Türkiye’de ara seçimler seçim takviminin kenarında duran teknik bir ayrıntı değil, temsil boşluğunu dolduran tamamlayıcı bir mekanizmadır. Üstelik bunun iki ayrı yüzü var. Birincisi muhtarlık ve ihtiyar heyeti düzeyi; burada ara seçimler neredeyse sistemin rutin parçası. İkincisi belediye düzeyi; burada ara seçim daha sınırlı, daha istisnai ve daha yüksek hukuki etkiye sahip. Ölüm, istifa, görevden alma, seçimin iptali ya da belediye tüzel kişiliğinin yeniden ihyası gibi durumlar devreye girdiğinde sandık yeniden kuruluyor. Yani mesele sadece oy vermek değil; temsilin kopmamasını sağlamak. YSK verilerine göre, 2009–2017 arasındaki altı ara seçim dönemine bakıldığında, seçimlerin büyük çoğunluğunun muhtarlık ve ihtiyar heyeti düzeyinde gerçekleştiği görülüyor. Belediye başkanlığı ve belediye meclisi düzeyindeki seçimler ise daha az. Bu da ara seçimlerin ağırlık merkezinin köy ve mahalle düzeyinde olduğunu gösteriyor. Bazı seçimlerin, sıradan boşalma nedeniyle değil; hukuki ve yargısal kırılmaların ardından ortaya çıktığı görülüyor. Aslında seçimlere ilişkin düzenlemelerin yeniden ele alınması gerekiyor. 1980 darbesi sonrası çıkarılan seçim kanunlarının hala yürürlükte olması anlaşılır değil.

Öncelikle seçim mevzuatı daha açık olmalıdır. Hangi durumda belediye düzeyinde ara seçim yapılacağı, hangi durumda nasıl bir takvim işletileceği daha net yazılmalıdır. Her seferinde yorumla, alışkanlıkla, dağınık uygulamayla gidilmez. İkincisi, YSK verileri daha düzenli ve karşılaştırılabilir biçimde kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Seçimler temsili demokrasinin özüyse eğer alınan kararlar ve ortaya çıkan veriler kapalı kutu gibi durmamalıdır. Üçüncüsü, muhtarlık düzeyinde sürekli tekrar eden boşalmalar için idari alternatifler düşünülmelidir. Her boşlukta yeniden sandık kurmak bazen çözüm, bazen yorgunluk üretir. Dördüncüsü de yukarda belirttiğimiz gibi başta 2972 sayılı Kanun olmak üzere ilgili kanunlar artık güncellenmelidir. Teknoloji değişmiş, yönetim yapısı değişmiş, yerel ihtiyaçlar değişmiş; ama mevzuat aynı yerde saymamalıdır.

Velhasıl, 7 Haziran’da altı belde ve 3 ilde mahalle ve köylerde kurulacak sandıklar sadece o yerleşim yerlerinin meselesi değildir. Tartışılması ve düzeltilmesi gerekirken, görmezden gelinen ya da halının altına süpürülen sorunlardan bir tanesidir. Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

.

21.04.2026

Kavram olarak literatürde yer almamakla birlikte demokratur, son dönemde tartışılması gereken konuların en başında olması gerekir. Özellikle temsili demokrasinin uygulamada sorunlu olması ve seçim sistemlerinin demokratik ilkeler doğrultusunda yapılandırılamaması bile bu tartışmanın gerekliliğini gösterir. Demokratur, eski başbakanlardan Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın siyasi söylemlerinde sıkça yer verdiği ifadelerden birisidir. Erbakan’ın seçim sistemlerine ilişkin eleştirilerinde yer verdiği demokratur seçim sistemlerinin sorgulanması açısından oldukça önemlidir. Erbakan’a göre Türkiye’de gerçek demokrasi değil, hileli bir demokrasi uygulanmaktadır. Demokrasi yerine demokratur rejimi uygulanmaktadır. Latincede baskı yapan rejim anlamına gelen “diktatur” ile halkın kendi kendini hür iradesi ve tercihi ile idare etmesi manasındaki “demokrasi” kelimesinin birleşmesiyle oluşan “demokratur” kelimesi halkın yönetime alet edilmesi anlamına gelmektedir. “Ben seçtim zanneder, hâlbuki kendisine dikte edilenleri iktidara taşımıştır”. Haberi yok!

Peki demokrasi ile demokratur arasındaki fark nedir? Buna bakalım.

Demokraside halkın belirleyici olması gerekir. Demokraturda halk belirleyici değil onaylayıcıdır.

Demokraside süreç aşağıdan yukarıya kurulmalıdır. Demokraturda yukarıda belirlenen aşağıda meşrulaştırılır.

Demokraside aday halkın önüne doğal bir yarışın sonunda çıkar. Demokraturda aday çoğu zaman dar bir siyasi çevrenin süzgecinden geçirilip (bunların ne olduğunu çocuklar bile bilir) hazır paket halinde seçmene sunulur.

Birinde irade vardır, diğerinde irade görüntüsü.

Birinde temsil vardır, diğerinde temsilin dekoru. Mesele aslında tam olarak buradan başlar.

Örneğin milletvekili genel seçimlerine bu gözle bakalım şimdi. Gerçekten milletvekillerini halk mı seçiyor, yoksa halk daha önce belirlenmiş listeleri mi onaylıyor? Çünkü milletvekili genel seçiminde seçmenin önüne tek tek şahıslar değil, büyük ölçüde siyasi partilerin hazırladığı listeler geliyor. O listelerde kimin hangi sıraya yazıldığı ise çoğu zaman başvuruların son günü son saati ve hatta son dakika ortaya çıkıyor (o kadar ki aday kendisi bile o esnada öğreniyor). İl teşkilatları ayrı düşünüyor, ilçe teşkilatları ayrı hesap yapıyor, parti tabanı ayrı kanaat taşıyor; ama son noktada nihai belirleyici genel merkez oluyor. Liste yapılıyor, sıralama yapılıyor, sonra vatandaşa da “buyurun, demokratik tercihinizi yapın” deniliyor. Yıllardır sayfalar dolusu kitaplar, makaleler, demeçler, güzellemeler hepsi ortada ama seçmen listede belirlemede (halbuki liste dışında isim yazabilmek çok zor değil) ortada yok!

Demokratur tam da burada işte. Seçim var, sandıklar var. Adaylar var. Oylar bir güzel kullanılıyor. Ama vatandaş seçim sürecinin öznesi değil kendisine sunulanlardan ibaret bir tercih yapmak durumunda. “Bizi seçtiklerimiz mi”, “birilerinin seçtiklerinin arasından tercih ettiklerimiz mi?” Hangisi dersiniz?

Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

10.04.2026

Algı yönetimi denildiğinde birçok kişinin aklına hemen siyaset gelir. Doğru olmakla birlikte eksik kalır. Mesele siyasetten çok daha geniştir. Bir ürünün vazgeçilmez olduğuna inandırılmanız, bir hayat tarzının çağdaşlık, ya da gericilik diye önünüze sürülmesi, bir fikrin konuşulamaz hale getirilmesi, bir kavramın içinin boşaltılması, bir şahsın kahraman ya da hain olarak sunulması; bunların tamamı algı işleridir. Yani mesele sadece neyin doğru olduğu değil, size neyin doğru ve gerçek gibi gösterildiğidir.

Daha tehlikeli olan ise şudur. Algı yönetimi çoğu zaman baskıyla değil, rızayla işler. İnsanlar zorla susturulmadan da susabilir. Yeter ki konuşmanın bedeli yüksek, susmanın konforu cazip olsun. Yeter ki mahalle baskısı ya da ayaklı gazeteler, ekranlar, manşetler, etiketler ve gündemler aynı istikameti göstersin. O zaman birçok insan kendi aklıyla değil, başkalarının hazırladığı psikolojik iklimle düşünmeye ve hareket etmeye başlar. Zaten modern dönemin en rafine yönlendirme biçimi de budur. Zinciri görünmez yapmaktır.

Bugün bir meseleyi tartışırken çoğu insan önce gerçeği değil, “bu konuda genel hava ne?” sorusunun cevabını yokluyor. Niçin? Çünkü doğruyu aramaktan çok dışlanmamayı önemsiyor. İşte doktrinin en kullanışlı yardımcısı burada devreye giriyor: Algı. Doktrin size neye inanmanız gerektiğini söyler; algı yönetimi ise buna gönüllü şekilde inanmanızı sağlar. Doktrin kalıp verir, algı o kalıbı makul gösterir. Doktrin emreder, algı ikna eder. Doktrin serttir; algı yumuşak görünür. Fakat sonuç değişmez. Kendi gözüyle bakmayan, kendi vicdanıyla tartmayan, kendi muhakemesiyle yürümeyen kitleler oluşur. O kitlelerde büyük toplumları ve ülkeleri yönlendirir. Uçuruma ya da medeniyete.

Peki çözüm nedir? Her şeye kuşkuyla bakmak mı? Hayır. Paranoyak olmak da bir çeşit esarettir. Çözüm; bilgiyi aceleyle tüketmemek, ilk sunulana teslim olmamak, slogan ile gerçek arasındaki farkı görmek, kalabalığın kabulünü delil saymamaktır. Bir haberin ne söylediğinden önce neyi gizlediğine, bir tartışmanın neyi konuştuğundan önce neyi konuşturmadığına, bir kampanyanın ne vaat ettiğinden önce neyi normalleştirdiğine bakmak gerekir.

Ahlaki ve fıtratı temel alan eğitim insanı özgürleştirir. Algı yönetimi ise özgür olduğunu sanan kalabalıklar üretir. Aradaki fark küçücük değildir; bir toplumun istikametine karar verecek kadar büyüktür.

Bu konuya devam edelim. Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

3.04.2026

Birbirine benziyor görünse de eğitim ve doktrin çok farklı şeylerdir. Kesinlikle aynı şey değildir. Eğitim; bilgiyi sunar, aklı işletir (özellikle doğruyu yanlıştan, adaletliyi adaletsizden, iyiyi kötüden, güzeli çirkinden ayırmaya yardımcı olur), muhakemeyi güçlendirir, kişiyi hayata hazırlar, gelişen durumlara göre değerlendirme yapabilme yetisi ile insanı hayata hazırlar. Doktrin ise önceden hazırlanmıştır. Problemler ve cevapları doktrini yönetenlerce hazırlanmış, ezberlenmek ve uygulamak üzere verilmiştir. Doktrin her daim kalıp düşünce üretir, itaat bekler. Eğitim insana soru sormayı öğretir. Doktrin ise “sorgulama, kabul et” der. Eğitim, hakikati arama çabasıdır. Doktrin, önceden belirlenmiş doğruların zihinlere yerleştirilmesidir. Doktrin sadece askerlikte uygulanan bir kalıp değildir. Her şeyi tek biçime indirmeye çalışan her yaklaşım doktrinerleşir. Adının eğitim olduğuna bakmayın etrafınızda gördüklerinin büyük bir çoğunluğu doktrinasyondur. Mesela bütün öğrencileri aynı bina, aynı sınıf, aynı zaman çizelgesi, aynı yöntem, aynı davranış oluşumuna götürmek için kurgulanan sistemler bir tür doktriner süreç anlayışıdır. Halbuki insan farklıdır, çevre farklıdır, geçmişler ve kabiliyetler farklıdır. Ama doktriner sistem herkesi önceden belirlediği kalıpların içerisinden hayata bakmasını ister. Eli işe yatkın olanla soyut düşünmeye yatkın olanı, sanata meyilli olanla teknik üretime yatkın olanı aynı koridora zorla sürmek pedagojik değil, mekanik bir anlayıştır. Üstelik bu anlayışın yıllardır değişen onca modele rağmen aynı kalması tesadüf değildir. İsimler değişir, başlıklar değişir, vitrin değişir; fakat özde aynı doktrinler devam eder.

Doktriner yapıların en belirgin özelliği, insandan çok uyumu önemsemesidir. Verileni alan ve isteneni sorgulamadan yapan robotik bireyler ister. Oysa eğitim süreci gürültülüdür. Soru sorar. İtiraz eder. Merak eder. Farklı düşünür. Bazen müfredatı da aşar. Çünkü bakış açısı ve olgun düşünce, steril ortamda değil; temasla, çarpışmayla, merakla gelişir. Eğitim sistemleri, hayatın gerçekleri ve asli ihtiyaçlarıyla bağını kaybettiğinde doktrine daha açık hale gelir. Bu da gerçek üretimden, gerçek emekten, gerçek hayattan kopan sistemin, kendini “ırk, din, vatan, millet yoğunluklu” sloganlarla ayakta tutulmasında dozun artmasına yol açar. Dönem dönem önümüze konulan söylemlerin artış ve azalışındaki asıl faktör budur. Gerisi hikâye!

Konuya ilgi olursa devam ederiz. Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

27.03.2026

Kamu yönetimi merkezi ve yerel olmak üzere devletin yapılanmasına ilişkin süreçleri kapsar ve bu yapıların oluşması, sürdürülmesi veya ortadan kalkması zaman zaman sorunlu olabilir ya da çok çeşitli problemlere yol açabilir. Türkiye’de kamu yönetiminin sorunlarını tek bir başlık altında toplamak kolay değildir. Çünkü mesele yalnızca bir kurumun, bir mevzuat düzenlemesinin ya da bir yönetim modelinin sorunu değildir. Daha geniş bir çerçeveden bakıldığında, kamu yönetiminin işleyişinde yıllardır tekrar eden bazı temel aksaklıkların bulunduğu söylenebilir. Bunların başında kurumsallaşma eksikliği gelmektedir. Kurumların güçlü olduğu bir yönetim düzeninde kişiler değişse bile işleyiş devam eder. Ancak bizde çoğu zaman kurumların gücünden çok kişilerin etkisi ön plana çıkmaktadır. Tarihsel sürecin bunda etkisi olduğu söylenebilir. Bir yönetici geldiğinde sistem değişir, bir başkası geldiğinde yeniden farklı bir uygulama başlar. Böyle bir ortamda kurumsal hafıza oluşmaz, uzun vadeli planlar da çoğu zaman kâğıt üzerinde kalır. Kurumsallaşamama eğitimde olursa sorunlar katlanarak büyür. Ülkemizde sadece Millî Eğitim Bakanlığı incelendiğinde bile kurumsallaşma kolayca değerlendirilebilir.

Bir diğer önemli sorun liyakat meselesidir. Kamu görevlerine gelme ve yükselmede yetenek, bilgi ve tecrübe yerine partidaşlık, hemşehrilik gibi, farklı ölçütlerin öne çıktığı yönündeki eleştiriler uzun süredir dile getirilmektedir. Oysa kamu yönetimi, toplumun tamamını ilgilendiren bir alan olduğu için burada görev alacak kişilerin hem mesleki yeterliliğe hem de güçlü bir sorumluluk bilincine sahip olması gerekir. Liyakat ilkesinin zayıfladığı bir sistemde kurumların verimli çalıştırılması da zorlaşır.

Denetim mekanizmalarının zayıflığı da yönetsel sorunların önemli bir başka boyutudur. Sağlıklı bir yönetim sistemi yalnızca karar alma süreçleriyle değil, bu kararların nasıl uygulandığını izleyen ve gerektiğinde sorgulayan mekanizmalarla birlikte işler. Denetimin olmadığı ya da etkili biçimde işletilemediği bir ortamda hatalar zamanında görülmez, sorunlar büyüyerek devam eder. Denetimlerin yaptırıma dönüşmediği süreçlerde denetim eksik kalmış olur.

Bunlarla birlikte veriye dayalı politika üretimi konusu da üzerinde durulması gereken bir başka noktadır. Günümüzde gelişmiş yönetim anlayışları, kararların sağlam veriler ve kapsamlı analizler üzerine kurulmasını gerektirir. Özellikle halkın vergileriyle ikame edilen kurumlarda bu şarttır. Ancak birçok konuda kararların yeterli veri değerlendirmesi yapılmadan politik önceliklerle alındığı eleştirileri sık sık gündeme gelmektedir. Oysa doğru verilerle desteklenen kararlar hem daha isabetli olur hem de toplum tarafından daha kolay kabul görür. Politika üretimin diğer bir önemli boyutu da politikaların uygulamaya geçmesidir. Tek başına politika üretiminin bir anlamı olmadığı açıkça görülmektedir.

Bir diğer mesele ise toplumsal katılımın sınırlı kalmasıdır. Kamu yönetimi yalnızca yönetenlerin işi değildir. Sivil toplum kuruluşlarının, akademisyenlerin, yerel aktörlerin ve vatandaşların görüşlerinin sürece dâhil edilmesi, alınan kararların daha sağlıklı olmasını sağlar. Farklı görüşlerin tartışıldığı ve eleştirilerin dikkate alındığı bir ortam, yönetim kalitesini doğal olarak yükseltecektir.

Özetle Türkiye’nin kamuda yönetsel sorunları tek bir nedene indirgenemeyecek kadar geniştir. Kurumsallaşma eksikliği, liyakat tartışmaları, denetim mekanizmalarının yetersizliği, veri temelli politika üretiminin sınırlı kalması ve toplumsal katılımın zayıflığı gibi birçok unsur bu tablonun parçalarını oluşturmaktadır. Bu sorunları konuşmak ve çözüm yollarını tartışmak ise daha sağlıklı bir yönetim düzeni oluşturmanın ilk adımıdır. Çeşitli kaygılarla bundan geri durmak sorunlu sistemin devamına katkıda bulunmak olacaktır. Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

11.03.2026

Yaygın medyada yer bulmasa da sık sık Afganistan, Irak, Libya, Suriye ve İran’a ilişkin olarak İsrail’in güvenliğini sağlamak için işgal edileceği ve haritalarının değişeceğine yer verilmiştir. Geldiğimiz noktada Suriye düşmüş ve sıralama devam etmektedir. İki binli yılların başında, daha sonra ABD Dışişleri Bakanlığı yapan, Condoleezza Rice’ın Ortadoğu’da Türkiye de dahil 22 ülkenin sınırlarının değişeceğine ilişkin açıklaması ve sonrasında bu açıklamanın internetten temizlenmesi ve hatta teyit sitelerinin böyle bir açıklama olmadığını iddia etmeleri de enteresandır. Kaldı ki ortalama akıl ve analiz yetisini sahip birisi bu süreci rahatlıkla doğrulayabilir. Yine de süreci kısaca özetleyelim.

Öncesi olmakla birlikte, 11 Eylül 2001’de İkiz Kulelerin ve Pentagon’un vurulmasını (bu saldırıya ilişkin çok sayıda hala açıklanamayan durumlar var) bahane eden ABD, Ekim 2001’den itibaren Ortadoğu(!)da halkı Müslüman ülkelere karşı operasyonlar başlattı. Yeni bir haçlı seferi olduğuna dair açıklamalar bile yetkili ağızlardan yapıldı. Müttefikleriyle birlikte ABD’nin daha önce yaptığı operasyonlar ülkelere çeşitli külfetler getirmiş, kendi halklarından yöneticilerine tepkiler gösterilmesine yol açmıştır. 2001 ile birlikte ABD, İslam ülkelerinde desteklediği taşeron örgütler yoluyla öncekilerden farklı bir plan uygulamaya koymuştur. Bu planları da sözde uluslararası kuruluşlar nezdinde destekletmiştir. Kimyasal ve nükleer silahlar olduğu öne sürülmüş işgallere gerekçe yapılmıştır. Diğer taraftan da halklara demokrasi getirileceği söylenmiştir. Asıl hedeflenen ise kendi çıkarlarını engellemeyecek kukla yönetimleri başa getirmek ve yer altı ve yer üstü doğal kaynakları sömürmektir. Bugün Afganistan’ın niye işgal edildiği açıkça görülmektedir. Irak’ın halkı Saddam’dan kurtarmak için değil, bölmek, parçalamak için işgal edildiği, Libya’nın, Libya halkını Kaddafi’den kurtarmak için değil, Libya’yı bölmek parçalamak ve süresiz karmaşaya sevk etmek için, Esad’ı Suriye’yi özgürleştirmek için değil İran ve diğer saldırılarına engel olduğu için işgal edildiği görülmektedir.

Plan başarılı olmuş ve Arap devletlerin yöneticilerinin çoğu (Yemen vb. hariç) gönüllü ABD ve İsrail projelerinde yer almıştır. Karşı çıkan yönetimler Arap Baharı vb. toplumsal olaylarla değiştirilmiş, bağlılığı daha yüksek olanlar doğrudan ve dolaylı olarak işbaşına getirilmiştir. O kadar ki, ABD, Bağdat’a Libya’ya bombalar yağdırırken, İsrail Gazze’yi yerle bir ederken bu ülkelerde cılız kınamaların dışında somut adım atılmamış ve hatta kınamalarda ABD ve İsrail bile hedefe konmamıştır. Topraklarını ve özgürlüğünü savunan Hamas’a bile İran ve Yemen’den başka açıktan destek veren olmamıştır. İktidarların eklentisi olmayan STK’ların dışında yıllardır izlenmeye maalesef devam edilmektedir.

Velhasıl, fanatik Yahudilerin dini ideolojisi siyonizm 5700 yıllık planını gerçekleştirme ve Büyük İsrail’i kurmak için son yıllarda (bu da yine inandıkları sembol ve ritüellerden kaynaklanmaktadır) daha da heyecanlanmaktadır. Bölgedeki tüm terör olaylarının arkasında İsrail vardır, siyonizm vardır. Suriye’nin parçalanması sonrası Gazze’nin de sözde barış ile rölantiye alınması ile İran’a karşı saldırıya geçmiştir. En güvendikleri husus ABD’nin ve kısmen NATO’nun bölgedeki askeri üsleridir. Diğer ve en önemli güvenceleri ise İslam ülkelerinin yöneticilerinin bir araya gelemeyecek olmasıdır. Çünkü bu konuda milyarlarca dolar harcanmış ve işbirlikçiler vasıtasıyla onlarca ihtilaf oluşturulmuştur. Bırakın bir araya gelmeyi yönetimlerin çoğu ABD ile stratejik ortaklığı gururla savunmakta, İsrail ile normalleşmek için can atmaktadır.

İran’a yapılan saldırıların gerekçesi İsrail’in bölgedeki planlarına engel olmasıdır. Dini ya da ideolojik bir gerekçe ile kamuoyuna algı servisleri yapılsa da doğalgaz ve petrol işin merkezindedir. Zira ABD Japonya’ya atom bombası atarken ya da Venezüella liderini kaçırırken de Kanada ya da Grönland için hesaplar yaparken din ortada yoktur. Önümüzdeki günlerin bugünden iyi olması ne yazık ki beklenmiyor. Umudumuz aksi yönde ancak umutlarla ve hayallerle yaşanmıyor.

Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

05.03.2026

Peki nedir bütün bunlar? Dünyada küresel ısınma olduğu ve iklim krizi yaşanacağı varsayımına dayanan bir süreç bu. Çok boyutlu bir mesele olduğunu baştan belirteyim. Körlerin fili tanımlaması gibi bir tarafı ile ele almak yanıltıcı olabilir. Çok teknik kavramlarla ifade edilmeye çalışmanın da bir yararı olmaz. Bu süreçte ortaya konan bir, iki faydalı kısmına aldanıp arka planına bakmamak yine çok yanlış olur ve diğer birçok meselede olduğu gibi, maalesef üzülen biz oluruz, vatandaşlar olur.

Yayınlanan uluslararası örgüt raporlarına göre; iklim krizinin birincil sebebi insanların atmosfere yaydığı sera gazlarıdır. Karbondioksit, metan gibi sera gazları dünyayı sararak ısının dışarı kaçmasını önler ve bu durum atmosferin dengesini bozarak iklim değişikliğinin temelini atar. Sera gazlarının sürekli artmasının temelinde, yüksek oranda fabrikalaşma, doğayı gözetmeyen sanayi faaliyetleri, sürdürülebilirlikle desteklenmeyen atık yönetim sistemleri, geri dönüşümün yaygınlaştırılmayıp tek kullanımlık plastiklerin tercih edilmesi gibi birçok kritik faktör vardır. Dünya nüfusunun bu denli hızlı artması, tüketim alışkanlıklarımızın çevreci olmaması, yenilenebilir kaynakların tercih edilmemesi ve doğal kaynakların geri dönülmez şekilde tahrip edilmesi ile iklim krizi büyük bir noktaya gelmiş. Küresel ısınmayı bir buçuk veya en fazla iki derece ile sınırlandırmayı hedeflediği söylenen Paris İklim Anlaşması yine bu süreçte önümüzde duruyor.

Enteresandır, bu konuyu piyasaya ilk sürdüklerinde İsveçli, iklim aktivisti(!) küçük bir kızcağızı kullanmışlardı. Sağda solda protesto ediyor, ağlıyor bağırıp çağırıyordu. Meselenin bu yönüyle aslında çok komik tarafları da yok değil. Özellikle tedbirler kısmı. Güya, et ve süt üretimi sırasında, atmosfere büyük oranda karbon salınımı yapılıyormuş. Et ve süt tüketiminizi kısıtlayarak karbon ayak izinizi önemli ölçüde azaltabilirmişsiniz. Yani hayvancılığı önce azaltın mümkünse sonra da ortada kaldırın! Eee ne yapacağız? Yapay et yiyecekmişiz! Yerseniz, afiyet olsun!

Daha da abartan sözde STK’lar var. Çoğunu yine uluslararası örgütler fonluyor. Cinsiyet eşitliği sağlanmalı, kadın erkek aynı kabul edilmeli ve geçişlere kolaylık sağlanmalıymış. Hatta cinsiyetini sormak zorbalıkmış!

Dünyanın insan eliyle tahrip edildiği açık bir gerçek. Buna ilişkin tedbirler alınması gerektiği de çok açık. Ancak bunu kim nasıl yapacak? Hiçbir güvenirliliği olmayan uluslararası örgütler mi? Yaptıkları anlaşmalara dahi uymayan sömürgeci zihniyet mi? Geçmişte soğuyor dediği dünyayı şimdi ısınıyor diye korkutanlar mı? Attıkları atom bombasının hesabını vermediği gibi hala, halkı Müslüman ülkeleri kana bulamaya devam edenler mi? İneklerin saldığı gazı fiyakalı toplantılarda eleştirip, insan görünümlü öküzlerin vahşetinden bahsetmeyen zihniyet mi? Dalga geçmeyin insanlarla!

Küresel iklim krizi adı altında önümüzdeki günlerde yüksek dozda medya bombardımanına maruz kalacaksınız. Şimdiden konu hakkında az çok fikriniz olsun. Önümüzdeki yazılarda devam edeceğiz. Takipte kalın, hoşcakalın.

21.03.2025

Yapay Zeka Araçları Rehberi 2025

Türkiye’de yapay zeka araçları ve uygulamaları tahminen 2025 yılında da hızla gelişmeye devam edecek. Bu alandaki ilerlemeler, çeşitli sektörlerde dönüşüme öncülük edecek ve yeni fırsatlar yaratacak. Gelecekte, yapay zeka teknolojilerinin etkileri daha geniş kitlelere ulaşacak ve hayatımızın her alanında belirgin bir şekilde hissedilecektir.

Yapay Zeka Asistanları
▼

ChatGPT

OpenAI’nin GPT-4 tabanlı, dünyada en çok kullanılan yapay zeka sohbet asistanı.

Grok AI Yeni

X (Twitter) tarafından geliştirilen, gerçek zamanlı bilgi erişimi olan yapay zeka asistanı.

Claude

Anthropic’in geliştirdiği, uzun bağlam penceresi ve doğruluk odaklı AI asistanı.

Gemini

Google’ın çok modlu yapay zeka modeli, metin, görsel ve ses işleme yetenekleriyle öne çıkıyor.

Görsel Üretimi
▼

Midjourney V6 Güncellendi

Yüksek kaliteli sanatsal görseller üreten AI aracı. Son versiyonu ile fotoğraf gerçekliğinde sonuçlar.

DALL-E 3

OpenAI’nin metin-görsel dönüşüm modeli, detaylı prompt kontrolü ile gerçekçi görseller.

Leonardo.ai

Özelleştirilebilir AI görsel üretim platformu, kendi modellerinizi eğitme imkanı.

Video ve Avatar
▼

Sora Yeni

OpenAI’nin metinden gerçekçi video üreten yeni AI modeli.

Runway Gen-2

Profesyonel video düzenleme ve üretim için AI araçları sunan platform.

HeyGen

AI avatar videoları oluşturma, dublaj ve çeviri özellikleriyle öne çıkan platform.

Ses ve Müzik
▼

Suno AI Güncellendi

Metinden şarkı üreten AI aracı, çoklu enstrüman ve vokal desteği.

Adobe Podcast

Profesyonel ses düzenleme ve iyileştirme için AI destekli araçlar.

ElevenLabs

Gerçekçi AI ses klonlama ve metin okuma teknolojisi.

Kodlama ve Geliştirme
▼

GitHub Copilot

AI destekli kod yazma asistanı, gerçek zamanlı öneriler ve otomatik tamamlama.

Codeium

Ücretsiz AI kod asistanı, çoklu IDE desteği.

Ollama

Yerel makinede çalışan açık kaynak AI modelleri için platform.

Türkiye’de tapulama süreci, belirlenen bir bölgedeki; arazi, arsa, bina vb. hukuki durumlarının tespit edilerek kayıt altına alınması işlemidir. Bu süreç, mülkiyet haklarının güvence altına alınması açısından önemlidir.

Tapulama Nedir?

**Tapulama (Kadastro)**, bir ülke topraklarındaki taşınmazların:
– Sınırlarının belirlenmesi
– Ölçülmesi
– Harita ve planlarının yapılması
– Malik (sahip) ve hak sahiplerinin tespiti
– Kayıt altına alınması

işlemlerinin tamamını kapsayan teknik ve hukuki bir süreçtir.

Yetkili Kurum

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı) bu işlemlerden sorumludur.

Tapulama Süreci Aşamaları

1. HAZIRLIK AŞAMASI

“`
┌─────────────────────────────────────┐
│ Kadastro Çalışması Kararı │
│ (Bölge belirlenir) │
└──────────────┬──────────────────────┘
↓
┌─────────────────────────────────────┐
│ İlan ve Duyuru │
│ (Gazete, belediye, muhtarlık) │
└──────────────┬──────────────────────┘
↓
┌─────────────────────────────────────┐
│ Teknik Ekiplerin Görevlendirilmesi│
└─────────────────────────────────────┘
“`

Bu aşamada;
– Kadastro yapılacak bölge belirlenir.
– Resmi Gazete’de ilan edilir.
– Yerel gazetelerde, belediye ve muhtarlık ilanlarında duyurulur.
– Vatandaşlara 30 gün süre tanınır.

2. ARAZI ÇALIŞMALARI (SAHADAKİ ÖLÇÜMLER)

“`
GPS/GNSS Cihazları
↓
Ölçüm Aletleri
↓
Harita Yapımı
↓
Sınır Belirleme
“`

Yapılan İşlemler:
– **Nirengi ve Poligon Ağı Kurulması**: Ölçüm için sabit noktalar belirlenir
– **Detay Ölçümleri**: Parsellerin köşe noktaları, sınırları ölçülür
– **Sınır Tespiti**: Komşu parsellerle sınırlar belirlenir
– **Fotoğraf Çekimi**: Taşınmazların fotoğrafları çekilir

Kullanılan Teknolojiler:
– GPS/GNSS sistemleri
– Drone ve insansız hava araçları
– Total Station (elektronik teodolit)
– CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)

 3. BEYAN TOPLAMA

┌──────────────────────────────────────┐
│ Malik (Sahip) Beyanı │
├──────────────────────────────────────┤
│ • Kimlik bilgileri │
│ • Taşınmaz bilgileri │
│ • Edinme şekli (miras, satış vb.) │
│ • Belgeler (senet, miras belgesi) │
└──────────────────────────────────────┘
“`

**Gerekli Belgeler:**
– Nüfus cüzdanı/kimlik
– Tapu senedi (varsa)
– Satış senedi, hibe senedi
– Miras ilamı/veraset belgesi
– Vergi beyannameleri
– Zilyetlik delilleri (su, elektrik faturaları, tanık beyanları)

4. TUTANAK TUTULUP İMZALATMA

Örnek

┌─────────────────────────────────────┐
│ KADASTRO TUTANAĞI │
├─────────────────────────────────────┤
│ Parsel No : 123 │
│ Ada No : 45 │
│ Yüzölçümü : 500 m² │
│ Malik : Ahmet Yılmaz │
│ Komşu Parseller: 122, 124, 125, 126│
├─────────────────────────────────────┤
│ İmzalar: │
│ Malik: ___________ │
│ Komşular: _________ _________ │
│ Kadastro Görevlisi: _________ │
└─────────────────────────────────────┘
“`

**Tutanak İçeriği:**
– Parsel ve ada numarası
– Yüzölçümü
– Malik bilgileri
– Komşu parseller
– Taşınmazın niteliği (tarla, arsa, bina vb.)

5. İTİRAZ SÜRECİ

┌──────────────────────────────────┐
│ Tutanakların İlanı │
│ (30 gün süreyle) │
└────────────┬─────────────────────┘
↓
İtiraz var mı?
↓
┌────────┴────────┐
│ │
EVET HAYIR
│ │
↓ ↓
┌─────────┐ ┌──────────┐
│ Kadastro│ │ Kesinleşme│
│ Mahkemesi│ └──────────┘
└─────────┘
“`

**İtiraz Süreci:**
– **30 gün** itiraz süresi
– İtirazlar Kadastro Müdürlüğü’ne yapılır
– Anlaşmazlıklar **Kadastro Mahkemesi**’nde çözülür
– Mahkeme kararları kesindir

**İtiraz Nedenleri:**
– Sınır anlaşmazlıkları
– Malik tespitine itiraz
– Yüzölçümü hataları
– Taşınmazın niteliğine itiraz

6. TESCİL (TAPU KAYDI)

Örnek
┌────────────────────────────────────┐
│ TAPU SENEDİ │
├────────────────────────────────────┤
│ İl/İlçe : Ankara/Çankaya │
│ Mahalle : Kızılay │
│ Ada : 45 │
│ Parsel : 123 │
│ Yüzölçümü : 500 m² │
│ Niteliği : Arsa │
│ Malik : Ahmet YILMAZ │
│ : TC: 12345678901 │
│ Hisse : Tamamı (1/1) │
├────────────────────────────────────┤
│ Tapu Sicil Müdürlüğü Mührü │
│ Tarih: 01.01.2024 │
└────────────────────────────────────┘
“`

Tescil Sonrası:
– Tapu senedi düzenlenir
– Tapu kütüğüne kaydedilir
– Malik hak sahibi olur
– Mülkiyet hukuki güvence altına alınır

Tapulama Türleri

### **1. Kadastro (İlk Tapulama)**
– Daha önce kadastrosu yapılmamış bölgelerde
– İlk defa kayıt altına alma

### **2. Yenileme (Revizyon)**
– Eski kadastroların güncellenmesi
– Değişikliklerin kayda geçirilmesi

### **3. Islah Kadastrosu**
– Hatalı kadastroların düzeltilmesi
– Teknik hataların giderilmesi

## Hukuki Dayanaklar

– **Kadastro Kanunu** (3402 sayılı)
– **Tapu Kanunu** (2644 sayılı)
– **Medeni Kanun** (4721 sayılı)

## Maliyetler

┌─────────────────────────────────────┐
│ KADASTRO ÜCRETLERİ │
├─────────────────────────────────────┤
│ • Kadastro harcı (devlet alır) │
│ • Tapu harcı (%4) │
│ • Damga vergisi │
│ • Harç ve masraflar │
└─────────────────────────────────────┘
“`

**Not:** İlk kadastro çalışmaları devlet tarafından ücretsiz yapılır, ancak tapu tescil işlemlerinde harçlar alınır.

Tapulamanın Faydaları

**Mülkiyet Güvencesi**: Hukuki koruma sağlar
**İhtilaf Önleme**: Sınır anlaşmazlıklarını önler
**Ekonomik Değer**: Taşınmazın değerini artırır
**Kredi İmkanı**: Bankalardan kredi alınabilir
**Alım-Satım**: Güvenli ticaret yapılabilir
**Planlama**: Şehir planlaması kolaylaşır
**Vergilendirme**: Adil vergi sistemi kurulur

## Süreç Ne Kadar Sürer?

“`
Hazırlık: 1-2 ay
↓
Arazi Çalışması: 2-6 ay
↓
İtiraz Süreci: 1-2 ay
↓
Tescil: 1-2 ay
↓
TOPLAM: 5-12 ay (ortalama)
“`

Dijital Dönüşüm

Modern tapulama sürecinde kullanılan teknolojiler:

– **e-Devlet** üzerinden tapu sorguları
– **Mobil uygulamalar**
– **TAKBIS** (Tapu Kadastro Bilgi Sistemi)
– **CORS-TR** (GPS referans istasyonları)
– **Yapay zeka destekli analiz**

Önemli Uyarılar

1. **Kadastro ilanlarını takip edin**
2. **Belgelerinizi hazır bulundurun**
3. **Sınırlarınızı bilin**
4. **İtiraz süresini kaçırmayın**
5. **Komşularınızla anlaşın**
6. **Hukuki destek alın** (gerekirse)

—

## Özet Akış Şeması

“`
BAŞLANGIÇ
↓
[Kadastro Kararı] → [İlan] ↓
[Arazi Çalışması] → [Ölçüm] → [Sınır Belirleme] ↓
[Beyan Toplama] → [Belge İnceleme] ↓
[Tutanak Düzenleme] → [İmzalatma] ↓
[İlan] → [30 Gün İtiraz Süresi] ↓
[İtiraz Var mı?] ↓ ↓
EVET HAYIR
↓ ↓
[Mahkeme] [Kesinleşme] ↓ ↓
└─────→ [TESCİL] ↓
[TAPU SENEDİ] ↓
BİTİŞ

Türkiye’de tapulama süreci, modern teknolojilerle desteklenen, hem teknik hem de hukuki boyutları olan kapsamlı bir sistemdir. Bu süreç sayesinde milyonlarca taşınmaz güvence altına alınmış ve mülkiyet hakları korunmuştur. Günümüzde Türkiye’nin neredeyse tamamı kadastral çalışmalarla kapsanmış durumdadır.

Alıntıdır.

Masaldaki Aladdin’in sihirli lambasını hatırlarsınız. Aladdin lambayı ovaladığında bir cin çıkar ve üç dileğinizi yerine getirir. Girdiğinizde komut satırı her ne kadar “dile benden ne dilersen” der gibi dursa da yapay zekâlar sınırları olan bir teknoloji. Evet, bazı durumlarda sonuçları etkileyici olabilir, ama verdiği harika (!)sonuçların arkasında ciddi bir altyapı, yılların devasa verileri ve insan kurgusu var. Yapay zekâ, kendisine verilen verilerle çalışır ve bu veriler ne kadar doğru, kapsamlı ve iyi yapılandırılmışsa, sonuçlar da o kadar başarılı olur. Yapay zekanın her sorunu çözebileceği ya da her soruya sihirli bir şekilde yanıt verebileceği gibi bir iddia gerçeği yansıtmaz.

Eğitilmiş(!) donanım üzerinde çalışan kodlar olarak nitelendirebileceğimiz yapay zekâ, verilen komutlar ve sağlanan veriler doğrultusunda çalışır. Eğer bir komut yanlışsa ya da yeterli bilgi sağlanmamışsa, ortaya çıkan sonuçlar da hayal kırıklığı ile sonuçlanabilir. Dolayısıyla, yapay zekayı gerçek potansiyeliyle kullanabilmek için makine öğrenmesi uzmanlarının mantığını ve işin doğasını doğru anlamak gerekir. Yapay zekâ tamamen kullanıcıdan gelen emir ve talimatlara, yani “promptlara” bağlıdır. Yapay zekadan doğru sonuçlar almak istiyorsa, ona doğru soruları sormak ve ne istediğinin net bir şekilde ifade edilmesi gerekir. Bu da belirli bir düzeyde bilgi ve deneyim gerektirir. Bu arada yapay zekâ sistemlerinin veri girişi yoluyla eğitildiği(!) ve bu verilere dayanarak sonuçlar ürettiğini de unutmamak gerekir.

Sonuç olarak, yapay zekâ, doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştıran ve büyük faydalar sağlayan güçlü bir araçtır. Ancak bunun göklere çıkartılacak kadar olağanüstü bir sihirli lamba olmadığını ve hatalı sonuçlar verebileceğini unutmamalıyız. İnsan zekasına erişebileceği, düşünebileceği gibi safsatalar ve abartılı cümlelerle kutsamak yerine, uygun süreç ve doğru yöntemlerle yapay zekayı kullanmayı öğrenmek, modelleri geliştirmek ve insanlığın faydasına sunmak daha gerçekçi ve isabetli bir yaklaşım olacaktır.

Yeni yazılarda buluşuncaya kadar sağlıklı, huzurlu ve mutlu kalın, hoşcakalın.

27.12.2024