Banka Qendrore e Kosovës ka publikuar statistikat e Bilancit të Pagesave deri në mars 2026, ku paraqiten të dhëna mbi importet, eksportet, remitancat, investimet dhe lëvizjet financiare në vend.

Sipas BQK-së, bilanci i pagesave deri në fund të marsit 2026 është karakterizuar nga deficit i llogarisë rrjedhëse prej 239.57 milionë euro.

“Bilanci i pagesave deri në fund të muajit mars 2026 u karakterizua nga një deficit i llogarisë rrjedhëse prej 239.57 milionë euro, që paraqet një rënie prej 22.21% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit të kaluar”, thuhet në raportin e publikuar nga BQK.

Sipas raportit, kjo rënie e deficitit lidhet kryesisht me zvogëlimin e deficitit në bilancin tregtar të mallrave dhe rritjen e suficitit në bilancin tregtar të shërbimeve.

BQK ka bërë të ditur se bilanci tregtar në mallra deri në fund të marsit 2026 ka shënuar deficit prej 1 miliard e 275.76 milionë euro.

“Eksporti për këtë periudhë shënoi vlerën 233.72 milionë euro, duke përfaqësuar rritje prej 14.03%, ndërsa importi i mallrave shënoi rritje të lehtë 1.27% duke arritur vlerën 1,509.48 milionë euro”.

Sipas të dhënave, importet kanë kaluar shifrën prej 1.5 miliard euro vetëm gjatë tre muajve të parë të vitit, ndërsa eksportet kanë mbetur në 233 milionë euro.

BQK ka bërë të ditur se remitancat vazhdojnë të jenë kategoria kryesore në kuadër të të ardhurave dytësore.

“Vlera e remitancave deri në mars 2026 shënoi 313.46 milionë euro, e cila paraqet një rritje prej 7.62% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit 2025”, thuhet në statistikat e publikuara.

Sipas vlerësimeve preliminare të BQK-së, remitancat vetëm për muajin prill 2026 kanë qenë rreth 117.6 milionë euro.

“Duke arritur kështu vlerën 431.07 milionë euro për katër muajt e parë të vitit 2026”, thuhet në raport.

BQK ka treguar edhe mënyrën përmes së cilës kanë hyrë remitancat në Kosovë.

“Prurjet më të mëdha edhe gjatë muajit prill kanë qenë përmes IFJB me 59.67%, përmes bankave komerciale me 17.74% dhe kanaleve tjera me 22.59%”.

BQK ka njoftuar se llogaria e shërbimeve ka vazhduar të ketë bilanc pozitiv.

“Llogaria e shërbimeve,  e cila vazhdimisht ka bilanc pozitiv, në fund të marsit 2026 shënoi vlerën e 478.21 milionë eurove, që paraqet nivel më të lartë të bilancit pozitiv për 17.64% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit kaluar”, thuhet në raport.

Në raport përmenden edhe të ardhurat parësore, të cilat deri në fund të marsit 2026 kanë shënuar bilanc pozitiv prej 98.37 milionë euro.

“Të ardhurat parësore, deri në fund të marsit 2026 shënuan bilanc pozitiv prej 98.37 milionë euro, e cila në periudhën e njëjtë të vitit të kaluar kishte vlerë 112.17 milionë euro dhe tregon rënie prej 12.30%”.

Sipas BQK-së, të ardhurat dytësore vazhdojnë të mbesin kontribuuesi kryesor në zbutjen e deficitit të llogarisë rrjedhëse.

“Në fund të marsit 2026 kjo llogari shënoi bilanc pozitiv prej 459.61 milionë euro, e cila paraqet rritje prej 0.16% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit kaluar”.

Në raport përmenden edhe asetet dhe detyrimet financiare.

“Asetet në llogarinë financiare,  deri në fund të marsit 2026 kanë shënuar bilanc pozitiv për 162.08 milionë euro. Ndërsa, detyrimet financiare, kanë shënuar bilanc pozitiv në vlerë prej 368.25 milionë euro”, njofton BQK.

Sipas raportit, investimet direkte në Kosovë deri në fund të marsit 2026 kanë arritur në 215.55 milionë euro.

“Investimet direkte në Kosovë, deri në fund marsit 2026 ishin 215.55 milionë euro, e cila paraqet rritje prej 7.81% krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit kaluar”.

Ndërsa investimet direkte jashtë Kosovës kanë shënuar vlerën 71.23 milionë euro.

BQK ka njoftuar po ashtu se asetet rezervë deri në fund të marsit 2026 janë rritur për 130.37 milionë euro.

“Rritjes së aseteve rezervë i ka kontribuar rritja e depozitave, të cilat gjatë kësaj periudhe u rritën për 153.88 milionë euro, ndërsa investimet në letra me vlerë u zvogëluan për 23.51 milionë euro për shkak të maturimit”.

The post Kosova mbahet nga importet dhe remitencat: 1.5 mld import, 313 mln nga diaspora appeared first on Revista Monitor.

Gjatë prezantimit të zhvilluar paraditen e kësaj të marte, përfaqësues të ekipit fitues shpjeguan projektin, i cili nënvizonte ndërhyrje minimale në projektin ekzistues dhe afron jetën urbane ndaj publikut.

“Ne duam të ndërhyjmë në mënyrë minimaliste tek Pallati i Kongreseve. Kjo ndërtesë, për kohën kur është ndërtuar, ka qenë novatore dhe mbart histori”, u shprehën arkitektët.

Koncepti bazohet në katër ose pesë ndërhyrje kryesore, duke e rrethuar ndërtesën me një hapësirë të gjelbër që funksionon si “dhoma e pritjes” e kompleksit. Projekti përfshin krijimin e një sheshi të ri publik, riorganizimin e qarkullimit të këmbësorëve dhe një atrium që zbret gradualisht në nivelet e poshtme, duke krijuar efektin e një pylli urban.

“Sheshi i ri i gjelbër që do të kalojë shkallë pas shkalle poshtë do të duket si një pyll dhe si një hapësirë që përdoret nga të gjithë”, thanë projektuesit.

Brenda godinës, propozohen përmirësime të akustikës, zëvendësimi i çatisë me një strukturë çeliku dhe krijimi i gjashtë sallave të reja konferencash me kapacitet të përgjithshëm prej rreth 1,600 personash. Projekti përfshin gjithashtu një kullë multifunksionale me zyra dhe hotel.

Juria u bëri thirrje fituesve që të marrin parasysh lartësinë e kullës dhe pjesën e sipërme për të përmirësuar hapësirat publike. Në vend të tretë, sipas jurisë, u renditën “Studio GANG” + “Gener 2” sh.p.k. + “AD-STAR sh.p.k.” + “Digi Print” + “Besart Papa” + “Rudina Papavasili”, kurse në vend të dytë “MVRDV B.V” + “AEI Progetti Srl” + “IRI sh.p.k.” + “Jason Bruges Studio Ltd” + “Charcoalblue International Ltd” + “Arup Engineering Trading as Ove Arup & Partners Ireland Ltd” + “Bami Holding” sh.p.k.

Rivitalizimi i Pallatit të Kongreseve, prezantohen pesë projektet finaliste, me… kulla

The post Shpallet projekti fitues i rikualifikimit të Pallatit të Kongreseve dhe kullën ngjitur appeared first on Revista Monitor.

Norma vjetore e inflacionit u ngjit në 3.2%, mbi objektivin 2% të BQE-së, duke i dhënë më shumë hapësirë argumenteve brenda institucionit për një tjetër rritje të kostos së parasë. Për investitorët dhe analistët, të dhënat e majit e bëjnë më të vështirë një qëndrim pritës nga banka qendrore, sidomos në kushtet kur çmimet vijojnë të tregojnë rezistencë ndaj uljes.

BQE ka sinjalizuar prej muajsh se vendimet do të varen nga të dhënat ekonomike, veçanërisht nga ecuria e inflacionit bazë dhe pagave. Shifra e fundit pritet të peshojë në favor të anëtarëve më të ashpër të Këshillit Drejtues, të cilët kërkojnë norma më të larta për të shmangur rrezikun që inflacioni të mbetet i ngulitur në ekonomi.

Një rritje tjetër e normave do të shtrenjtonte më tej kreditimin në Eurozonë, ku familjet dhe bizneset tashmë po përballen me kosto më të larta huamarrjeje. Bankat kanë shtrënguar kushtet e financimit, ndërsa kërkesa për kredi është ngadalësuar në disa ekonomi të mëdha të bllokut.

Megjithatë, për BQE-në, rreziku kryesor mbetet humbja e kontrollit mbi pritshmëritë inflacioniste. Nëse bizneset dhe konsumatorët presin që çmimet të vijojnë të rriten, presioni mbi pagat dhe çmimet mund të bëhet më i qëndrueshëm, duke kërkuar një politikë monetare edhe më të fortë më vonë.

Tregjet po ndjekin tashmë jo vetëm nivelin e ardhshëm të normave, por edhe kohëzgjatjen e qëndrimit të tyre në nivele të larta. Mesazhi që pritet nga BQE është se ulja e normave nuk është ende në horizont dhe se prioritet mbetet kthimi i inflacionit pranë objektivit 2%. /Reuters

Inflacioni në Eurozonë rritet në 3.2% në maj, i nxitur nga çmimet e energjisë

The post Tregjet presin rritje të normave të interesit nga BQE pas inflacionit të majit appeared first on Revista Monitor.

Për Ilona Cenollin, një nga emrat e rinj më premtues në fushën e bioetikës në Mbretërinë e Bashkuar, rreziku më i madh nuk është mungesa e inovacionit, por zhvillimi i tij pa orientim publik. Sipas saj, Shqipëria rrezikon të përballet me një realitet ku teknologjitë shëndetësore, të dhënat gjenetike, shërbimet riprodhuese, turizmi mjekësor dhe kërkimi shkencor zhvillohen në mënyrë të fragmentuar, të parregulluar dhe të udhëhequr kryesisht nga logjika e tregut, jo nga interesi i qytetarëve.

Në një kohë kur vendi po përpiqet të modernizojë sistemin shëndetësor dhe të tërheqë investime në sektor, Cenolli argumenton se mungesa e politikave të bazuara në evidencë, e kapaciteteve kërkimore dhe e një infrastrukture bioetike mund të krijojë boshllëqe serioze në mbrojtjen e pacientëve, privatësinë e të dhënave, aksesin e barabartë në shërbime dhe mbikëqyrjen e teknologjive të reja.

Ilona Cenolli është hulumtuese në bioetikë dhe politika shëndetësore, sipërmarrëse dhe themeluese e Center for Bioethics and Health Policy (CBHP) në Mbretërinë e Bashkuar dhe e Institutit të Bioetikës dhe Politikave Shëndetësore në Shqipëri. E formuar në Harvard University dhe me përvojë në Harvard Medical School, General Medical Council dhe Médecins Sans Frontières, ajo punon në ndërthurjen mes mjekësisë, teknologjisë, etikës dhe politikave publike. Në vitin 2026 u përzgjodh në Nova 111 List UK në kategorinë Social Impact, Research & Education.

Ajo flet në këtë intervistë për bioetikën, sfidat që sjell revolucioni teknologjik në shëndetësi dhe arsyet pse Shqipëria duhet të ndërtojë që tani mekanizmat që vendosin dinjitetin, të drejtat dhe interesin publik në qendër të zhvillimit shkencor.

Për lexuesit që ndoshta nuk ju njohin, kush është Ilona Cenolli dhe si do ta përshkruanit punën tuaj?

Unë jam hulumtuese, profesioniste e bioetikës dhe politikave shëndetësore, si edhe sipërmarrëse në fushën e kërkimit, edukimit dhe ndikimit social. Puna ime qëndron në ndërthurjen mes mjekësisë, teknologjive të reja, etikës, ligjit, kërkimit shkencor dhe politikave publike. Në thelb, merrem me pyetjen se si mund ta bëjmë shkencën, shëndetësinë dhe inovacionin më të drejtë, më të përgjegjshëm dhe më njerëzor.

Jam formuar në bioetikë në Harvard University, përmes një masteri shkencor në bioetikë, pas përvojës sime në sektorin e shëndetësisë dhe punës me Mjekët Pa Kufij (Médecins Sans Frontières) në Mbretërinë e Bashkuar.

Më pas kam punuar si hulumtuese në bioetikë në Harvard Medical School, si dhe në politika shëndetësore dhe rregullim mjekësor në General Medical Council në Mbretërinë e Bashkuar. Gjatë kësaj periudhe, kam punuar si konsulente në bioetikë dhe politika shëndetësore derisa hapa kompaninë Center for Bioethics and Health Policy (CBHP) në Mbretërinë e Bashkuar, si dhe themelova Institutin e Bioetikës dhe Politikave Shëndetësore në Shqipëri.

Puna ime kërkimore është fokusuar në fusha si shëndeti publik, neuroteknologjia, gjenomika, riprodhimi i asistuar, shëndeti mendor, etika kërkimore dhe drejtësia në shëndetësi.

Kam qenë autore kryesore në një botim në AJOB Empirical Bioethics mbi neuroteknologjinë dhe vendimmarrjen klinike, kam shkruar një raport të gjerë për Nuffield Council on Bioethics mbi neuroteknologjinë, etikën dhe politikat publike, dhe kam kontribuar në kërkime mbi perceptimet rreth testeve poligjene, një punë që është cituar edhe nga The New York Times.

Jam gjithashtu “Fellow” e Royal Society for Public Health në Mbretërinë e Bashkuar dhe jam përzgjedhur si Fituese e Nova Talent 111 List 2026 në kategorinë e impaktit shoqëror, kërkimor dhe arsimor, si fituesja e parë shqiptare në listën e Mbretërisë së Bashkuar për profesionistë. Për mua, kjo nuk është vetëm një arritje personale, por edhe një mënyrë për të treguar se ekspertiza shqiptare mund të jetë pjesë e rrjeteve ndërkombëtare të kërkimit, edukimit, sipërmarrjes dhe ndikimit social.

Çfarë është bioetika?

Bioetika është një fushë ndërdisiplinore që lidh mjekësinë, teknologjitë e reja, etikën, ligjin, politikat publike. Në terma të thjeshtë, ajo pyet si duhet të marrim vendime të drejta dhe të përgjegjshme kur shkenca, mjekësia dhe teknologjia prekin jetën.

Bioetika nuk pyet vetëm “çfarë mund të bëjmë?”, por edhe “a duhet ta bëjmë?”, “kush ose çfarë preket?”, “kush mbrohet?”, “kush përfiton?”, “kush rrezikohet?”, “a respektohet dinjiteti, mirëqenia dhe integriteti i jetës?”.

Në kontekstin e shëndetësisë, bioetika lidhet shumë drejtpërdrejt me pacientët, pëlqimin e informuar, të dhënat shëndetësore, riprodhimin e asistuar, gjenomikën, neuroteknologjinë dhe inteligjencën artificiale. Por më gjerë, ajo lidhet edhe me përdorimin e kafshëve në kërkim, me ndikimin e teknologjive mjekësore në mjedis, me shëndetin publik, me drejtësinë ekologjike dhe me përgjegjësinë tonë ndaj formave të tjera të jetës.

Pra, bioetika është ura mes përparimit shkencor dhe përgjegjësisë shoqërore. Ajo ndihmon që mjekësia, kërkimi dhe teknologjitë e reja të zhvillohen jo vetëm me inovacion, por edhe me drejtësi, transparencë dhe kujdes për njerëzit, kafshët dhe mjedisin.

Pse ka nevojë Shqipëria për bioetikë tani?

Shqipëria ka nevojë për bioetikë tani sepse po përballet me teknologji, tregje dhe praktika mjekësore që po zhvillohen më shpejt se infrastruktura jonë etike, ligjore dhe kërkimore.

Një nga boshllëqet më të mëdha është mungesa e vendimmarrjes së bazuar në evidencë. Shpesh politikat në shëndetësi hartohen si reagim ndaj krizave, presioneve të momentit apo interesave të ngushta, jo mbi bazën e kërkimit të mirëfilltë shkencor, të dhënave, analizës etike dhe konsultimit publik. Por politikat që prekin jetën, trupin dhe shëndetin e qytetarëve nuk mund të ndërtohen vetëm mbi intuitë. Ato duhet të mbështeten në evidencë, në analiza të pavarura dhe në kuptimin real të përvojave të njerëzve që preken prej tyre.

Një tjetër boshllëk shumë i rëndësishëm është mungesa e kapaciteteve kërkimore në bioetikë, sidomos në qasjet cilësore.

Bioetika nuk mund të bëhet vetëm me teori, ligje apo dokumente zyrtare. Ajo kërkon të dëgjojmë pacientët, mjekët, familjet, studiuesit, komunitetet dhe qytetarët. Intervistat, fokus-grupet, analiza tematike dhe konsultimet publike janë thelbësore për të kuptuar se si përjetohen realisht politikat dhe praktikat shëndetësore.

Këto janë shërbime që ne i ofrojmë ne CBHP për klientë në mbarë botën, përfshirë në Shqipëri, për të ndërtuar nje kulturë të fortë kërkimore. Shqipëria ka nevojë për bioetikë tani. Jo sepse është modë akademike, por sepse pa të rrezikojmë të hyjmë në epokën teknologjike pa mbrojtjet e nevojshme për qytetarin.

Cilat janë rreziqet nëse nuk ndërtojmë politika bioetike?

Rreziku më i madh është që teknologjitë shëndetësore, të dhënat gjenetike, shërbimet riprodhuese, turizmi mjekësor dhe kërkimi mjekësor të zhvillohen në mënyrë të fragmentuar, të parregulluar dhe kryesisht të udhëhequr nga tregu, jo nga interesi publik.

Mund të imagjinojmë një situatë ku qytetarët japin të dhëna shëndetësore pa e kuptuar se ku ruhen, kush i përdor dhe për çfarë qëllimi. Mund të kemi shërbime riprodhuese që zgjerohen pa standarde të qarta për pëlqimin, privatësinë, të drejtat e fëmijëve të lindur nga këto teknologji, apo mbrojtjen e personave të përfshirë në riprodhim. Mund të kemi kërkime mjekësore që bëhen formalisht “me etikë”, por pa kontroll real, pa transparencë dhe pa përfshirje të pacientëve.

Një nga skenarët më shqetësues është zhvillimi i një tregu mjekësor të shpejtë, por jo mjaftueshëm të mbikëqyrur. Mund të kemi pacientë të huaj që vijnë në Shqipëri sepse procedurat janë më të lira ose më pak të rregulluara, dhe pacientë shqiptarë që largohen jashtë vendit për trajtime që më pas nuk lidhen dot mirë me sistemin shëndetësor vendas. Në të dyja rastet, pacienti rrezikon të mbetet mes dy sistemeve: pa informacion të plotë, pa ndjekje të qartë, pa përgjegjësi të përcaktuar dhe pa mbrojtje të mjaftueshme.

Ky nuk është argument kundër lëvizjes së pacientëve. Nëse rregullohet mirë, Shqipëria mund të zhvillojë kapacitete të vlefshme në shëndetësi. Por zhvillimi i këtij sektori duhet të shoqërohet me standarde etike, ligjore dhe klinike: transparencë për pacientin, pëlqim real, dokumentacion të qartë, mbrojtje të të dhënave, mekanizma ankese, përgjegjësi profesionale dhe ndjekje pas trajtimit.

Një tjetër rrezik është pabarazia. Nëse bioetika mungon, teknologjitë e reja shpesh bëhen të aksesueshme vetëm për ata që kanë para, lidhje apo informacion. Kështu, inovacioni nuk e zvogëlon pabarazinë, por e thellon atë.

Për 10 vitet e ardhshme, shqetësimi im nuk është vetëm se mund të bëjmë gabime teknike. Është se mund të normalizojmë praktika ku njeriu shihet më shumë si burim të dhënash, trup biologjik, klient apo subjekt eksperimentimi, dhe më pak si qytetar me dinjitet, të drejta dhe zë.

Çfarë roli kanë CBHP dhe IBPSH?

CBHP dhe IBPSH janë dy pjesë të lidhura të së njëjtës përpjekje: ndërtimit të një infrastrukture më të fortë bioetike, kërkimore dhe politike, si në nivel ndërkombëtar, ashtu edhe në Shqipëri.

Në nivel ndërkombëtar, përmes Center for Bioethics and Health Policy (CBHP), ne ofrojmë shërbime kërkimore dhe analitike për institucione, organizata, qendra akademike dhe partnerë në vende të ndryshme të botës. Puna jonë përfshin kërkim cilësor dhe politik, rishikime literature, analiza etike dhe ligjore, dokumente politikash, raporte kërkimore, vlerësime ndikimi dhe rekomandime për politika publike në fushën e bioetikës, shëndetit publik dhe teknologjive mjekësore.

Në mënyrë shumë konkrete, ne po punojmë me metoda kërkimore cilësore si intervista të thelluara, workshop-e, konsultime me aktorë kyç dhe analiza tematike për një projekt me dimension ligjor dhe spekulativ. Kjo qasje është shumë e rëndësishme edhe për Shqipërinë, sepse na mëson të mos reagojmë vetëm pasi problemet kanë ndodhur, por të ndërtojmë evidencë dhe politika përpara se krizat të bëhen realitet.

Në Shqipëri, kam themeluar Institutin e Bioetikës dhe Politikave Shëndetësore, IBPSH, pikërisht për të ndihmuar në ndërtimin e kapaciteteve vendase, për të prodhuar kërkim shkencor dhe analiza të pavarura, dhe për të mbështetur një kulturë të re politikëbërjeje të bazuar në evidencë, transparencë dhe përgjegjësi publike.

Një nga bindjet kryesore mbi të cilat është ndërtuar IBPSH është se politikat e mira shëndetësore nuk mund të bazohen vetëm në opinion, intuitë apo reagime të momentit. Ato duhet të mbështeten në evidencë, në kërkim të mirëfilltë shkencor, në analiza krahasuese dhe në kuptimin real të përvojave të njerëzve që preken nga këto politika. Politikëbërja e bazuar në evidencë është thelbësore nëse duam vendime publike që mbrojnë jetën, shëndetin, dinjitetin dhe të drejtat e qytetarëve.

Në të ardhmen, synimi im është që IBPSH dhe CBHP të kontribuojnë në ndërtimin e një infrastrukture bioetike për Shqipërinë dhe rajonin: një hapësirë që prodhon evidencë, hap debat publik, mbështet institucionet, fuqizon qytetarët dhe ndihmon ligjbërësit të marrin vendime më të informuara. Shqipëria nuk duhet të presë derisa dilemat të kthehen në kriza. Duhet të fillojë tani të ndërtojë kapacitet, standarde dhe politika që e vendosin dinjitetin njerëzor në qendër të zhvillimit shkencor.

Për mua, kjo nuk është vetëm punë akademike. Është një përgjegjësi publike. Shqipëria ka potencial të madh, por duhet të sigurohemi që modernizimi i sistemit shëndetësor dhe hyrja e teknologjive të reja të mos ndodhë pa etikë, pa drejtësi, pa evidencë dhe pa zërin e qytetarëve.

Kemi parë blogun tuaj të parë në CBHP në lidhje me kërkimin gjenomik dhe hapësirën. Pse hapësira, kur kemi ende kaq shumë probleme në Tokë?

Është një pyetje shumë e drejtë. Për mua, hapësira nuk është larg problemeve të Tokës; përkundrazi, është një mënyrë për t’i parë ato më qartë.

Kur flasim për kërkim gjenomik në hapësirë, në fakt po flasim për çështje që janë shumë tokësore: privatësinë e ADN-së, pëlqimin e informuar, komercializimin e të dhënave biologjike, diskriminimin gjenetik, pabarazinë dhe mënyrën se si ligji reagon ndaj teknologjive që zhvillohen shumë shpejt. Sidoqoftë, ky është një shembull i gjerësisë së temave që ne mund të prekim në CBHP, por jo medoemos duhet të jenë kaq spekulative.

Hapësira është një rast ekstrem, por pikërisht për këtë arsye është e dobishme për bioetikën. Në kushte ekstreme (p.sh. izolim, rrezatim, varësi nga teknologjia, mbledhje intensive e të dhënave trupore dhe përfshirje e kompanive private) dilemat që kemi edhe në Tokë bëhen më të dukshme. Kush i zotëron të dhënat gjenetike? Kush mund t’i përdorë? A mund të përdoren për kërkim komercial, sigurime, punësim apo përzgjedhje biologjike? Çfarë ndodh nëse një rezultat gjenetik prek jo vetëm individin, por edhe familjarët e tij?

Pra, nuk është se po themi të merremi me hapësirën në vend të problemeve në Tokë. Po themi se hapësira na ndihmon të parashikojmë më mirë problemet që tashmë po vijnë edhe në sistemet tona shëndetësore: testimet private gjenetike, platformat ndërkombëtare të të dhënave, turizmi mjekësor, inteligjenca artificiale në shëndetësi dhe komercializimi i trupit njerëzor.

Për Shqipërinë, kjo është e rëndësishme sepse edhe nëse nuk jemi aktor kryesor në industrinë hapësinore, qytetarët shqiptarë do të preken nga tregjet globale të të dhënave, teknologjitë mjekësore dhe shërbimet ndërkombëtare të shëndetit. Bioetika nuk duhet të presë derisa problemet të ndodhin.

Duhet të jetë edhe parashikuese: të kuptojë ku janë boshllëqet, çfarë rreziqesh po krijohen dhe si mund të ndërtojmë rregulla më të mira përpara se dëmet të bëhen realitet.

Përtej kësaj, të flasim për gjenomikën nuk do të thotë të harrojmë problemet bazike. Do të thotë të mos shtojmë probleme të reja mbi një sistem që tashmë ka boshllëqe. Ne mund të mësojmë nga projektet spekulative dhe t’i aplikojmë drejt temave më të prekshme të realitetit të vendit të klientëve tanë.

Çfarë ofroni konkretisht për Shqipërinë?

CBHP ofron shërbime kërkimore dhe analitike në disa drejtime: hartim projektesh kërkimore, rishikime literature, analiza ligjore dhe etike, kërkim cilësor, intervista, fokus-grupe, workshop-e me aktorë kyç, dokumente politikash, raporte kërkimore, vlerësime ndikimi dhe rekomandime për politika publike.

Ne mund të ndihmojmë institucione apo organizata që duan të kuptojnë më mirë një problem shëndetësor, të zhvillojnë evidencë për një reformë, të analizojnë boshllëqe ligjore, të përfshijnë qytetarë ose pacientë në vendimmarrje, apo të ndërtojnë strategji më të përgjegjshme për teknologji të reja në shëndetësi.

Për mua, kjo është mënyra se si bioetika bëhet konkrete: kur kthehet në kërkim, në dëgjim të qytetarëve, në analiza të pavarura dhe në rekomandime që mund të përdoren nga institucionet. Shqipëria ka nevojë për këtë lloj infrastrukture nëse dëshiron të modernizojë shëndetësinë pa humbur nga vëmendja dinjitetin, drejtësinë dhe mbrojtjen e pacientit.

Cfarë do të donit që publiku shqiptar të kuptonte më mirë për bioetikën?

Do të doja që publiku shqiptar të kuptonte se bioetika nuk është një fjalë e huaj apo një debat luksoz për akademikë. Është një mënyrë për të mbrojtur njeriun kur përballet me sistemin shëndetësor, me shkencën, me teknologjinë dhe me vendime që mund të ndikojnë jetën e tij.

Bioetika është për pacientin që kërkon informacion. Për familjen që merr një vendim të vështirë. Për qytetarin që jep të dhëna shëndetësore. Për gruan që kërkon shërbime riprodhuese. Për personin që nuk ka akses të barabartë në kujdes. Për studiuesin që duhet të mbrojë pjesëmarrësit në kërkim. Për politikëbërësin që duhet të marrë vendime të bazuara në evidencë.

Nëse Shqipëria dëshiron të modernizojë shëndetësinë, të përfitojë nga teknologjitë e reja dhe të ndërtojë besim publik, atëherë bioetika duhet të jetë pjesë e këtij procesi që në fillim. Jo si pengesë, por si themel.

The post Bioetika, mburoja që i mungon Shqipërisë në revolucionin e shëndetësisë appeared first on Revista Monitor.

Një nga risitë më të spikatura janë avatarët 3D të krijuar me inteligjencë artificiale për çdo futbollist pjesëmarrës. Para nisjes së turneut, çdo lojtar do t’i nënshtrohet një skanimi digjital që zgjat rreth një sekondë, duke krijuar një model virtual me përmasa të sakta të trupit.

Këta avatarë do të përdoren nga sistemi gjysmë automatik i pozicionit jashtë loje (offside), duke ndihmuar VAR-in të marrë vendime më të shpejta dhe më të sakta, ndërsa pamjet do të shfaqen edhe në transmetimet televizive për ta bërë vendimin më të kuptueshëm për tifozët.

Teknologjia do të jetë e integruar edhe në topin zyrtar të turneut, Trionda, i prodhuar nga Adidas. Brenda topit ndodhet një çip me sensor lëvizjeje që regjistron të dhëna 500 herë në sekondë. Kjo u jep arbitrave informacion të saktë për momentin kur lojtari prek topin, duke përmirësuar identifikimin e rasteve të offside-it dhe vendimeve të tjera të diskutueshme.

Një tjetër risi është “Football AI Pro”, një asistent gjenerativ me inteligjencë artificiale i zhvilluar nga FIFA dhe Lenovo. Platforma analizon qindra miliona të dhëna nga ndeshjet dhe u ofron të 48 kombëtareve analiza taktike, video, grafikë dhe vizualizime 3D.

FIFA thotë se synimi është të reduktojë diferencën mes skuadrave të mëdha, që kanë ushtri analistësh, dhe ekipeve me më pak burime.

Përvoja televizive do të pasurohet gjithashtu me versione të reja të “Referee View”, një këndvështrim që simulon atë që sheh arbitri në fushë dhe që përmirësohet me algoritme të inteligjencës artificiale për stabilizimin dhe përpunimin e figurës.

Sipas FIFA-s, qëllimi i këtyre teknologjive është të rrisin saktësinë e arbitrimit, të përmirësojnë analizën sportive dhe të krijojnë një përvojë më të pasur për tifozët. Presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, ka deklaruar se inovacioni duhet të përfitojë lojtarët, skuadrat dhe tifozët në mbarë botën.

Në praktikë, Kupa e Botës 2026 pritet të jetë hera e parë kur inteligjenca artificiale nuk do të jetë thjesht një mjet ndihmës në prapaskenë, por një element i dukshëm i vetë lojës dhe transmetimit televiziv./ EURONEWS

The post Kupa e Botës fut AI; FIFA prezanton avatarë digjitalë dhe topa inteligjentë appeared first on Revista Monitor.

Të quash dikë “të vështirë” mund të duket si etiketim negativ, por në fakt është një përshkrim i dinamikave të ndërlikuara ndër personale, të cilat mund të mos jenë aq të thjeshta sa do të donim, por janë pasqyrim real i marrëdhënieve njerëzore.

Njerëzit e vështirë mund të jenë kokëfortë, negativë, pesimistë dhe të prirur ndaj shpërthimeve të zemërimit apo pakënaqësisë. Shpesh, “jo” është reagimi i tyre i parë. Me kalimin e kohës, njerëzit pranë tyre kuptojnë se ata nuk mund të kënaqen realisht, por vetëm të menaxhohen.

Të qenët “njeri i vështirë” është një tipar personaliteti që i bën disa njerëz pothuajse të pamundur për t’u kënaqur. Ai mund të lidhet edhe me mungesën e vetëvendosjes dhe të shprehjes së qartë të nevojave, duke u shfaqur përmes ankthit, depresionit apo vetmisë.

Njerëzit e vështirë mund të krijojnë tension të vërtetë te ata që i rrethojnë, qofshin familjarë, miq, kolegë, punonjës apo shefa.

Menaxhimi i shefave dhe punonjësve të vështirë

Në karrierë, shumë njerëz kanë pasur shefa të shkëlqyer, por edhe disa që, duke parë pas, hyjnë qartë në kategorinë e “njerëzve të vështirë”: negativë, emocionalë, tepër kërkues dhe të pamundur për t’u kënaqur.

Të kuptosh se kjo është një tipar personaliteti mund t’i bëjë marrëdhëniet shumë më të lehta për t’u menaxhuar. Kur një marrëdhënie apo situatë duket e pamundur për t’u orientuar, pyetja e parë që duhet bërë është: “A kam të bëj me një njeri të vështirë?”

Ky ndërgjegjësim ndihmon edhe për të reflektuar mbi sjelljen personale. Në disa marrëdhënie, është e rëndësishme të ndalemi dhe të kuptojmë nëse edhe ne vetë po bëhemi të vështirë, apo nëse mënyra jonë e reagimit po ndikon negativisht te të tjerët.

Pasojat e këtij tipari psikologjik janë të mëdha për punëdhënësit dhe punonjësit. Punëdhënësit duhet të përballen me njerëz kronikisht negativë, që përhapin toksicitet në vendin e punës sepse nuk kënaqen kurrë realisht. Shpesh, edhe performanca e tyre është nën nivelin e duhur. Në shumë raste, ata duhet të largohen shpejt, përpara se të ndikojnë kulturën e vendit të punës.

Nga ana tjetër, nëse jeni punonjës dhe keni një shef të vështirë, ndërkohë që besoni se performanca juaj ka qenë e shkëlqyer, kuptoni para së gjithash se problemi mund të mos jeni ju. Ai ose ajo mund të jetë thjesht një “njeri i vështirë”.

Atëherë, çfarë duhet të bëni?

Duhet të kuptoni se, pavarësisht sa shumë punoni apo sa të aftë jeni në punën tuaj, njerëz të tillë nuk mund të kënaqen kurrë. Ata vetëm mund të menaxhohen, dhe kjo vetëm deri në një pikë të caktuar.

Në fund, mundësitë janë dy: ose të lejoni që pakënaqësia të grumbullohet me kalimin e kohës, ose të largoheni dhe të gjeni një shef më të mirë. Dhe në botë ka shumë shefa të mirë./ Psychology Today

The post Si të menaxhoni shefat, punonjësit dhe njerëzit e vështirë appeared first on Revista Monitor.

Nisma e propozuar parashikon ndryshime dhe shtesa në ligjin ekzistues për sigurimet shoqërore, duke ofruar një përjashtim të përkohshëm katërvjeçar nga detyrimi për të paguar kontributet e sigurimeve shoqërore në degën e pensioneve për të gjithë ata pensionistë pleqërie që janë të punësuar ose ushtrojnë aktivitete si të vetëpunësuar, tregtarë, profesionistë të licencuar apo zejtarë.

Sipas relacionit shpjegues të hartuar nga deputeti Cara, ky përjashtim do të aplikohet vetëm për degën e pensioneve dhe nuk do të prekë detyrimet e tjera ligjore që rrjedhin nga marrëdhënia e punës, ndërsa kjo periudhë katërvjeçare nuk do të njihet si periudhë sigurimi për përfitime shtesë apo rillogaritje të pensionit ekzistues.

Projektligji përfshin edhe një dispozitë tranzitore, e cila garanton që ky lehtësim të shtrihet si mbi marrëdhëniet e reja, ashtu edhe mbi ato ekzistuese në momentin e hyrjes në fuqi.

Qëllimi kryesor i kësaj nisme të deputetit demokrat është krijimi i një instrumenti stimulues për nxitjen e pjesëmarrjes aktive të moshës së tretë në tregun e punës, duke adresuar dekurajimin që u shkaktohet atyre nga barra e dyfishtë kontributive.

Të dhënat e cituara në relacion tregojnë se aktualisht përllogariten rreth 13,000 mijë pensionistë aktivë në Shqipëri, të cilët sot detyrohen të paguajnë kontribute pavarësisht se e kanë fituar të drejtën e pensionit.

Përmes këtij propozimi, synohet rritja e formalizimit të ekonomisë duke nxitur deklarimin e aktiviteteve ekonomike nga kjo kategori, si dhe përdorimi më efikas i kapitalit njerëzor dhe përvojës së tyre profesionale, sidomos në sektorët që vuajnë nga mungesa e fuqisë punëtore. Hartuesi i projektligjit argumenton se reduktimi i kostove të formalizimit do të ndihmojë në rritjen e mirëqenies individuale të pensionistëve dhe standardit të tyre të jetesës.

Sa i përket ndikimit në financat publike, relacioni i dorëzuar nga deputeti Igli Cara sqaron se projektligji mund të sjellë një ndikim të kufizuar afatshkurtër në të ardhurat nga kontributet, për të cilat sugjerohet marrja e një mendimi nga ministria përgjegjëse për financat, por ky efekt pritet të kompensohet plotësisht në afat të mesëm.

Ky kompensim parashikohet të vijë përmes rritjes së formalizimit dhe të ardhurave tatimore indirekte, pasi transaksionet e faturuara dhe konsumi i shtuar i kësaj kategorie do të ndikojnë pozitivisht në buxhet, duke e bërë efektin neto neutral ose pozitiv.

Zbatimi i këtij ligji, i cili konsiderohet në përputhje me Kushtetutën dhe parimet e shtetit të së drejtës, do të bëhet nën monitorimin e Institutit të Sigurimeve Shoqërore, Administratës Tatimore dhe Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, duke u cilësuar nga propozuesi si një prioritet që duhet mbështetur nga Kuvendi pa dallime politike.

The post Deputeti Cara dorëzon projektligjin, pensionistët që punojnë, të përjashtohen 4 vite nga sigurimet appeared first on Revista Monitor.

Për udhëtarët me përvojë, Heike dhe Robert Taylor, vera e vitit 2022 në Umbria u kthye në një pikë kthese.

Çifti ende i kujtonte qartë vështirësitë e një udhëtimi stresues në Luginën e Loire-s në korrik 2019, kur rajoni u përfshi nga temperatura deri në 40°C. Megjithatë, ata vendosën të mos hiqnin dorë nga rezervimi i një vile në Itali për një ribashkim të madh familjar.

Si natyrë, familja Taylor i pëlqen pushimet aktive dhe eksploruese. Por vala e fortë e të nxehtit që goditi atë verë rajonin e Italisë qendrore ishte aq e ashpër, sa ata përfunduan duke dalë shumë rrallë nga prona që kishin marrë me qira.

“Ajo që ishte vërtet e frikshme ishte të rrije shtrirë pranë pishinës dhe të shihje tymin në largësi nga zjarret, ndërsa helikopterët fluturonin për të shuar flakët. Nuk besoj se do ta harroj ndonjëherë këtë,” thotë Heike.

Pas kthimit në shtëpi, çifti vendosi: kurrë më. Tani, muajt e pikut të verës i kalojnë në shtëpinë e tyre në Surrey dhe përreth saj, ndërsa muajt jashtë sezonit të lartë turistik në Europë, si maji dhe shtatori, i shfrytëzojnë për pushime aktive në vende si Sicilia dhe Korsika.

Ky është një model gjithnjë e më i zakonshëm mes udhëtarëve, pasi valët e të nxehtit nuk janë më thjesht anomali të pakëndshme, por ngjarje shumë shqetësuese që po përsëriten pothuajse çdo vit.

Vera e vitit 2022 ishte veçanërisht ekstreme: në Europë u vlerësuan rreth 60 mijë vdekje të lidhura me të nxehtin; Kina u përball me një valë të paprecedentë të nxehti që zgjati 70 ditë; ndërsa në korrik, disa zona të Mbretërisë së Bashkuar kaluan për herë të parë temperaturën 40°C.

Në të njëjtin muaj të vitit pasues, gati 20 mijë persona, shumë prej tyre turistë, u detyruan të evakuoheshin nga ishulli grek i Rodosit për shkak të zjarreve të përkeqësuara nga vala e të nxehtit.

Valët e të nxehtit po shtrihen edhe përtej muajve tradicionalë të verës. Në maj 2022, agjencia shtetërore meteorologjike e Spanjës, Aemet, raportoi një valë të nxehti me “intensitet të jashtëzakonshëm”, me temperatura deri në 15°C mbi mesataren sezonale. Në vitin 2023, i nxehti i fortë në Francë vazhdoi deri në shtator, duke ndikuar edhe në zhvillimin e Kupës së Botës në regbi.

Ndërsa më herët këtë vit, pjesa më e madhe e jugperëndimit të SHBA-së u godit nga një valë e nxehti në mars, me temperatura që arritën deri në 43°C në disa zona të Arizonës.

Siç është shprehur Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres: “I nxehti ekstrem nuk është më një ngjarje e rrallë — ai është kthyer në normalitetin e ri.”

Në terma statistikorë, nuk ka një përkufizim universal për valën e të nxehtit, pasi temperaturat ndryshojnë shumë nga një rajon i botës në tjetrin. Megjithatë, në çdo rast, ajo nënkupton një periudhë me temperatura jashtëzakonisht të larta që zgjasin për disa ditë rresht.

Zyra Meteorologjike e Mbretërisë së Bashkuar e përkufizon valën e të nxehtit si të paktën tri ditë gjatë të cilave temperaturat maksimale ditore tejkalojnë pragun e caktuar për një rajon. Në Londër, ky prag është 28°C; në Skoci, 25°C. Të dyja këto temperatura do të konsideroheshin të buta për një qytet si Athina.

Sipas Panelit Ndërqeveritar të OKB-së për Ndryshimet Klimatike, aktiviteti njerëzor po nxit “në mënyrë të qartë” ngrohjen globale dhe shtimin e fenomeneve ekstreme të motit. Për këtë arsye, situata pritet vetëm të përkeqësohet.

“Jemi mjaft të sigurt se për dekadat e ardhshme, të paktën, në mos për shekuj, do të bëhet gjithnjë e më nxehtë,” thotë Alejandro Saez Reale, specialist për valët e të nxehtit dhe ndikimin e tyre në Organizatën Botërore Meteorologjike në Gjenevë.

“Ndikimi te vendet që varen nga turizmi mund të jetë shumë i madh.”

Europa gjendet në epiqendrën e sfidave që valët e të nxehtit po i sjellin turizmit. Sipas Organizatës Botërore Meteorologjike, ajo është kontinenti që po ngrohet më shpejt në botë, por njëkohësisht mbetet edhe destinacioni më i vizituar turistik. Franca, Spanja, Italia dhe Greqia renditen vazhdimisht mes 10 vendeve më të vizituara në planet.

Në këtë realitet të ri po fiton terren termi “coolcation”, që përshkruan prirjen e udhëtarëve për të zgjedhur destinacione më të freskëta dhe me temperatura më të moderuara.

Sipas një raporti të Komisionit Europian të Udhëtimeve (ETC), vendet e Europës Veriore dhe Lindore janë ndër destinacionet me rritjen më të shpejtë turistike. Finlanda, Norvegjia, Polonia dhe Islanda kanë regjistruar rritje dyshifrore të numrit të vizitorëve të huaj.

Një studim i ETC-së në vitin 2025 tregoi se 81% e europianëve po ndryshojnë zakonet e tyre të udhëtimit për shkak të ndryshimeve klimatike. Nga ta, 15% po kërkojnë në mënyrë aktive destinacione me klimë më të freskët, ndërsa 14% po shmangin vendet që preken shpesh nga valët ekstreme të të nxehtit. Edhe operatorë të mëdhenj turistikë si TUI dhe Thomas Cook raportojnë rritje të kërkesës për vendet nordike.

Megjithatë, pavarësisht këtyre ndryshimeve, vendet tradicionale të turizmit mesdhetar vazhdojnë të dominojnë. Sipas të dhënave të Turizmit të OKB-së për vitin 2025, Franca mbeti vendi më i vizituar në botë me 102 milionë turistë, e ndjekur nga Spanja me 96.8 milionë. Italia renditej në vendin e pestë me 64.5 milionë vizitorë.

Kjo tregon se, edhe pse ritmi i rritjes së turizmit mund të jetë ngadalësuar, numri i turistëve që vizitojnë këto vende nuk po bie.

ABTA, Shoqata e Agjentëve Britanikë të Udhëtimit, mbetet skeptike se valët e të nxehtit mund ta ndryshojnë hartën e turizmit, të paktën në afat të shkurtër.

“Reagimet nga anëtarët tanë tregojnë se, në përgjithësi, njerëzit vazhdojnë të udhëtojnë si më parë, duke zgjedhur destinacionet mesdhetare gjatë muajve të verës,” tha një zëdhënës. “Interesi në rritje për destinacione pak më të freskëta mbetet ende përjashtim, jo rregull.”

Për vendet që varen nga turizmi, ka arsye të forta ekonomike që valët e të nxehtit të mos kthehen në shkak largimi masiv të vizitorëve. Kjo po nxit risi që, me kalimin e kohës, mund të përhapen gjerësisht.

Sevilja, në një zonë të Spanjës të njohur si “furra iberike” për shkak të erërave të nxehta që vijnë nga Afrika e Veriut, është një nga qytetet më të prekura nga valët e të nxehtit. Banorët e saj janë mësuar me masa të avancuara për zbutjen e vapës.

Këto përfshijnë sisteme spërkatjeje me ujë të mbledhur nga reshjet në zonat me shumë kalimtarë; një rrjet dhomash nëntokësore, të ngjashme me akueduktet, që mund të ulin temperaturën në nivel rruge deri në 9°C; tenda që mbulojnë rrugët; si dhe “ishuj të freskët urbanë” — hapësira me bimësi të dendur që shërbejnë si streha nga i nxehti dhe po përdoren edhe në Los Anxhelos, Singapor, Paris dhe dhjetëra qytete të tjera.

Atraksione si Royal Alcázar i Seviljes, që kanë zhvendosur oraret e hapjes në mbrëmje, janë një tjetër masë praktike për t’iu përshtatur vapës.

Koncepti i “noctourism”, pra eksplorimi i qyteteve dhe monumenteve pas perëndimit të diellit, po përqafohet gjithnjë e më shumë. Kjo po ndodh nga Koloseu i Romës deri te Akropoli i Athinës, i cili vitet e fundit është mbyllur shpesh gjatë pikut të verës për shkak të valëve të të nxehtit.

Arcas Travel Services, një kompani që organizon ture në Greqi, thotë se ka nisur t’i zhvendosë udhëtimet me temë arkeologjike drejt muajve jashtë sezonit të pikut, për shkak të mbylljes së siteve kryesore nga temperaturat e larta.

Ndërkohë, turet me biçikletë po përshtaten me nisje shumë herët në mëngjes dhe përfundim më të hershëm gjatë ditës. Shpesh janë vetë operatorët turistikë, dhe jo udhëtarët, ata që po e marrin iniciativën. Kjo nxjerr në pah një nga shqetësimet kryesore: mungesën e ndërgjegjësimit për rreziqet e të nxehtit ekstrem.

Dr. Mehri Khosravi, eksperte e të nxehtit në University of East London, e cila është rritur në Teheran, ku temperaturat mbi 40°C nuk janë të pazakonta, thotë se një pjesë e problemit lidhet me mungesën e një “kulture të vapës” mes vizitorëve në rajonet e prekura nga valët e të nxehtit.

Kjo “kulturë” përfshin përshtatje shoqërore dhe sjellore, nga mënyra e veshjes deri te ritmi i ditës.

“Perceptimi vazhdon të jetë se i nxehti është diçka e dëshirueshme,” thotë ajo. “Sjellja në turizëm do të duhet të përshtatet, dhe çelësi për këtë është komunikimi i rrezikut.”

Saktësia në rritje e parashikimeve afatgjata është një ndihmë e rëndësishme kur bëhet fjalë për paralajmërimet mbi ngjarjet klimatike.

Saez Reale beson se në të ardhmen do të bëhet gjithnjë e më e zakonshme që shërbimet meteorologjike të bashkëpunojnë me institucionet e turizmit për motin ekstrem, ashtu siç bëjnë aktualisht me autoritetet shëndetësore.

Një tjetër prirje e pritshme është që udhëtarët të rezervojnë më vonë dhe të tregohen më fleksibël, si për destinacionin, ashtu edhe për periudhën kur zgjedhin të bëjnë pushime.

“Lajmi i mirë është se ka shumë gjëra që mund të bëhen,” thotë ai.

Ndryshimet që valët e të nxehtit po sjellin në turizëm mund të kenë edhe anë pozitive. Një prej tyre është shpërndarja më e ekuilibruar e turistëve, si gjeografikisht, ashtu edhe gjatë vitit. Turizmi ushtron presion të madh mbi burimet lokale, si uji dhe shërbimet shëndetësore, veçanërisht gjatë periudhave të gjata me temperatura të larta.

Investimet në infrastrukturë rezistente ndaj klimës, të bëra për të qetësuar shqetësimet e udhëtarëve, sjellin përfitime të qarta edhe për popullsinë vendase.

Por për Jenny Southan, CEO e agjencisë së parashikimit të trendeve në udhëtim Globetrender, përfitimi më i madh mund të jetë ndryshimi i mënyrës së të menduarit.

“Udhëtarët po bëhen më të ndërgjegjshëm për klimën, edhe pse ekziston një tension i brendshëm mes dëshirës për të eksploruar dhe kostos mjedisore që sjell kjo. Presioni klimatik mund të shërbejë si katalizator për një epokë më të menduar dhe më të qëllimshme të udhëtimit.”

Për Heike dhe Robert Taylor, të cilët tashmë preferojnë të udhëtojnë jashtë sezonit të pikut, valët e të nxehtit mund t’u kenë ndryshuar strukturën dhe ritmin e vitit, por jo domosdoshmërisht për keq.

“Kur udhëton më herët ose më vonë gjatë vitit, në vend që të shkosh në kulmin e verës, mund të marrësh një ndjesi më autentike të asaj se si është vërtet një vend,” thotë Heike./ National Geographic

The post Valët e të nxehtit po ndryshojnë udhëtimet, çfarë duhet të dini appeared first on Revista Monitor.

Eksperte turizmi 

Në historinë ekonomike të Shqipërisë post-socialiste, pak sektorë kanë pasur një rritje aq galopante dhe transformuese sa turizmi në dhjetëvjeçarin e fundit.

Nga një destinacion pothuajse i panjohur dhe “sekret” i Mesdheut në vitin 2015, vendi është shndërruar në një fenomen global që dominon titujt e mediave ndërkombëtare. Por, ndërsa shifrat e mbylljes së vitit 2025 flasin për një triumf statistikor, pas tyre fshihet një realitet kompleks që kërkon një analizë të ftohtë: A është ky model rritjeje i qëndrueshëm për të ardhmen, apo po ecim drejt një saturimi që rrezikon vetë asetet tona?

Paradoksi i shifrave: Rritje sasiore vs. vlerë afatgjatë

Trajektorja e rritjes shqiptare midis viteve 2015 dhe 2025 mund të cilësohet si “shpërthyese”. Në vitin 2015, Shqipëria priti rreth 4 milionë vizitorë ndërkombëtarë, ndërsa deri në vitin 2025 kjo shifër kapërceu pragun rekord prej 12.44 milionë turistësh. Ky fluks e ka shndërruar turizmin në motorin kryesor të rritjes së PBB-së dhe një magnet për investimet e huaja. Megjithatë, kjo rritje nuk ka ardhur pa kosto.

Analiza kritike e burimeve tregon se modeli shqiptar vuan ende sezonalitetin, ku flukset përqendrohen në një dritare relativisht të ngushtë kohore, duke krijuar një presion të papërballueshëm mbi infrastrukturën dhe burimet natyrore. Mbi të gjitha, shpenzimi mesatar për turist mbetet relativisht i ulët, gjë që sugjeron se ne po importojmë volum njerëzish, por nuk po maksimizojmë vlerën e shtuar që mbetet në ekonominë lokale.

“Rritja pa qeverisje” dhe kurthi i diskursit Deklarativ

Një nga kritikat më të mprehta që buron nga literatura e specializuar është ajo e “rritjes pa qeverisje”. Ky term përshkruan një situatë ku zgjerimi i sektorit ka ndodhur me një shpejtësi që ka lënë pas mekanizmat rregullatorë dhe kapacitetet menaxhuese të shtetit. Edhe pse Shqipëria ka përqafuar formalisht Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (SDGs) të OKB-së, zbatimi i tyre në terren duket se mbetet në një nivel “deklarativ”.

Në dokumentet strategjike, qëndrueshmëria përmendet shpesh si prioritet, por kur vjen puna te vendimmarrja, prioritet absolut marrin treguesit sasiorë: numri i shtretërve, lejet e ndërtimitdhënë pë struktura akomoduese dhe numri i hyrjeve në kufi. Kjo qasje krijon një “ekologji menaxheriale” ku mbrojtja e mjedisit dhe mirëqenia e komunitetit lokal shihen si dytësore përballë rritjes së menjëhershme ekonomike. Kritikët dhe ekspertë të fushës argumentojnë se kjo logjikë neoliberale, që e sheh rritjen e pafundme si të pajtueshme me qëndrueshmërinë, është një paradoks që në afatgjatë mund të dëmtojë atraktivitetin e destinacionit.

Divergjenca territoriale: Modeli i masës vs. Autenticiteti Lokal

Nëse analizojmë territorin, Shqipëria po zhvillohet me dy shpejtësi. Nga njëra anë kemi Rivierën Durrësindhe Shëngjinin, të cilët janë kthyer në laboratorë të turizmit masiv. Këtu, urbanizimi i shpejtë, shpesh i pakoordinuar, ka krijuar presione të forta mbi ekosistemet bregdetare dhe menaxhimin e mbetjeve.

Pjesëmarrja e komunitetit në këto zona është shpesh minimale, duke çuar në një shpërndarje asimetrike të përfitimeve ekonomike.

Nga ana tjetër, zonat e brendshme si Berati, Gjirokastra dhe Korça po dëshmojnë lindjen e një modeli më premtues: agro-turizmin dhe turizmin kulturor. Këto iniciativa, edhe pse aktualisht mbeten “margjinale” në krahasim me volumin e bregdetit, tregojnë një rrugë tjetër drejt qëndrueshmërisë.

Ato fokusohen te ruajtja e trashëgimisë, punësimi lokal dhe përdorimi i produkteve të zonës, duke krijuar një lidhje më organike midis vizitorit dhe territorit. Sfida e madhe e viteve të ardhshme është se si këto modele suksesi  të integrohen në politikat kombëtare për të transformuar modelin dominues të masës.

Gjithpërfshirja e aktorëve

Për të siguruar një zhvillim të balancuar, studiuesit dhe institucionet akademike duhet të ndërmarrin analiza të thelluara që e trajtojne destinacionin Shqipëri si një sistem kompleks, duke u fokusuar në treguesit e mirëqenies njerëzore dhe jo vetëm në performancën e shifrave.

Është e rëndësishme që kërkimi shkencor të ofrojë zgjidhje për kapërcimin e konfuzionit midis suksesit të sektorit si aktivitet ekonomik dhe integritetit mjedisor të territorit. Universitetet dhe institucionet e prodhimit të dijes dhe kërkimit duhet të shërbejnë si ura lidhëse për të shndërruar parimet e përgjithshme ndërkombëtare në udhëzues praktikë dhe të zbatueshëm, duke krijuar një bazë njohurish që ndihmon në menaxhimin e rreziqeve që vijnë nga flukset e pakontrolluara.

Në anën tjetër, sipërmarrja private duhet të diversifikojë portofolin e saj duke investuar në modele që vlerësojnë autenticitetin dhe trashëgiminë, duke u larguar nga përqendrimi  vetëm në zonat bregdetare të mbingarkuara.

Ky ndryshim kërkon që biznesi të adoptojë kritere strikte të mbrojtjes së burimeve, duke u siguruar që zgjerimi i tyre të mos vijë në dëm të pasurive natyrore që i bëjnë ato tërheqëse në radhë të parë. Njëkohësisht, popullsia lokale duhet të jetë protagoniste në hartimin e planeve të zhvillimit, duke garantuar një gjithëpërfshirje sociale që siguron shpërndarjen e drejtë të fitimeve dhe mbron jetesën e përditshme nga efektet anësore të zgjerimit të shpejtë të industrisë

Shoqëria civile, përmes shoqatave dhe organizatave lokale, luan një rol kritik si urë lidhëse për të adresuar nivelet e ulëta të pjesëmarrjes së komunitetit, duke sfiduar modelin e “rritjes pa qeverisje” që aktualisht karakterizon zonat bregdetare. Ajo është motori kryesor i iniciativave “nga poshtë-lart”, si agroturizmi, të cilat dëshmojnë një përputhshmëri më të lartë me mbrojtjen e trashëgimisë dhe burimeve natyrore sesa strategjitë kombëtare të orientuara drejt rritjes sasiore.

Për më tepër, shoqëria civile duhet të veprojë si një vëzhgues kritik për të siguruar që integrimi i kornizave ndërkombëtare, si SDGs, të mos mbetet thjesht në nivel “deklarativ”, por të shërbejë si një mjet për të garantuar mirëqenien e popullsisë vendase dhe shpërndarjen e drejtë të përfitimeve ekonomike

Drejt vitit 2030: Nga volumi te vlera

Për sipërmarrësit dhe investitorët në Shqipëri, periudha 2015–2025 ka shërbyer si një provë force. Tashmë është e qartë se Shqipëria ka “emër” në hartën botërore. Megjithatë, mbështetja vetëm te rritja sasiore është një strategji e rrezikshme. Për të ruajtur suksesin, sektori duhet të lëvizë drejt indikatorëve të matshëm të cilësisë.

Qëndrueshmëria nuk duhet të jetë më thjesht një fjalë në broshura, por një kriter operacional: si të ulim presionin mjedisor, si të zgjasim sezonin përtej  muajve të verës dhe si të sigurojmë që turizmi të përmirësojë vërtet jetën e qytetarit shqiptar. E ardhmja e biznesit të turizmit në Shqipëri qëndron te aftësia për të mbrojtur ato asete natyrore dhe kulturore që në radhë të parë e bënë këtë vend të dëshirueshëm. Nëse vazhdojmë me modelin e “rritjes me çdo kusht”, rrezikojmë që “boom-i” i kësaj dekade të kthehet në një kujtim të largët të një mundësie të humbur.

The post Turizmi shqiptar 2015–2025: Një dekadë transformimi mes bumit dhe sfidës së qëndrueshmërisë appeared first on Revista Monitor.

Bordi i Transparencës në mbledhjen e  datës 2 Qershor 2026 vendosi:

Çmimi i shitjes me pakicë i nënproduktit gazoil i standardit SSH EN 590 të jetë jo më shumë se 191 lekë/litri, ndërsa i shitjes me shumicë jo më shumë se 179 lekë/litër.

Çmimi i shitjes me pakicë i nënproduktit benzinë e standardit SSH EN të jetë jo më shumë se 176 lekë/litri, ndërsa i shitjes me shumicë jo më shumë se 164 lekë/litër.

Çmimet e caktuara nga Bordi do të hynë në fuqi sot datë 2 ora 15.00 dhe do të jenë të vlefshme deri në mbledhjen e ardhshme të bordit ku do të pasqyrohen ndryshimet e çmimeve të shitjes.

Tërheqim vëmendjen e çdo operatori të shitjes me shumicë dhe pakicë të nënprodukteve të naftës mbi detyrimin e zbatimit të këtij vendimi.

Në rast të shkeljeve të konstatuara nga operatorë të ndryshëm do të vendoset pezullimi i aktivitetit.

Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit sëbashku me Ministrinë e Financave dhe Ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjisë janë angazhuar të mbrojnë interesat e konsumatorëve shqiptarë dhe ruajtjes së parimeve të konkurrencës së ndershme në treg.

SQARIM: Referuar Aktit Normativ nr. 1, Datë 3.4.2026 “Për një shtesë në ligjin nr. 61/2012, “Për akcizat në Republikën e Shqipërisë,” të ndryshuar, ku është parashikuar, se në rast se çmimi i shitjes me pakicë, për gazoili është më i lartë se 220 lek/litri, apo për benzinën është më i lartë se 200 lek/litri, zbatohet niveli 80% i akcizës. Bazuar në zbatimin e metodologjisë për llogaritjen e çmimeve tavan te shitjes me pakice, çmimet janë nën kufirin e Aktit Normativ nr. 1, datë 3.4.2026, dhe për rrjedhojë niveli i akcizës do të zbatohet i plotë, 100%.

Gazoili për peshkim – çmimi i shitjes së gazoilit për peshkim, referuar Ligjit 9975, datë 28.07.2008 “Për taksat Kombëtare”, ne nenin Neni 9 “Përjashtimet nga pagimi i taksave kombëtare”, pika 6 parashikohet: …“Përjashtohen nga pagimi i taksës së qarkullimit dhe taksës së karbonit anijet e peshkimit.  Gjithashtu referuar nenit 10, pika 3 germa “d” te Ligjit 61/2012 “Për akcizat në RSH” parashikohet përjashtimi nga detyrimet e akcizes i karburantit për anijet e peshkimit, në sasitë, kushtet dhe kriteret e përcaktuara në VKM. Referuar metodologjise së përcaktuar në aktin normativ, çmimi i shitjes së gazolit për peshkim rezulton 96 lekë.

The post Bordi i Transparencës rrit çmimin e naftës me 6 lekë për litër appeared first on Revista Monitor.