Në shumë vende të Europës Jugore, turizmi konsiderohet prej kohësh si një lloj “industrie e rëndë” moderne dhe si një prej motorëve kryesorë të rritjes ekonomike. Por analisti i lartë Marko Jukic, nga Bismarck Analysis në Palladium, argumenton se mbështetja e tepruar tek turizmi mund të jetë një iluzion i rrezikshëm ekonomik. Përfundimi i tij është i prerë: asnjë vend në histori nuk është pasuruar vetëm falë turizmit dhe, sipas tij, asnjë vend nuk do të mund ta bëjë këtë.

Të dhënat tregojnë se varësia nga turizmi është veçanërisht e fortë në disa ekonomi të Europës Jugore. Në vitin 2019, të ardhurat nga turizmi ndërkombëtar përbënin më shumë se gjysmën e eksporteve të Malit të Zi dhe Shqipërisë, ndërsa kishin një peshë të konsiderueshme edhe në Kroaci, Greqi, Portugali dhe Spanjë. Sipas Jukic, disa prej këtyre vendeve janë madje më të varura nga turizmi sesa Dubai është nga nafta.

Megjithatë, ekonomitë që mbështeten pothuajse tërësisht tek turizmi nuk janë shndërruar domosdoshmërisht në ekonomi të pasura. Shembuj si Xhamajka, Maldivet apo Bali tregojnë kufijtë e këtij modeli. Edhe rastet që në pamje të parë mund të duken si përjashtime, si Monako apo Andorra, nuk konsiderohen prej tij histori të mirëfillta suksesi të bazuara tek turizmi. Pasuria e tyre lidhet më shumë me kushte të veçanta fiskale dhe financiare, të favorizuara edhe nga numri shumë i vogël i popullsisë.

Rasti pothuajse i pamundur i Kroacisë

Jukic përdor Kroacinë për të treguar matematikisht kufijtë që ka turizmi si instrument për rritjen e të ardhurave. Nëse Kroacia do të synonte të arrinte nivelin e Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë të Zvicrës, rreth 100 mijë dollarë, sipas llogaritjeve të tij vendit do t’i duheshin rreth 1.93 miliardë net-qëndrime turistike në vit.

Për të kuptuar përmasën e kësaj shifre, turistët e huaj realizuan rreth 85 milionë net-qëndrime në Kroaci gjatë vitit 2024, ndërsa në vitin 2025 numri arriti në rreth 85.6 milionë. Pra, diferenca është kolosale.

Edhe për të arritur nivelin e PBB-së për frymë të Gjermanisë, rreth 56 mijë dollarë, Kroacisë do t’i duhej të pesëfishonte fluksin aktual turistik dhe, njëkohësisht, çdo turist të shpenzonte dyfishin e shumës që shpenzon aktualisht. Në praktikë, një skenar i tillë nuk është thjesht i vështirë. Ai bëhet pothuajse i pamundur si nga pikëpamja matematikore, ashtu edhe nga ajo logjistike.

Pse turizmi ka kufij si motor ekonomik

Një nga problemet kryesore lidhet me produktivitetin. Ndryshe nga industria prodhuese apo teknologjia, shumë prej shërbimeve bazë të turizmit kanë hapësirë të kufizuar për rritje të fortë të produktivitetit përmes automatizimit apo inovacionit teknologjik. Shërbimi i pijeve në një lokal, pastrimi i një dhome hoteli apo transportimi dhe shoqërimi i turistëve janë aktivitete ku mundësitë për përmirësime radikale teknologjike janë relativisht të kufizuara. Për këtë arsye, produktiviteti në një pjesë të madhe të industrisë turistike ka ndryshuar shumë më pak ndër shekuj krahasuar me sektorët industrialë apo teknologjikë.

Një tjetër kufizim lidhet me vetë modelin mbi të cilin funksionon turizmi.

Ndërsa një kompani teknologjike apo një industri prodhuese mund ta zgjerojë aktivitetin e saj në tregjet ndërkombëtare, turizmi mbështetet mbi burime që janë fizikisht të kufizuara: plazhet, qytetet, hapësirat urbane dhe fuqia punëtore vendase. Sa më shumë zgjerohet turizmi, aq më shumë rritet presioni mbi këto burime. Pasojat mund të shfaqen në tregun e pasurive të paluajtshme, në kostot e jetesës dhe deri te kohezioni social i komuniteteve lokale.

Një ekonomi shumë e ekspozuar ndaj krizave

Problemi tjetër është cenueshmëria. Turizmi është ndër sektorët më të ekspozuar ndaj goditjeve ndërkombëtare. Pandemitë, luftërat, recesionet ekonomike apo krizat e tjera globale mund të ndryshojnë brenda një kohe shumë të shkurtër flukset e udhëtarëve.

Në këtë aspekt, ai ndryshon nga sektorë si teknologjia apo industria prodhuese, ku kompanitë kanë më shumë mundësi për të inovuar, ndryshuar produktet dhe për t’u përshtatur me kushtet e reja të tregut. Jukic sjell si shembuj ekonomitë që kanë krijuar pasuri përmes sektorëve me vlerë të lartë të shtuar: Tajvani me gjysmëpërçuesit, Danimarka me industrinë farmaceutike dhe Katari me gazin natyror. Në këto raste, pasuria është ndërtuar mbi eksporte dhe aktivitete ekonomike me vlerë të lartë, të cilat mund të gjenerojnë nivele produktiviteti shumë më të mëdha.

Rreziku i një shoqërie me dy nivele

Sipas Jukic, ekonomia e mbështetur kryesisht tek turizmi mund të krijojë edhe një strukturë problematike sociale. Nga njëra anë krijohet një grup relativisht i vogël njerëzish që kontrollojnë pasuritë e paluajtshme dhe asetet turistike. Nga ana tjetër qëndron një numër i madh punonjësish të angazhuar në profesione që kërkojnë relativisht pak aftësi të specializuara.

Në këtë mënyrë, ekonomia nuk arrin të krijojë në masën e nevojshme kapital produktiv dhe as të zhvillojë kapitalin njerëzor që do t’i mundësonte vendit të përshtatej me teknologjitë dhe industritë e së ardhmes. Argumenti i tij është se një ekonomi nuk mund ta ndërtojë perspektivën afatgjatë vetëm mbi punën në shërbim apo dhënien me qira të dhomave dhe apartamenteve.

Nga turizmi drejt prodhimit

Për vendet e Europës Jugore, zgjidhja sipas Jukic nuk është që të investojnë gjithnjë e më shumë kapital dhe burime vetëm në zhvillimin e turizmit. Në vend të kësaj, politikat ekonomike duhet të orientohen drejt rritjes së prodhimit vendas, nxitjes së sipërmarrësve të rinj, uljes së barrës fiskale për të rinjtë dhe krijimit të stimujve që profesionistët e arsimuar që kanë emigruar të rikthehen në vendet e tyre. Ideja është që turizmi mund të vazhdojë të jetë një sektor i rëndësishëm dhe një burim i konsiderueshëm të ardhurash, por nuk mund të zëvendësojë zhvillimin e një ekonomie produktive.

Rikthimi te prodhimi dhe inovacioni shihet si rruga më e qëndrueshme për vendet e Europës Jugore, nëse ato duan të kalojnë nga roli i destinacioneve turistike në atë të ekonomive me peshë dhe konkurrueshmëri më të madhe./ GREEK REPORTER

The post Miti ekonomik, pse turizmi nuk mund ta bëjë një vend të pasur appeared first on Revista Monitor.

Për furnizimet e periudhës janar–qershor 2026 kërkesat mund të paraqiten deri më 31 dhjetor, ndërsa kompensimi kalon në llogarinë bankare të fermerit brenda 30 ditëve, pas verifikimeve përkatëse.

1. Jam një fermer i regjistruar në DRT dhe kam një NIPT e certifikatë me të cilën jam pajisur nga Administrata Tatimore. Kujt duhet t’ia shes produktet e realizuara nga puna ime për të përfituar kompensimin 10%?

Produktet bujqësore duhet t’ia shisni një personi të tatueshëm të regjistruar për TVSH-në, i cili ushtron aktivitet si grumbullues ose/dhe përpunues i produkteve bujqësore apo agroturizëm i certifikuar, sipas legjislacionit në fuqi për turizmin. Vlera e faturës përfaqëson vlerën e furnizimit të paguar nga blerësi për llogari të shitësit, mbi të cilën aplikohet norma e kompensimit, sipas ligjit për TVSH.

2. Në lidhje me aplikimin për kompensimin e fermerëve, do të doja të informohesha nëse faturat duhet të ngarkohen veçmas në sistem apo mund të bashkohen në një dokument të vetëm, si dhe nëse afati i aplikimit varet nga data e lëshimit të faturave apo është i njëjtë për të gjithë fermerët.

Gjatë procesit të aplikimit online nuk është e nevojshme të ngarkoni faturat (autofaturat). Vetëm në rast se kërkohet nga Administrata Tatimore, mund të bashkëngjitni dokumente shtesë sipas informacionit të kërkuar.

Për më shumë udhëzime mbi procesin e aplikimit online për kompensimin e fermerëve, ju lutemi t’u referoheni udhëzuesve të publikuar nga Administrata Tatimore në faqen zyrtare të internetit, në rrjetet sociale dhe në kanalin zyrtar në YouTube.

Për furnizimet e kryera gjatë periudhës janar–qershor 2026, fermerët mund të aplikojnë nga data 1 korrik deri më 31 dhjetor 2026.

3. Unë prodhoj livando dhe blerësi nuk më lëshon autofaturë. Si mund të përfitoj kompensimin?

Për të përfituar kompensimin në masën 10% për produktet bujqësore, transaksioni duhet të jetë i dokumentuar me faturë tatimore (autofaturë).

Administrata Tatimore ju fton të përdorni aplikacionin “Denonco Evazionin” për të raportuar çdo rast të shkeljeve tatimore. Çdo denoncim i qytetarëve do të trajtohet me profesionalizëm, paanshmëri dhe me tolerancë zero ndaj çdo shkeljeje të legjislacionit tatimor.

4. Kam hyrë në e-Filing për të aplikuar për kompensim për fermerët, por faturat e muajit qershor 2026 nuk më shfaqen në sistem, megjithëse disponoj autofaturat për shitjen e elbit dhe grurit. A do ta humbas të drejtën e kompensimit për faturat që nuk më shfaqen?

Jo. Mosshfaqja e disa faturave në sistem nuk ju bën të humbni të drejtën për të përfituar kompensimin, nëse plotësoni kushtet e përcaktuara nga legjislacioni në fuqi.

Nëse keni aplikuar përpara datës 10 të muajit pasardhës, faturat e muajit qershor 2026 mund të mos jenë shfaqur ende në sistem, pasi librat e blerjes transferohen nga sistemi SelfCare në sistemin CATS pas datës 10 të çdo muaji.

Në këtë rast, ju mund të aplikoni përsëri dhe në sistem do t’ju shfaqen faturat për mallrat e furnizuara kundrejt grumbulluesve, përpunuesve ose agroturizmit të certifikuar.

5. Jemi subjekt eksportues dhe blejmë produkte nga fermerë vendas. Në sistemin SelfCare, këto blerje janë shfaqur në rubrikën 46 me TVSH 6%, ndërsa në e-Filing, pas përditësimit të rubrikës 46, ato shfaqen me TVSH 0%. A ndikon ky ndryshim në transmetimin e blerjeve tona te llogaria e fermerëve në e-Filing dhe a duhet fermerët me të cilët kemi bashkëpunuar të ndjekin ndonjë procedurë të veçantë për të aplikuar online për kompensimin, sipas udhëzimit të ri të Administratës Tatimore?

Blerjet e produkteve bujqësore nga fermerët vendas nuk duhet të deklarohen me TVSH 6%, por si blerje të përjashtuara nga TVSH-ja (0%). Nëse në sistemin SelfCare ato shfaqen me TVSH 6%, kjo tregon se konfigurimi i programit të faturimit nuk është i saktë dhe duhet të korrigjohet në bashkëpunim me ofruesin e zgjidhjes softuerike.

Nëse këto blerje deklarohen me TVSH 6% edhe në e-Filing, vlera e kompensimit do të llogaritet gabim dhe kërkesa për kompensim mund të refuzohet nga Administrata Tatimore.

Ky ndryshim nuk ndikon në procedurën që duhet të ndjekin fermerët. Fermerët vijojnë të aplikojnë online në e-Filing sipas procedurës së publikuar nga Administrata Tatimore, me kusht që produktet bujqësore t’i kenë furnizuar te grumbullues, përpunues ose agroturizëm i certifikuar.

6. Cili është afati i aplikimit për furnizimet e kryera gjatë periudhës korrik–dhjetor të vitit 2026?

Për furnizimet e kryera gjatë periudhës korrik–dhjetor të vitit 2026, fermerët mund të paraqesin kërkesën për kompensim nga data 1 janar 2027 deri më 30 qershor 2027.

Si më paguhet kompensimi i përfituar dhe brenda çfarë afati?

Kompensimi paguhet nga Administrata Tatimore drejtpërdrejt në llogarinë bankare të deklaruar nga prodhuesi bujqësor (emri i bankës dhe numri IBAN, sipas të dhënave të plotësuara në formularin e aplikimit), brenda 30 ditëve nga data e paraqitjes së kërkesës, me kusht që të rezultojnë të përmbushura kërkesat dhe kushtet e përcaktuara në ligj dhe në udhëzim, pas kryerjes së verifikimeve përkatëse.

The post Tatimet sqarojnë kompensimin 10% për fermerët: afatet, faturat dhe pagesa appeared first on Revista Monitor.

Disa operatorë raportuan deri në gjashtëfishim të numrit të pasagjerëve që nuk arritën të kapnin fluturimin pasues, pasi mbetën në radhë në radhë për disa orë, bëri të ditur të enjten Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror (IATA).

Industria kishte paralajmëruar më herët se Sistemi i ri i Hyrje-Daljeve i BE-së (Entry-Exit System – EES), i cili kërkon që udhëtarët nga vendet jashtë Unionit të fotografohen dhe të japin shenjat e gishtërinjve gjatë hyrjes dhe daljes, do të sillte vonesa të gjata.

“Humbja e fluturimeve nuk është diçka e re, por EES e përkeqëson situatën”, tha Thomas Reynaert, zëvendëspresident i lartë në IATA.

Sistemi inteligjent i kontrollit kufitar u vu plotësisht në zbatim në fillim të këtij viti, por është shoqëruar me probleme, përfshirë defekte teknologjike dhe mungesë personeli. Këto vështirësi kanë shkaktuar pritje të gjata dhe paralajmërime për kaos në udhëtimet verore.

Për të përballuar fluksin në oraret e pikut, disa vende të BE-së pezulluan gjatë verës një pjesë të kontrolleve. Në këto raste regjistroheshin vetëm të dhënat personale të udhëtarëve, pa marrë shenjat e gishtërinjve apo fotografinë.

Falë këtij fleksibiliteti, paralajmërimet e mëparshme të industrisë për radhë deri në gjashtë orë nuk u materializuan. Megjithatë, në disa pika kufitare pati ende probleme të konsiderueshme.

“Edhe me masat lehtësuese në fuqi, kemi parë se vështirësitë operacionale vazhdojnë të shfaqen në disa pika kufitare në Europë”, tha Reynaert.

Zëdhënësi i Komisionit Europian, Markus Lammert, deklaroi më herët këtë javë se “në përgjithësi sistemi ka funksionuar mirë, edhe falë fleksibilitetit që parashikon”.

Këto masa lehtësuese pritet të hiqen në fund të kësaj jave, megjithëse Komisioni ka sinjalizuar se mund të tolerojë vendet që vazhdojnë të pezullojnë një pjesë të kontrolleve biometrike për të përballuar flukset e mëdha.

Aeroporte si Korfuzi dhe Tenerife u prekën veçanërisht gjatë sezonit turistik, por zyrtarët presin që situata të bëhet më e menaxhueshme me përfundimin e verës.

Nëntë vende, mes tyre Gjermania, Franca dhe Italia, i kërkuan Komisionit në korrik shtyrjen e ndryshimeve. Reynaert paralajmëroi të enjten se heqja e fleksibilitetit “krijon një rrezik real për shtim të mbipopullimit dhe problemeve operacionale”.

Lammert tha se Komisioni u kishte “ofruar ndihmë shtesë shteteve anëtare të prekura dhe u kishte kërkuar të intensifikonin më tej përgatitjet operacionale, përfshirë masat e nevojshme teknike, organizative dhe të komunikimit, në mënyrë që vështirësitë e mbetura të zgjidhen plotësisht deri në fund të vitit”.

Zyrtarët e BE-së kanë bërë të ditur gjithashtu se Komisioni nuk do të nisë procedura për shkelje ligjore ndaj vendeve të përfshira.

“Ekziston një vullnet i fortë i përbashkët që sistemi të funksionojë kudo në përputhje me rregullat”, tha Lammert.

Komisioni ka theksuar edhe përfitimet e sistemit dixhital të kufijve. Deri tani ai ka regjistruar 180 milionë hyrje dhe dalje, ndërsa ka refuzuar 60 mijë hyrje, përfshirë më shumë se 1,700 persona që konsideroheshin kërcënim për sigurinë./ Financial Times

The post Sistemi i ri i kufijve në BE dyfishon rastet kur pasagjerët humbin fluturimin tranzit appeared first on Revista Monitor.

Më 1 shtator 2026, në ambientet e XPENG në Guangzhou të Kinës, Panda Electric Motors firmosi marrëveshjen përmes së cilës merr të drejtën e distributorit ekskluziv të markës në Shqipëri.

Marrëveshja formalizon praninë zyrtare të XPENG në tregun shqiptar dhe shënon një fazë të re në bashkëpunimin mes dy kompanive.

Një partneritet i drejtpërdrejtë me XPENG

Për Panda Electric Motors, kjo marrëveshje vjen pas një periudhe bashkëpunimi me XPENG, të nisur që në fazat e para të zhvillimit të kompanisë shqiptare.

Panda Electric Motors është kompania e parë në Shqipëri që ka lidhur një marrëveshje të drejtpërdrejtë me nje MARKE kineze, duke vendosur një lidhje të drejtpërdrejtë me prodhuesin dhe duke sjellë zyrtarisht markën XPENG në tregun shqiptar.

Në ceremoninë e firmosjes morën pjesë pronarët e Panda Electric Motors, Ermel Begaj dhe Elidon Dogjani, së bashku me përfaqësues dhe drejtues të XPENG.

Cilat modele do të ofrojë XPENG Albania?

Nëpërmjet XPENG Albania do të prezantohet në tregun shqiptar një gamë e gjerë automjetesh elektrike dhe inteligjente të markës, duke përfshirë modelet MONA M03, MONA L03, L05, P7,P7+,  G6, G7, G9, G9L, GX, dronat fluturues dhe robotet humanoid.

Klientët shqiptarë do të kenë mundësi t’i blejnë automjetet përmes një strukture zyrtare shitjeje, të shoqëruar me shërbime të autorizuara pas shitjes dhe mbështetje të drejtpërdrejtë nga marka.

Showroom zyrtar në qendër të Tiranës

Prania zyrtare e XPENG në Shqipëri do të nisë në Bulevardin “Gjergj Fishta”, pranë hotelit Hilton në Tiranë.

Në këtë hapësirë, klientët do të kenë mundësi të njihen nga afër me modelet, teknologjitë dhe sistemet inteligjente të XPENG, si dhe të marrin informacion të specializuar për blerjen dhe mirëmbajtjen e automjeteve.

Çfarë ndryshon për klientët shqiptarë?

Përfaqësimi zyrtar u siguron klientëve akses në një strukturë të autorizuar shitjeje dhe shërbimi pas shitjes. Automjetet XPENG do të mbështeten nga diagnostikimi zyrtar, servisi i autorizuar dhe furnizimi me pjesë origjinale.

Ndërhyrjet dhe mirëmbajtjet do të dokumentohen në historikun e servisit të automjetit, ndërsa klientët do të përfitojnë përditësime zyrtare të software-it, njoftime teknike dhe mbështetje përmes kanaleve të autorizuara të XPENG.

Sipas kushteve të përcaktuara për tregun shqiptar, automjetet do të ofrohen me garanci fabrike prej 5 vitesh ose 120,000 kilometrash për automjetin dhe 8 vitesh ose 160,000 km për tre sistemet elektrike, cilido kufi të arrihet i pari.

Më shumë se prezantimi i një marke të re

Marrëveshja shkon përtej prezantimit të një marke të re automjetesh në Shqipëri. Për herë të parë, klientët shqiptarë do të kenë një kanal zyrtar XPENG për blerjen, diagnostikimin, mirëmbajtjen, pjesët origjinale, garancinë, përditësimet e software-it dhe mbështetjen pas shitjes.

Për Panda Electric Motors, marrëveshja e firmosur në Guangzhou përfaqëson një hap të rëndësishëm në zhvillimin e kompanisë dhe në zgjerimin e aktivitetit të saj në sektorin e mobilitetit elektrik.

Për XPENG, hyrja zyrtare në Shqipëri shënon zgjerimin e mëtejshëm të pranisë së markës në tregjet ndërkombëtare.

Nga firmosja e marrëveshjes në Guangzhou deri te ngritja e strukturës së dedikuar në Tiranë, ky partneritet hap një kapitull të ri për XPENG dhe për tregun shqiptar të automjeteve elektrike.
Panda Electric Motors – 069 804 4800 / 069 764 4444.

The post Panda Electric Motors firmos marrëveshjen për përfaqësimin ekskluziv të XPENG në Shqipëri dhe Kosovë appeared first on Revista Monitor.

Banka e Italisë mban në Shtetet e Bashkuara më shumë se 43% të rezervave të saj në ar. Vendimi i Holandës për të pakësuar ndjeshëm sasinë e depozituar në Nju Jork ka rikthyer debatin mbi sigurinë, diversifikimin dhe rolin e gjeopolitikës në administrimin e këtij aseti.

Banka qendrore holandeze ka vendosur të ulë ndjeshëm pjesën e rezervave që ruhen në Nju Jork, duke transferuar drejt Londrës një sasi të metalit të çmuar të mbajtur deri tani në Amerikën e Veriut. Nga marsi në gusht, De Nederlandsche Bank rialokoi rreth 86 ton.

Pesha e depozituar në Nju Jork zbriti nga 31.3% në 18.5% të totalit, ndërsa ajo në Londër u ngjit nga 18.1% në 32.1%. Sipas institucionit, vendimi u nxit nga “paqëndrueshmëria gjeopolitike” në rritje, nevoja për shpërndarje më të mirë të rrezikut dhe mundësia për t’i përdorur rezervat më shpejt në rast krize.

Por çfarë ndodh me Italinë?

Banka e Italisë ka 1,061.5 ton ar në Shtetet e Bashkuara, ose 43.29% të gjithë rezervës kombëtare. Kjo sasi është pak më e vogël se afro 1,100 tonët e mbajtur brenda vendit dhe shumë më e madhe se 149.3 tonët e depozituar në Zvicër apo 141.2 tonët në Mbretërinë e Bashkuar.

Në total, Italia zotëron 2,452 ton. Sipas rezervave të deklaruara zyrtarisht, vendi ka stokun e tretë më të madh kombëtar në botë, pas Shteteve të Bashkuara dhe Gjermanisë.

Kjo renditje duhet parë me njëfarë kujdesi. Kina deklaronte 2,366 ton në fund të korrikut, por blerjet e paregjistruara të sektorit publik vazhdojnë të luajnë rol të rëndësishëm në treg. Disa analistë vlerësojnë se sasia reale e Pekinit mund të jetë më e madhe se ajo zyrtare.

Sot, pesha ekonomike e këtyre shufrave është më e madhe se kurrë. Në fund të vitit 2025, rezervat e Bankës së Italisë vlerësoheshin në 289.2 miliardë euro, nga 197.9 miliardë dymbëdhjetë muaj më parë.

Që prej asaj kohe, çmimi ka vijuar ngjitjen. Në mëngjesin e 3 shtatorit 2026, kur kuotimi spot ishte 4,422 dollarë për onc, vetëm 1,061.5 tonët e ruajtur në SHBA vlenin rreth 151 miliardë dollarë, ose pak më shumë se 130 miliardë euro me kursin e ditës.

Ari italian, 24 metra nën Manhattan

Pjesa më e madhe e rezervës italiane të depozituar jashtë vendit ndodhet pranë Federal Reserve Bank of New York, në zemër të Manhattan-it.

Kasaforta është ndërtuar mbi shkëmbin e ishullit, 24 metra nën nivelin e rrugës. Në fund të vitit 2024, aty ndodheshin rreth 507 mijë shufra me peshë të përgjithshme 6,331 ton, pronë e qeverive, bankave qendrore dhe institucioneve ndërkombëtare. Fort Knox, në Kentucky, ruan kryesisht metalin e çmuar të Thesarit amerikan.

Në Nju Jork, Fed-i vepron vetëm si depozitar: metali nuk bëhet amerikan thjesht sepse ndodhet në territorin e SHBA-së.

Çdo shufër peshohet dhe identifikohet sipas pastërtisë e origjinës. Në rast tërheqjeje, institucioni i kthen pronarit të llogarisë të njëjtat njësi që janë dorëzuar më parë.

Prania e rezervave italiane përtej Atlantikut ka në radhë të parë një shpjegim historik. Pas Luftës së Dytë Botërore, Italia u rikthye gradualisht si vend eksportues, grumbulloi valutë të huaj — kryesisht dollarë — dhe një pjesë të saj e konvertoi në ar.

Në vitin 1947, për shembull, Banka e Italisë bleu 26.6 ton nga Bank of Canada duke përdorur fonde në dollarë të mbajtura në Nju Jork. Shufrat u depozituan drejtpërdrejt pranë Rezervës Federale. Një pjesë e konsiderueshme mbeti, pra, aty ku ishte blerë.

Por arsyeja nuk është vetëm historike.

Banka e Italisë thekson se shpërndarja e këtij aktivi në disa shtete ndihmon në diversifikimin dhe minimizimin e rreziqeve. Mbajtja e një pjese në qendrat e mëdha financiare lejon gjithashtu përdorim më të shpejtë, duke shmangur kohën dhe kostot e transportit.

Pikërisht këtu bëhet interesante zgjedhja holandeze.

Holanda zgjedh Londrën

Amsterdami nuk i ka kthyer thjesht shufrat në atdhe. Rreth 59 ton janë shitur në Nju Jork dhe janë riblerë në Londër.

Më shumë se 27 ton u transportuan fizikisht nga Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja drejt Zeist-it, ndërsa një sasi e ngjashme, që plotësonte standardet ndërkombëtare, kaloi prej andej në kryeqytetin britanik.

Rezervat holandeze mbetën të pandryshuara në 612.4 ton. Ndryshoi vetëm shpërndarja gjeografike e tyre.

Ky është ndoshta elementi më domethënës. Holanda nuk pretendon se pasuria është e sigurt vetëm kur mbahet brenda kufijve të saj. Përkundrazi, banka qendrore vlerësoi se ekspozimi ndaj Amerikës së Veriut ishte tepër i përqendruar dhe se Londra ofronte avantazhe më të mëdha si një nga qendrat kryesore botërore për tregtimin fizik të arit.

Për një bankë qendrore, siguria nënkupton edhe shpërndarjen e pasurisë mes juridiksioneve, depozitarëve dhe tregjeve të ndryshme.

Franca largohet nga Nju Jorku, Gjermania qëndron

Holanda nuk është rasti i vetëm.

Në vitin 2025, Banque de France shiti 129 tonët e fundit që mbante në Nju Jork, ekuivalent me 5% të rezervës së vet, duke blerë të njëjtën sasi në Europë. Stoku francez mbeti i pandryshuar në 2,437 ton.

Arsyeja zyrtare ishte kryesisht teknike. Shufrat e vjetra amerikane nuk plotësonin standardin cilësor të përdorur nga Parisi, ndaj banka preferoi t’i shiste në vend, në vend që të përballonte transportin dhe përpunimin e mëvonshëm.

Rezultati gjeografik është gjithsesi i qartë: Franca nuk e mban më atë pjesë të rezervës në Nju Jork.

Gjermania ka zgjedhur një strategji tjetër.

Në vitin 2013, Bundesbank nisi transferimin drejt Frankfurtit të 300 tonëve nga Nju Jorku dhe 374 të tjerëve nga Parisi. Procesi përfundoi më 2017.

Megjithatë, Gjermania nuk u largua nga Shtetet e Bashkuara. Në fund të vitit 2025, pranë Fed-it ruheshin ende 1,236 ton, pothuajse 37% e rezervës kombëtare. Frankfurti kishte 1,710 ton, ndërsa Londra 404.

Tre vende, tri strategji. Franca e ka mbyllur pozicionin në Nju Jork, Holanda e ka zvogëluar fort ekspozimin, ndërsa Gjermania vazhdon ta konsiderojë qytetin amerikan një nga shtyllat e sistemit të saj të ruajtjes. Italia, nga ana tjetër, mban atje 43.29% të rezervës.

Lëvizje po shfaqen edhe përtej këtyre rasteve.

Në sondazhin e vitit 2026 të World Gold Council, 10% e bankave qendrore të pyetura deklaruan se gjatë dymbëdhjetë muajve të fundit kishin diversifikuar vendet ku ruajnë rezervat jashtë shtetit, krahasuar me vetëm 2% në vrojtimin e mëparshëm. Një tjetër 9% po mendon të ndërmarrë një hap të tillë gjatë vitit të ardhshëm.

A mund ta zhvendosë arin Italia?

Nuk ekziston asnjë rregull që e detyron Bankën e Italisë të mbajë 43.29% të rezervave në Shtetet e Bashkuara.

Vendimi, megjithatë, nuk i takon qeverisë. Rezervat zyrtare administrohen në mënyrë të pavarur nga Banka e Italisë, në përputhje me rregullat e Eurosistemit dhe udhëzimet e Bankës Qendrore Europiane për mbrojtjen e politikës së përbashkët monetare.

Kuadri ligjor i njeh institucionit gjithashtu të drejtën për të tregtuar ar jashtë vendit, brenda kufijve të përcaktuar nga legjislacioni europian.

As norma e miratuar me ligjin e Buxhetit 2026, sipas së cilës rezervat në ar “i përkasin popullit italian”, nuk e ka ndryshuar këtë sistem.

Në mars, guvernatori Fabio Panetta sqaroi se dispozita nuk prek mënyrën se si pasqyrohet ky aktiv në bilancin e Bankës së Italisë, as detyrat apo qëllimet e mbajtjes së tij.

Pyetja, pra, nuk është nëse Italia mund ta ndryshojë shpërndarjen gjeografike të shufrave. Mundet. Çështja është nëse ia vlen.

Mbajtja e një sasie më të madhe brenda vendit do të ulte ekspozimin ndaj depozitarëve dhe juridiksioneve të huaja, duke i dhënë Italisë kontroll fizik mbi një pjesë më të madhe të pasurisë.

Nga ana tjetër, prania në qendrat kryesore financiare ndërkombëtare mundëson diversifikimin e rrezikut dhe e vendos metalin aty ku mund të mobilizohet me shpejtësi.

Banka qendrore holandeze nuk ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara nuk janë më të sigurta. Ajo nuk ka folur për konfiskime dhe as ka përmendur Donald Trump.

Megjithatë, ka bërë diçka ndoshta më domethënëse: e ka futur hapur gjeopolitikën mes kritereve që përcaktojnë se ku duhet të ruhen rezervat e një vendi.

Qeveria Meloni

Ari italian u rikthye në qendër të debatit politik gjatë vitit 2025.

Në prill, Fabio Rampelli, nënkryetar i Dhomës së Deputetëve, deklaronte se në një kohë kur Roma dhe Uashingtoni po diskutonin për tarifat doganore, nuk ishte momenti për “t’i hedhur benzinë zjarrit”. Çështja e rezervave jashtë shtetit mbetej e rëndësishme, por sipas tij nuk duhej hapur pikërisht atëherë.

Pak muaj më vonë, Fratelli d’Italia riktheu një tjetër debat: pronësinë e rezervës. Kjo solli normën sipas së cilës ajo i përket “popullit italian”, një formulim që nuk ndryshoi as administrimin e shufrave dhe as vendndodhjen e tyre.

Metali mbetet pronë italiane pavarësisht kasafortës ku ndodhet. Pyetja është tjetër: në një botë që vetë bankat qendrore e konsiderojnë gjithnjë e më të paqëndrueshme, a ka ende kuptim që Italia të mbajë mbi 43% të rezervës së saj në Shtetet e Bashkuara?/ Corriere Della Sere

The post Ari italian në SHBA, pse 1,061 tonë mbeten në Nju Jork. Pas Holandës, a duhet të zhvendosen? appeared first on Revista Monitor.

Spahiu aktualisht mban postin e zëvendëskryetares së Kuvendit dhe është deputete e Partisë Socialiste.

Ajo vjen nga fusha e mjekësisë dhe ka ushtruar profesionin e kardiologes përpara angazhimit të gjatë në politikë. Dokumentet e Kuvendit e rendisin Spahiun si zëvendëskryetare të Parlamentit që prej shtatorit 2025.

Propozimi vjen një ditë pas dorëheqjes së Evis Salës, e cila drejtoi Ministrinë e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale për rreth një vit.

Sala njoftoi më 2 shtator se largohej nga kabineti pasi kishte pranuar disa angazhime të rëndësishme ndërkombëtare në fushat e onkologjisë, Inteligjencës Artificiale dhe inovacionit.

Ajo ia dorëzoi dorëheqjen kryeministrit Edi Rama gjatë mbledhjes së qeverisë. Sala e kishte marrë drejtimin e ministrisë më 11 shtator 2025.

Znj. Klodiana Spahiu është mjeke kardiologe dhe prej vitesh pjesë e Kuvendit.

Spahiu ka përfunduar studimet në Universitetin e Tiranës, Fakulteti i Mjekësisë, dega “Mjekësi e Përgjithshme” në vitin 1997. Më pas, në vitin 1998-2002 është specializuar në fushën e kardiologjisë, në po të njëjtin departament pranë QSUT-së “Nënë Tereza”, në Tiranë.

Ajo ka kryer një sërë specializimesh ndër vite, si në fushën e kardiologjisë joinvazive: ekokardiografi, PU-EKG, eko-doppler e karotideve, pranë Universitetit Katolik: “Sacro Cuore”, Facolta di Medicina e Chirurgia “Agostino Gemeli”, Romë, Itali.

Në 2003-2004 kreu studimet pasuniversitare pranë Fakultetit të Mjekësisë, Departamenti i Lëndëve Paraklinike.

Gjatë periudhës tetor 2005 – dhjetor 2005 ka kryer specializim në fushën e kardiologjisë invazive, kateterizimi i zemrës dhe koronarografinë e zemrës, pranë spitalit “Santa Chiara”, Pisa, Itali.

Vite me vonë, 2012-2014 ajo ka përfunduar edhe masterin profesional “për menaxhimin shëndetësor” Znj. Spahiu ka ushtruar profesionin e mjekut në klinikën e parë të kardiologjisë në QSUT.

Gjithashtu, ajo ka punuar si mjeke kardiologe dhe në repartin e patologjisë në spitalin e Durrësit gjatë viteve 2003-2009. Më pas është zgjedhur dhe drejtoreshë e këtij spitali.

Ajo ka një përvojë të gjatë edhe në fushën e pedagogjisë. Në vitin 2002-2003 ka qenë pedagoge në Departamentin e Lëndëve Paraklinike, Universiteti i Tiranës dhe në 2006 ka qenë pedagoge e jashtme në lëndën e fiziologjisë në Universitetin “UFO”, Tiranë.

Viti 2008 dhe në vazhdim – Docente në praktikat e kardiologjisë pranë Universitetit “Zonja e Këshillit të Mirë”, Tiranë. Ajo mban titullin “Doktore e Shkencave Mjekësore”.

The post Klodiana Spahiu propozohet ministre e Shëndetësisë, pas dorëheqjes së Evis Salës appeared first on Revista Monitor.

Sipas Censit 2023, 43.2% e popullsisë 25-34 vjeç kishte një kualifikim terciar, nivel shumë pranë mesatares së Bashkimit Europian, e cila arriti në 44.8% në vitin 2025, sipas të dhënave të tjera të Eurostat. Diferenca mes tyre është vetëm 1.6 pikë përqindjeje.

Në letër, ky është një prej atyre treguesve ku Shqipëria duket pothuajse europiane. Problemi nis kur diploma krahasohet, si me nivelin e të ardhurave për frymë, ashtu dhe me mundësitë ekonomike që ofron vendi. Të rinjtë shqiptarë po afrohen me BE-në për nivelin e shkollimit, por hendeku në të ardhura mbetet shumë i madh.

Për pasojë, një pjesë e kapitalit njerëzor të krijuar këtu përfundon duke u përdorur nga tregje pune më të pasura jashtë vendit. Shqipëria p.sh., ka një nivel arsimimi shumë më të lartë se Italia, me këtë të fundit që ka vetëm 31.1% të popullsisë midis 25-34 vjeç me arsim të lartë, e treta nga fundi në Europë, duke lënë pas vetëm Bosnjën dhe Rumaninë.

Edhe në krahasim me Greqinë (42.8%), të dy shtetet që kanë thithur pjesën më të madhe të emigrantëve pas ’90, Shqipëria kryeson lehtë. Shqipëria ia kalon madje dhe Gjermanisë, me këtë të fundit që e ka treguesin 40.9%.

Ironia është se Shqipëria po arrin të prodhojë një përqindje relativisht të lartë të diplomuarish, por e ka shumë më të vështirë t’i mbajë ata, teksa emigrimi i trurit po bëhet një nga pengesat kryesore të zhvillimit të vendit. Edhe Komisioni Europian e ka evidentuar të njëjtin problem.

Në Raportin për Shqipërinë 2025, emigrimi i punonjësve të kualifikuar përmendet si faktor që po rëndon mungesën e fuqisë punëtore në sektorë të rëndësishëm dhe po kontribuon në “brain drain”, ose largimin e kapitalit njerëzor.

Shqipëria mbi shumicën e rajonit

Të dhënat më të fundit të disponueshme për Ballkanin Perëndimor, sipas Eurostat, tregojnë se në Serbi, në vitin 2025, 39.1% e popullsisë së kësaj grupmoshe kishte përfunduar studimet terciare. Në Maqedoninë e Veriut niveli ishte 38.8%, ndërsa në Bosnjë dhe Hercegovinë vetëm 28%. Për Malin e Zi, seria e Eurostat nuk ka të dhëna të reja pas vitit 2020, kur treguesi ishte 38.4%.

Krahasimi duhet lexuar me një rezervë metodologjike. Të dhënat shqiptare vijnë nga Censi 2023, ndërsa treguesi i Eurostat, për vendet e tjera mbështetet te Anketa e Forcave të Punës. Vetë Eurostat e përkufizon atë si pjesën e 25-34-vjeçarëve që kanë përfunduar nivelet 5-8 të klasifikimit ndërkombëtar ISCED.

Baza europiane përfshin vendet e BE-së, Serbinë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe disa shtete të tjera, por jo Shqipërinë. Megjithatë, edhe vetë INSTAT në raportin e censit thekson se nga popullsia e moshës 25-34 vjeç, 43.2% ka përfunduar arsimin e lartë. Kjo përqindje është shumë pranë nivelit 43.1% të regjistruar në 2023 për të njëjtën grupmoshë në BE dhe vetëm 1.8 pikë përqindjeje nën objektivin prej 45% të Bashkimit Europian për 2030.

BE pothuajse e ka arritur objektivin e vitit 2030

Në Bashkimin Europian, sipas Eurostat, pesha e 25-34-vjeçarëve me arsim terciar ka avancuar ndjeshëm gjatë dy dekadave të fundit. Në vitin 2005, vetëm 27.2% e kësaj grupmoshe kishte përfunduar studime të larta. Në 2025 niveli arriti 44.8%, ose 17.6 pikë përqindjeje më shumë.

BE ka vendosur si objektiv që deri në vitin 2030 të paktën 45% e popullsisë 25-34 vjeç të ketë një kualifikim të tillë. Me rezultatin e vitit të kaluar, ky prag praktikisht është vetëm 0.2 pikë larg.

Diferencat gjinore janë të konsiderueshme. Në vitin 2025, 50.5% e grave të kësaj moshe kishin përfunduar arsimin terciar, përkundrejt 39.3% të burrave. Hendeku arrin kështu në më shumë se 11 pikë përqindjeje.

Vendbanimi krijon një ndarje po aq të fortë. Në qytetet e BE-së, 55% e 25-34-vjeçarëve kishin një kualifikim të lartë, ndërsa në qyteza dhe periferi pjesa zbriste në 38.4%. Në zonat rurale treguesi ishte vetëm 32.9%.

Eurostat vëren se nga viti 2005 deri më 2025 të gjitha vendet e BE-së shënuan përmirësim. Malta pati ndryshimin më të madh, me 29.9 pikë përqindjeje, e ndjekur nga Luksemburgu me 28 dhe Irlanda me 25.9. Në skajin tjetër, Finlanda shënoi vetëm 0.7 pikë më shumë, ndërsa Romania dhe Estonia përparuan përkatësisht me 9.5 dhe 11.2 pikë.

Në vitin 2025, Irlanda dhe Luksemburgu ishin pranë nivelit 66%, ndërsa Rumania mbeti poshtë 25%, duke treguar se edhe brenda BE-së hendeku në arsimimin e brezit të ri vazhdon të jetë i madh.

The post Shqipëria, pranë BE për arsimin e lartë dhe shumë më lart se Italia, por “trurin” po ia merr Europa appeared first on Revista Monitor.

Drafti i hartuar nga Ministria e Ekonomisë, i publikuar te konsultimet publike synon krijimin e një infrastrukturë për mbledhjen dhe përpunimin e të dhënave të informacionit kreditor të bizneseve me qëllim rritjen e transparencës dhe për një vlerësim më të besueshëm kreditor ndaj bizneseve.

Pro-Eksport Albania thekson se parimisht e mbështet krijimin e  një sistemi më të plotë të informacionit kreditor nga një operator privat, por ngre shqetësimin për ndërmarrjen e disa ndryshimeve, në mënyrë që drafti i ri të mos kthehet në mekanizëm penalizues për bizneset.

Por në letrën me qëndrimi dhe propozime drejtuar Ministrisë së Ekonomisë nga kryetari i Shoqatës Pro-Eksport Albania Edvin Prençe ngrihet shqetësimi se marrëdhëniet normale tregtare, si pagesat me afat 30, 60 apo 90 ditë, nuk duhet të trajtohen automatikisht si mospagim kredie. Sipas shoqatës, detyrimet e kundërshtuara, në apelim apo në proces korrigjimi duhet të evidentohen si të tilla dhe të mos ndikojnë negativisht në vlerësim deri në përfundimin e verifikimit.

“Në aktivitetin prodhues dhe eksportues, pagesat 30, 60 apo 90 ditë janë pjesë normale e tregtisë. Gjithashtu ndodhin shtyrje të dakordësuara, kthime mallrash, kompensime, credit notes, mosmarrëveshje mbi cilësinë apo sasinë e mallrave dhe raste të tjera që nuk lidhen domosdoshmërisht me paaftësinë paguese të kompanisë.

Për këtë arsye, një faturë e kaluar në afat nuk duhet të konsiderohet automatikisht informacion negativ kreditor. Duhet të përcaktohet një prag minimal për raportimin, një periudhë e arsyeshme tolerance dhe detyrimi për njoftimin paraprak të biznesit. Detyrimet që janë objekt i një kundërshtimi real dhe të dokumentuar duhet të evidentohen si të kundërshtuara dhe të mos ndikojnë negativisht në scoring deri në sqarimin e tyre”, theksohet në qëndrimin e shoqatës.

Një tjetër kërkesë lidhet me transparencën e vlerësimit kreditor. Bizneset duhet të kenë mundësi të kuptojnë faktorët kryesorë që ndikojnë në vlerësimin, burimin e të dhënave dhe mënyrën e korrigjimit të tyre, pa cenuar sekretet tregtare të operatorëve.

Pro-Eksport Albania kërkon gjithashtu një procedurë më të shpejtë për kundërshtimin e të dhënave të pasakta dhe një mekanizëm të qartë përgjegjësie në rast se informacioni i gabuar shkakton dëm ekonomik për biznesin.

“Projektligji parashikon të drejtën për të kundërshtuar informacionin, por procedura mund të zgjasë deri në 30 ditë. Për një kompani që ka nevojë për kapital qarkullues për të realizuar një porosi eksporti ose që është në proces negocimi për një financim, 30 ditë mund të jenë shumë.

Prandaj propozojmë që, kur një informacion negativ kundërshtohet me dokumentacion të arsyeshëm, ai të mos përdoret për të përkeqësuar renditjen kreditore deri në përfundimin e verifikimit. Nëse më pas provohet se informacioni ka qenë i gabuar, nuk mjafton vetëm korrigjimi i databazës. Duhet të njoftohen edhe bankat apo përdoruesit e tjerë që kanë marrë më parë raportin e gabuar.

Po ashtu duhet të ekzistojë një mekanizëm i vetëm dhe i thjeshtë ankimi. Biznesi nuk duhet të endet ndërmjet ofruesit të informacionit, Byrosë dhe bankës për të kuptuar se kush është përgjegjës”, vlerëson ndër të tjera në qëndrimin e saj Pro-Eksport Albania.

Shoqata kërkon mbikëqyrje të pavarur të Byrove të Kreditit, auditim periodik të modeleve të vlerësimit dhe një rol të qartë të institucioneve përgjegjëse për mbikëqyrjen financiare dhe konkurrencën.

Në fokus është edhe rreziku i përqendrimit të tregut. Shoqata kërkon transparencë mbi tarifat, akses pa pagesë të biznesit në informacionin bazë që mbahet për të dhe korrigjim pa pagesë të të dhënave të pasakta.

Pro-Eksport Albania kërkon që RIA të plotësohet me një analizë të kostove që reforma mund të krijojë për bizneset dhe që informacioni negativ të trajtohet në mënyrë proporcionale, duke marrë parasysh vlerën e detyrimit, kohëzgjatjen e vonesës dhe faktin nëse ai është shlyer.

Në përfundim, Shoqata kërkon që përfaqësuesit e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme prodhuesve dhe eksportuesve të përfshihen në hartimin e rregullave zbatuese, duke theksuar se një sistem kreditor funksional duhet të mbrojë njëkohësisht interesat e financuesve dhe të bizneseve.

Propozimet e Pro-Eksport Albania për draftin

Shoqata Pro-Eksport Albania ka shqyrtuar Projektligjin “Për Byrotë e Kreditit”, së bashku me relacionin dhe Raportin e Vlerësimit të Ndikimit.

Në parim, e mbështesim krijimin e një sistemi më të plotë dhe transparent të informacionit kreditor. Për një biznes që punon rregullisht, përmbush detyrimet dhe ka krijuar një histori të mirë financiare, ky informacion duhet të jetë një avantazh që e ndihmon të ketë akses më të mirë në financim dhe jo një barrë të re administrative.

Pikërisht për këtë arsye, mendojmë se disa çështje duhet të qartësohen përpara miratimit të ligjit. Shqetësimi ynë kryesor është që një instrument i krijuar për të ulur riskun dhe për të lehtësuar kreditimin të mos krijojë në praktikë një mekanizëm të ri penalizimi, kostoje apo presioni mbi biznesin, veçanërisht mbi NMVM-të.

1. Marrëdhëniet normale tregtare nuk duhet të trajtohen njësoj si mospagimi i një kredie

Projektligji e përkufizon marrëveshjen e kredisë në mënyrë të gjerë dhe përfshin edhe pagesat e shtyra, ndërsa si ofrues të të dhënave mund të jenë edhe persona juridikë që furnizojnë mallra apo shërbime. Kjo e zgjeron sistemin përtej marrëdhënies bankë–biznes dhe e shtrin edhe në marrëdhëniet e zakonshme biznes–biznes. Në aktivitetin prodhues dhe eksportues, pagesat 30, 60 apo 90 ditë janë pjesë normale e tregtisë. Gjithashtu ndodhin shtyrje të dakordësuara, kthime mallrash, kompensime, credit notes, mosmarrëveshje mbi cilësinë apo sasinë e mallrave dhe raste të tjera që nuk lidhen domosdoshmërisht me paaftësinë paguese të kompanisë.

Për këtë arsye, një faturë e kaluar në afat nuk duhet të konsiderohet automatikisht informacion negativ kreditor. Duhet të përcaktohet një prag minimal për raportimin, një periudhë e arsyeshme tolerance dhe detyrimi për njoftimin paraprak të biznesit. Detyrimet që janë objekt i një kundërshtimi real dhe të dokumentuar duhet të evidentohen si të kundërshtuara dhe të mos ndikojnë negativisht në scoring deri në sqarimin e tyre.

E njëjta logjikë duhet të zbatohet edhe për detyrimet tatimore apo administrative që janë në apelim, në proces gjyqësor, të këstëzuara ose në proces korrigjimi. Një detyrim i kundërshtuar ligjërisht nuk mund të trajtohet njësoj si një detyrim përfundimtar, i pranuar dhe i papaguar.

Kjo qasje nuk mbron bizneset që nuk paguajnë. Ajo mbron bizneset nga barazimi i një mosmarrëveshjeje tregtare me paaftësinë paguese.

2. Biznesi duhet të dijë se cilat të dhëna po përdoren dhe pse ka marrë një vlerësim të caktuar

Projektligji lejon përdorimin e një game të gjerë të dhënash dhe krijimin e renditjes kreditore përmes modeleve statistikore, matematikore apo algoritmike. Për ne është e rëndësishme që kategoritë e informacionit që mund të ndikojnë në reputacionin kreditor të një kompanie të jenë të përcaktuara qartë. Formulime shumë të përgjithshme si “informacione të tjera që tregojnë aftësinë e subjektit për të përmbushur detyrimet” krijojnë hapësirë të tepruar interpretimi.

Një kompani që penalizohet nga një vlerësim kreditor duhet të jetë në gjendje të kuptojë, në gjuhë të thjeshtë, cilët faktorë kryesorë kanë ndikuar në vlerësimin e saj, nga kanë ardhur të dhënat, sa të përditësuara janë dhe si mund të korrigjohen.

Nuk kërkojmë publikimin e algoritmit apo të sekretit tregtar të operatorit. Por nëse një rezultat mund të ndikojë në refuzimin e një kredie, në uljen e një overdraft-i apo në rritjen e kostos së financimit, ai rezultat duhet të jetë i shpjegueshëm dhe, kur është e nevojshme, të mund t’i nënshtrohet edhe një rishikimi njerëzor.

3. Kundërshtimi dhe korrigjimi duhet të mbrojnë realisht biznesin

Projektligji parashikon të drejtën për të kundërshtuar informacionin, por procedura mund të zgjasë deri në 30 ditë. Për një kompani që ka nevojë për kapital qarkullues për të realizuar një porosi eksporti ose që është në proces negocimi për një financim, 30 ditë mund të jenë shumë.

Prandaj propozojmë që, kur një informacion negativ kundërshtohet me dokumentacion të arsyeshëm, ai të mos përdoret për të përkeqësuar renditjen kreditore deri në përfundimin e verifikimit.

Nëse më pas provohet se informacioni ka qenë i gabuar, nuk mjafton vetëm korrigjimi i databazës. Duhet të njoftohen edhe bankat apo përdoruesit e tjerë që kanë marrë më parë raportin e gabuar.

Po ashtu duhet të ekzistojë një mekanizëm i vetëm dhe i thjeshtë ankimi. Biznesi nuk duhet të endet ndërmjet ofruesit të informacionit, Byrosë dhe bankës për të kuptuar se kush është përgjegjës.

Kjo merr rëndësi të veçantë sepse Neni 18 kufizon përgjegjësinë e Byrosë për vërtetësinë e informacionit që ka marrë nga ofruesit dhe për vendimet që më pas marrin përdoruesit e raportit. Nëse nga një informacion i gabuar krijohet një dëm ekonomik i provueshëm për kompaninë, ligji duhet të përcaktojë qartë kush përgjigjet dhe ku kërkohet zhdëmtimi.

4. Kush do ta kontrollojë vetë Byronë e Kreditit?

Kjo, për ne, është një nga çështjet më të rëndësishme të projektligjit. Byroja do të jetë një operator privat që do të mbledhë dhe përpunojë informacion për kompanitë dhe do të prodhojë raporte dhe renditje që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në aksesin e tyre në financim.

Në draft, QKB-ja ka kryesisht rol licencues, ndërsa mbikëqyrja e Komisionerit lidhet me mbrojtjen e të dhënave personale.  Por mbetet e paqartë se kush kontrollon cilësinë e vetë shërbimit: nëse modeli i vlerësimit kreditor funksionon siç duhet siç duhet, nëse është proporcional, nëse një kategori biznesesh po penalizohet padrejtësisht, nëse të dhënat janë të përditësuara, nëse ka konflikt interesi dhe nëse një ankesë ndaj operatorit po trajtohet siç duhet.

RIA e konsideron QKB-në dhe Komisionerin mekanizma të mjaftueshëm dhe nuk e sheh të nevojshme një mbikëqyrje më të rënduar.

Në këtë pikë kemi rezervë.

Një sistem që vlerëson biznesin duhet të jetë edhe vetë i kontrollueshëm. Nuk kërkojmë krijimin e burokracive të reja, por ligji duhet të përcaktojë qartë një mekanizëm të pavarur për mbikëqyrjen teknike të operatorëve, auditimin periodik të modeleve të vlerësimit kreditor dhe trajtimin e ankesave të personave juridikë.

Për aspektet që lidhen me përdorimin e këtyre raporteve në sistemin financiar, mendojmë se duhet të vlerësohet edhe një rol i qartë i Bankës së Shqipërisë. Ndërsa për aspektet e konkurrencës dhe eventualisht të pozitës dominuese duhet të garantohet bashkërendimi me Autoritetin e Konkurrencës.

5. Duhet të parandalohet që ky treg të kthehet në monopol ose në një shërbim de facto të detyrueshëm

Projektligji nuk thotë se do të ketë vetëm një Byro Krediti dhe, për këtë arsye, nuk mund të themi se ligji krijon vetvetiu monopol. Por ekziston një risk real i përqendrimit. Hyrja në treg kërkon kapacitete teknike, eksperiencë dhe certifikime të konsiderueshme. Në të njëjtën kohë, sa më shumë banka dhe institucione përdorin një operator, aq më e vlefshme bëhet databaza e tij. Kjo mund të çojë natyrshëm në një treg me një numër shumë të kufizuar operatorësh ose edhe në një operator praktikisht dominant.

Në një situatë të tillë, nëse bankat përdorin të njëjtin sistem, biznesi mund të mos ketë më një zgjedhje reale nëse do apo jo të jetë pjesë e tij. Atëherë lind pyetja e kostos.

Nëse një shërbim bëhet praktikisht i domosdoshëm për biznesin, tarifat e tij nuk mund të mbeten pa transparencë dhe pa kontroll.

Duhet të garantohet publikimi i tarifave, njoftimi paraprak për ndryshimin e tyre, trajtim jodiskriminues i përdoruesve dhe mbrojtje nga abuzimi me një pozitë dominuese. Biznesi duhet gjithashtu të ketë akses pa pagesë në informacionin bazë që mbahet për vetë atë dhe kundërshtimi apo korrigjimi i një informacioni të gabuar duhet të jetë gjithmonë pa pagesë.

Në të kundërt ekziston rreziku që një mekanizëm i krijuar për të lehtësuar financimin të shndërrohet në një kosto të re të detyrueshme për biznesin, pa alternativë reale për të.

6. Kostot për biznesin duhet të maten përpara miratimit të ligjit

RIA e lidh mungesën e ndikimit sasior me faktin që reforma nuk kërkon alokime nga buxheti i shtetit. Nga këndvështrimi ynë kjo nuk është e mjaftueshme.

Fakti që reforma nuk ka kosto për buxhetin nuk do të thotë se ajo nuk ka kosto për biznesin.

Bizneset mund të kenë tarifa raportesh dhe abonimesh, kosto integrimi me sistemet IT, raportim dhe përditësim të informacionit, kosto administrative, si dhe kosto për verifikimin e gabimeve. Mbi të gjitha, një vlerësim kreditor i pasaktë mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për biznesin, duke sjellë refuzimin e financimit ose sigurimin e tij me kosto më të lartë.

Edhe eksperiencat europiane tregojnë se shërbimet private të informacionit kreditor kanë kosto konkrete për biznesin dhe modele të ndryshme tarifimi. Kjo është një arsye shtesë që RIA të plotësohet me një vlerësim të posaçëm të kostos dhe ndikimit mbi NMVM-të, ku të analizohen kostot direkte dhe indirekte që sistemi mund t’u sjellë.

Për një ligj që synon pikërisht rritjen e aksesit në financim, duhet të kemi siguri që kostoja e sistemit nuk përfundon duke ngrënë një pjesë të përfitimit që vetë reforma premton.

7. Informacioni negativ duhet trajtuar me proporcionalitet

Projektligji parashikon ruajtjen e informacionit negativ deri në pesë vjet edhe pas shuarjes së detyrimit.

Nuk mendojmë se informacioni negativ duhet të zhduket menjëherë pasi biznesi paguan. Por një detyrim i vogël, i vonuar për një periudhë të shkurtër dhe më pas i shlyer, nuk mund të trajtohet njësoj si një detyrim i madh dhe i papaguar për një kohë të gjatë. Duhet të merren parasysh vlera, kohëzgjatja e vonesës, fakti që detyrimi është shlyer dhe koha e kaluar nga shlyerja. Sistemi duhet të pasqyrojë edhe rikuperimin dhe përmirësimin e biznesit, jo vetëm problemin që ai ka pasur në një moment të caktuar.

Praktika europiane ofron shembuj të trajtimit të diferencuar të vonesave dhe detyrimeve të rregulluara, çka tregon se proporcionaliteti nuk cenon seriozitetin e raportimit kreditor.

8. Pavarësia dhe përfaqësimi i biznesit duhet të jenë pjesë e sistemit

Projektligji lejon pjesëmarrjen e bankave dhe institucioneve financiare jo-bankë në kapitalin e një Byroje, brenda kufijve të përcaktuar. Kjo e bën edhe më të rëndësishme garantimin e pavarësisë së operatorit, ndalimin e trajtimit preferencial të aksionarëve, aksesin e barabartë dhe menaxhimin e qartë të konflikteve të interesit.

Në të njëjtën kohë, në hartimin e rregullave të zbatimit duhet të dëgjohet edhe pala që do të vlerësohet nga sistemi. Organizatat përfaqësuese të NMVM-ve, prodhuesve dhe eksportuesve duhet të përfshihen në diskutimin e akteve nënligjore, kodeve të sjelljes, standardeve të vlerësimit kreditor dhe mekanizmave të monitorimit.

Në fund të fundit, një sistem i tillë prek drejtpërdrejt të dyja palët: atë që financon dhe atë që kërkon financim. Për këtë arsye, rregullat duhet të krijojnë besim dhe garanci për të dyja.

Përfundim

Pro-Eksport Albania nuk kundërshton krijimin e Byrove të Kreditit. Një sistem i mirë mund të ndihmojë bizneset me histori pozitive dhe të përmirësojë aksesin e tyre në financim.

Megjithatë, ligji duhet të garantojë që një faturë e kundërshtuar të mos kthehet automatikisht në penalizim kreditor, që një informacion i gabuar të korrigjohet shpejt dhe pa kosto, që vlerësimi kreditor të jetë i shpjegueshëm dhe të mund të ankimohet, si dhe që operatori privat të jetë nën një mbikëqyrje reale dhe të pavarur.

Po aq e rëndësishme është që një treg i përqendruar të mos sjellë tarifa të pakontrolluara apo një shërbim praktikisht të detyrueshëm për biznesin.

Për ne, çështja nuk është vetëm nëse Shqipëria duhet të ketë Byro Krediti. Çështja është si ta ndërtojmë këtë sistem në mënyrë që ai të ndihmojë disiplinën financiare dhe aksesin në financim, pa krijuar një burim të ri pasigurie, kostoje apo penalizimi për kompanitë që operojnë rregullisht.

Për këtë arsye kërkojmë që këto çështje të merren në konsideratë gjatë rishikimit të projektligjit dhe që përpara finalizimit të tij të zhvillohet një diskutim teknik edhe me organizatat përfaqësuese të biznesit.

The post Pro-Eksport Albania kërkon ndryshime në draftin për byrotë e kreditit, ja 8 propozimet appeared first on Revista Monitor.

De Nederlandsche Bank (DNB) tha se rezervat e arit të mbajtura në Londër mund të tregtohen më lehtë sesa ato të mbajtura në Nju Jork dhe Otavë.

“Kjo e bën atë mënyrën më të shpejtë që DNB-ja ta përdorë arin në një situatë krize”, tha banka në një deklaratë të mërkurën.

“Me këtë hap, ne kemi përmirësuar mundësinë e përdorimit të rezervave të arit. Ne supozojmë se nuk do të kemi kurrë nevojë ta përdorim arin, por megjithatë është e nevojshme të forcojmë qëndrueshmërinë dhe gatishmërinë tonë”, tha presidenti i DNB-së, Olaf Sleijpen.

Sasia totale e arit të Holandës arrinte në 612.4 tonë dhe vlerësohej në 72.2 miliardë euro (83.7 miliardë dollarë) në fund të vitit 2025, tha DNB-ja.

Përpara zhvendosjes, banka holandeze mbante 31.3% të arit të saj në Nju Jork dhe 19.7% në Otavë.

Pas zhvendosjes, secili prej këtyre vendeve përbënte 18.5% të rezervës së arit të Holandës.

Pjesa e arit të mbajtur në Londër u rrit nga 18.1% në 32.1%. Banka vazhdon të mbajë 30.8% të arit të saj në Holandë.

Transferimi u krye pjesërisht përmes blerjes dhe shitjes dhe pjesërisht përmes zhvendosjes fizike të arit, tha banka.

Banka zhvendosi më shumë se 27 tonë ar fizik nga SHBA-ja dhe Kanadaja në Zeist.

E njëjta sasi ari u zhvendos nga Zeist në Londër, duke shmangur shkrirjen e shufrave të arit.

“Duke kombinuar blerjen dhe shitjen me transportin fizik, janë shpërndarë rreziqet që lidhen me zhvendosjen fizike të një sasie të madhe ari”, tha DNB-ja.

Operacioni u zhvillua mes muajve mars dhe gusht të këtij viti, tha banka.

Laurent Schwartz, president i National Gold Counter me seli në Paris, që lehtëson tregtimin e arit në Francë, tha se bankat qendrore kanë rreth një dekadë që po zhvendosin rezervat e tyre.

“Konteksti aktual politik në Shtetet e Bashkuara mund t’i shtyjë gjithashtu disa banka qendrore të favorizojnë vende të tjera për ruajtjen e rezervave”, tha ai.

Schwartz tha se tregu i Londrës ishte më i madhi dhe më likuidi, duke e bërë më të lehtë përdorimin e arit në kohë krize.

“Bankat qendrore mund t’ua japin më lehtë arin e tyre hua institucioneve të tjera bankare atje.”

John Plassard, analist në Cite Gestion Private Bank, tha se zhvendosja e arit nga Holanda synonte “të siguronte disponueshmëri më të menjëhershme në rast krize”.

Për momentin, kjo ishte një “lëvizje mjaft e izoluar”, por ai paralajmëroi se, nëse edhe banka të tjera qendrore do të ndiqnin të njëjtin shembull, kjo mund të dëmtonte besimin ndaj SHBA-së.

Në fillim të vitit, në Gjermani u ngritën shqetësime lidhur me sigurinë e rezervave të bankës qendrore gjermane të mbajtura në Nju Jork.

Megjithatë, Bundesbank, banka qendrore e fuqishme e Gjermanisë, ka vendosur për momentin të mos i zhvendosë rezervat e saj nga Nju Jorku.

“Rezerva Federale e Nju Jorkut është dhe mbetet një vend i rëndësishëm për ruajtjen e arit tonë”, i tha banka televizionit publik ARD në janar./ The Guardian

The post Holanda zhvendos 86 tonë ar nga SHBA-ja dhe Kanadaja në Britani për shkak të “trazirave politike” appeared first on Revista Monitor.

Sipas INSTAT, Indeksi i Kushtimit në Ndërtim, në tremujorin e dytë 2026 arriti 114,7, kundrejt tremujorit të katërt 2021 si periudha bazë. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, indeksi shënoi një rritje vjetore prej 1,1%, me të njëjtin nivel rritjeje si në tremujorin e dytë të vitit 2025.

Ndryshimet vjetore të grupeve kryesore: Krahasuar me të njëjtin tremujor të një viti më parë, rritja më e madhe e çmimeve vërehet në grupin “Shpenzime për paga” me 4,3%, pasuar nga grupi “Kosto të tjera” me 3,0% , “Shpenzime transporti” me 1,5% dhe grupi “Shpenzime makinerie” me 1,2%. Nga ana tjetër grupi “Shpenzime materiale” shënoi ulje me 0,6%.

Brenda grupit “Shpenzime materiale”, indeksi i nëngrupit “Materiale ndërtimi” shënoi ulje me 0,9%, pasuar nga nëngrupi “Materiale hidro-sanitare dhe ventilimi” me 0,7 % dhe grupi “Materiale elektrike dhe komunikimi” me 0,1%.

INSTAT raporton se lidhur me ndryshimet tremujore të grupeve kryesore: Indeksi i Kushtimit në Ndërtim shënoi rritje me 0,3%, krahasuar me tremujorin e parë të vitit 2026.

Rritja më e madhe e çmimeve vërehet në grupin “Shpenzime për paga’’ me 1,1%, grupi “Kosto të tjera” me 0,8%, grupi “Shpenzime materiale” me 0,2%, grupi “Shpenzime transporti” me 0,3% dhe grupi “Shpenzime makinerie” me 0,1%.

Brenda grupit “Shpenzime materiale” rritje patën nëngrupet ““Materiale hidro-sanitare dhe ventilim” me 0,4% dhe “Materiale ndërtimi’’ me 0,3%. Nga ana tjetër nëngrupi “Materiale elektrike dhe komunikimi” shënoi ulje me 0,6%.

Çmimet e apartamenteve janë rritur ndjeshëm vitet e fundit dhe operatorët kanë pohuar se një nga arsyet është shtrenjtimi i kostove.

Vetëm në Tiranë, çmimi mesatar për metër katror i ka kaluar tashmë 2 mijë euro, nga 400-500 euro që ishte dy dekada më parë, me ritme shumë më të shepjta se pagat në vend.

The post Kostot e ndërtimit rriten lehtë në T II, nga efekti i pagave, ulen materialet appeared first on Revista Monitor.