκή πολιορκία των βουνών.

Εμείς θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε κάθε αίτηση, κάθε άδεια και κάθε διοικητική πράξη. Θα αξιοποιούμε κάθε νόμιμο μέσο και θα συνεργαζόμαστε με τον Δήμο, τους φορείς και τους πολίτες για την προστασία της Οίτης. Η Οίτη χρειάζεται σχέδιο προστασίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Όχι διαρκείς απόπειρες εγκατάστασης ανεμογεννητριών στις κορυφές της.

Η προσπάθεια συνεχίζεται. Η Οίτη παραμένει σε ετοιμότητα.

Η ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΤΗΣ

Δήμος Λαμιέων: Δράση πρόληψης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων «Η υγεία μας σε πρώτο πλάνο»

2026-10-12T22:37:37.607+03:00

Ο Δήμος Λαμιέων, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων, υλοποίησε το προηγούμενο διάστημα τη δράση «Η υγεία μας σε πρώτο πλάνο», με στόχο την προαγωγή της υγείας και την ανάδειξη της σημασίας της πρόληψης για τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας.

Η πρωτοβουλία υλοποιήθηκε στις δομές των Κέντρων Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων (Κ.Α.Π.Η.) και του Κέντρου Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων (Κ.Η.Φ.Η.) του Δήμου Λαμιέων, όπου πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις αρτηριακής πίεσης, σακχάρου και οξυγόνου στο αίμα.

Παράλληλα, διανεμήθηκαν ενημερωτικά έντυπα με χρήσιμες οδηγίες και συμβουλές για την υγεία, την ευεξία και την ενεργό γήρανση, ενισχύοντας την ενημέρωση των μελών για τη σημασία του προληπτικού ελέγχου και της συστηματικής φροντίδας της υγείας.

Το σύνολο των μετρήσεων αξιολόγησε, σε πρώτο επίπεδο, ο πνευμονολόγος Χαράλαμπος Κερασιώτης, συνεργάτης των Κ.Α.Π.Η., συμβάλλοντας στην αρχική εκτίμηση των αποτελεσμάτων και στην επισήμανση περιπτώσεων που ενδέχεται να χρήζουν περαιτέρω ιατρικής παρακολούθησης.

Η δράση υλοποιήθηκε με τη συνεργασία όλων των δομών του Τμήματος Προστασίας Δημόσιας Υγείας & Τρίτης Ηλικίας, και συγκεκριμένα των Κ.Α.Π.Η., του Κ.Η.Φ.Η. και της υπηρεσίας «Βοήθεια στο Σπίτι», ενώ το κόστος καλύφθηκε από τις Συντονιστικές Επιτροπές των δομών των Κ.Α.Π.Η.

Τη δράση επισκέφθηκαν ο βουλευτής Φθιώτιδας Χρήστος Σταϊκούρας, ο Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής, Αλληλεγγύης και Εξυπηρέτησης Πολιτών, Κωνσταντίνος Ψειρόπουλος και ο Εντεταλμένος Σύμβουλος για την Προστασία Δημόσιας Υγείας και Τρίτης Ηλικίας, Στέργιος Θεοδώρου.

Η πρόληψη και η έγκαιρη ενημέρωση συμβάλλουν ουσιαστικά στη διατήρηση της υγείας και της ποιότητας ζωής στην τρίτη ηλικία και οι δημοτικές δομές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη των ηλικιωμένων συμπολιτών μας.

Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας στο Ιάσιο της Ρουμανίας για το ευρωπαϊκό έργο PROSECO

2026-10-12T22:31:52.112+03:00

Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας στο Ιάσιο της Ρουμανίας για το ευρωπαϊκό έργο PROSECO: Οι δημόσιες προμήθειες στην υπηρεσία της κοινωνικής οικονομίας και της τοπικής ανάπτυξης

Tη δυναμική της παρουσία στο διακρατικό πρόγραμμα PROSECO (Procurement for a Social Economy. Implementation of Social Procurement for a Sustainable Transition), που υλοποιείται στο πλαίσιο του INTERREG EUROPE, στο Ιάσιο της Ρουμανίας, επιβεβαίωσε η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας η οποία εκπροσωπήθηκε από τον Αντιπεριφερειάρχη Κοινωνικής Μέριμνας Ιωάννη Περγαντά. Στο επίκεντρο βρέθηκε η ενίσχυση των κοινωνικά υπεύθυνων δημόσιων προμηθειών και ο τρόπος με τον οποίο οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να συνδεθούν ουσιαστικότερα με την κοινωνική οικονομία και τους τοπικούς κοινωνικούς στόχους.

Το πρόγραμμα PROSECO στηρίζεται στην ανταλλαγή εμπειρίας μεταξύ ευρωπαίων εταίρων, στη συμμετοχή περιφερειακών stakeholders, στην καταγραφή εμποδίων και αναγκών και στη μεταφορά βέλτιστων πρακτικών. Για την Περιφέρεια, το ζητούμενο είναι η γεφύρωση τριών τομέων που συχνά λειτουργούν αποκομμένα: των αναγκών κοινωνικής πολιτικής, των δημόσιων προμηθειών και των δυνατοτήτων των φορέων της κοινωνικής οικονομίας. Η προστιθέμενη αξία έγκειται στη μετάβαση από μια γενική θεσμική δυνατότητα σε απτούς μηχανισμούς εφαρμογής. Η Κοινωνική Μέριμνα συνδέεται με την κοινωνικά υπεύθυνη προμήθεια λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές ανάγκες και τα αποτελέσματα κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των δημόσιων συμβάσεων.

Μέσω αυτής της προσέγγισης επιδιώκεται:

Η σύνδεση της δημόσιας δαπάνης με μετρήσιμα κοινωνικά αποτελέσματα και τις πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.
Η ενίσχυση της πρόσβασης των φορέων της κοινωνικής οικονομίας σε οικονομικές ευκαιρίες.
Η υποστήριξη της απασχόλησης και της κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης ευάλωτων ομάδων.
Η στενή συνεργασία μεταξύ κοινωνικών υπηρεσιών, υπηρεσιών προμηθειών, αναπτυξιακών δομών και τοπικών φορέων.

Η ελληνική αποστολή επισκέφθηκε επιτυχημένα παραδείγματα κοινωνικής επιχειρηματικότητας, με κυριότερο την οργάνωση ADV (Fundația „Alături de Voi” România), πρότυπο κοινωνικής επιχείρησης ένταξης και κόμβο υποστήριξης της κοινωνικής οικονομίας. Επισκέφθηκε επίσης τοπικά εγχειρήματα, διαπιστώνοντας ότι οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να είναι βιώσιμες και ανταγωνιστικές και να προσφέρουν ουσιαστικές θέσεις εργασίας σε άτομα με λιγότερες ευκαιρίες.

Ο Αντιπεριφερειάρχης Κοινωνικής Μέριμνας Γιάννης Περγαντάς δήλωσε σχετικά:

«Η συμμετοχή μας στο PROSECO δεν αποτελεί μια τυπική παρουσία, αλλά μια ουσιαστική θεσμική οπτική. Διερευνούμε πώς μια Περιφέρεια μπορεί να συνδέσει τις δημόσιες αγορές με πραγματικές κοινωνικές προτεραιότητες. Η εμπειρία από το Ιάσιο και η επαφή μας με φορείς όπως το ADV απέδειξαν ότι η κοινωνική αξία μπορεί να περάσει από τη θεωρία στην πράξη, δημιουργώντας ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο και βιώσιμες θέσεις εργασίας για τους ανθρώπους που το έχουν περισσότερο ανάγκη».

Ζανέλ – «Κρατάω Στιγμές»

2026-10-12T22:29:00.652+03:00

Ένα τραγούδι για τους ανθρώπους, τις αναμνήσεις και τις στιγμές που μένουν για πάντα μέσα μας

Η Ζανέλ παρουσιάζει το νέο της τραγούδι με τίτλο «Κρατάω Στιγμές», ένα ιδιαίτερα συναισθηματικό κομμάτι που μιλά για τη μνήμη, την απώλεια, την αγάπη και, κυρίως, για την αξία της κάθε στιγμής που ζούμε.

Το «Κρατάω Στιγμές» είναι ένα τραγούδι αφιερωμένο στους ανθρώπους που πέρασαν από τη ζωή μας, σε όσα αγαπήσαμε και σε εκείνα που μπορεί να μην βρίσκονται πλέον δίπλα μας, αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα μας.

Με τη χαρακτηριστική και ερμηνευτικά δυναμική της ταυτότητα, η Ζανέλ δίνει στο τραγούδι μια ζεστή, κινηματογραφική ατμόσφαιρα, δημιουργώντας ένα μουσικό ταξίδι πίσω στον χρόνο. Ένα τραγούδι που δεν κοιτάζει το παρελθόν με λύπη, αλλά με τρυφερότητα και ευγνωμοσύνη.

Γιατί τελικά, από όλα όσα ζούμε, κάποιες στιγμές δεν φεύγουν ποτέ. Τις κρατάμε.

Το τραγούδι κυκλοφορεί από τη Spider Music και σε όλες τις επίσημες ψηφιακές πλατφόρμες!

Καλή σας ακρόαση!

https://youtu.be/fp2EQVTsFlA?is=HgvSGg6-DMIn3gcj

Ένας περίπατος στα πέριξ.

2026-10-09T12:03:36.234+03:00

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Αθήνα – Αθηναίων – Κεντρικού Τομέα Αθηνών – Αττικής

ΑΚΡΙΒΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Κέντρο Αθηνών

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 1949

ΤΙΤΛΟΣ: Η Ελένη Κορομπίλη-Αργυρίου στο κέντρο της Αθήνας

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ:

ΠΗΓΗ: Φωτογραφικό αρχείο Γ. Α. Αργυρίου

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Αθήνα. Η Ελένη Κορομπίλη-Αργυρίου σε αναμνηστική φωτογραφία στο κέντρο της πόλης.

from anemourion https://ift.tt/H0Z8iE1
via IFTTT

Η δικαία εκδίκησις

2026-10-08T13:03:35.812+03:00

from anemourion https://ift.tt/KbliZzu
via IFTTT

Mineyko Zygmunt «Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος [Η ματιά ενός Πολωνού μηχανικού της Β. Ηπείρου (1914-1916)»

2026-10-06T18:03:08.042+03:00

Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος [Η ματιά ενός Πολωνού μηχανικού της Β. Ηπείρου (1914-1916) / Mineyko Zygmunt - Αθήνα : εκδ. Ρόπτρον, 1/11/2025 (Μεταφραστής : Αναστασία Χατζηγιαννίδη, Επιμελητής : Αντώνης Καραβασίλης, Προλογίζων : Νίκος Σαραντάκος)

Στο βιβλίο αυτό δημοσιεύονται οι ανταποκρίσεις που έστελνε από την Ελλάδα ο Ζίγκμουντ Μινέικο στην πολωνική εφημερίδα Τζένικ Πόλσκι καθώς και οι χειρόγραφες σημειώσεις που συνέχισε να κρατάει εν όψει μελλοντικής δημοσίευσης. Τόσο στις ανταποκρίσεις όσο και στις χειρόγραφες σημειώσεις, το κύρο θέμα που τον απασχολεί είναι η κατάσταση στη Βόρειο Ήπειρο και, γενικότερα, στην Αλβανία και στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1914-1916. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

from anemourion https://ift.tt/ErR8OIt
via IFTTT

Το kaliterilamia.gr ως πηγή γνώσης: Όταν η τοπική ιστορία γίνεται εργαλείο επιστημονικής έρευνας

2026-10-05T19:33:28.789+03:00

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά όχι πάντα αξιόπιστη, η αξία ενός δομημένου, τεκμηριωμένου και αυθεντικού αρχείου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το ιστορικό και πολιτιστικό αρχείο του kaliterilamia.gr έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της τοπικής ενημέρωσης και εξελίσσεται σε σημείο αναφοράς για την επιστημονική κοινότητα.

Τα τελευταία χρόνια, το περιεχόμενο του site αξιοποιείται συστηματικά σε μελέτες, πανεπιστημιακές εργασίες και ερευνητικά προγράμματα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Φοιτητές, ερευνητές και ακαδημαϊκοί βρίσκουν στο αρχείο μια πλούσια δεξαμενή πληροφοριών που καλύπτει ιστορικά γεγονότα, λαογραφικά στοιχεία, τοπικές παραδόσεις, αλλά και άγνωστες πτυχές της Φθιώτιδας.

Δεν πρόκειται για τυχαία εξέλιξη. Το kaliterilamia.gr έχει επενδύσει σε περιεχόμενο με ουσία, βασισμένο σε πηγές, μαρτυρίες και ιστορική διασταύρωση. Σε έναν ψηφιακό κόσμο γεμάτο «γρήγορες» ειδήσεις, το συγκεκριμένο αρχείο λειτουργεί με τη λογική της διαχρονικής αξίας — σαν ένα σύγχρονο ψηφιακό αρχείο που τιμά την παράδοση της καταγραφής και της γνώσης.

Η αξιοποίησή του από εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως πανεπιστήμια και πρώην Τ.Ε.Ι., αποδεικνύει ότι η τοπική δημοσιογραφία μπορεί να ξεφύγει από τα στερεότυπα και να αποκτήσει ερευνητικό χαρακτήρα. Άρθρα για ιστορικά χωριά, μνημεία, πρόσωπα και γεγονότα μετατρέπονται σε υλικό τεκμηρίωσης, ενισχύοντας εργασίες και διπλωματικές μελέτες.

Παράλληλα, η διεθνής χρήση του περιεχομένου δείχνει πως η ελληνική περιφέρεια έχει φωνή και εκτός συνόρων — αρκεί να υπάρχει σωστή καταγραφή και ψηφιακή παρουσία. Η Φθιώτιδα, μέσα από το kaliterilamia.gr, ταξιδεύει σε βιβλιογραφίες, citations και ερευνητικά papers, αποκτώντας τη θέση που της αξίζει στον παγκόσμιο χάρτη της γνώσης.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: όταν η πληροφορία παράγεται με ευθύνη, μπορεί να γίνει εργαλείο. Και όταν η τοπική ιστορία καταγράφεται σωστά, δεν μένει στο παρελθόν — γίνεται βάση για το μέλλον.

Το kaliterilamia.gr δεν είναι απλώς ένα ενημερωτικό site. Είναι ένα ζωντανό αρχείο. Και πλέον, είναι και ένας αξιόπιστος συνεργάτης της επιστημονικής κοινότητας.

Στείλτε τις φωτογραφίες σας από την παλιά Λαμία στο kaliterilamia.gr!

2026-10-05T19:31:29.319+03:00

🕰️ Στείλτε τις φωτογραφίες σας από την παλιά Λαμία στο kaliterilamia.gr!

Αν έχετε παλιές φωτογραφίες από τη Λαμία — στιγμές από άλλες εποχές — στείλτε τις στο kaliterilamia.gr για να τις δημοσιεύσουμε!

Κάθε φωτογραφία κρύβει μια ιστορία που αξίζει να ξαναζήσει. Μαζί μπορούμε να φτιάξουμε ένα μεγάλο ψηφιακό άλμπουμ μνήμης για την πόλη μας, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι.

📩 Στείλτε τις φωτογραφίες σας στο email: kaliterilamia@gmail.com ή μέσω της σελίδας μας στο Facebook Kaliterilamia.gr

Η ιστορία της Λαμίας είναι γραμμένη στα πρόσωπα και στα τοπία της — ας τη διαφυλάξουμε μαζί.

Γιώργος Κεραμίδας (1933–2010): ο αυτοδίδακτος ζωγράφος που έκανε τη ζωή και την εργασία εικόνα

2026-10-05T18:03:41.214+03:00

[ΑΙ]

Ο Κεραμίδας, Γιώργος (3 Μαΐου 1933, Θούριο Λιβαδειάς – 17 Ιουλίου 2010) αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση της μεταπολεμικής ελληνικής ζωγραφικής. Αυτοδίδακτος στην αφετηρία του, συνδέθηκε κυρίως με τη ναΐφ και τη λαϊκή ζωγραφική, χωρίς όμως το έργο του να εξαντλείται στα χαρακτηριστικά αυτών των κατηγοριών. Η προσωπική του διαδρομή, η χειρωνακτική εργασία, η επαφή του με την ελληνική ύπαιθρο και την εργατική καθημερινότητα, αλλά και η κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του αποτέλεσαν βασικές πηγές της ζωγραφικής του. Cangelaris

Από τη Λιβαδειά στη ζωγραφική

Ο Γιώργος Κεραμίδας γεννήθηκε στη Λιβαδειά στις 3 Μαΐου 1933. Η ζωή του δεν ακολούθησε την τυπική πορεία ενός καλλιτέχνη με ακαδημαϊκές σπουδές. Βρέθηκε από μικρός στη βιοπάλη και εργάστηκε για πολλά χρόνια ως οικοδόμος. Η εμπειρία αυτή δεν υπήρξε απλώς ένα βιογραφικό επεισόδιο: πέρασε οργανικά στη θεματολογία της ζωγραφικής του και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τον άνθρωπο, την εργασία και την κοινωνία. Νίκος Τέχνες

Άρχισε να ζωγραφίζει το 1958. Ήταν ουσιαστικά αυτοδίδακτος, αν και αργότερα παρακολούθησε για τρία χρόνια ελεύθερο σχέδιο. Από το 1960 έζησε στους Αγίους Αναργύρους, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του αναφέρεται ότι επέστρεψε στη γενέτειρά του, τη Λιβαδειά. paletaart - Χρώμα & Φώς

Η ουσιαστική δημόσια παρουσία του στον εικαστικό χώρο τοποθετείται μετά τη Μεταπολίτευση. Η πρώτη ατομική του έκθεση πραγματοποιήθηκε το 1982 στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αγίων Αναργύρων. Από εκεί και πέρα η ζωγραφική του άρχισε να παρουσιάζεται συστηματικότερα σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις. Η Cangelaris Collection επιβεβαιώνει επίσης την πρώτη ατομική έκθεση του 1982 και αναφέρει τη συμμετοχή του σε εκθέσεις σε διάφορες ελληνικές πόλεις. Cangelaris

Ένας ναΐφ ζωγράφος με προσωπική γλώσσα

Η κατάταξη του Κεραμίδα στη ναΐφ ζωγραφική είναι δικαιολογημένη, αλλά δεν περιγράφει ολόκληρο το έργο του. Η ζωγραφική του διαθέτει την αμεσότητα, την καθαρότητα της φόρμας, την ένταση των χρωμάτων και την ιδιαίτερη αντιμετώπιση της προοπτικής που συναντούμε στους πηγαίους αυτοδίδακτους δημιουργούς. Παράλληλα όμως παρουσιάζει αξιοσημείωτη εξέλιξη και πειραματισμό.

Η Cangelaris Collection περιγράφει χαρακτηριστικά το έργο του ως συνδυασμό ρεαλιστικών και ναΐφ χαρακτηριστικών με στοιχεία pop art και έντονη κριτική διάθεση. Αυτή η παρατήρηση είναι σημαντική, επειδή εξηγεί γιατί οι πίνακές του δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν απλώς ως γραφικές παραστάσεις της ελληνικής καθημερινότητας. Cangelaris

Τα χρώματά του είναι συνήθως καθαρά και λαμπερά. Οι μορφές συχνά αποδίδονται με σαφή περιγράμματα και μετωπικότητα, ενώ η προοπτική υποτάσσεται στην αφηγηματική λειτουργία της εικόνας. Το τοπίο, τα σπίτια, τα φυτά, τα λουλούδια και οι ανθρώπινες μορφές μπορούν να αποκτήσουν σχεδόν διακοσμητικό ρυθμό. Η φαινομενική απλότητα όμως συχνά κρύβει ένα πολύ συγκεκριμένο κοινωνικό ή βιωματικό περιεχόμενο. Η σχετική βιβλιογραφία τονίζει ακριβώς αυτή τη σύνδεση του αυθορμητισμού και των έντονων χρωματικών συνδυασμών με την ύπαιθρο, την καθημερινότητα, την εργασία και τους κοινωνικούς προβληματισμούς. paletaart - Χρώμα & Φώς

Η εργασία και οι άνθρωποι του μόχθου

Ένα από τα στοιχεία που διαφοροποιούν τον Κεραμίδα είναι η θέση που καταλαμβάνει στο έργο του ο εργαζόμενος άνθρωπος. Δεν παρατηρεί τον κόσμο της εργασίας από απόσταση. Τον είχε ζήσει.

Ο οικοδόμος, ο εργάτης, ο άνθρωπος της υπαίθρου και οι γυναίκες που εργάζονται στη γη μετατρέπονται σε πρωταγωνιστές της ζωγραφικής του. Ανάμεσα στους τίτλους έργων που έχουν καταγραφεί συναντούμε τους «Οι οικοδόμοι στην πιάτσα», «Βαμβακομαζώχτρες» και «Δουλεύοντας στα μεταλλεία». AthensVoice

Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του: το ναΐφ ιδίωμα δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειδυλλιακές αναμνήσεις ή γραφικές εικόνες. Γίνεται όχημα κοινωνικής αφήγησης.

Αυτό επιβεβαιώνεται ιδιαίτερα από ένα σημαντικό οπτικοακουστικό τεκμήριο που διασώζει το Αρχείο της ΕΡΤ. Σε επεισόδιο τηλεοπτικής σειράς εμφανίζεται ο ίδιος ο Γιώργος Κεραμίδας, ο οποίος παρουσιάζεται ως «οικοδόμος από τη Λειβαδιά» και αφηγείται περιστατικά της ζωής του που αποτέλεσαν πηγές έμπνευσης για τους πίνακές του. Η περιγραφή του Αρχείου της ΕΡΤ επισημαίνει ότι στα έργα του συνυπάρχουν ρεαλιστικά και απλοϊκά στοιχεία και έντονη κριτική των κοινωνικών και εργασιακών συνθηκών στην Ελλάδα. ΕΡΤ Αρχείο

Αρχείο ΕΡΤ – υλικό για τον Γιώργο Κεραμίδα

Η ζωγραφική ως κοινωνική μαρτυρία

Ο κοινωνικός προβληματισμός του Κεραμίδα δεν περιορίστηκε στην απεικόνιση της εργασίας. Στο έργο του εμφανίζονται κοινωνικές διεκδικήσεις, συλλογικές μνήμες και γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Είναι χαρακτηριστικοί τίτλοι όπως «Διαμαρτυρία», «Πολυτεχνείο, προσκύνημα στην ελευθερία» και «Το θαύμα ενός λαού». Σύμφωνα με το κείμενο του γιου του, Νίκου Κεραμίδα, ο ζωγράφος δεν παρέμεινε προσκολλημένος σε ένα αμετάβλητο ναΐφ ύφος, αλλά πειραματιζόταν και στρεφόταν σε ζητήματα όπως οι εργατικές κινητοποιήσεις και οι αγώνες για τη δημοκρατία και την ειρήνη. AthensVoice

Η κοινωνική αυτή διάσταση σχετίζεται και με την ίδια τη ζωή του. Δημοσίευμα μετά τον θάνατό του τον περιγράφει ως άνθρωπο της βιοπάλης, με πολυετή εργασία στην οικοδομή και ενεργό παρουσία σε κοινωνικούς αγώνες. Νίκος Τέχνες

Έτσι, η ζωγραφική του Κεραμίδα μπορεί να διαβαστεί και ως ένα είδος προσωπικού χρονικού: μια εικαστική αυτοβιογραφία που συναντά τη συλλογική ιστορία.

Από τη λαϊκή αφήγηση στην pop art

Η πορεία του Κεραμίδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν έμεινε στάσιμη. Η αφετηρία του είναι βιωματική και ναΐφ, όμως σταδιακά το προσωπικό του λεξιλόγιο διευρύνεται.

Η συνύπαρξη ναΐφ, ρεαλιστικών και pop στοιχείων που καταγράφεται σε τεκμηριωμένες συλλογές δείχνει έναν δημιουργό ο οποίος, παρά την απουσία συστηματικής ακαδημαϊκής εκπαίδευσης, αναζητούσε διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Cangelaris

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση ενός αυτοδίδακτου καλλιτέχνη. Ο όρος «ναΐφ» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση μιας τέχνης στατικής ή τεχνικά αφελούς. Στην περίπτωση του Κεραμίδα, όμως, η απλότητα της εικόνας αποτελεί περισσότερο συνειδητό εκφραστικό λεξιλόγιο παρά αδυναμία.

Ένα από τα έργα για τα οποία διαθέτουμε σαφή στοιχεία είναι το «Ulysses in his Island» («Ο Οδυσσέας στο νησί του»), του 1999. Πρόκειται για λάδι σε καμβά, διαστάσεων 90 × 100 εκ., με αριθμό καταλόγου P-180, που ανήκει στη Cangelaris Collection. Cangelaris

Δείτε το έργο και την τεκμηρίωσή του στη Cangelaris Collection

Το έργο έχει ιδιαίτερη αξία και ως σημείο αναφοράς για τη μελέτη της ώριμης περιόδου του. Μας επιτρέπει να εξετάσουμε συγκριτικά τη χρωματική του γλώσσα, τη σύνθεση και την εξέλιξη των μορφών του προς το τέλος του 20ού αιώνα.

Εκθέσεις και παρουσία στον εικαστικό χώρο

Μετά την πρώτη ατομική έκθεση του 1982, ο Κεραμίδας απέκτησε σταδιακά παρουσία στον ελληνικό εικαστικό χώρο. Πηγές καταγράφουν εκθέσεις και παρουσιάσεις έργων του, ενώ έχει διασωθεί και δημοσίευση της Athens Voice που αναγγέλλει έκθεση ζωγραφικής του στην αίθουσα «Αέδων», στην οδό Ανδρέου 18 στην Αθήνα. AthensVoice

Παράλληλα, η παρουσία του καταγράφεται και σε αρχειακό υλικό. Στο ψηφιακό αρχείο του Τελλογλείου Ιδρύματος το όνομά του εμφανίζεται σε τεκμήριο του αρχείου Tony P. Spiteris μαζί με σειρά άλλων δημιουργών της ελληνικής λαϊκής και σύγχρονης τέχνης. Το συγκεκριμένο τεκμήριο αποτελεί ένδειξη αρχειακής παρουσίας και όχι από μόνο του απόδειξη κατοχής έργου του από τη συλλογή του Τελλογλείου. Telloglion Museum

Η θέση του στη νεότερη ελληνική ζωγραφική

Ο Γιώργος Κεραμίδας πέθανε στην Αθήνα στις 17 Ιουλίου 2010, σε ηλικία 77 ετών. Cangelaris

Άφησε πίσω του ένα έργο που δεν είναι εύκολο να εγκλωβιστεί σε έναν μόνο χαρακτηρισμό. Είναι ασφαλώς ένας σημαντικός εκπρόσωπος της ελληνικής ναΐφ δημιουργίας, αλλά η ζωγραφική του αγγίζει ταυτόχρονα τον κοινωνικό ρεαλισμό, τη λαϊκή αφήγηση και, σε ορισμένες περιόδους, στοιχεία της pop art.

Πάνω απ' όλα, όμως, πρόκειται για ζωγραφική βιώματος. Ο Κεραμίδας ζωγράφισε έναν κόσμο που γνώριζε: τους εργάτες, την οικοδομή, την ύπαιθρο, τις καθημερινές ανθρώπινες σχέσεις, τις δυσκολίες της ζωής αλλά και το χρώμα, τα λουλούδια, τη μνήμη και την αισιοδοξία που επιμένει να υπάρχει μέσα σε αυτήν.

Η αξία του βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη συνύπαρξη. Πίσω από την πρώτη εντύπωση της αθωότητας και της χρωματικής ευφορίας βρίσκεται συχνά μια δεύτερη αφήγηση: εκείνη ενός ανθρώπου που έζησε τον μόχθο και χρησιμοποίησε τη ζωγραφική για να τον μετατρέψει σε εικόνα.

Γι' αυτό και ο Γιώργος Κεραμίδας αξίζει να αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως ένας «αυτοδίδακτος λαϊκός ζωγράφος», αλλά ως μια ιδιαίτερη προσωπική φωνή της μεταπολεμικής ελληνικής τέχνης, που κατόρθωσε να συνδέσει την πηγαία ζωγραφική έκφραση με την κοινωνική εμπειρία της εποχής του.

Παρουσίαση και έργα του Γιώργου Κεραμίδα στη LiFO

Κείμενο του Νίκου Κεραμίδα για τον πατέρα του στην Athens Voice

Ψηφιακή παρουσίαση έργων στο Paletaart

from anemourion https://ift.tt/NgXMGhT
via IFTTT

Αγία Ιερουσαλήμ Λιβαδειάς (εικονογραφία)

2026-10-05T11:03:38.249+03:00

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: χ.χ.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Λιβαδειά – Βοιωτία – Στερεά Ελλάδα

ΑΚΡΙΒΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Ιερό Προσκύνημα Αγίας Ιερουσαλήμ

ΤΙΤΛΟΣ: «Αγία Ιερουσαλήμ Λιβαδειάς»

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ: Άγνωστος

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Καλλιτεχνική απόδοση του Ιερού Προσκυνήματος της Αγίας Ιερουσαλήμ, χτισμένου μέσα στη βραχώδη κοιλότητα πάνω από τη Λιβαδειά.

ΠΗΓΗ: Άγνωστη

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ AI: Ψηφιακή καλλιτεχνική επεξεργασία με τεχνητή νοημοσύνη (AI).

from anemourion https://ift.tt/t9qbeoF
via IFTTT

Φαράγγι της Κρύας στη Λιβαδειά» (εικονογραφία)

2026-10-05T11:03:32.698+03:00

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: χ.χ.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Λιβαδειά – Βοιωτία – Στερεά Ελλάδα

ΑΚΡΙΒΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Φαράγγι της Κρύας

ΤΙΤΛΟΣ: «Φαράγγι της Κρύας στη Λιβαδειά»

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ: Άγνωστος

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Καλλιτεχνική απόδοση τοπίου από το φαράγγι της Κρύας στη Λιβαδειά.

ΠΗΓΗ:

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ AI: Ψηφιακή καλλιτεχνική επεξεργασία με τεχνητή νοημοσύνη (AI).

from anemourion https://ift.tt/iASdHnI
via IFTTT

Η λεκάνη του Σπερχειού χρειάζεται ολοκληρωμένο σχεδιασμό

2026-10-04T23:25:25.382+03:00

Ο Σπερχειός για τη Λαμία και τη Φθιώτιδα είναι αναμφισβήτητα μια ανεκτίμητη πηγή πλούτου και ένα σπάνιο οικοσύστημα. Έδαφος, νερά, πηγές, δροσερή αύρα, παραποτάμιο δάσος, το δέλτα και οι εκβολές, πλούσια πτηνοπανίδα, υδρόβια διάφορα, ερπετά, ψάρια, ένα οικοσύστημα, που οφείλαμε, και οφείλουμε, να το προστατέψουμε σαν κόρη οφθαλμού. Το έχουμε πει και το έχουμε γράψει τόσες φορές.

Το κακό είναι ότι από την πολιτεία και την κυβέρνηση έχουμε μόνο εξαγγελίες, υποσχέσεις και επικοινωνιακά τρυκ. Σ’ αυτά είναι άριστοι επιστήμονες. Το λέω αυτό γιατί, κοιτάζοντας από το παράθυρο το ποτάμι και σκαλίζοντας το αρχείο, διαβάζω -και πόσα ανάλογα δεν διαβάζουμε κάθε μέρα!- ότι πραγματοποιήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2021, με πρωτοβουλία του κ Σταικούρα, τηλεδιάσκεψη, παρουσία του Υπουργού και του Υφυπουργού Υποδομών και Μεταφορών, με αντικείμενο συζήτησης, μεταξύ άλλων, τη δρομολόγηση ολοκληρωμένου σχεδίου για τη διαχείριση του Σπερχειού ποταμού και την αξιοποίηση των υδάτινων πόρων. Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών ανέλαβε να αξιολογήσει τις εναλλακτικές δυνατότητες σύνταξης σχετικής μελέτης. Και το ερώτημα είναι, πέντε χρόνια μετά, τι ακριβώς έχει γίνει;

Αναζητώντας τα επίσημα στοιχεία, βρίσκουμε κάποιες επιμέρους μελέτες διευθέτησης της κοίτης και των παραποτάμων του ποταμού από την Περιφέρεια. Αλλά το ενιαίο Master Plan για τον Σπερχειό πού βρίσκεται; Οι μελέτες, και όποια έργα γίνονται, εντάσσονται σε έναν συνολικό σχεδιασμό για ολόκληρη τη λεκάνη απορροής ή είναι «εργολαβικού χαρακτήρα» και αφορούν μόνο συγκεκριμένα τμήματα;

Δεν αμφισβητώ την ανάγκη για καθαρισμούς, αποκαταστάσεις αναχωμάτων και κάποιες ήπιες επεμβάσεις αντιπλημμυρικών έργων. Είναι αναγκαία. Όμως ο Σπερχειός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με επιμέρους παρεμβάσεις, μελέτες, τις οποίες ακολουθούν άλλες μελέτες και έργα, που συνήθως σχεδιάζονται ως απάντηση σε προηγούμενες καταστροφές.

Η λεκάνη του Σπερχειού χρειάζεται ολοκληρωμένο σχεδιασμό, που να συνδέει την αντιπλημμυρική προστασία με τη διαχείριση του νερού, τη γεωργία, τους παραποτάμους, τις ορεινές λεκάνες απορροής και την προστασία του οικοσυστήματος μέχρι τις εκβολές, στον Μαλιακό. Γι’ αυτό τα ερωτήματα είναι αυτονόητα και χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις: Ποια είναι η τύχη της εξαγγελίας του 2021; Υπάρχει ενεργό ενιαίο Master Plan για ολόκληρη τη λεκάνη του Σπερχειού;

Στη Λαμία και στη Φθιώτιδα χορτάσαμε πια ανακοινώσεις και κούφια λόγια Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε και τα ζούμε. Ο Σπερχειός χρειάζεται σχέδιο, με συνέχεια και προοπτική. Και οι πολίτες δικαιούμαστε να γνωρίζουμε πού βρίσκεται.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr

https://www.facebook.com/stefanos.stamellos

Ο Συνθέτης Ανδρέας Μαρίνου παρουσιάζει το νέο του τραγούδι «Έχεις Φύγει»

2026-10-04T18:12:25.251+03:00

Ο Συνθέτης και Πιανίστας Ανδρέας Μαρίνου επιστρέφει δυναμικά στη δισκογραφία παρουσιάζοντας το ολοκαίνουργιο τραγούδι του με τίτλο «Έχεις Φύγει».

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη και ατμοσφαιρική δημιουργία, στην οποία ο ίδιος ο συνθέτης υπογράφει τη μουσική, την ενορχήστρωση αλλά αναλαμβάνει παράλληλα και την ερμηνεία, χαρίζοντας μια βαθιά συναισθηματική προσέγγιση. Τους στίχους του τραγουδιού υπογράφει η Κατερίνα Αθανάτου.

Ένα τραγούδι για την απώλεια, την απουσία και έναν έρωτα που ακόμη υπάρχει, μα δεν μπορεί πια να επιστρέψει. Για όσα μένουν ανείπωτα μετά τον χωρισμό και για την αίσθηση πως, όσο κι αν ψάχνεις τον δρόμο πίσω, κάποια μονοπάτια έχουν κλείσει οριστικά.

Το τραγούδι κυκλοφορεί στο YouTube και σε όλες τις επίσημες ψηφιακές πλατφόρμες.

Καλή σας ακρόαση!

https://youtu.be/xglWXC9Esqs?is=ZQ2t0KEQKRb2Tj67

Το αρχείο του kaliterilamia.gr χρησιμοποιήθηκε σε μεταπτυχιακή εργασία του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας του Τμήματος Πληροφορικής με Εφαρμογές στη Βιοϊατρική

2026-10-04T11:20:29.342+03:00

Πρόταση ανάδειξης της τοπικής ιστορίας και του λαϊκού πολιτισμού στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με τη βοήθεια των ΤΠΕ. Το παράδειγμα της Λαμίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Σχολή Θετικών Επιστημών

Τμήμα Πληροφορικής με Εφαρμογές στη Βιοϊατρική.

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Σχολή Θετικών Επιστημών. Τμήμα Πληροφορικής με Εφαρμογές στη Βιοϊατρική.

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Σχολή Θετικών Επιστημών. Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών.

Συγγραφέας

Δροσοπούλου, Αγγελική

Όνομα μέλους επιτροπής

Σταμούλης, Γεώργιος

Βαβουγυιός, Διονύσιος

Όνομα Επιβλέποντος

Φούρλας, Γεώργιος Κ.

Ημερομηνία

2020

kaliterilamia.gr: Το μοναδικό ψηφιακό ιστορικό αρχείο της Φθιώτιδας

2026-10-04T11:17:00.606+03:00

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία χάνεται μέσα στην ταχύτητα της καθημερινότητας, το kaliterilamia.gr έχει καταφέρει να δημιουργήσει κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή ενημερωτική ιστοσελίδα: ένα ζωντανό ψηφιακό αρχείο της ιστορίας, του πολιτισμού και της συλλογικής μνήμης της Φθιώτιδας.

Με χιλιάδες δημοσιεύσεις ιστορικού περιεχομένου, σπάνια έγγραφα, φωτογραφίες, μαρτυρίες, ερευνητικά κείμενα και αφιερώματα που καλύπτουν περιόδους από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή, το kaliterilamia.gr αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο και πληρέστερο ψηφιακό αποθετήριο τοπικής ιστορίας στη Φθιώτιδα.

Η ιστοσελίδα δεν περιορίζεται στην απλή αναπαραγωγή πληροφοριών. Ερευνά, συλλέγει, ταξινομεί, διασώζει και αναδεικνύει ιστορικό υλικό που διαφορετικά θα κινδύνευε να χαθεί στη λήθη του χρόνου. Μέσα από εκατοντάδες πρωτότυπες δημοσιεύσεις έχουν αναδειχθεί άγνωστες πτυχές της ιστορίας της Λαμίας, των Θερμοπυλών, της Υπάτης, της Σπερχειάδας, της Μακρακώμης, της Ανατολικής Φθιώτιδας και ολόκληρου του νομού.

Από το αρχαίο τείχος της Λαμίας και τα χαμένα μνημεία της πόλης, μέχρι σπάνιες φωτογραφίες, ιστορικά κτίρια, πρόσωπα, γεγονότα και ντοκουμέντα του τόπου, το kaliterilamia.gr έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για κάθε ερευνητή, εκπαιδευτικό, μαθητή αλλά και κάθε πολίτη που επιθυμεί να γνωρίσει την πραγματική ιστορία της Φθιώτιδας.

Το αρχείο του εμπλουτίζεται καθημερινά με νέο υλικό, διατηρώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη των τοπικών κοινωνιών και προσφέροντας ελεύθερη πρόσβαση σε πολύτιμες πληροφορίες που διαφορετικά θα παρέμεναν διάσπαρτες ή άγνωστες στο ευρύ κοινό.

Το kaliterilamia.gr δεν είναι απλώς μια ειδησεογραφική ιστοσελίδα. Είναι ένας θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης και ένας σύγχρονος ψηφιακός χώρος όπου το παρελθόν συναντά το παρόν. Για τον λόγο αυτό, δικαίως μπορεί να χαρακτηριστεί ως το μοναδικό ψηφιακό ιστορικό αρχείο της Φθιώτιδας, συμβάλλοντας καθημερινά στη διάσωση, καταγραφή και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.

Λαμία: Viral στο Ράδιο Αρβύλα είχε γίνει το υπαίθριο γυμναστήριο της προηγούμενης Δημοτικής Αρχής (video)

2026-10-04T11:11:07.467+03:00

Viral στην εκπομπή Ράδιο Αρβύλα είχε γίνει το υπαίθριο γυμναστήριο που δημιουργήθηκε στη Λαμία από την προηγούμενη Δημοτική Αρχή. (περισσότερα για το γυμναστήριο δείτε εδώ).

To υπαίθριο γυμναστήριο παρουσιάστηκε από την απερχόμενη Δημοτική Αρχή στις 18 Φεβρουαρίου 2022.

Δείτε το χαρακτηριστικό απόσπασμα από την εκπομπή στο 43.00 λεπτό και μετά:

Δείτε ολόκληρη την εκπομπή παρακάτω:

TENNIS EUROPE - LAMIA CUP 2026: Η Λαμία υποδέχεται τη νέα γενιά του ευρωπαϊκού τένις

2026-10-04T11:08:50.765+03:00

80 νεαροί αθλητές από 9 ευρωπαϊκές χώρες στο Χαλκιοπούλειο

Από αύριο Σάββατο 3 έως τις 10 Οκτωβρίου 2026, η Λαμία υποδέχεται τη νέα γενιά του ευρωπαϊκού τένις, φιλοξενώντας το Πανευρωπαϊκό Τουρνουά Juniors U12 Category 2 της Tennis Europe.

Περισσότεροι από 80 νεαροί αθλητές και αθλήτριες από 9 ευρωπαϊκές χώρες ταξιδεύουν στη Λαμία για να συμμετάσχουν στη σημαντική αυτή διεθνή αθλητική διοργάνωση, μετατρέποντας την πόλη σε σημείο συνάντησης του νεανικού τένις και αναδεικνύοντας, παράλληλα, τη δυναμική της ως αθλητικού προορισμού.

Το LAMIA CUP 2026 διοργανώνεται από τον Φθιωτικό Όμιλο Αντισφαίρισης, έναν σύλλογο με διαχρονική παρουσία από το 1987 και σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη και διάδοση του τένις στη Λαμία και τη Φθιώτιδα.

Η διοργάνωση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Δήμου Λαμιέων, της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, του Ο.Π.Α.Σ.Τ.Ε. και της Ε.Φ.Ο.Α., επιβεβαιώνοντας τη δυναμική συνεργασία των όλων των φορέων για την ανάδειξη της Λαμίας ως προορισμού σημαντικών αθλητικών διοργανώσεων ευρωπαϊκής εμβέλειας.

Στο πλαίσιο του τουρνουά, την Κυριακή 4 Οκτωβρίου και ώρα 19:00, θα πραγματοποιηθεί το Players Party, το επίσημο καλωσόρισμα των αθλητών, σε συνεργασία με το Μουσικό Σχολείο Λαμίας και τη συμμετοχή των Μουσικών Συνόλων Rock.

Για τον Δήμο Λαμιέων, η φιλοξενία του LAMIA CUP 2026 εντάσσεται στη στρατηγική ανάδειξης του Δήμου μας ως σύγχρονου αθλητικού προορισμού, μέσα από τη σύνδεση του αθλητισμού με τον τουρισμό, τον πολιτισμό και την τοπική κοινωνία.

Δήμος Λαμιέων: Αγιασμοί στους παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς για τη νέα σχολική χρονιά

2026-10-04T11:05:46.242+03:00

Με τις καθιερωμένες τελετές αγιασμού ξεκίνησε επίσημα η νέα σχολική χρονιά στους παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς του Δήμου Λαμιέων.

Στις τελετές το παρών έδωσε, εκπροσωπώντας τον Δήμαρχο Λαμιέων Πανουργιά Παπαϊωάννου, ο Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Προστασίας – Αλληλεγγύης και Εξυπηρέτησης Πολιτών, Κωνσταντίνος Ψειρόπουλος, ο οποίος αντάλλαξε ευχές με το εκπαιδευτικό προσωπικό, τα παιδιά και τους γονείς.

Στον χαιρετισμό του, ο Αντιδήμαρχος ευχήθηκε υγεία, δύναμη και πολλά παιδικά χαμόγελα, υπογραμμίζοντας ότι κύριο μέλημα της Δημοτικής Αρχής είναι η διασφάλιση ενός φιλόξενου και ζεστού περιβάλλοντος για κάθε παιδί.

Παράλληλα, ο κ. Ψειρόπουλος επεσήμανε τη σταθερή δέσμευση του Δήμου Λαμιέων για την έμπρακτη ενίσχυση όλων των δομών, θέτοντας ως προτεραιότητα την παροχή ποιοτικής προσχολικής αγωγής και την υποδειγματική λειτουργία των παιδικών και των βρεφονηπιακών σταθμών μας.

Ντίνος Χριστιανόπουλος «Τα λογοτεχνικά περιοδικά της Θεσσαλονίκης»

2026-10-04T01:03:57.660+03:00

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΔΙΑΒΑΖΩ» ΑΘΗΝΑ 1983 Σε τέσσερα χρόνια συμπληρώνεται ένας αιώνας από τότε που εκδόθηκε το πρώτο περιοδικό της Θεσσαλονίκης. Μέσα στο διάστημα αυτό, τα λογοτεχνικά περιοδικά και ημερολόγια -που ξεπερνούν τους 150 τίτλους- δέθηκαν στενά με τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική ζωή της πόλης και γι’ αυτό αποτελούν κεφάλαιο της πνευματικής ιστορίας της. Ωστόσο και στο κεφάλαιο αυτό, όπως και για την ποίηση και την πεζογραφία, πολύ λίγα ξέραμε για την περίοδο πριν από το 1930, και ακόμη λιγότερα για την τουρκοκρατία. Μόλις το 1963 άρχισε κάποια προσπάθεια με τα άρθρα του Τηλέμαχου Αλαβέρα, που συνεχίστηκε με τα απομνημονεύματα του Γ. Θ. Βαφόπουλου και τις μελέτες του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Έτσι ευρύνθηκαν αρκετά οι γνώσεις μας, υπάρχουν όμως ακόμη πολλά κενά. Εξάλλου όσοι έγραφαν ως τώρα εξακολουθούν να ενδιαφέρονται για τη συγκέντρωση στοιχείων χωρίς να προχωρούν σε ουσιαστικότερες κριτικές αποτιμήσεις. Το άρθρο αυτό αποτελεί ένα σύντομο διάγραμμα των λογοτεχνικών περιοδικών της Θεσσαλονίκης, αλλά και των μακεδονικών πόλεων, που αποτελούν το ζωτικό χώρο της. Η βιβλιογραφία και ο πίνακας που το συνοδεύουν αποδίδουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του θέματος.

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

Όπως είναι γνωστό, το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο άρχισε να λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη το 1850, και από τότε αρχίζει και η πνευματική της ζωή. Η πρώτη ποιητική συλλογή τυπώθηκε το 1869, η πρώτη ελληνική εφημερίδα βγήκε το 1875 και, πολύ αργότερα, το 1889, κυκλοφορεί το πρώτο ελληνικό περιοδικό, ο «Αριστοτέλης», «σύγγραμμα περιοδικόν εκδιδόμενον κατά δεκαπενθήμερον». Το διευθύνει ο εκπαιδευτικός Γ. Παπαγεωργίου, ο οποίος ξεκίνησε ως ποιητής (δική του είναι η πρώτη ποιητική συλλογή που τυπώθηκε στη Θεσσαλονίκη) για να γίνει αργότερα συγγραφέας μερικών βιβλίων γενικής παιδείας. Ο «Αριστοτέλης» βγήκε το πρώτο εξάμηνο του 1889 και το πρώτο εξάμηνο του 1890, και έκλεισε οριστικά το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς για οικονομικούς λόγους, αφού συμπλήρωσε 19 τεύχη. Ήταν περιοδικό γενικής παιδείας, είχε διδακτικούς σκοπούς, γραφόταν στην καθαρεύουσα, και ίσως είχε σαν πρότυπό του την αθηναϊκή «Εστία». Η λογοτεχνική του ύλη κάλυπτε μόλις το ένα τέταρτο· εκτός από μερικά ανώνυμα ή ψευδώνυμα ποιήματα (τα μόνα επώνυμα είναι κυρίως κάποιου Γ. Μοσχόπουλου από τα Σκόπια) και πεζά, καθώς και λίγα δημοτικά τραγούδια, υπάρχουν κάποιες μεταφράσεις από Σίλλερ, Κοππέ, Βύρωνα, Delpit, Ανατόλ Φρανς κ.ά. Οι γνωστοί Θεσσαλονικείς ποιητές της εποχής απουσιάζουν -ίσως γιατί δε χωρούσαν στα ηθικοπλαστικά πλαίσια του περιοδικού- συνεργάζονται όμως από τους λογίους της ο Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου, ο Μ. Γ. Δήμιτσας, ο Γρηγ. Γράβαρης κ.ά. Πολλές ανώνυμες μελέτες, κυρίως γύρω από την ομηρική ζωή, καθώς και ένα ποίημα και λίγα δημοτικά πρέπει να οφείλονται στον Γ. Παπαγεωργίου. Η λογοτεχνική ύλη δεν ξεφεύγει από τα πλαίσια του καθαρευουσιάνικου ρομαντισμού της Αθήνας, αν και οι μεταφράσεις από τον Κοππέ και τον Φρανς δείχνουν πως το περιοδικό δεν αγνοούσε και τους μεταρομαντικούς της γαλλικής λογοτεχνίας. Πάντως, απ’ τον «Αριστοτέλη» λείπει κάποια ζωντάνια και φρεσκάδα και είναι διάχυτη κάποια λογιότητα που, και τότε και τώρα, απωθεί. Δεκαεννιά χρόνια αργότερα, το 1909, βγαίνει ένα δεύτερο περιοδικό, εβδομαδιαίο, με τον τίτλο «Θερμαϊκαί Ημέραι» και με διευθυντή τον λόγιο Χρ. Γ. Γουγούση. Το περιοδικό αυτό κρατήθηκε μόνο πέντε μήνες και έβγαλε 13 λιγοσέλιδα τεύχη. Ο διευθυντής καλύπτει μόνος του το μεγαλύτερο μέρος της ύλης: δημοσιεύει ποιήματα, διηγήματα και διάφορα ιστορικο-λαογραφικά σημειώματα, άλλοτε με το όνομά του, άλλοτε με το ψευδώνυμο Ναύτης και άλλοτε ανώνυμα. Δημοσιεύονται επίσης ποιήματα των Νίκου Θ. Γούζαρη, Θ. Παπαθανασίου, Μ. Θ. Γεωργιάδου, πεζά των δύο τελευταίων καθώς και του Β. Α. Μεσολογγίτη, τα μυθιστόρημα του Μάρσαλ Πρεβό «Πέτρος και Θηρεσία» σε μετάφραση Α. Λιάκου και διάφορες επιστημονικές «πραγματείες» του Γ. Χατζηκυριακού, του I. Τσικόπουλου κ.ά., χωρίς να λείπουν και μερικά σημειώματα πατριδογνωσίας. Εάν ο «Αριστοτέλης» για την εποχή του είχε ήδη κάτι το μπαγιάτικο, οι «Θερμαϊκές Ημέρες» είναι ακόμη πιο απογοητευτικές. Καμιά πατριωτική και τοπικιστική σκοπιμότητα δεν μπορεί να δικαιώσει τον εντελώς πρόχειρο αλλά και υποτονικό χαρακτήρα τους. Αυτά είναι τα δύο περιοδικά που βγήκαν στη Θεσσαλονίκη επί τουρκοκρατίας (ένα τρίτο, η «Οικονομική Επιθεώρησις», δεν μας ενδιαφέρει εδώ): το πρώτο λόγιο, το δεύτερο δημοσιογραφικό, αλλά και τα δύο με ελάχιστη -και κατά κανόνα κακή- λογοτεχνική ύλη.

1913 - 1931

Μετά το 1912 οι συνθήκες αλλάζουν ριζικά. Η μικρή ελληνική κοινότητα αναλαμβάνει τώρα κυρίαρχο ρόλο μέσα στην ελεύθερη αλλά επαρχιακή πλέον Θεσσαλονίκη, η οποία δέχεται καθημερινά νέο αίμα, τόσο από τη νότια Ελλάδα όσο και από τις διάφορες επαρχίες του αλύτρωτου ελληνισμού. Την πρώτη δεκαετία μετά την απελευθέρωση αρχίζουν να εμφανίζονται διάφορα ημερολόγια (ετήσιες εκδόσεις ποικίλης ύλης και με εκλαϊκευμένη λογοτεχνία), απομιμήσεις του «Μικρασιατικού Ημερολογίου» της Ελένης Σβορώνου και του «Εθνικού Ημερολογίου» του Π.Σ. Σκόκου. Τα πρώτα ημερολόγια είναι μέτρια και βραχύβια: ο «Γόρδιος Δεσμός» (1915) του Χρ. Γουγούση -όπου αναδημοσιεύονται όλα τα περιεχόμενα των «Θερμαϊκών Ημερών»!- ο «Κόσμος» (1915) του Αργ. Δρακόπουλου και το «Ημερολόγιον της Θεσσαλονίκης» (1916) του Κλέωνος Βρανά. Ακολουθούν άλλα δύο, πολύ καλύτερα, πιο συγκροτημένα και πιο μακρόβια: το «Ημερολόγων Θεσσαλονίκης» (1919-1921 και 1926-1932) της Μερόπης Τσιώμου-Βασιλικού και το «Μακεδονικόν Ημερολόγιον» (1925-1940 και 1947 έως σήμερα) του Νίκου Σφενδόνη (μετά το θάνατό του το 1971 συνεχίζεται από τα παιδιά του Γιάννη και Δήμητρα Σφενδόνη). Και τα δύο συνέβαλαν πολύ στη διάδοση της λογοτεχνίας -αλλά και της παραφιλολογίας- παρουσιάζοντας δεκάδες λόγιους και λογοτέχνες, γνωστούς και άγνωστους, Μακεδόνες και Θεσσαλονικείς· εξάλλου το πληροφοριακό και φωτογραφικό υλικό που περιέχουν είναι πολύ χρήσιμο για να γνωρίσουμε καλύτερα την παιδική ηλικία της λογοτεχνίας στη Θεσσαλονίκη. Η δεύτερη δεκαετία μετά την απελευθέρωση αρχίζει με ένα νεανικό λογοτεχνικό περιοδικό, την «Τέχνη» (1921), του Μανώλη Μάνου και το Βασίλη Χατζηανδρέου. Μέσα από τα έξι τεύχη της άγουρης αυτής προσπάθειας είναι φανερός κάποιος ιδεαλισμός, που αποβλέπει να χαρίσει πνευματικές συγκινήσεις στους νέους και να τους ανεβάσει ψηλότερα, ενώ ο σκοπός του περιοδικού είναι να δημιουργήσει πνευματική κίνηση στη Θεσσαλονίκη. Ο χαρακτήρας της «Τέχνης» θυμίζει έντονα τη «Διάπλαση των παίδων». (Όπως το «Εθνικόν Ημερολόγιον» του Σκόκου επηρέασε όλα τα εδώ ημερολόγια, έτσι και η «Διάπλαση των παίδων» επηρέασε όλα τα εδώ νεανικά και μαθητικά περιοδικά: την «Τέχνη», το «Μακεδονόπουλο» και τη «Μακεδονική Νεολαία»), Τόσο οι δύο νεαροί διευθυντές, όσο και οι δυο τρεις ψευδώνυμοι συνεργάτες, φαίνονται ανήσυχοι αλλά είναι μάλλον ατάλαντοι. Από τους γνωστούς λόγιους συνεργάστηκαν ο Χρ. Γουγούσης και ο Αιμίλιος Ριάδης. Οι υπόλοιποι συνεργάτες είναι όλοι νέοι και τα ποικίλα γραφτά τους παρουσιάστηκαν με ψευδώνυμα και με αρχικά. Με το ψευδώνυμο Χάρης Άλσης ο Χατζηανδρέου δημοσίευσε μεταφράσεις από τον Δουμά και τον Πιερ Λουίς. Δημοσιεύτηκαν επίσης μεταφράσεις από αρχαίους Έλληνες (Λόγγο, Αρχιλόχειο) και Γάλλους (Λοτί, Βούρλων, Λεκόντ ντε Λιλ). Η γλώσσα είναι καθαρή δημοτική, χωρίς ακρότητες. Πάντως το σύνολο είναι υποτονικό. Ένα χρόνο αργότερα, μερικοί συνεργάτες της «Τέχνης» που δε συμφωνούσαν με την αντιψυχαρική της γραμμή, έβγαλαν δικό τους περιοδικό, τα «Μακεδονικά Γράμματα» (πρώτη περίοδος 1922-1923, 17 τεύχη), με διευθυντή τον Ράδο Χατζίνας. Ο διαπλασιακός χαρακτήρας τής «Τέχνης» μεταβάλλεται τώρα σε μικρογραφία του «Νουμά», οι συνεργασίες όμως είναι κι εδώ υποτονικές, με ανούσια ψευδώνυμα και αρχικά. Συνεργάζονται οι Κ.Δ. Καραβίδας, Γ.Θ. Βαφόπουλος, Δ.Κ. Βογαζλής, Θανάσης Τζήμητρας, Κ. Τσιτσελίκης, οι μεταφραστές Νίκος και Κώστας Καστρινός και Πολύβιος Ιωαννίδης, ενώ δεν λείπουν και πολλοί Αθηναίοι: Χρ. Εσπέρας, Α.Δ. Παπαδήμας, Σίτσα Καραϊσκάκη, Απ. Ν. Μαγγανάρης, Καίσαρας Εμμανουήλ, Γ. Τσουκαλάς, Μιχ. Δ. Στασινόπουλος, Ν.Γ. Κατηφόρης, Μαρία Πολυδούρη. Τα πεζά του Χατζηνάση είναι πολύ αδύνατα. Μεταφράσεις πολλές: Θεόκριτος, Οράτιος, Αντρέγιεφ, Γκόρκι, Τιμπόρ, Στόικα, Σίλλερ, Γκαίτε, Χάινε, Γκωλσγουώρθυ, Λαμαρτίνος, Ντωντέ, Βιλλιέ ντε Λιλ Αντάμ, Μαίτερλινγκ, Πιερ Λουίς, Paul Fort, κ.ά. Η παρακολούθηση της αθηναϊκής πνευματικής ζωής γίνεται αρκετά συστηματική και το ψυχαρικό κήρυγμα προβάλλεται αγωνιστικά. Η οικονομική καχεξία και η αντίδραση πολλών συνεργατών για τη χαμηλή ποιότητα του περιοδικού, οδήγησαν στη δεύτερη περίοδο των «Μακεδονικών Γραμμάτων» (1924, 4 τεύχη), με τη διεύθυνση του Γ.Θ. Βαφόπουλου και του Κώστα Κόκκινου. Το περιοδικό μεταμορφώνεται τώρα σε ένα ώριμο και υπολογίσιμο λογοτεχνικό έντυπο με δικό του παλμό: οι παλιοί συνεργάτες εξαφανίζονται (μαζί τους και τα ανούσια ψευδώνυμα), οι νέοι είναι όλοι σχεδόν Αθηναίοι (από τον κύκλο του περιοδικού «Μούσα», προς τον οποίο είναι προσανατολισμένος ο Βαφόπουλος μέσω του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου) και το πρώτο τεύχος ανοίγει με πρωτοσέλιδα ποιήματα του Καβάφη -κάτι πρωτοφανές για το κλίμα της εποχής- ενώ το τελευταίο κλείνει με ένα κομμάτι από τη «Ζωή εν τάφω» του Μυριβήλη. Η σύντομη αυτή περίοδος των «Μακεδονικών Γραμμάτων» είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού στη Θεσσαλονίκη. Τα «Μακεδονικά Γράμματα» εξέφραζαν τους νέους και ήταν πρωτοποριακά. Τη συντηρητική διανόηση την αντιπροσώπευε ένα άλλο περιοδικό, που έβγαινε παράλληλα, η «Αυγή» (1922, 1924) του Νικολάου Λούβαρι και του Στράτη Πελεκίδη, που ήταν επιστήμονες και οι δύο (θεολόγος ο πρώτος, αρχαιολόγος ο δεύτερος). Τα δέκα τεύχη του περιοδικού περιέχουν φιλοσοφικά, θρησκευτικά και ποικίλα επιστημονικά άρθρα, ελάχιστη πρωτότυπη λογοτεχνική ύλη, αρκετές μεταφράσεις (από την Ειρήνη Ν. Λούβαρι) γερμανικών λογοτεχνημάτων, μελέτες για Βάγκνερ, Χάουπτμαν, Σολωμό, Σαπφώ, Βύρωνα κτλ. Από την «Αυγή» πρωτοπαρουσιάζεται το 1922 με διήγημα και ο Πέτρος Σπανδωνίδης. Από το περιοδικό δεν λείπει η συγκρότηση, λείπει η πνοή. Κυριαρχεί ένας γερμανικός λογιοτατισμός.

1932 - 1940

Και φτάνουμε στη δεκαετία του 1930, όπου η Θεσσαλονίκη, αρκετά ώριμη πια, προσπαθεί να αντιδράσει στην επαρχιακή της μοίρα δίνοντας το δυναμικότερο κομμάτι του εαυτού της. Τον Μάρτιο του 1932 κυκλοφορεί το πρώτο τεύχος των «Μακεδονικών Ημερών», που ιδρύθηκαν από τον Πέτρο Σπανδωνίδη. Το περιοδικό είναι μηνιαίο, αποκλειστικά λογοτεχνικό, με εκλεκτικές τάσεις και έκδηλα μοντέρνο χαρακτήρα. Έχει συγκρότηση, ξέρει τι θέλει και πώς θα το πετύχει. Σκοπός του είναι «να δημιουργήσει μια παράδοση», ένα «περιβάλλον», μια «ατμόσφαιρα». Εκτός από τον Σπανδωνίδη, που διηύθυνε το περιοδικό κατά τον πρώτο και τελευταίο χρόνο της έκδοσής του, αναλαμβάνουν ενδιάμεσα διευθυντές -κάθε χρόνο και άλλοι- ο Γ. Θέμελης, ο Στέλιος Ξεφλούδας, ο Γ. Δέλιος, ο Βάσος Βασιλείου και ο Γ.Θ. Βαφόπουλος. Τακτικοί συνεργάτες είναι επίσης ο Β. Τατάκης και ο Αλκ. Γιαννόπουλος, αργότερα ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και μερικοί άλλοι. Στην όλη πορεία του περιοδικού κυριαρχούν ο Σπανδωνίδης με ανήσυχα κριτικά κείμενα, ο Ξεφλούδας με πρόζες εσωτερικού μονολόγου και ο Αλκ. Γιαννόπουλος με ιδιόρρυθμα και εκκεντρικά διηγήματα. Το περιοδικό κράτησε όλες τις υποσχέσεις του: αγωνίστηκε για τη δημιουργία πνευματικής ζωής και κίνησης στη Θεσσαλονίκη, παρουσίασε νέα ταλέντα, παρακολούθησε την ξένη λογοτεχνία με διαλεχτές μεταφράσεις από τα γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά, γερμανικά και τις βαλκανικές χώρες, οργάνωσε έρευνες για σύγχρονα πνευματικά ζητήματα, καθιέρωσε στήλες κριτικής παρακολούθησης του βιβλίου, οργάνωσε διαλέξεις, τύπωσε βιβλία και αντιδίκησε με πολλούς ντόπιους και Αθηναίους για θέματα καλλιτεχνικού προσανατολισμού. Οι μοντέρνες αναζητήσεις του περιοδικού είχαν σαν αποτέλεσμα όχι μόνο να δημιουργηθεί (και να υποδαυλισθεί) η εντύπωση της «σχολής της Θεσσαλονίκης» αλλά και να εισαχθεί στην ελληνική πεζογραφία ένα νέο είδος γραφής, ο εσωτερικός μονόλογος, που ευδοκίμησε κυρίως στη Θεσσαλονίκη, ευνοημένος από την έλλειψη παράδοσης. Το περιοδικό -με μια δεκάμηνη διακοπή το 1933 για οικονομικούς λόγους- κράτησε μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1939 και έβγαλε συνολικά 55 τεύχη, αρκετά για να το επιβάλουν στην πνευματική ζωή της Θεσσαλονίκης και στην ιστορία των ελληνικών περιοδικών -ενώ η επίδρασή του στους νεότερους υπήρξε εμφανής και έντονη. Παρόλο που η σημασία των «Μακεδονικών Ημερών» έχει αναγνωριστεί από όλους, χρειάζεται μια συστηματική μελέτη για την καλύτερη αποτίμηση της προσφοράς τους. Ένα άλλο περιοδικό που συνέβαλε συστηματικά στη διάδοση του μοντέρνου -και που συγγενεύει αρκετά με τις «Μακεδονικές Ημέρες»- είναι το «Olimpo», δίγλωσσο όργανο της ιταλικής εθνικής εταιρείας «Dante Alighieri» (1936-1939). Το έβγαλε ο Στέλιος Ξεφλούδας (που υπήρξε διευθυντής των «Μακεδονικών Ημερών» το 1035-1936) μαζί με τον Ιταλό καθηγητή Enzio Volture. Χάρη στη συμβολή του Ξεφλούδα, το «Olimpo», ενώ προοριζόταν για όργανο προπαγανδιστικής προβολής του ιταλικού πνεύματος, μεταβλήθηκε σε ζωντανό λογοτεχνικό περιοδικό: μέσα από τα τριάντα τεύχη του παρουσιάστηκαν πολλοί Ιταλοί λογοτέχνες (μερικοί παλιοί, αλλά οι πιο πολλοί μοντέρνοι) με μεταφράσεις έργων τους και εκτενείς μελέτες γι’ αυτούς· παράλληλα δημοσιεύονταν και αρκετές μεταφράσεις από ελληνική λογοτεχνία στα ιταλικά. Η σοβαρή προσπάθεια του περιοδικού αυτού αξίζει να μελετηθεί. Αλλά και οι συντηρητικοί λογοτέχνες δεν άργησαν να εκδώσουν δικό τους περιοδικό και να συσπειρωθούν σ’ αυτό, τόσο προπολεμικά όσο και μεταπολεμικά. Πρόκειται για τις «Μορφές» (πρώτη περίοδος 1936-1938, 15 τεύχη), που έβγαιναν από δύο φιλολόγους και λογοτέχνες: τον Βασίλη Δεδούση (διευθυντή) και τον Μπάμπη Νίντα (αρχισυντάκτη). Μαζί τους συνεργαζόταν ο Κ. Γεωργούλης, ο Ιω. Μπήτος, ο Αχ. Γεωργιάδης, η Χρυσάνθη Ζιτσαία, ο νέος ποιητής 'Ανθος Πωγωνίτης και πολλοί άλλοι Θεσσαλονικείς και Αθηναίοι. Το περιοδικό το χαρακτηρίζει χαμηλή ποιότητα και έντονη εριστικότητα. Οι συντηρητικές θέσεις των «Μορφών» -προσκόλληση στην παράδοση και τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, αντίδραση στο μοντέρνο και εμπαιγμός της πρωτοπορίας- τις έφεραν σε συχνές προστριβές με τις «Μακεδονικές Ημέρες» (όπως αργότερα και με τον «Κοχλία»), Πάντως, μέσα από τις σελίδες του περιοδικού μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την άλλη πλευρά του λόφου στην προπολεμική Θεσσαλονίκη. Τέλος, θα άξιζε να αναφέρουμε εδώ και τους «Μήνες» του δημοσιογράφου Κ. Σνωκ (1937 -Σεπτέμβριος 1940, συνολικά 33 τεύχη). Το περιοδικό αυτό, αν και ήταν οικονομολογικό, κοινωνιολογικό και εγκυκλοπαιδικό, κατά την τελευταία χρονιά της έκδοσής του φιλοξένησε αρκετούς γνωστούς Θεσσαλονικείς ποιητές και πεζογράφους. Παράλληλα με τα τέσσερα αυτά περιοδικά που, παρά τις διαφορές τους, αντιπροσωπεύουν το «κατεστημένο» της εποχής, βγήκαν και μερικά αξιοπρόσεκτα νεανικά περιοδικά, κυρίως μαθητικά και ένα φοιτητικό. Κι αυτά έπαιξαν ένα ρόλο στα λογοτεχνικά πράγματα της Θεσσαλονίκης. Λίγους μήνες μετά την έκδοση των «Μακεδονικών Ημερών», ένας διαπλασιακός σύλλογος -τέτοιοι σύλλογοι υπήρχαν στη Θεσσαλονίκη αρκετοί-, η «Χαρούμενη Συντροφιά», εκδίδει το περιοδικό «Μακεδονόπουλο» (Ιούνιος 1932-Ιούνιος 1936, συνολικά 44 τεύχη). Στην πρώτη του διετία διευθύνεται από τον Μ.Δ. Γεωργίτσα (που φαίνεται πως κι αυτός προέρχεται από τον κύκλο της «Τέχνης»), Το «Μακεδονόπουλο» αποτελεί μικρογραφία της «Διαπλάσεως των παίδων», αρχίζοντας από το εικονογραφημένο περιπετειώδες μυθιστόρημα και φτάνοντας στις μικρές αγγελίες και τα πειράγματα των συνεργατών με τα παιγνιώδη ψευδώνυμα. Εκτός από τις απαραίτητες αναδημοσιεύσεις, το περιοδικό παρουσιάζει (με ψευδώνυμα και με αρχικά) πρωτόλεια της συντροφιάς (Νίκου Π. Πάνου, Λεωνίδα Ρήγα, Κωνστ. X. Γρόλλιου, Βασ. Καλεύρα, Θέτιδος Φραντζή κ.ά.). Στη δεύτερη διετία, η «Χαρούμενη Συντροφιά» φαίνεται ότι διασπάται και το περιοδικό περνάει στα χέρια του Νίκου Π. Πάνου. Χωρίς να εγκαταλειφθούν τα τυπικά διαπλασιακά χαρακτηριστικά, δημοσιεύονται τώρα και συνεργασίες γνωστών Αθηναίων λογοτεχνών έτσι το περιοδικό έγινε πιο ζωντανό και ενδιαφέρον, αφήνοντας πίσω του τις συμπαθείς μαθητικές προσπάθειες. Τέλος, ο σταθερός του προσανατολισμός προς τη λογοτεχνία είχε σαν αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί ο τίτλος του «Μακεδονόπουλου» και να βγει ένα νέο περιοδικό με τον τίτλο «Νέα Πνοή». Αλλά και ο Γεωργίτσας, μετά τη διάσπαση της «Χαρούμενης Συντροφιάς», δεν έμεινε άπρακτος: ίδρυσε νέο διαπλασιακό σύλλογο, τη «Σαλονικιώτικη Παρέα», και έβγαλε άλλο περιοδικό, τη «Μακεδονική Νεολαία» (Ιούλιος 1934-1937, 33 τεύχη). Το νέο αυτό περιοδικό, στα δύο πρώτα χρόνια του συνέχισε την παλιά γραμμή του «Μακεδονόπουλου», με τα παιδικά ψευδώνυμα και την ενδοσυνεργασιακή αλληλογραφία (συνεργάτες, οι πιο πολλοί του «Μακεδονόπουλου»: Κωνστ. X. Γρόλλιος, Μύρρα Αλόη, Μόνα Λίζα, Μαρίκα Γεωργίτσα). Αργότερα, όμως, μη μπορώντας να μείνει ανεπηρέαστο από τη ζωντανή και ανανεωτική προσπάθεια του Πάνου, άρχισε κι αυτό να ρίχνει το βάρος στην τρέχουσα λογοτεχνία, με αναδημοσιεύσεις και δημοσιεύσεις λογοτεχνικών έργων, κυρίως αθηναϊκής προέλευσης. Η «Νέα Πνοή» του Πάνου (Ιούλιος 1936-1938, συνολικά 16 τεύχη) αποτελεί μια από τις πιο αξιόλογες νεανικές προσπάθειες, τόσο για την ποιότητα όσο και για τη μαχητικότητά της· η γνωστή προπαρασκευή με το «Μακεδονόπουλο» απέδωσε τους καρπούς της. Δημοσιεύουν ταχτικά ο Λεωνίδας Ρήγας (και με το ψευδώνυμο Ψιλολόγος), ο Νίκος Πάνος, η Μύρρα Αλόη, ο Φραγκίσκος Κορονέλλος, ο Κίμων Παλαιολόγος, οι μεταφραστές Αβραάμ Ν. Παπάζογλου, Α. Μυστακίδης καθώς και πολλοί Αθηναίοι. Πάντως, μέσα από το στενό πυρήνα του περιοδικού δεν μπόρεσε να ξεχωρίσει κανένα αξιόλογο ταλέντο. Περιοδικό νέων, με την ίδια περίπου ζωντάνια και ποιότητα της «Νέας Πνοής» αλλά με περισσότερο ενθουσιασμό και λιγότερη συγκρότηση υπήρξαν και οι βραχύβιες «Μακεδονικές Σελίδες» (Ιούνιος-Αύγουστος 1937, δύο τεύχη). Κι εδώ πολλά γνωστά ονόματα από Αθήνα και Θεσσαλονίκη αλλά ο στενός πυρήνας του περιοδικού (Θάνος Μεγγρέλης, Μίκης Π. Νούσιας, Φώτος Λυκαύγης) εξαντλείται σε υποσχέσεις. Παράλληλα εκδίδεται και το πρώτο φοιτητικό περιοδικό, «Οι Νέοι» (Απρίλης 1936-Φλεβάρης 1937, 9 τεύχη), που το έβγαζε μια παρέα φοιτητών και το διηύθυνε ο Κώστας Δ. Μαρινάκης. Ως φοιτητικό περιοδικό αλλά και ως προσπάθεια νέων δεν είναι ικανοποιητικό. Οι πιο πολλές σελίδες του καλύπτονται από άρθρα καθηγητών πανεπιστημίου -τα πιο πολλά, πρόχειρα και με τη γνωστή συγκαταβατικότητα- και μελέτες πάνω σε διάφορα επιστημονικά ή λαογραφικά θέματα. Η λογοτεχνική ύλη είναι λιγοστή κι όχι καλή. Πάντως, οι βασικοί συνεργάτες (Κώστας Μαρινάκης, Στυλ. Βασιλειάδης, Τάκης Στουγιαννάκης και Λούλης Ποζιόπουλος) θα βγάλουν αργότερα ένα άλλο περιοδικό, τα «Μακεδονικά Γράμματα», ενώ ο Κωνστ. X. Γρόλλιος και ο Φώτης Πέτσας θα γίνουν καθηγητές πανεπιστημίου κόβοντας τους δεσμούς τους με τη λογοτεχνία. Το κυριότερο, ωστόσο, χαρακτηριστικό της συντροφιάς των «Νέων» είναι ότι ρέπουν περισσότερο προς τη μελέτη και το δοκίμιο και λιγότερο προς τη δημιουργική λογοτεχνία. Με τα εννιά αυτά περιοδικά κλείνει η χρυσή δεκαετία 1930-1940, που έβαλε τις βάσεις για μια λογοτεχνική παράδοση στη Θεσσαλονίκη.

ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ

Η πληθώρα αυτή των λογοτεχνικών περιοδικών σταματάει απότομα με τον πόλεμο και την κατοχή. Μέσα στη μαύρη αυτή νύχτα, που ο καθένας αγωνίζεται πώς να γλιτώσει από την πείνα και τις στερήσεις, είναι θαύμα το ότι βγαίνουν τρία περιοδικά. Τα «Μακεδονικά φύλλα» του Μανώλη Σμυρλή (Δεκέμβριος 1951 - Δεκέμβριος 1942) τυπώνονται στη Θεσσαλονίκη, κυκλοφορούν όμως σχεδόν αποκλειστικά στη Βέροια, ιδιαίτερη πατρίδα του εκδότη. Είναι περιοδικό λογοτεχνικό και πατριωτικό. Στο χριστουγεννιάτικο τεύχος του 1942 που είδα, δημοσιεύονται διάφορα ποιήματα γνωστών ελλήνων ποιητών, δημοτικά τραγούδια, σκέψεις του Ίωνα Δραγούμη, διήγημα του Κ. Τσιτσελίκη και συνεργασίες των Κ. Σνωκ, Βασ. Δεδούση, Γ. Μπακαλάκη, Απ. Βακαλόπουλου, Γ. Κατσαμπή και ανυπόγραφα σημειώματα του Μανώλη Σμυρλή. Τα «Μακεδονικά Γράμματα» (Ιανουάριος-Οκτώβριος 1944, 9 τεύχη) τα βγάζει η ίδια περίπου συντροφιά που έβγαζε προπολεμικά τους «Νέους» (με διευθυντή και πάλι τον Κώστα Δ. Μαρινάκη), σε μια προσπάθεια να δώσει το παρόν στους δύσκολους καιρούς και να συσπειρώσει τις πνευματικές δυνάμεις της πόλης. Πράγματι, εκτός από τους στενούς συνεργάτες (Κώστα και Παν. Μαρινάκη, Νικ. Γεωργιάδη, Στυλ. Βασιλειάδη, Δούλη Ποζιόπουλο, Γ. Τσιτσιμπίκο, Τ. Στουγιαννάκη, Π. Στασινόπουλο, Άνθο Πωγωνίτη), συνεργάζονται και αρκετοί από τις «Μακεδονικές Ημέρες» (Δέλιος, Θέμελης, Βαφόπουλος) και τις «Μορφές» (Δεδούσης, Νίντας), ενώ παράλληλα εμφανίζονται και νέοι: ο Φώτης Πράσινης, ο Παρασκευάς Μηλιόπουλος, η μεταφράστρια Καίτη Μοσχονά-Ποζιοπούλου κ.ά. Μέσα στή νέκρά της κατοχής, το περιοδικό αυτό υπήρξε μια πνευματική όαση, παρόλο που τα περιεχόμενά του δεν είναι πάντοτε καλά και τους λείπει η ζωντάνια. Τέλος, το «Ξεκίνημα» (Φλεβάρης-Νοέμβρης 1944, τεύχη 11) είναι άγουρο αλλά ζωντανό και μαχητικό. Όργανο του Εκπολιτιστικού Ομίλου Πανεπιστημίου, βγαίνει από μια ομάδα επονιτών φοιτητών, που αργότερα όλοι τους θα αφιερωθούν στην ποίηση: Θανάσης Φωτιάδης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Πάνος Θασίτης, Γιώργος Καφταντζής. (Οι πιο πολλοί αργότερ'α, το 1959, θα συνεργαστούν στο περιοδικό του Αναγνωστάκη «Κριτική»), Μέσα από τις σελίδες του «Ξεκινήματος» παρακολουθούμε την αγωνιστική φοιτητική ζωή και τα προβλήματα της εποχής. Πάντως, αν και οι λογοτεχνικές συνεργασίες είναι κάπως αδύνατες, η σημασία του περιοδικού ως φυτώριου μιας ομάδας που επρόκειτο να προσφέρει πολλά στην ποίησή μας είναι φανερή.

1945 - 1954

Και ερχόμαστε στην πρώτη μεταπολεμική δεκαετία, που είναι τόσο γόνιμη και δημιουργική όσο και η τελευταία προπολεμική δεκαετία. Τα κυριότερα περιοδικά που κυκλοφορούν τώρα είναι ο «Κοχλίας», οι «Μορφές» και τα «Μακεδονικά Γράμματα». Η έκδοση του «Κοχλία» (Δεκέμβριος 1945-Ιανουάριος 1948) αιφνιδίασε. Τα ονόματα των τριών συνδιευθυντών (Γιώργης Κιτσόπουλος, Λευτέρης Κονιόρδος, Γιάννης Σβορώνος) ήταν άγνωστα στους πνευματικούς κύκλους. Ωστόσο ψυχή του περιοδικού υπήρξε ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, ο οποίος φαίνεται ότι, τουλάχιστον δέκα χρόνια πριν, σχεδίαζε την έκδοση ενός περιοδικού με πολλές αξιώσεις και έντονη ιδιομορφία' αυτό το βλέπουμε από τη δημοσιευμένη αλληλογραφία του με τον Στρατή Δούκα, όταν σχέδιαζαν να βγάλουν το «Τρίτο Μάτι». Άλλωστε, τα πρώτα τεύχη του περιοδικού αυτού προαναγγέλλουν τον «Κοχλία». Εκτός από τον Πεντζίκη και τους συνδιευθυντές, την κλειστή ομάδα του «Κοχλία» την αποτελούσαν η Ζωή Καρέλλη, ο Γ. Θέμελης, ο Τάκης Βαρβιτσιώτης, ο Τάκης Ιατρού και ο Κάρολος Τσίζεκ. Η Καρέλλη είναι η σημαντικότερη μορφή μετά τον Πεντζίκη. Ο Κιτσόπουλος δημοσιεύει και με το ψευδώνυμο Γιάννης Άδραστος. Ο Θέμελης, που προπολεμικά ήταν όλο αβέβαιες αναζητήσεις, με τον «Κοχλία» βρήκε τον εαυτό του στη μοντέρνα ποίηση. Οι εταίροι αποτελούσαν δύο ευδιάκριτες ομάδες: τους υπαρξιακούς (Πεντζίκης-Καρέλλη) και τους λυρικούς (Θέμελης-Βαρβιτσιώτης). Συγκεντρώνονταν τακτικά και αλληλοκριτικάρονταν -κάτι που δεν είχε ξαναγίνει ώς τότε. Ό «Κοχλίας» ήταν μηνιαίο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό περιοδικό, με ιδιαίτερα επιμελημένη και μοντέρνα εμφάνιση (που οφείλονταν στο ζωγράφο καί γραφίστα Γιάννη Σβορώνο). Στα 22 τεύχη του είναι φανερή η προσπάθεια για μια ισορροπία ανάμεσα στο μοντέρνο και την παράδοση, και παράλληλα ένα ισοζύγιασμα στα πρωτότυπα κείμενα και τις μεταφράσεις. Παράδοση για τον «Κοχλία» είναι η αρχαία ελληνική, βυζαντινή και νεότερη λογοτεχνία. Έτσι, κείμενα του Τερτυλλιανού και του Συμεών του Νέου Θεολόγου μπορούν να μπαίνουν πλάι πλάι σε κομμάτια του Τζον ντος Πάσσος και του Ζαν Πωλ Σάρτρ. Οι μεταφράσεις, σχεδόν πάντα, είναι συλλογικές -μια, επίσης, από τις πρωτοτυπίες του περιοδικού. Ο εκλεκτικός και πρωτοποριακός χαρακτήρας του «Κοχλία» δημιούργησε πολλές αντιδράσεις· (χαρακτηρίστηκε περιοδικό σουρεαλιστικό, όργανο ανισόρροπων, έντυπο αριστοκρατικό κτλ). Αντίθετα οι νέοι, μέσα στην ασφυξία του επαρχιακού κομφορμισμού, τον δέχτηκαν με χαρά και ανταποκρίθηκαν στο μήνυμά του: η «Διαγώνιος» λ.χ. εφάρμοσε πολλά από τα διδάγματά του. Γενικά ο «Κοχλίας» υπήρξε το πιο αξιόλογο μεταπολεμικό περιοδικό στα γράμματά μας και γι’ αυτό αξίζει να μελετηθεί συστηματικά. Από το άλλο στρατόπεδο οι «Μορφές» που ξαναβγήκαν το 1946 σε δεύτερη περίοδο (με διευθυντή και πάλι τον Βασίλη Δεδούση και αρχισυντάκτη τον Χρήστο Ντάλια) και συνέχισαν μέχρι το 1954 (75 τεύγυ), διατηρούν τον επαρχιακό, συντηρητικό και ελληνοχριστιανικό χαρακτήρα που είχαν προπολεμικά. Συνεργάτες: Μπάμπης Νίντας, Ηλίας Κατσόγιαννης, Αχ. Γεωργιάδης, Χρυσάνθη Ζιτσαία, Θανάσης Κυριαζής, Τάκης Γκοστόπουλος κ.ά. Οι «Μορφές» ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα (εκδόσεις, διαλέξεις, συνεστιάσεις, σύμπτυξη σωματείου υποστηρικτών του περιοδικού, διάδοση ενός δόγματος με τον τίτλο «Το μήνυμα της Θεσσαλονίκης» κτλ.). Πέρα από αυτά -τα όχι και πολύ σοβαρά- οι «Μορφές» εξακολούθησαν τον αγώνα τους εναντίον του μοντερνισμού αντιδικώντας προπάντων με τον «Κοχλία». Κι όμως αυτό δεν εμπόδισε τον Δεδούση, σε μια απόπειρα συμφιλίωσης μεταξύ όλων των λογοτεχνών της Θεσσαλονίκης που έγινε την άνοιξη του 1949, να προσφέρει στέγη στους ήδη άστεγους εταίρους του «Κοχλία», πράγμα που το αποδέχτηκε ο Πεντζίκης. Έτσι, από τον Ιούνιο του ίδιου έτους, οι «κοχλιακοί» (εκτός από τον Θέμελη και τον Βαρβιτσιώτη) συνεργάστηκαν μόνιμα με τις «Μορφές» καλύπτοντας σε κάθε τεύχος ένα τυπογραφικό φύλλο, στα περιεχόμενα του οποίου δεν είχε καμιά ανάμιξη ο Δεδούσης. Αυτό κράτησε ώς το τέλος. Τα τεύχη των «Μορφών», μέσα στα οποία επιβιώνει ο «Κοχλίας» -έστω και αγνώριστος ως προς την τυπογραφική εμφάνιση-παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα «Μακεδονικά Γράμματα» του Μαρινάκη ξαναβγήκαν ένα χρόνο μετά την κατοχή και, με μερικά κενά, συνέχισαν την έκδοσή τους μέχρι το 1952 (17 τεύχη). Κοντά στους παλιούς συνεργάτες προστίθενται τώρα και οι Μιχ. Τσιτσικλής και Γ.Ξ. Στογιαννίδης. Συνεργάζονται επίσης και αρκετοί από τις «Μακεδονικές Ημέρες» (κυρίως ο Πέτρος Σπανδωνίδης), από τον «Κοχλία», καθώς και από τις «Μορφές» (πριν από τη ρήξη των δύο περιοδικών το 1948). Κυριαρχούν τα κείμενα κριτικής και δοκιμίου, από τα οποία ξεχωρίζουν οι μελέτες του Σπανδωνίδη και του Κ. Μαρινάκη. Παρ’ όλα αυτά, τα «Μακεδονικά Γράμματα» δεν μπόρεσαν να παρουσιάσουν δικά τους ταλέντα ούτε είχαν δικό τους πρόσωπο. Μεταξύ των υπολοίπων περιοδικών της δεκαετίας αναφέρουμε τη «Σύγχρονη Σκέψη» του Γ. Στουγιαννάκη (1945), τον «Πυρσό» των Αποφοίτων του Πειραματικού (1953-1955) και τα «Φοιτητικά Γράμματα» του Κίμωνα Οικονόμου (1955-1957).

1955 - 1970

Κατά την περίοδο αυτή κυκλοφορούν τρία σημαντικά περιοδικά που δίνουν νέο πρόσωπο σε παλιές ομάδες: η «Νέα Πορεία» που συνεχίζει τις «Μορφές», η «Διαγώνιος» που συγγενεύει με τον «Κοχλία» και η «Κριτική» που προέρχεται από τον κύκλο του «Ξεκινήματος». Η «Νέα Πορεία» (1955 ώς σήμερα) είναι το μακροβιότερο λογοτεχνικό έντυπο της Θεσσαλονίκης μετά το «Μακεδονικόν Ημερολόγιον». Ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 1955 από τον αρχισυντάκτη των «Μορφών» Χρίστο Ντάλια και φαίνεται πως φιλοδοξούσε να τις συνεχίσει με τον ίδιο κύκλο συνεργατών. Ωστόσο η συμμετοχή του Τηλέμαχου Αλαβέρα, στην αρχή ως αρχισυντάκτη και αργότερα ως ουσιαστικού διευθυντή, είχε σαν αποτέλεσμα να υπάρξουν βασικές διαφοροποιήσεις στη γραμμή του περιοδικού: η παλιά φρουρά σιγά σιγά παραμερίστηκε, εμφανίστηκαν νέοι και σοβαρότεροι συνεργάτες (Θεσσαλονικείς και Αθηναίοι), δόθηκε περισσότερη σημασία στην κριτική του βιβλίου και στις κριτικές καμπάνιες, και συσπειρώθηκαν στο περιοδικό οι περισσότεροι από τους παλιούς συνεργάτες των «Μακεδονικών Ημερών», των «Μορφών», του «Κοχλία» ακόμη και του «Ξεκινήματος». Κυριότεροι συνεργάτες υπήρξαν ο Τηλέμαχος Αλαβέρας, ο Παύλος Παπασιώπης, ο Γιώργος Μουρέλλος, ο Σαράντος Παυλέας, ο Κώστας Στεργιόπουλος, ο Μ. Μερακλής, ο Γ. Σφακιανάκης, ο Μάρκος Μέσκος, ο X. Μπακιρτζής, η Ρούλα Αλαβέρα, ο Γ. Μέλφος, ο Βάγιος Μπαγλάνης κ.ά., ενώ μερικοί από τους τακτικούς συνεργάτες γράφουν συχνά με τα ψευδώνυμα Π. Κορφής, Παύλος Αγγέλου Κομνηνός, Ε. Μαυρουδής, Κ. Μιχαήλ, Β. Νησιώτης κ.ά. Έτσι η «Νέα Ποιρεία», χάρη στη μετριοπάθεια του διευθυντή της, επέτυχε να καλύψει ένα ευρύτατο φάσμα προσώπων και κατευθύνσεων -κάτι ανάλογο δηλαδή με τη «Νέα Εστία». «Ωστόσο», όπως γράφει ο Μανόλης Αναγνωστάκης, «δε διαμόρφωσε ποτέ μια φυσιογνωμία ούτε πρωτοποριακού ούτε συντηρητικού λογοτεχνικού εντύπου». Από το άλλο στρατόπεδο, η «Διαγώνιος», του Ντίνου Χριστιανόπουλου φιλοδόξησε να συνεχίσει το αυστηρό και εκλεκτικό παράδειγμα του «Κοχλία». Η «Διαγώνιος», λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό περιοδικό, που έβγαινε με την καλλιτεχνική επιμέλεια του Κάρολου Τσίζεκ, διήνυσε τέσσερις γόνιμες πενταετίες (1958-1962, 1965-1969, 1972-1976 και 1979-1983), που χωρίζονταν μεταξύ τους από διετείς περιόδους «αγρανάπαυσης», για να γίνεται πιο συστηματικά η αυτοκριτική και η ανανέωση (αυτό υπήρξε ένα νέο στοιχείο στην ιστορία των λογοτεχνικών περιοδικών). Με στόχο την αυστηρή ποιότητα, την ανένδοτη εντιμότητα και την αισθητική εμφάνιση, και χωρίς ιδιαίτερες αισθητικές ή ιδεολογικές κατευθύνσεις, η «Διαγώνιος» ξεκίνησε ως όργανο μιας ομάδας νέων (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Ιωάννου, Κάρολος Τσίζεκ, Ηλίας Πετρόπουλος), στους οποίους σιγά σιγά προστέθηκαν και πολλοί άλλοι: Νίκος Καχτίτσης, Παν. Μουλλάς, Θεοδώρα Ντάκου, Τάσος Κόρφης, Κώστας Ριτσώνης, Σάκης Παπαδημητρίου, Τόλης Καζαντζής, Βασίλης Καραβίτης, Περικλής Σφυρίδης, χωρίς να λείψει η φιλοξενία καθιερωμένων λογοτεχνών, ντόπιων (κυρίως «κοχλιακών») και μη (Στρατή Δούκα, Γιάννη Σκαρίμπα, Οδυσσέα Ελύτη κ.ά.) Επίσης δόθηκε μεγάλη σημασία στην παρουσίαση καλλιτεχνών. Η παράλληλη προσπάθεια με τις «Εκδόσεις Διαγώνιου» (από το 1962), τη Μικρή Πινακοθήκη «Διαγώνιος» (από 1974) και το φυλλάδιο «Κόσκινο» (από το 1968 ώς το 1980) ολοκληρώνει την προσφορά του περιοδικού στον λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό χώρο (60 τεύχη), προσφορά που συνεχίζεται και μετά το σταμάτημα της έκδοσής του. Δυναμικό και συγκροτημένο περιοδικό υπήρξε και η «Κριτική» του Μανόλη Αναγνωστάκη (1959-1961, 13 τεύχη), που βαραίνει πολύ μεταξύ των λογοτεχνικών εντύπων της Θεσσαλονίκης. Εκτενή και υπεύθυνα άρθρα καλύπτουν λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά θέματα ιδωμένα με έναν ανανεωτικό κοινωνικό και ιδεολογικό προβληματισμό, πρωτοποριακό για την εποχή. Συνεργάζονται τα μέλη της παλιάς φρουράς του «Ξεκινήματος» (Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Πάνος Θασίτης), προστίθενται όμως και άλλοι (Νόρα Αναγνωστάκη, Μανόλης Λαμπρίδης, Παν. Μουλλάς). Από την περίοδο αυτή αξίζει να αναφέρουμε δυο ακόμη περιοδικά κριτικής: την «Τέχνη στη Θεσσαλονίκη», όργανο της Μακεδονικής καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη», που βγήκε από το 1956 ώς το 1963 και κάλυψε με ανυπόγραφα κριτικά σημειώματα (των Λίνου Πολίτη, Παύλου Ζάννα, Μανώλη Ανδρόνικου, Μωρίς Σαλτιέλ κ.ά.) ολόκληρο τον καλλιτεχνικά χώρο της Θεσσαλονίκης· και τον «Διάλογο» του Βασίλη Φράγκου (1962-1963), με περσοναλιστικές κατευθύνσεις και καλά κείμενα, χωρίς ωστόσο την ύπαρξη ιδιαίτερου πυρήνα συνεργατών.

1971 - 1985

Βασικό περιοδικό της δεκαπενταετίας αυτής υπήρξε το «Τραμ» του Δημήτρη Καλοκύρη, που βγήκε σε πρώτη περίοδο το 1971-1972 με εκδότρια τη Μαρώ Καρδάκου (τεύχη 5· το έκλεισε η δικτατορία) και σε δεύτερη περίοδο το 1976-1979 με εκδότη τον Γιώργο Κάτο (τεύχη 11). Το «Τραμ» υπήρξε λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό όργανο της νεότερης γενιάς (Δημήτρης Καλοκύρης, Αλέξανδρος Ίσαρης, Πάνος Θεοδωρίδης, Γιώργος Χουλιάρας, Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, Μανόλης Ξεζάκης), με κάποιες νεοϋπερρεαλιστικές τάσεις και με αρκετή φιλοκαλία στην έκδοση (που οφείλεται στον ίδιο τον Καλοκύρη). Η προσπάθεια αυτή του Καλοκύρη συνεχίστηκε αργότερα και στην Αθήνα με την έκδοση του περιοδικού «Χάρτης». Εδώ πρέπει να αναφερθεί και το περιοδικό «Ausblicke», που έβγαζε η Hannelore Ochs (1970-1979, 28 τεύχη). Παρά τον ξενόγλωσσο τίτλο, το περιοδικό δεν είχε, ξενόγλωσσα κείμενα· παρουσίαζε μεταφράσεις έργων από τη σύγχρονη γερμανική λογοτεχνία (κάτι ανάλογο με το προπολεμικό «Olimpo», που παρουσίαζε μεταφράσεις από την ιταλική λογοτεχνία), ενώ παράλληλα φιλοξενούσε και νέους Έλληνες λογοτέχνες. Η Hannelore Ochs πλαισιώνονταν από μια μεταφραστική ομάδα που την αποτελούσαν η Νόρα Πυλόρωφ-Προκοπίου, ο Αλέξανδρος Ίσαρης, η Κατερίνα Ψάλτου κ.ά. Μετά το κλείσιμο του περιοδικού η Ochs εξακολούθησε τη συνεργασία της με τη «Διαγώνιο», όπου, με μεταφράστριες την Κατερίνα Ψάλτου, την Κλειώ Ζαφρανά κ.ά., παρουσίαζε σε κάθε τεύχος κι από έναν τομέα της σύγχρονης γερμανικής λογοτεχνίας (λ.χ. γραπτά εργατών, γυναικών, φυλακισμένων, αναρχικών κλπ.). Τρία ακόμη περιοδικά παρουσιάζουν ενδιαφέρον:

Ο «Εξάντας» του Μάκη Τρικούκη (1972, δύο τεύχη). Στη βραχύβια ζωή του προσπάθησε να συνεχίσει την ανανεωτική και πρωτοποριακή γραμμή της «Κρητικής» δημοσιεύοντας αξιόλογες μελέτες της εκδοτικής ομάδας (Μάκη Τρικούκη, Β. Καλλιπολίτη, Τ. Σιμώτα) και άλλων συνεργατών (Θανάση Παπαδόπουλου, Νόρας Αναγνωστάκη, Τόλη Καζαντζή, Ξ.Α. Κοκόλη).

Ο «Κώδικας» του Χάρη Καμπουρίδη (1975-1979, 4 τεύχη). Στα δυο πρώτα τεύχη του -πριν γίνει επιστημονικό όργανο σημειωτικής- δημοσίευσε ενδιαφέροντα μελετήματα της εκδοτικής ομάδας (Χάρη Καμπουρίδη, Σάββα Λ. Τσοχατζίδη) καθώς και άλλων (Βάσως Τοκατλίδου-Παναγιωτίδου, Παναγιώτη Σ. Πίστα).

Η «Ροτόντα» του Γιάννη Αναγνωστάκη (1970-1971 και 1978, 4 τεύχη). Περιοδικό χωρίς ραχοκοκκαλιά αλλά με μερικά αξιόλογα κείμενα, κυρίως παλαιότερων συγγραφέων.

Και ο επίλογος: Σήμερα κυκλοφορεί ένα μόνο λογοτεχνικό περιοδικό, η «Νέα Πορεία» -που συμπλήρωσε τριάντα χρόνια ζωής- αλλά κι αυτό σε όχι πολύ τακτικά διαστήματα.

from anemourion https://ift.tt/ILcCG40
via IFTTT

Τόλης Καζαντζής ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

2026-10-04T01:03:50.012+03:00

Το πνευματικό κλίμα της Θεσσαλονίκης δε γεννήθηκε από κάποιες συγκεκριμένες ιστορικές στιγμές. Ολόκληροι αιώνες χρειάστηκαν για να το οικοδομήσουν. Αν, όμως, είναι αδύνατο να απομονώσουμε τέτοιες στιγμές, μπορούμε να διακρίνουμε τις ιστορικές εκείνες τομές, που περιχαρακώνουν τις καθοριστικές περιόδους. Μπορούμε, ακόμη, και είναι απαραίτητο, να διακρίνουμε ορισμένα χαρακτηριστικά της πόλης, που καθορίζουν την τύχη της και που τα συναντάμε σ’ όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ζωής της. Σα βασικές, λοιπόν, ιστορικές τομές, διακρίνουμε την άλωση της πόλης από τους Τούρκους (1430) και τον τερματισμό της τουρκοκρατίας (1912) με την ένταξη της πόλης στην Ελλάδα. Η πρώτη τομή δημιουργεί δύο ιστορικά πλαίσια - τα τελευταία Βυζαντινά χρόνια της πόλης και την τουρκοκρατία, ενώ η δεύτερη την τουρκοκρατία και την απελευθέρωση - δηλαδή όλη την περίοδο της ελεύθερης ζωής της. Όμως, είπαμε' η πόλη έχει κι ορισμένα χαρακτηριστικά, που την ακολουθούν σ’ όλες τις περιόδους της. Και πρώτα πρώτα η γεωγραφική της θέση - δεσπόζει κυριολεκτικά της Ανατολικής Μεσογείου τόσο διά θαλάσσης, όπως γίνεται αμέσως κατανοητό, όσο και διά ξηράς - διά της Εγνατίας οδού, που αρχίζει απ’ το Δυρράχιο και καταλήγει στην Κωνσταντινούπολη μέσω Θεσσαλονίκης. Της Εγνατίας, που από τη Ρωμαϊκή εποχή, επικοινωνούσε, με διάφορες άλλες συνδετικές οδούς, με τα παραδουνάβια κράτη. Αυτή η θέση της την καθιστά φυσική απόληξη όλων των χωρών της Βαλκανικής καθώς και της Ρωσίας. Αν σ’ αυτά προσθέσουμε την καίρια θέση της πόλης στην οδό προς τη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο και απ’ αυτές στην Ασία και ιδιαίτερα στις Ινδίες και την Αφρική, τότε εύκολα μπορούμε να καταλάβουμε, γιατί στην πόλη αυτή υπήρχαν οι προϋποθέσεις μιας εξαιρετικά μεγάλης εμπορικής κινήσεως από τα βυζαντινά ακόμη χρόνια. Μπορούμε ακόμη να αιτιολογήσουμε την οικονομική ευρωστία της, τη δημιουργία μιας ισχυρής αστικής τάξης και τα τεράστια ταξικά ανοίγματα, που δημιουργήθηκαν μέσα σ’ αυτή και που η αιχμή τους δημιουργούσε, φυσικά, διάφορες κοινωνικές ταραχές. Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε πως στα υστεροβυζαντινά χρόνια η ταξική δομή της πόλης συνίσταται από τους δυνατούς (τους άρχοντες) και τον ανώτατο κλήρο, από μια ισχυρή αστική τάξη, τους μέσους κι από τους πολλούς, το δήμο, δηλαδή τους - προλετάριους - εργάτες, ναυτικούς, χειρώνακτες γενικά. Και η ταξική αυτή δομή προσιδιάζει μ’ εκείνη της Γαλλίας την εποχή της Γαλλικής επανάστασης. Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό όλων των ιστορικών περιόδων της πόλης είναι το ότι ήταν ανέκαθεν η δεύτερη πόλη της επικράτειας με ιδιάζον πολιτικοκοινωνικό τοπικό καθεστώς, αφού απολάμβανε πολύ σημαντικών προνομίων, που έφταναν μέχρι την ουσιαστική αυτοδιοίκηση και την ανεξάρτητη απονομή της δικαιοσύνης. Κατέχοντας μια τέτοια γεωγραφική θέση, απομακρυσμένη από την κεντρική εξουσία και με μια διοικητική, οικονομική, κοινωνική και, όπως θα δούμε, πνευματική αυτοτέλεια, με εύκολες προσβάσεις μέσα στην έμπλεη από τις αρχές του ουμανισμού Δύση της Αναγέννησης, έγινε ένα πραγματικό εκτροφείο κάθε φιλελεύθερης και νεοτερικής ιδέας. Τρίτο χαρακτηριστικό η ς τουρκοκρατίας, κυρίως της Θεσσαλονίκης, όπως και των πρώτων τριάντα χρόνων της ελεύθερης ζωής της, είναι η ύπαρξη μιας πανίσχυρης Εβραϊκής κοινότητας στην πόλη, για το ρόλο της οποίας θα έχουμε την ευκαιρία να μιλήσουμε στην εξέταση των διάφορων περιόδων. Στον αιώνα, λοιπόν, πριν από την τουρκική κατάκτηση, η πόλη γνωρίζει το «χρυσό αιώνα» της. Ο άνεμος της Αναγέννησης που πνέει από τη δύση έχει δύο αποτελέσματα. Πρώτα πρώτα πλουτίζεται η παράδοση των Αγιολογικών κειμένων με νέες αντιλήψεις και νέους εκφραστικούς τρόπους, που πηγάζουν από το γενικότερο πνεύμα στροφής προς τον Αρχαίο Ελληνισμό, που προμηνά την απαρχή μιας νέας εποχής. Και η τάση αυτή ανέδειξε ένα πλήθος φημισμένων φιλοσόφων, θεολόγων, καλλιτεχνών και νομικών τον Θωμά Μάγιστρο, τους αδελφούς Κυδώνη, τον μοναχό Βαρλαάμ, τον Γρηγόριο Παλαμά, τον Κωνσταντίνο Αρμενόπουλο, καθώς και ένα πλήθος ζωγράφων, καλλιγράφων και λοιπά. Δεύτερο, οι λόγιοι, αυτοί επηρεασμένοι και εμφορούμενοι από το ανθρωπιστικό πνεύμα της δυτικής Αναγέννησης, βλέπουν και ζουν τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής τους, ενδιαφέρονται για τους φτωχούς, για τη βελτίωση της θέσης του «δήμου» (των πολλών, των προλετάριων) στιγματίζουν την αδικία των δυνατών, την τοκογλυφία, την απληστία. Συζητούν με ελεύθερο πνεύμα, με λεπτή επιχειρηματολογία και βαθιά σκέψη - κι εξαίρονται στη γενική θεώρηση του κοινωνικού προβλήματος διαπιστώνοντας τη νοσηρότητα της κοινωνικής οργάνωσης. Ο Δημήτριος Κυδώνης φθάνει σε τόσο υψηλή αντίληψη για τον άνθρωπο, ώστε γράφει στον αυτοκράτορα Ιωάννη Ε' Παλαιολόγο: «Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε χάριν του εαυτού του. Κι αυτό το δείχνει η ελεύθερη βούλησή του, που αν τη χάσει κανείς, καλλίτερα να μη διεκδικεί ούτε και το όνομα του ανθρώπου». Πράγματι, λοιπόν, στη Θεσσαλονίκη ο ελληνισμός, την ώρα της πολιτικής και οικονομικής αγωνίας του, συγκέντρωσε όλες του τις δυνάμεις, για να δείξει τη ζωτικότητα του κλασικού πολιτισμού και μέσα απ’ αυτή ν’ αφήσει να μαντευθεί η ελπίδα της μελλοντικής αναγέννησης του 19ου αιώνα, λέει ο Βασίλιεφ σχετικά. Όμως, μάταια οι προοδευτικοί αυτοί πνευματικοί άνθρωποι επισημαίνουν τους κινδύνους των καταχρήσεων των δυνατών (των ολίγων, των πλουσίων) έναντι των φτωχών προλεταρίων της πόλης. Η τάξη ισορροπίας των κοινωνικών τάξεων ανατρέπεται κι η δυστυχία των φτωχών παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Μάταια οι φωτισμένοι άντρες Νικ. Χούμος και Νικ. Καβάσιλας επισημαίνουν τους κινδύνους. Και το μίσος των φτωχών εναντίον των δυνατών και πλουσίων αυξάνει. Δε λείπει παρά ο σπινθήρας για ν’ αρχίσουν μέσα στη Θεσσαλονίκη το 1342 οι πιο δραματικοί κοινωνικοί αγώνες της βυζαντινής ιστορίας, γνωστοί σαν «έριδες των ησυχαστών και επανάσταση των Ζηλωτών», που διήρκεσαν εφτά χρόνια, μέχρι το 1349. Η επανάσταση των Ζηλωτών είχε σαν ιδεολογικό υπόβαθρο την αντίθεση των νέων ιδεών, όπως τις περιγράψαμε, και των ησυχαστικών, που είχαν για απολογητή τους σ’ αυτή τους τη φάση τον Γρηγόριο τον Παλαμά και τη διδασκαλία του. Ο Παλαμάς αποκρούει τον κόσμο των ιδεών του Πλάτωνα. Αποκρούει, δηλαδή, την τάση της εκ φιλοσοφήσεως της διδασκαλίας του Χριστού. Μόνο η εν Χριστώ ζωή θα μας αποκαλύψει το φαινόμενο της Δημιουργίας, με όργανο το «μονολόγιστον» και την αδιάλειπτη νοερή προσευχή, μέσα σε ησυχία, για να φτάσει ο άνθρωπος στη «Θέωση» να ενωθεί, δηλαδή, με την ουσία του Θεού και τις θείες ενέργειες. Έτσι θα μπορέσει ο άνθρωπος να αρθεί σε μια τελείωση, να ομοιωθεί με το Θεό, έστω κι αν του είναι άγνωστη η κλασική σοφία. Αντίπαλος του Παλαμά εμφανίζεται ο Καλαβρός μοναχός Βαρλαάμ, βαθύς γνώστης της αρχαίας φιλοσοφίας και της δυτικής, ιδίως, θεολογίας. Τότε η Θεσσαλονίκη διαιρέθηκε σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα που περιέβαλαν τους ανθρώπους ανάλογα με τις πεποιθήσεις και την ιδιοσυγκρασία τους· προοδευτική ή συντηρητική. Ωστόσο, θα πρέπει να τονιστεί πως την ηγεσία των προοδευτικών, των νεοπλατωνικών, θα λέγαμε, ανέλαβαν τότε άντρες φωτισμένοι, μαθητές διαπρεπών δασκάλων, εμπνευσμένοι από μεγάλο πατριωτισμό και ανθρωπισμό κι αντιστρατεύθηκαν κατά του συντηρητικού ησυχασμού και συγκεντρώθηκαν γύρω από ένα πρόγραμμα σχηματίζοντας ένα πανίσχυρο κόμμα, τους «Ζηλωτές». Έτσι άναψαν οι έριδες των ησυχαστών (1339), που μετά τρία χρόνια, με την ανάμειξη των πολιτικών, οδήγησαν στην επανάσταση των Ζηλωτών (1342 - 1349). Μια επανάσταση που μετά τη βίαιη επικράτηση των Ζηλωτών, τελικά καταπνίγηκε από το πνεύμα της συντήρησης. Η ιστορική περίοδος αυτή, η προ της τουρκοκρατίας, πήρε, αλήθεια, κάποια έκταση σ’ αυτό το μελέτημα. Όχι, ελπίζω, άσκοπα, γιατί το όλο αυτό πνευματικό κλίμα επιβιώνει σαν παράδοση σ’ ολόκληρη την τουρκοκρατία με τις αναγκαίες προσαρμογές, που υπαγορεύτηκαν από τις αλλαγές των εποχών. Κι επιβιώνει και κατά τη μεταπελευθερωτική περίοδο, όταν η Θεσσαλονίκη περνάει μια οδυνηρή περίοδο προσαρμογής στα ελληνικά δεδομένα. Κάτι περισσότερο - κατά μια συγκυρία θα ’λεγα, την εποχή που η Θεσσαλονίκη αρχίζει να διαμορφώνει το ελληνικό της πρόσωπο (1922 - 1930) τα πνευματικά κινήματα του ευρωπαϊκού Μεσοπολέμου, προς τα οποία ήταν από παράδοση προσανατολισμένη η πόλη, προσιδιάζουν προς το κλίμα της πόλης, όπως διαμορφώθηκε στον τελευταίο βυζαντινό αιώνα του - κλίμα νεοτερικό και ταυτόχρονα συντηρητικό (με την κυριολεκτική και φιλοσοφική έννοια του όρου)· ενδοστρεφές, μυστικιστικό, εγωκεντρικό. Αλλά, πώς το κλίμα αυτό, καθώς κι ο εθισμός καταφυγής σε ξένα πρότυπα κατάφερε να διαπεράσει τόσους αιώνες σκλαβιάς και να φτάσει μέχρι την απελευθέρωση; και, γιατί όχι; μέχρι και σήμερα ακόμη; Ο πρώτος αιώνας της τουρκοκρατίας έχει κοινό χαρακτήρα σ’ όλες τις κατακτημένες ελληνικές χώρες: Καταστροφές, ερημώσεις, αρπαγές, αλλά και ραγδαίος εποικισμός. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, ο εποικισμός της είχε καθοριστικό, για το μέλλον της, χαρακτήρα αφού δέχεται σαν μόνιμους κατοίκους της ένα πλήθος Εβραίων. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης δεν είχαν μεταξύ τους τόσες ομοιότητες, όσες διαφορές. Πρώτα πρώτα η προέλευσή τους ήταν διαφορετική και φυσικά η παιδεία, η καλλιέργεια, τα ήθη και τα έθιμά τους, η γλώσσα τους εμφάνιζαν διαφορές σημαντικές. Εκείνο όμως που εμφάνιζε αγεφύρωτες διαστάσεις ήταν η ταξική και οικονομική τους κατάσταση. Έτσι, οι οικονομικούς σθεναρότεροι, οι εθισμένοι στις νέες συνθήκες του εμπορίου, της πίστης και των διεθνών γενικά συναλλαγών και σχέσεων, οι ισπανοεβραϊκής καταγωγής, αναλαμβάνουν εξ εφόδου, θα ’λεγα, τα οικονομικά σκήπτρα της πόλης εκσυγχρονίζοντάς την κιόλας. Κρατούν μια στάση ακαταδεξίας και υπεροχής κι απέναντι στους άλλους ομοεθνείς τους ακόμη, που είναι στην πλειοψηφία τους χειρώνακτες, προλετάριοι. Εκείνο που τους ενώνει άρρηκτα είναι η θρησκευτική τους ταυτότητα και το αίσθημα ανασφάλειας - το αίσθημα του «περιπλανώμενου Ιουδαίου». Όμως, κυρίως ο πνευματικός ρόλος και κατά δεύτερο λόγο ο οικονομικός που διαδραμάτισαν γενικότερα στη Θεσσαλονίκη, είναι ουτοπία να λέμε πως υπήρξε ουσιαστικός. Γιατί οι Εβραίοι, παρά τις εσωτερικές αντιθέσεις τους, αποτελούσαν μια κλειστή ερμητικά κοινότητα, που απέκλειε την κοινή θέα. Κι εδώ μέσα αναπτύσσονταν η παιδεία κι η άγνωστη, ακόμη και σήμερα, σ’ όλη την έκτασή της, πνευματική τους δραστηριότητα. Παράλληλα, μέσα σ’ αυτή την κοινότητα εύρισκε ένα κρησφύγετο η οικονομική τους ευμάρεια. Κι αυτή η ευμάρεια, πάλι, μικρή απήχηση είχε στο γενικό συμφέρον τόσο της πόλης, όσο και γενικότερα, της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αφού οι Εβραίοι διέθεταν τα μισά και παραπάνω από τα εισοδήματά τους στην αγορά γης και στον αποθησαυρισμό χρυσού. Κι είναι αυτό χαρακτηριστικό του συντηρητισμού και της ανασφάλειας του εβραϊκού στοιχείου. Γη για να ριζώσουμε και χρυσός για να επιβιώσουμε και να ξαναρχίσουμε αν χρειαστεί να εκπατρισθούμε. Έτσι η μόνη προσφορά των Εβραίων ήταν η εισαγωγή των οικονομικών και πνευματικών οδών, που οδηγούσαν στον εξευρωπαϊσμό και στον εκσυγχρονισμό. Μέσα σ’ αυτά τα πρώτα χρόνια, τους δύο αιώνες ορθότερα της τουρκοκρατίας, οι Έλληνες προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα στις παλιές ελληνικές συνοικίες. Να επιβιώσουν βιολογικά και εθνικά. Και εθνικά, βέβαια, θα επιβιώσουν αν είναι προσηλωμένοι στην εντόπια παράδοση, όπως ήδη τη σκιαγραφήσαμε και που, δε θα πρέπει να μας διαφεύγει, υπήρξε μια από τις πιο βασικές αιτίες που δημιούργησαν στους Έλληνες των τελευταίων βυζαντινών χρόνων την πεποίθηση της εθνικής τους οντότητας και, προπαντός, ταυτότητας. Όμως, στα μέσα του δεκάτου έβδομου αιώνα (1655), την ακμή του εβραϊκού στοιχείου έρχεται να συνταράξει και να αναστείλει το μεσσιανικό κήρυγμα του Σαμπετάι Σεβή, που είχε τεράστια απήχηση κυρίως στην εβραϊκή κοινότητα, αλλά και σ’ ολόκληρη την πόλη. Τελικά, ο ψευδομεσσίας δέχτηκε το Μωαμεθανισμό και μαζί κι ένα μεγάλο τμήμα των οπαδών του. Έτσι δημιουργήθηκε μια ιδιότυπη κοινότητα, οι «Ντουμέδες» που κατοικούσαν στη Θεσσαλονίκη μέχρι τις συνθήκες της ανταλλαγής των πληθυσμών (1923) και που φανερά φέρονταν σαν μωαμεθανοί, ενώ κρυφά ήταν ιουδαίοι μυστικιστές. Όταν το 1923 εγκατέλειψαν τη Θεσσαλονίκη ήταν 15.000 άνθρωποι. Αλλά δεν ήταν μόνο το κήρυγμα του Σεβή που έφερε τη στασιμότητα ή μάλλον την παρακμή του εβραϊκού στοιχείου. Η μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την Ανατολή προς τον Ατλαντικό, οι Τουρκοβενετικοί πόλεμοι (1645 - 1669) και η ήττα και συνεπώς η κάθοδος προς την παρακμή των Βενετών με τους οποίους οι Εβραίοι είχαν το μονοπώλιο των εμπορικών συναλλαγών, συμπαρασύρει τους Εβραίους στην οικονομική κρίση. Στο μεταξύ όμως, οι Έλληνες, που μέχρι τότε είχαν αναπτύξει ελάχιστη εμπορική δραστηριότητα, επωφελούνται κι έρχονται σε επικοινωνία με τις άλλες χώρες του εξωτερικού παίρνοντας από τα χέρια των Εβραίων την εμπορική και οικονομική κυριαρχία ασκώντας το εμπόριο μεταξύ αυτών και των άλλων χωρών της οθωμανικής αυτοκρατορίας, μεταφέροντας τα προϊόντα τόσο διά θαλάσσης, όσο και οδικώς, διά της Εγνατίας οδού και των συνδετικών της οδών με τις παραδουνάβιες χώρες. Έτσι, για δύο αιώνες, μέχρι το 1845, η κατάσταση αυτή διατηρείται, με αποτέλεσμα οι Έλληνες της Θεσσαλονίκης να γνωρίσουν μια πρωτοφανή εμπορική ακμή, πολλές και σπουδαίες σχέσεις κάθε είδους με ξένους οίκους, τους οποίους συναγωνίζονται με επιτυχία, όπως μαρτυρούν οι εκθέσεις των ξένων προξένων. Όμως, το 1848, πράκτορες του μεγάλου εβραϊκού συνδέσμου Alliance Israelite ξυπνούν τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης από το λήθαργο, τους μορφώνουν και τους μυούν στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Στο μεταξύ οι Ευρωπαίοι έχουν εισδύσει στην Ανατολή και ειδικά στον μακεδονικό χώρο κι αυτή η διείσδυση γίνεται πιο έντονη με την υπογραφή της Αγγλοτουρκικής συμβάσεως Balta - Liman (1838), που είχε σαν αποτέλεσμα τη σώρευση αγγλικών βιομηχανικών προϊόντων στη Θεσσαλονίκη. Την ίδια εποχή σημειώνονται κι οι πρώτες διοικητικές μεταρρυθμίσεις, εκδηλώσεις του πνεύματος του tanjib κι αργότερα η δημοσίευση των διαταγμάτων εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων (1839 και 1856), που συντέλεσαν πολύ, όχι μόνον στην προστασία των εθνικών μειονοτήτων, αλλά και στην πνοή κάποιου αέρα ελευθερίας, που είχε σαν αποτέλεσμα την εθνική αφύπνιση και την επίδοση με ζήλο των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης στην ανάπτυξη των κάθε είδους εργασιών τους. Και παρά τους υψηλούς δασμούς αποκομίζουν τεράστια κέρδη. Ακολουθούν και άλλες μεταρρυθμίσεις, που έχουν ευνοϊκό αντίκτυπο στις σχέσεις των κατοίκων, Μουσουλμάνων και μη (1861 - 1876). Την εποχή αυτή ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης είναι 95.000 κάτοικοι, απ’ τους οποίους, 25.000 Τούρκοι, μαζί με τους ντουμέδες, 50.000 Εβραίοι, σπουδαίοι έμποροι και τραπεζίτες, αλλά οι περισσότεροι χειρώνακτες, κυρίως χαμάληδες και 20.000 Έλληνες, πληθυσμός πυκνός και εύρωστος οικονομικά, προσηλωμένος στις εθνικές παραδόσεις και τους εθνικούς πόθους, που διατηρούν σπουδαίους εμπορικούς οίκους, οι οποίοι προστατεύονταν από τα διάφορα ευρωπαϊκά κράτη. Εντούτοις οι Έλληνες έμποροι, το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα εκτοπίζονται, εξαιτίας ορισμένων συνθηκών που επικρατούν κυρίως στην ύπαιθρο, από τους Εβραίους και τους ξένους, που είναι εγκατεστημένοι και εγκαθίστανται συνεχώς στην πόλη. Ένας πολύπλευρος ανταγωνισμός αναπτύσσεται. Η βιομηχανική επανάσταση κι ο μερκαντιλισμός αναζητούν συνεχώς αγορές και τόπους προμήθειας πρώτων υλών. Ο κίνδυνος του πανσλαβισμού και του ρωσικού επεκτατισμού προβάλλει απροκάλυπτα, τα στρατόπεδα του πρώτου παγκόσμιου πολέμου αρχίζουν να προβάλλουν, η Τουρκία αγωνίζεται να κρατήσει το αλώβητο της, όχι τόσο για λόγους διατήρησης του κύρους της, αλλά γιατί εξακολουθεί να εξαρτά την οικονομία της από την είσπραξη δασμών και φόρων από τους υποτελείς της. Μέσα σ’ αυτό τον καταιγισμό των συμφερόντων, που συνθέτει ένα από τα πολυπλοκότερα ζητήματα στην ιστορία της διπλωματίας, το Ανατολικό ζήτημα, η Ελλάδα, ένα αδύναμο, νεοσύστατο, μικρό και πλήρως εξαρτημένο κράτος, αδυνατεί να προβάλει αποφασιστικές εθνικές αξιώσεις απέναντι στους άλλους μνηστήρες - το ίδιο και οι Έλληνες της Θεσσαλονίκης, ενώ οι Εβραίοι ευνοούν τις αυτονομιστικές ιδέες της Μακεδονίας, όπου σα σημαντική - η σημαντικότερη - οικονομική κοινότητα αφενός θα απέτρεπε νέες περιπέτειές της (εκπατρισμός) κι αφετέρου θα την ανύψωνε στον σημαντικότερο πολιτικό παράγοντα. Όμως οι ταξικές διαφορές μέσα στην κοινότητα, οι ξένες επαφές και τα αυτονομιστικά όνειρα των Εβραίων, είχαν κι ένα άλλο αποτέλεσμα - τη δημιουργία μιας σοσιαλιστικής κινήσεως, της πρώτης, νομίζω, στον ελληνικό χώρο, που έγινε γνωστή με το όνομα «Φεντερασιόν» και που είχε για εμπνευστή και ηγέτη τον Αβραάμ Μπεναρόγια. Μάλιστα η κίνηση (1909) εξέδιδε και δική της τετράγλωσση εφημερίδα (ισπανοεβραϊκή, ελληνική, βουλγαρική και τουρκική) την «Ε1 Tjiornal del Lavorador». Ωστόσο οι βουλγαρικές καταχρήσεις και προσπάθειες εθνικής ιδιοποίησης της Μακεδονίας γεννούν, μέσα στα πλαίσια του Ανατολικού ζητήματος, τον Μακεδονικό αγώνα, που εκδηλώνεται στη μακεδονική ύπαιθρο, αλλά που ο εγκέφαλός του βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, όπως κι η κινητήρια δύναμή του. Και στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα στη Θεσσαλονίκη αναπτύσσεται μια μεγάλη διπλωματική δραστηριότητα, με θεμιτά κι αθέμιτα μέσα, ενώ γίνεται εντονότερο το περίεργο κλίμα κι η εμφάνισή της. Μια εμφάνιση όπου συνυπάρχουν ο ευρωπαϊκός κοσμοπολιτισμός, η εβραϊκή καπατσοσύνη και κακομοιριά κοντά στον αμύθητο πλούτο, ο βαλκανικός επαρχιωτισμός και η ανατολίτικη ραθυμία. Στο μεταξύ, όμως, μόνον η σύμπτωση των συμφερόντων ανάμεσα στην εξαρτημένη από τις ξένες δυνάμεις Ελλάδα και στις ίδιες τις δυνάμεις αυτές, κυρίως της Αγγλίας, αλλά και της Γαλλίας και Αυστροουγγαρίας, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο του ρωσικού επεκτατισμού, έδωσαν νέα ένταση στο Ανατολικό ζήτημα. Αποτέλεσμα οι Βαλκανικοί πόλεμοι με τους οποίους η Ελλάδα διπλασίασε την εδαφική έκτασή της πραγματοποιώντας, ως ένα μεγάλο βαθμό, και τη «Μεγάλη Ιδέα». Η απελευθέρωση σήμανε για τη Θεσσαλονίκη την αρχή μιας περιόδου προσαρμογής στα πολυτάραχα ελληνικά δεδομένα. Σ’ αυτά η πόλη αντιδρά μ’ όλη τη βιαιότητα του νεοφώτιστου μεγάλου αστικού κέντρου, που βαθμιαία επαρχιοποιούνταν κι από κέντρο διεθνούς ενδιαφέροντος, από δεύτερη πόλη μιας αυτοκρατορίας δηλαδή, γινόταν μέρα με τη μέρα ιδιότυπη επαρχία μιας χοίρος όπως η Ελλάδα. Ωστόσο, η επαρχιοποίηση αυτή παίρνει μια αναστολή, θα λέγαμε, που διαρκεί όσο ο «Μεγάλος πόλεμος» (1914 - 1918). Έτσι γίνεται ο χώρος όπου πρωτοεκδηλώνεται ο «διχασμός» του λαού στα στρατόπεδα του γερμανόφιλου βασιλιά Κωνσταντίνου και του Βενιζέλου, του φιλοανταντικού πρωθυπουργού. Λίγο αργότερα από τις πρώτες εκδηλώσεις του «διχασμού» (δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου του Α' και εκπαραθύρωση του δολοφόνου Αλ. Σχοινά από το διοικητήριο Θεσσαλονίκης), η Θεσσαλονίκη θα γίνει η έδρα της κυβερνήσεως «Εθνικής Αμύνης» (1916), ενώ προηγουμένως (1915), γίνεται η έδρα του στρατηγείου της «Αντάντ» στο Ανατολικό μέτωπο. Σ’ όλη την τετραετία αυτή, στην παλιά γραφικότητα της πόλης προστίθενται και τα ξένα στρατεύματα, με τα αποικιακά τους παρακλάδια. Όμως η γραφικότητα ήταν μόνον η επίφαση, γιατί στην πόλη, όπως είναι φυσικό, επικρατούν συνθήκες διπλωματικής ασυδοσίας, κατασκοπευτικών ανταγωνισμών, τυχοδιωκτικής ανθοφορίας και κοντά σ’ αυτά ακατάσχετες καταχρήσεις κατά της περιουσίας και της προσωπικότητας των κατοίκων. Κοντά σ’ όλες αυτές τις συμφορές, θα έρθει μια πυρκαγιά, το 1917, ανεξήγητη ακόμη και σήμερα, να πυρπολήσει το σπουδαιότερο, το εμπορικό τμήμα της πόλης. Μια πυρκαγιά που φέρνει, εκτός από τις ευανάγνωστες συμφορές (καταστολή της εμπορικής δραστηριότητας, οικοπεδοφαγία και λοιπά) και την εξαφάνιση των πιο σημαντικών αποδείξεων και ιστορικών τεκμηρίων της εποχής: των αρχείων των εφημερίδων αυτής της εποχής. Ακολουθεί ο πόλεμος στη Μικρά Ασία και η καταστροφή, οι ανταλλαγές των πληθυσμών, η εγκατάσταση ενός απελπισμένου πλήθους προσφύγων και η φυγή των γηγενών Τούρκων καθώς και ο εσωτερικός εποικισμός της. Η πόλη αλλάζει πρόσωπο, αρχίζει να αποκτά το ελληνικό δικό της. Και στο μεταξύ, ενώ γύρω στο 1923 - 25 η πόλη αρχίζει σιγά σιγά να συντονίζει τον ιστορικό βηματισμό με την υπόλοιπη Ελλάδα και να γεύεται μερίδα λέοντος της θλιβερής εθνικής συμφοράς, οι διάφοροι καιροσκόποι απολαμβάνουν τα... αγαθά της συμφοράς των άλλων. Και εξαιτίας μιας πλημμελούς κρατικής επιτήρησης και μέριμνας αποκτούν τεράστιες περιουσίες ανατρέποντας την ταξική δομή της πόλης. Κι οι εντόπιοι, οι φορείς της παράδοσης, ας τονισθεί αυτό ακόμη μια φορά, απομένουν με διφορούμενα συναισθήματα - απ’ τη μια μεριά γεύονται τη χαρά της απελευθέρωσης κι απ’ την άλλη απομένουν με την πικρή γεύση του αληθινού κυρίου, που έχασε τη νομή του τόπου του. Αποτέλεσμα - ξαναγυρνούν στις παλιές συνοικίες, κλείνονται στις παλιές δοκιμασμένες σχέσεις τους, στον παλιό συντηρητισμό τους. Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί πως η εικόνα αυτή της κοινωνικής δομής της πόλης έχει και την ανάλογη πολιτική της έκφανση, αφού στη Θεσσαλονίκη οι γηγενείς ανήκαν στη συντηρητική παράταξη, τη λαϊκή ή φιλοβασιλική, οι δε πρόσφυγες, στη συντριπτική πλειοψηφία τους στην προοδευτική, τη φιλελεύθερη, τη φιλοβενιζελική. Όπως και νά ’χει, η πόλη υποβαθμίζεται μέρα με τη μέρα μεταπίπτοντας από δεύτερη πόλη μιας αυτοκρατορίας, όπου συγκεντρωνόταν ένα αμέριστο διεθνές ενδιαφέρον, σ’ ένα ιδιάζον επαρχιακό κέντρο - κάπου ανάμεσα σε μια πρωτεύουσα υδροκεφαλική, εσπευσμένα κατασκευασμένη, χωρίς αστική παράδοση και γι’ αυτό δειγματολόγιο όλου του ελληνικού επαρχιωτισμού και στην ξεχασμένη την αφημένη σχεδόν στην τύχη της ελληνική επαρχία, μιας ασήμαντης χώρας, όπως η δική μας, με τις γνωστές ξένες, καταλυτικές εξαρτήσεις. Ας δούμε όμως σε γενικές γραμμές την παράλληλη εξέλιξη της λογοτεχνίας. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να τονιστεί, πως μέσα σε χρόνια δουλείας η λογοτεχνική δραστηριότητα είναι σχεδόν αδύνατη. Στα πρώτα, εξάλλου, χρόνια μετά την απελευθέρωση, όπως και κατά την περίοδο του «Μεγάλου πολέμου» ανατρεπόταν καθημερινά και ξαναφτιαχνόταν μια επικαιρική πραγματικότητα, που δεν ήταν δυνατό ούτε να καταγραφεί και ν’ αποτελέσει μια ρεαλιστική λογοτεχνία ούτε και την αφετηρία οποιοσδήποτε άλλου λογοτεχνικού έργου. Κι αυτό λόγω της ρευστότητας και του επικαιρικού χαρακτήρα της πραγματικότητας. Πρόσθετος λόγος η έλλειψη, για τους λόγους που αναφέραμε, μιας εντόπιας λογοτεχνικής παράδοσης. Κοντά σ’ αυτόν, ο κορεσμός που υπήρχε για την παραδοσιακή λογοτεχνία κι η ανεπάρκειά της να καταγράψει το ανθρώπινο δράμα στις διαστάσεις και την υφή που έλαβε με το νέο αυτό, πρωτοφανή για τα τότε ισχύοντα, πόλεμο. Αν, όμως, για τους Έλληνες της Θεσσαλονίκης δεν υπήρχε λογοτεχνική παράδοση, υπήρχε μια παιδεία με ευρωπαϊκές απηχήσεις και μια γνώση της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Είναι λοιπόν φυσική η εξέλιξη. Μετά τα πρώτα μεαπελευθερωτικά χρόνια, μετά την ένταξη της πόλης μέσα στην ελληνική μοίρα της, γεννήθηκε μια λογοτεχνία ευρωπαϊκών αποκλίσεων. Για όσους μπορούν να εκτιμήσουν την όλη κατάσταση δεν απομένει αμφιβολία πως δεν ήταν δυνατό οι πρώτοι λογοτέχνες, πεζογράφοι οι πιο πολλοί, να ακολουθήσουν την παράδοση της υπόλοιπης Ελλάδας, που εξακολουθεί τους αφηγηματικούς (ρεαλιστικούς ή ηθογραφικούς) τρόπους του παλιού αστικού μυθιστορήματος, εμπλουτισμένους με την καλλιέργεια και τους καημούς του προσφυγικού στοιχείου για τη χαμένη πατρίδα. Αλλά θα πρέπει να σημειώσουμε και μια συγκυρία, που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην εξέλιξη των λογοτεχνικών πραγμάτων της Θεσσαλονίκης. Μια συγκυρία που συνοψίζεται στη διαπίστωση πως η λογοτεχνία, όπως διαμορφώνεται κατά τον ευρωπαϊκό μεσοπόλεμο, έχει πολλά κοινά σημεία με την εντόπια παράδοση, με το εντόπιο πνευματικό κλίμα και που δεν είναι άσκοπο να επαναλάβουμε κι εδώ, ότι περνά μέσα από τους αιώνες με τους μαγικούς τρόπους που μόνο η αληθινή παράδοση γνωρίζει. Κι είναι αυτό το κλίμα μυστικιστικό, ενδοστρεφές, εγωκεντρικό και συντηρητικό (άλλοτε με τη φιλοσοφική κι άλλοτε με τη βιολογική έννοια του όρου) από τη μια μεριά, ενώ από την άλλη είναι δεκτικότατο και στην πρωτοπορία και το νεοτερισμό. Αλλά τι γίνεται στη Δύση αυτή την εποχή; Τι επικρατεί στη Λογοτεχνία θέλω να πω; Σ’ όλο το διάστημα που η Ελλάδα περνά, μετά τη λήξη του Μεγάλου πολέμου, τη ρομαντική και με τόσο βίαιη κι οδυνηρή απόληξη ανακύκλωση της Μικρασιατικής εκστρατείας και καταστροφής, σ’ όλο το διάστημα, ακόμη, που οι επιπτώσεις της καταστροφής απειλούν τη χώρα με υλική και ηθική εξαφάνιση, η Ευρώπη μπαίνει, στην αρχή δειλά, και σιγά σιγά αφήνεται αναπαυμένη σ’ ένα στάδιο αδιατάραχτης ειρήνης, αρνούμενη να ρίξει μια πιο προσεκτική ματιά στις ύπουλες προθέσεις του φασισμού, που δρα στην αρχή διαβρωτικά για να γίνει στη συνέχεια πιο απροκάλυπτα βίαιος και προκλητικός. Μόνον αυτοί που έχουν τις απαιτούμενες κεραίες βλέπουν την απειλή, βλέπουν τα παραδοσιακά μέσα ανεπαρκή να αποκαλύψουν, να πολεμήσουν. Μόνη οδός η διαβολή, η αμφισβήτηση, ο ονειδισμός της εμφανούς πραγματικότητας. Έτσι, τόσο στην ποίηση όσο και στο πεζογραφικό του αντίστοιχο, στον εσωτερικό μονόλογο, αμφισβητείται ο εξωτερικός κόσμος με μια διάθεση μαχητική. Αμφισβητείται και η λογοτεχνική παράδοση για την ανεπάρκειά της κι εγκαταλείπεται απ’ τους λογοτέχνες, που αλλάζουν ολοκληρωτικά τη θέα του κόσμου. Γι’ αυτούς οι αισθήσεις που δημιούργησαν τα μεγάλα κοινωνικά ταμπλώ και τα συναισθήματα που γεννούσε η ροή του έξω κόσμου μέσα στο ευαίσθητο άτομο, ό,τι δηλ. οικοδόμησε το ψυχολογικό μυθιστόρημα, δεν έχουν καμιά αξία. Γι’ αυτούς η διερεύνηση του εξωτερικού κόσμου είναι υπόθεση του εσωτερικού χώρου, κάτι που συντελείται με τρόπο εκπληκτικό πολλές φορές ύστερα από μια συνεχή ενδοσκόπηση ακόμη και στους χώρους του υποσυνείδητου. Εκπληκτικό, γιατί αυτή η πραγματικότητα, που συντελείται χωρίς τη συνδρομή των αισθήσεων, είναι μια υπερπραγματικότητα. Αντίστοιχα στην πεζογραφία η θέα του κόσμου του αφηγητή αλλάζει κατά εκατόν ογδόντα μοίρες, θα λέγαμε, αφού από θέα του έξω κόσμου μετατρέπεται σε θέα του εσωτερικού του ανθρώπου. Μια τέτοια πεζογραφία είναι πράγματι επαναστατική για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Πολύ περισσότερο για τα ελληνικά, αφού σαν χώρος κίνησης και συνεχούς διερεύνησης είναι ο έσω άνθρωπος. Δεν υπάρχει, λοιπόν, άλλη οδός από την ενδοσκόπηση. Μια ενδοσκόπηση χωρίς χρονικά περιθώρια και χωρίς πλαίσια, υπάκουη μόνο σ’ έναν ιδιωτικό κι ανεξέλεγκτο - ακόμη κι απ’ τον συγγραφέα - συνειρμό. Κι ο σκοπός όλης αυτής της διεργασίας; Στον εσωτερικό μονόλογο, η αποκάλυψη μιας άγνωστης πραγματικότητας, πιο πραγματικής από την αισθητή και η διάσωση του ανθρώπου από τις καθημερινές αντιφάσεις ή, τουλάχιστον, η αποτροπή της γελοιοποίησης της ανθρώπινης υπόστασής του. Πρόκειται μ’ άλλα λόγια, για μια στάση ζωής μαχητικά αρνητική, ηρωική, θα λέγαμε, αφού ο κάθε Ευρωπαίος πεζογράφος μάχεται ουσιαστικά μόνος του μ’ έναν παντοδύναμο εχθρό, με τα δικά του μέσα και με τις δικές του, μ’ όλες τις δικές του δυνάμεις, γνωστές κι άγνωστες στον ίδιο. Κι οι πεζογράφοι της Θεσσαλονίκης; Αυτοί μένουν στην επίφαση του εσωτερικού μονόλογου, στα εκφραστικά του μέσα και, μ’ εξαίρεση τον Πεντζίκη, επιλέγουν τους δικούς τους στόχους. Στόχοι, που δεν είναι μαχητικοί, είναι αμυντικοί, αφού ουσιαστικά φυγοδικούν καταφεύγοντας στους ασφαλείς χώρους του ονείρου, του στοχασμού, των ανεπαίσθητων μουσικών τόνων. Φυσικά, οι πρώτοι αυτοί πεζογράφοι, οι πεζογράφοι του έξοχου περιοδικού «Μακεδονικές ημέρες» (1932 - 1939), ο Ξεφλούδας, ο Δέλιος, ο Γιαννόπουλος κι ο Πεντζίκης έχουν ο καθένας το δικό του εκφραστικό πρότυπο. Τον Προυστ, τη Γουλφ, τον Πιραντέλο και τον Τζόυς αντίστοιχα. Δε μπορούμε, όμως, να πούμε πως εισήγαγαν τον εσωτερικό μονόλογο. Απλώς, λόγω παράδοσης, παιδείας και γνώσης των ευρωπαϊκών εξελίξεων, ακολουθούν τους εσωτερικούς δρόμους κι αλλάζουν στόχο προκρίνοντας τη φυγή από τη σύγκρουση. Το γεγονός αυτό κι όχι μόνον αυτό, αποκλείει την κοινή πια πεποίθηση πως οι πεζογράφοι της Θεσσαλονίκης είναι οι εισαγωγείς του εσωτερικού μονόλογου στην Ελλάδα. Απλώς είναι εισαγωγείς των εκφραστικών τρόπων των παραπάνω ξένων πεζογράφων κι έτσι, αυτό, καταρρίπτει και το διαιωνιζόμενο μύθο της ύπαρξης μιας σχολής, της λεγόμενης «σχολής Θεσσαλονίκης». Αν όμως δεν υπήρξε σχολή, εντούτοις καθιερώθηκε μια παράδοση λογοτεχνικού ήθους που σημαίνει συγγραφική, γενικά, επιμέλεια, που προξενεί πολλές αναστολές αλλά που οδηγεί στο καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, αναζήτηση της αναγνώρισης από τους αυστηρούς μα δίκαιους γνωρίζοντες και τήρηση κάποιων κανόνων δεοντολογίας. Κι ωστόσο, εκείνο που λείπει απ’ αυτή την πεζογραφία, την άκρως εγωκεντρική, είναι το πλησίασμα του άλλου. Κάτι που τη χαρακτηρίζει σ’ ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή της, με αποτέλεσμα, οι εισαχθέντες αυτοί εκφραστικοί τρόποι, και όπως είπαμε τόσο ταιριαστοί με την ιδιοσυγκρασία των πεζογράφων, να έχουν βραδυφλεγή επίδραση στην ελληνική πεζογραφία. Όμως ο πόλεμος, η κατοχή, η αντίσταση, ο θερμός και ψυχρός εμφύλιος, προβάλλουν απροκάλυπτα την ανάγκη ενός πλησιάσματος προς τον πάσχοντα συνάνθρωπο. Και το πλησίασμα αυτό δεν είναι δυνατό να γίνει χωρίς υπέρογκες θυσίες, που φτάνουν τα όρια του κίνδυνου της στέρησης της ελευθερίας ή, ακόμη περισσότερο και της ζωής. Κι έτσι αναλαμβάνει αυτό το έργο η ποίηση, με την υπαινικτικότητα και τα αμέτρητα σύμβολά της. Αναλαμβάνει να μιλήσει για την «εποχή», να πραγματοποιήσει ένα αποτελεσματικό και παραμυθητικό πλησίασμα προς τον πάσχοντα πλησίον και παράλληλα να του γνωστοποιήσει τις ύποπτες επιβιώσεις και διαφοροποιημένες μορφές ενός διαιωνιζόμενου φασισμού. Αυτές οι λογοτεχνικές ανάγκες υπήρξαν η αφετηρία και η πηγή του έργου τριών πολύ προικισμένων ποιητών της Θεσσαλονίκης - του Μανόλη Αναγνωστάκη, του Κλείτου Κύρου και του Πάνου Θασίτη. Και τα ποιητικά μέσα, οι τρόποι που ακολουθούν, είναι μια δίχως όρια εξομολόγηση. Έτσι συμπληρώνεται η ελλείπουσα παράδοση και παράλληλα επισημαίνεται και το λογοτεχνικό στίγμα της Θεσσαλονίκης στα δυο σκέλη του - στην παράδοση του λογοτεχνικού ήθους και στο πλησίασμα μέσω μιας εξομολόγησης προς τον πάσχοντα πλησίον. Γύρω λοιπόν στο 1960, ολοκληρώνεται αυτή η παράδοση καθώς η πρώτη μεταπολεμική ποιητική γενιά καταθέτει κι αναγνωρίζει το έργο της, παρά τις αντιξοότητες και τις αντιθέσεις του καθεστώτος, ενώ οι παλιότεροι, με εξαίρεση τον πάντα ανήσυχο και εφευρετικό Πεντζίκη, εξακολουθούν να επαναλαμβάνονται με τους ίδιους δοσμένους τρόπους. Η υποψία μιας επερχόμενης άνοιξης έρχεται γύρω στο 1960 να καταδείξει πως οι νεότεροι, τα παιδιά ή τα νήπια της κατοχής, τα μεγαλύτερα παιδιά του θερμού εμφύλιου, οι έφηβοι του ψυχρού εμφύλιου, μεγαλωμένοι μέσα σε μια αναγκαστική σιωπή, ανεύθυνοι για την εποχή, αλλά με άπειρες πικρές εμπειρίες, δεν είχαν ατροφήσει μέσα σε μια αναγκαστική αχρηστία. Πως γύμναζαν τη μνήμη τους, οικοδομώντας και τη νέα εκφραστική τους προκειμένου να καταγράφουν, όταν έρθει η ώρα, μια πεζογραφικά ακατάγραφτη εποχή, τόσο καθοριστική για τη νεότατη μοίρα μας και τις παγκόσμιες διαστάσεις της. Και γύρω στο 1960 αρχίζουν να εμφανίζονται, ο ένας κατόπι του άλλου, ένα πραγματικό πλήθος σημαντικότατων πεζογράφων: Ταχτσής, Μπακόλας, Ιωάννου, Χειμωνάς, Παπαδημητρίου και άλλοι, που ο καθένας με τον τρόπο του αμφιδρομεί ανάμεσα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, κρίνοντας, συγκρίνοντας, συμπεραίνοντας, προφητεύοντας πολλές φορές. Αλλά και οι νεότεροι, ενταγμένοι μεθοδολογικά σε μια γενιά, που ουσιαστικά αγνοεί και απορρίπτει την πεζογραφική παράδοση του τόπου μας, στη Θεσσαλονίκη έδωσαν δείγματα μιας ξεχωριστής ποιότητας, απόδειξη της δεσμευτικότητας του λογοτεχνικού ήθους που λέγαμε. Κι εδώ πρέπει να αναφέρουμε την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, τον Γιάννη Πάνου και τον Δημήτρη Δημητριάδη. Ίσως σ’ αυτό το μελέτημα να πήρε μεγάλη έκταση μια ιστορική ανάλυση. Εντούτοις αυτή δεν έγινε με αξιώσεις ιστορικής αυθεντικότητας και πληρότητας. Απλώς έγινε για να γίνει κατανοητό και να αιτιολογηθεί το πνευματικό κλίμα της Θεσσαλονίκης που γέννησε ή άλλοτε αποδέχθηκε ορισμένους λογοτεχνικούς τρόπους.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΔΙΑΒΑΖΩ»

ΑΘΗΝΑ

1985

from anemourion https://ift.tt/2AlwyLi
via IFTTT

Υπάτη: Η αρχαία πόλη των Αινιάνων στις πλαγιές της Οίτης

2026-10-03T14:04:14.611+03:00

Η Υπάτη, χτισμένη στις βόρειες πλαγιές της Οίτης, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ιστορικές πόλεις της Φθιώτιδας. Η ιστορία της συνδέεται στενά με τους Αινιάνες, έναν αρχαίο ελληνικό λαό που εγκαταστάθηκε στην περιοχή και ανέπτυξε εκεί το πολιτικό και θρησκευτικό του κέντρο.

Η αρχαία πόλη ιδρύθηκε, σύμφωνα με την παράδοση, στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. στις κλιμακωτές βόρειες κλιτύες της Οίτης. Η προνομιακή της θέση, ανάμεσα στο βουνό και την κοιλάδα του Σπερχειού, συνέβαλε στην ανάπτυξη και την ακμή της.

Η πρωτεύουσα των Αινιάνων

Η Υπάτη αποτέλεσε πρωτεύουσα του κράτους των Αινιάνων, αλλά και έδρα του κοινού τους από τον 4ο αιώνα π.Χ. Η πόλη απέκτησε έτσι ιδιαίτερη πολιτική και θρησκευτική σημασία, καθώς λειτουργούσε ως κέντρο οργάνωσης και εκπροσώπησης των Αινιάνων.

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους η Υπάτη γνώρισε σημαντική άνθηση. Η γεωγραφική της θέση και η πολιτική της σημασία την ανέδειξαν σε ένα από τα σημαντικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής της Φθιώτιδας.

Τον 2ο αιώνα π.Χ., η πόλη συνδέθηκε και με την Αιτωλική Συμπολιτεία, αποτελώντας έδρα της, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία που είχε αποκτήσει μέσα στις πολιτικές εξελίξεις της εποχής.

Από την αρχαιότητα στον Μεσαίωνα

Η ιστορική διαδρομή της Υπάτης δεν σταμάτησε στην αρχαιότητα. Η πόλη συνέχισε να αποτελεί σημαντικό οικισμό και κατά τους βυζαντινούς και μεσαιωνικούς χρόνους.

Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της κατέχει η περίοδος της Καταλανικής κυριαρχίας. Κατά τον 14ο αιώνα, η Υπάτη, γνωστή τότε ως Νέαι Πάτραι, αναδείχθηκε σε σημαντικό πολιτικό κέντρο και αναφέρεται ως δεύτερη πρωτεύουσα του καταλανικού κράτους στην Ελλάδα μετά την Αθήνα.

Η θέση της, στις παρυφές της Οίτης και κοντά στους βασικούς δρόμους της κεντρικής Ελλάδας, προσέδιδε στην πόλη στρατηγική αξία.

Η πόλη των μαγισσών και των αερικών

Πέρα όμως από την πολιτική και ιστορική της διαδρομή, η Υπάτη έχει δημιουργήσει έναν ξεχωριστό λαϊκό και μυθικό κόσμο.

Στους θρύλους της περιοχής, η Υπάτη παρουσιάζεται ως «πόλη των μαγισσών», ένας τόπος όπου η φύση, τα βουνά, τα νερά και ο έναστρος ουρανός συνδέονται με ιστορίες για αερικά και μυστηριώδεις δυνάμεις.

Οι παλιές διηγήσεις μιλούν για γυναίκες με ιδιαίτερες γνώσεις και δυνάμεις, που μπορούσαν, σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, να επικοινωνούν με τις δυνάμεις της φύσης, να αναζητούν τη θεραπεία για τις ασθένειες, αλλά και να προκαλούν συμφορές.

Έτσι δημιουργήθηκε γύρω από την Υπάτη ένας ιδιαίτερος μύθος, όπου η πραγματική ιστορία συναντά τη λαϊκή φαντασία. Τα βουνά της Οίτης, οι πηγές, τα δάση και ο νυχτερινός ουρανός έγιναν το σκηνικό για ιστορίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Μια πόλη όπου η ιστορία συναντά τον θρύλο

Από την πρωτεύουσα των Αινιάνων και το σημαντικό κέντρο των ελληνιστικών χρόνων έως τη μεσαιωνική Νέαι Πάτραι και τους θρύλους για τις μάγισσες και τα αερικά, η Υπάτη κουβαλά μια ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερους από δύο χιλιετίες.

Είναι ένας τόπος όπου η αρχαιότητα, ο Μεσαίωνας, η φύση και η λαϊκή παράδοση συνυπάρχουν. Και ίσως αυτό να είναι το πιο γοητευτικό στοιχείο της Υπάτης: πως πίσω από τα ιστορικά γεγονότα και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα εξακολουθεί να ζει ένας ολόκληρος κόσμος από αφηγήσεις, θρύλους και μνήμες.

Στις πλαγιές της Οίτης, η παλιά πόλη των Αινιάνων συνεχίζει έτσι να αφηγείται τη δική της ιστορία — άλλοτε μέσα από τις πέτρες και τα μνημεία της και άλλοτε μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων που μεγάλωσαν με τα αερικά της Υπάτης να κατεβαίνουν από τα βουνά και να χάνονται μέσα στη νύχτα.

«Άθληση για Όλους» στο Δήμο Λαμιέων

2026-10-03T13:50:01.689+03:00

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ο Δήμος Λαμιέων, στο πλαίσιο της προβολής και προώθησης των προγραμμάτων «Άθληση για Όλους» της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού (Γ.Γ.Α.), προσφέρει δωρεάν συμμετοχή για ολόκληρο τον Οκτώβριο, δίνοντας σε όλους τους δημότες την ευκαιρία να γνωρίσουν τα προγράμματα, να δοκιμάσουν τις διαθέσιμες αθλητικές δραστηριότητες και να εντάξουν την άσκηση στην καθημερινότητά τους.

Η πρωτοβουλία έχει ως στόχο να αναδείξει τον σημαντικό ρόλο των προγραμμάτων «Άθληση για Όλους» και να ενθαρρύνει ακόμη περισσότερους πολίτες να συμμετάσχουν σε οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες, ανεξάρτητα από την ηλικία ή το επίπεδο φυσικής τους κατάστασης.

Ο Δήμος Λαμιέων, μέσα από τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα «Άθληση για Όλους» της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού, συνεχίζει να δημιουργεί ευκαιρίες άθλησης για τους πολίτες και να ενισχύει τον μαζικό αθλητισμό ως σημαντικό στοιχείο της κοινωνικής και αθλητικής ζωής της πόλης.

Τα τμήματα που θα λειτουργήσουν για τον μήνα Οκτώβριο είναι:

*Άσκηση Ενηλίκων: (Αερόμπικ, Πιλάτες κ.ά.)

Κλειστό Γυμναστήριο Χαλκιοπούλειο

ΔΕΥΤΕΡΑ: 10:00- 11:00

ΤΕΤΑΡΤΗ: 10:00- 11:00

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ: 10:00- 11:00

6ο Δημοτικό Σχολείο Λαμίας

ΔΕΥΤΕΡΑ: 18:00 - 19:00

ΤΕΤΑΡΤΗ: 18:00- 19:00

ΠΕΜΠΤΗ: 18:00- 19:00

4ο Γυμνάσιο Λαμίας

ΔΕΥΤΕΡΑ: 16:30- 17:30

ΤΕΤΑΡΤΗ: 16:30- 17:30

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ:17:00- 18:00

*Παιδί και Αθλητισμός:

Αθλοπαιδιές, Παιδαγωγικά παιχνίδια: (Α-Β-Γ Δημοτικού)

11ο Δημοτικό Σχολείο Λαμίας

ΤΡΙΤΗ: 17:00- 18:00

ΠΕΜΠΤΗ: 17:00- 18:00

Παραδοσιακοί Χοροί (Δ-Ε-ΣΤ Δημοτικού)

11ο Δημοτικό Σχολείο Λαμίας

ΤΡΙΤΗ: 18:00- 19:00

ΠΕΜΠΤΗ: 18:00- 19:00.

Σημαντικό:

Η ιατρική βεβαίωση είναι απαραίτητη για τη συμμετοχή:

– Έως 14 ετών: παιδίατρος

– Ενήλικες: καρδιολόγος ή παθολόγος

(Ισχύς βεβαίωσης: 1 έτος)

Η αίτηση συμμετοχής και η ιατρική βεβαίωση θα είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα του Δήμου Λαμιέων lamia.gr καθώς και στους χώρους που θα πραγματοποιούνται τα προγράμματα.

Έναρξη προγραμμάτων Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026.

Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας πρόσληψης των πτυχιούχων Φυσικής Αγωγής, των προγραμμάτων Π.Α.γ.Ο 2026-2027 στις αρχές Νοεμβρίου, τα τμήματα θα εμπλουτιστούν και θα λειτουργήσουν πλήρως, όπως κάθε χρόνο.

Πληροφορίες – Εγγραφές:

Τμήμα Εκδηλώσεων & Προγραμμάτων Αθλητισμού, Φιλίας 1, Κλειστό Γυμναστήριο Χαλκιοπούλειο, 1ος Όροφος

Τηλέφωνα: 22310 39050. Email: sports@lamia-city.gr

Με το πρόγραμμα «Άθληση για Όλους» κάνουμε πράξη τη δέσμευσή μας για έναν Δήμο πιο υγιή, πιο ενεργό και πιο κοντά στον δημότη.

Σας περιμένουμε όλους να συμμετάσχετε!

Λαμία: Όταν ένας πρώην δήμαρχος ανακοίνωνε ότι θα φτιάξει το ''Μπερναμπέου'' αλλά το έργο παρέμεινε μακέτα!!!

2026-10-03T13:46:34.784+03:00

Ο πρώην δήμαρχος Λαμιέων Νίκος Σταυρογιάννης είχε ανακοινώσει στις 21 Μαΐου 2019 ότι το Δημοτικό Στάδιο στην Καμαρίτσα θα έπαιρνε την μορφή της παραπάνω φωτογραφίας.

Το έργο παρέμεινε μακέτα παρόλο την πομπώδη ανακοίνωση του ιδίου.

Τα σχόλια δικά σας.

Περισσότερες φωτογραφίες από την μακέτα του Δημοτικού Σταδίου στην Καμαρίτσα: