Nga Deada Hyka

Koncerti i këngëtarit të njohur ndërkombëtar, Kanye West, në Tiranë nuk po shihet më vetëm si një ngjarje muzikore, por si prova më e madhe që ka kaluar ndonjëherë industria shqiptare e eventeve.

Me një stadium të përkohshëm për deri në 60 mijë persona, bileta që arrijnë deri në 339 euro dhe një artist që mbetet një nga figurat më kontroverse të industrisë globale, Shqipëria po hyn në një bast ekonomik, logjistik dhe reputacioni, që deri pak vite më parë do të dukej i pamundur.

Më pak se dy muaj para koncertit të planifikuar më 11 korrik, organizatorët thonë se deri më 21 maj janë shitur rreth 25 mijë bileta, ose 42% e vendeve të disponueshme. Sipas tyre, deri më 29 maj shitjet kanë vijuar me një ritëm normal, ndërsa pritshmëritë janë që kërkesa të rritet në ditët në vijim.

Organizatorët kanë deklaruar zyrtarisht se duhet të shiten të paktën 40 mijë bileta, që koncerti të jetë fizibël (i leverdishëm nga ana ekonomike), ose gati 70% e kapacitetit.

Megjithatë, të dhënat e aksesueshme në kohë reale në platformën e shitjes së biletave tregojnë se deri më 29 maj ende nuk është shitur as gjysma e kapacitetit të planifikuar për eventin, çka sugjeron se organizatorët kanë ende një rrugë të konsiderueshme për të përmbushur objektivat e tyre të frekuentimit.

Objektivi prej 60 mijë biletash konsiderohet i fortë për tregun shqiptar, por njëkohësisht tregon edhe sfidën reale të projektit: a ekziston vërtet në Shqipëri dhe rajon një treg që mund të mbajë financiarisht evente të kësaj shkalle?

Pyetja bëhet edhe më interesante në një moment kur disa vende europiane kanë refuzuar ose anuluar koncertet e Kanye West pas polemikave dhe deklaratave të tij publike. Ndërsa vende të Europës po distancohen, Tirana po tenton ta kthejë ardhjen e tij në simbol të ambicies për të hyrë në hartën e eventeve globale.

Ky koncert po teston disa gjëra njëkohësisht, fuqinë blerëse të publikut shqiptar, gatishmërinë e infrastrukturës, kapacitetin organizativ të industrisë lokale, tërheqjen e turistëve dhe aftësinë e Shqipërisë për të menaxhuar një event me standarde ndërkombëtare.

Nëse projekti funksionon, ai mund të hapë derën për një treg të ri koncertesh dhe eventesh masive në vend. Nëse dështon, do të shërbejë si shembulli më i qartë se ambicia e ka kaluar kapacitetin real të tregut shqiptar.

Ndërkohë, koncerti i Kanye West në Stamboll, i mbajtur më 30 maj në stadiumin olimpik Atatürk, po shfaqet si një tregues i rëndësishëm për interesin e publikut ndaj turit europian të artistit. Organizatorët turq kanë deklaruar për median Turkiye Today se deri në fund të majit janë shitur rreth 75 mijë bileta për eventin, ndërsa synojnë një pjesëmarrje totale prej mbi 110 mijë personash.

Në Shqipëri, organizatorët e koncertit të 11 korrikut thonë se koncerti i Stambollit pritet të sjellë një shtysë të re promovuese për turin dhe të ndikojë pozitivisht në shitjen e biletave gjatë javëve në vijim.

Anulimi së fundmi i koncertit të Kanye West në Itali, (për shkak të frikës së protestive) dhe që pritej të mbahej një javë pas atij të Shqipërisë, Rcf Arena në Reggio Emilia,  është një tjetër element që mund të shtojë shitjen e biletave në javët në vijim,

Sesioni i biletave në datën 29 maj. Sipas organizatorëve, deri në datën 21 maj ishin shitur 25 mijë bileta nga 60 mijë të disponueshme. (pikat me ngjyra janë vende të disponueshme)

Sa mund t’i kushtojë Shqipërisë?

Deri tani nuk ka një shifër zyrtare mbi koston reale të eventit, por është konfirmuar që financimi i stadiumit “Eagle”, në zonën e Kasharit, do të bëhet nga kompania organizatore “StreetLife”.

Sa i përket rolit të shtetit në organizim, Ministri i Turizmit, i Kulturës dhe i Sportit, Blendi Gonxhja, në një intervistë për “Monitor”, nuk jep detaje nëse qeveria ka parashikuar bashkëfinancim apo forma të tjera të të qenët e përfshirë në organizim, por ai e cilësoi organizimin e eventeve të mëdha ndërkombëtare si pjesë të një strategjie më të gjerë zhvillimi ekonomik dhe turistik për vendin.

Lexoni edhe: Blendi Gonxhja: Koncerti mund të gjenerojë deri në 120 milionë euro qarkullim në ekonomi

“Gjërat ecin në paralel. Nga njëra anë duhet zhvillimi infrastrukturor dhe natyrisht zhvillimi i përgjithshëm ekonomik, i cili sjell një standard më të lartë për vendin dhe qytetarët. Nga ana tjetër, aktivitetet e këtij niveli dhe një kalendar i pasur kulturor-artistik e bëjnë Shqipërinë një destinacion më të njohur, të sigurt dhe tërheqës”, tha z. Gonxhja.

Sipas tij, evente të këtij niveli ndikojnë drejtpërdrejt edhe në ekonominë e turizmit, hotelerisë dhe shërbimeve, pasi rrisin fluksin e vizitorëve dhe interesin ndërkombëtar për vendin.

“Pa njerëz, kjo industri nuk funksionon”, u shpreh ministri, duke shtuar se promovimi i Shqipërisë përmes aktiviteteve të mëdha ndihmon që investimet në infrastrukturë, akomodim dhe turizëm të kenë më shumë fizibilitet ekonomik.

Në argumentimin e tij, z. Gonxhja theksoi se debati “evente apo infrastrukturë” është i gabuar, pasi sipas tij të dyja janë të ndërlidhura. “Këto të dyja janë në një simbiozë; janë të dyja anët e së njëjtës medalje”, deklaroi ai, duke shtuar se një vend nuk mund të synojë të ngjitet në hartën ndërkombëtare vetëm me investime fizike, pa krijuar edhe interes kulturor e artistik.

Bazuar në standardet ndërkombëtare të eventeve të këtij niveli, ekspertë të industrisë së muzikës live vlerësojnë se një koncert me kapacitet 60 mijë persona, skenografi masive, logjistikë ndërkombëtare, siguri dhe infrastrukturë të përkohshme mund të kushtojë disa miliona euro.

Klodian Makashi, nga “Redcloud”, pohon se kompania organizatore ka praktikën e marrjes me qira të infrastrukturës që përdoret në ndërtimin e përkohshëm të stadiumit, gjë që e çon koston e investimit më të ulët.

Në platformën zyrtare të shitjes, çmimet për koncertin në Tiranë variojnë nga 120 deri në 340 euro për kategori të ndryshme. Z. Makashi pohon se deri tani, shitja e biletave ka arritur rreth 25 mijë. Sipas tij, ka gjithmonë skeptikë të minutës së fundit, sidomos nga të huajt që kanë shprehur interesin për të ardhur në Shqipëri.

Nëse bëhet një përllogaritje bazuar te çmimet aktuale të biletave, çmimi mesatar për spektator mund të llogaritet rreth 230-250 euro. Në një skenar ku kapaciteti maksimal do të mbushej, të ardhurat bruto potenciale të eventit mund të arrinin në rreth 13-15 milionë euro.

Megjithatë, kjo nuk përkthehet automatikisht në fitim. Evente të këtij niveli kanë kosto shumë të larta për pagesën e artistit, produksionin teknik, ndërtimin e skenës, transportin e stafit dhe pajisjeve, sigurinë, akomodimin dhe logjistikën ndërkombëtare.

Organizatorët kanë deklaruar publikisht se 7 milionë euro i merr vetëm këngëtari. Për këtë arsye, edhe koncertet me shitje masive biletash shpesh operojnë me marzhe fitimi më të ngushta nga sa perceptohet publikisht.

Eventi, përpjekje për ta siguruar, me një mbulim rreth 7.3 milionë euro

Një nga elementet më delikatë të organizimit të një eventi të këtyre përmasave është sigurimi. Sipas ofertave që u janë dërguar kompanive vendase të sigurimit, organizatorët po kërkojnë mbulim për një sërë rreziqesh, përfshirë anulimin e eventit, mosparaqitjen e artistit, terrorizmin, kushtet e pafavorshme atmosferike, tarifën e artistit, rimbursimin e biletave, shtyrjen e koncertit dhe rastet e forcës madhore.

Shuma e kërkuar për mbulim për koncertin e Kanye West arrin në rreth 7.3 milionë euro, sipas ofertave dërguar shoqërive të sigurimit, një nivel që kompanitë vendase vështirë se mund ta mbulojnë të vetme. Për këtë arsye, një risk i tillë do të duhej të kalonte përmes risiguruesve ndërkombëtarë, aq më tepër që sigurimi i anulimit të eventeve konsiderohet një produkt me rrezik të lartë për industrinë e sigurimeve kudo në botë.

Organizatorët pohuan për “Monitor” se janë në diskutime me kompani lokale dhe të huaja, pasi në Shqipëri tregu i sigurimeve është më i fokusuar te mbulimi i dëmeve dhe jo te sigurimi i anulimit të eventeve. Sipas tyre, sigurimi i koncertit do t’u jepte më shumë garanci financiare në rast të ndonjë skenari të paparashikuar.

Shoqëritë shqiptare të sigurimit kanë kufizime ligjore mbi nivelin maksimal të mbulimit që mund të marrin përsipër, të lidhur me kapitalin e tyre.

Në rastin e kompanisë më të madhe në vend, sipas primeve, ky kufi vlerësohet rreth 4.5 milionë euro. Megjithatë, edhe në këtë rast, asnjë shoqëri e vetme sigurimi shqiptare nuk do të merrte përsipër një ekspozim të tillë pa mbështetje nga risiguruesit.

Në tregjet ndërkombëtare, sigurimi i anulimit të eventeve është praktikë standarde për koncerte të mëdha. Ai mbulon rreziqe si moti ekstrem, sëmundja ose mosparaqitja e artistit, terrorizmi, shtyrja e eventit, dëmtimet në infrastrukturë dhe rimbursimi i biletave.

Për evente të mëdha, ekspozimi financiar mund të arrijë nga disa milionë deri në dhjetëra milionë euro, ndaj risku zakonisht ndahet mes siguruesve dhe risiguruesve ndërkombëtarë.

Mes marketingut global dhe reputacionit

Për qeverinë shqiptare, koncerti mund të shihet si një investim në marketing territorial, një mënyrë që Shqipëria të hyjë në qarkun e eventeve europiane dhe për të tërhequr vëmendje ndërkombëtare. Por kritikat nuk mungojnë. Kanye West mbetet një nga figurat më polarizuese të industrisë muzikore globale.

Në vitet e fundit, ai ka humbur kontrata me marka të mëdha si “Adidas” dhe “Balenciaga” pas deklaratave të tij publike.

Kjo e vendos Shqipërinë përballë një dileme që e kanë ngritur shumë vende të tjera më parë, pra a duhet ndarë artisti nga deklaratat dhe sjellja e tij publike? Dhe deri ku shkon kufiri mes promovimit kulturor dhe normalizimit të figurave kontroverse?

Në aspektin ekonomik, koncerti mund të jetë një sukses i madh turistik dhe financiar. Në aspektin e reputacionit, ai mbetet një bast me rrezik të lartë.

Koncerti i Kanye West mund t’i sjellë ekonomisë shqiptare disa miliona euro qarkullim në vetëm pak ditë, por njëkohësisht nxjerr në pah sa e papërgatitur është ende infrastruktura shqiptare për evente të kësaj shkalle. Nëse vijnë realisht 40 deri në 60 mijë persona, fituesit e parë janë hotelet, Airbnb, restorantet, taksitë, baret dhe fluturimet.

Korriku është sezon i lartë dhe një event i tillë mund të mbushë Tiranën dhe zonën e Durrësit me turistë që shpenzojnë shumë më tepër se turistët klasikë të plazhit. Vetëm akomodimi për disa net mund të sjellë qindra euro shtesë në treg.

Testi i çmimeve të biletave

Ky është eventi i parë ku çmimet e biletave janë të nivelit të koncerteve ndërkombëtare, ku minimum është 100 euro (çmimi më i ulët në presale-shitjet paraprake) dhe maksimumi i kalon 300 dollarë.

Më herët biletat e koncerteve në Shqipëri janë luhatur mes 20-50 dollarë dhe kanë arritur deri në 150 dollarë për vendet VIP (si koncerti i Scorpions një vit më parë, që u zhvillua në sheshin Skëndërbej).

Sipas të dhënave më të fundit nga Instituti i Statistikave (INSTAT), paga mesatare mujore për një të punësuar me pagë në shkallë vendi është 86.984 lekë (rreth 870 euro), ndaj pesha e biletave të koncertit të Kanye West rezulton e lartë për standardin shqiptar. Përkatësisht:

• bileta më e lirë prej 120 eurosh përfaqëson rreth 14% të pagës mesatare mujore
  • një biletë prej 340 eurosh zë rreth 39% të të ardhurave mujore bruto.

Kjo e bën koncertin një provë të fortë të fuqisë blerëse në Shqipëri dhe rajon. Në praktikë, pjesa më e madhe e publikut që mund të përballojë kategori të larta biletash pritet të vijë nga diaspora, turistët e huaj apo shtresa me të ardhura mbi mesataren.

Pikërisht për këtë arsye, organizatorët kanë folur shpesh për një event me target më të gjerë se sa ai shqiptar.

Sipas faqes zyrtare të shitjes së biletave, YEAlbania, çmimi më i shtrenjtë është 339 euro për kategori që janë më afër skenës dhe janë të ulur. Kjo tregon se eventi synon publik me fuqi të lartë blerëse dhe jo thjesht tregun lokal. Megjithatë, në javën e tretë të majit më shumë se gjysmat e biletave e ende nuk janë shitur.

Sipas Klodian Makashit, nga “Redcloud” aktualisht shiten rreth 400 bileta në ditë. Sipas tij, ka një numër biletash që duhen shitur patjetër, sepse ajo është pjesa që bën break-even-in. “Gjysma e atij objektivi është arritur, ndërkohë që kemi ende dy muaj kohë për të shitur” – shprehet ai.

Z. Makashi shton se, nuk do të gjenden në situatën e pakëndshme ku do të gjenerohen humbje.

“Të gjithëve duhet të na interesojë që ky projekt të gjenerojë sa më shumë fitime, sepse do të jetë një histori suksesi shumë e mirë, e cila do të dalë edhe jashtë Shqipërisë dhe do të përmendet edhe nga grupet e interesit që merren me këtë punë në Europë”, – shton ai.

Lexoni edhe: Klodian Makashi: Ky koncert është një test për të parë nëse Shqipëria është gati

Një çështje delikate sa i përket organizimit, është logjistika.

Shqipëria nuk ka përvojë reale me një koncert të këtyre përmasave. Rruga Tiranë – Durrës bllokohet edhe në fundjavat normale të verës. Nëse mijëra njerëz lëvizin njëkohësisht drejt stadiumit, trafiku mund të kthehet në kaos total.

Nuk ka transport publik masiv, nuk ka linja treni funksionale për flukse të mëdha dhe kapacitetet e parkimit janë të kufizuara.

Por, sa fiton realisht Shqipëria?

Nëse organizimi financohet nga privatët, – në rastin konkret është konfirmuar që investimi është i tëri i kompanisë “StreetLife”, dhe sjell turistë të huaj, – efekti ekonomik mund të jetë pozitiv.

Megjithatë, në rastet kur angazhohen struktura publike, infrastrukturë shtetërore apo forma të tjera të mbështetjes institucionale, diskutimi ekonomik zhvendoset edhe te raporti kosto–përfitim.

Në vende të ndryshme europiane, evente të ngjashme justifikohen financiarisht vetëm kur arrijnë të gjenerojnë fluks të konsiderueshëm vizitorësh dhe konsum shtesë në ekonomi, përtej ndikimit mediatik apo promovimit të imazhit të vendit.

Nga ana tjetër, Shqipëria fiton ekspozim ndërkombëtar. Emri Tirana po qarkullon në media globale, në faqe muzikore dhe rrjete sociale ku normalisht nuk shfaqet.

Sipas përllogaritjes së bërë nga shteti, mendohet se të ardhurat që do të përftohen në mënyrë direkte në vend janë deri në 120 milionë euro.

“Nga 100 milionë euro deri në 120 milionë euro mendohet të jetë xhiro e përgjithshme që këto lloj aktivitetesh zakonisht sjellin. Është aktiviteti më i madh në historinë e Shqipërisë, në këto përmasa”, -shprehet për “Monitor”, ministri Blendi Gonxhja. Sipas tij, ka një të ardhur të dytë shumë të rëndësishme, që është ajo indirekte.

“Përfitojmë promovimin e imazhit, e reputacionit, të destinacionit dhe besueshmërisë së brandit shqiptar sa u takon eventeve dhe organizimeve të këtij niveli.

Pra, një nivel elitar i performancës nga pikëpamja e këngëtarit, por edhe një nivel shumë i lartë i organizimit të eventit dhe i sigurisë. Të gjitha këto, në të gjithë botën, përkthehen në një kartëvizitë të jashtëzakonshme për Shqipërinë, nga pikëpamja e imazhit ndërkombëtar”, – përfundon ministri.

Por ka edhe risk reputacioni, sepse Kanye West është një figurë shumë kontroverse. Disa vende europiane janë distancuar nga aktivitetet e tij pas deklaratave antisemite dhe polemikave publike që kanë shoqëruar artistin vitet e fundit.

Në Indi, një koncert i planifikuar në fund të majit u anulua, duke kthyer sërish debatin mbi vështirësinë që kanë organizatorët dhe sponsorët për t’u lidhur me një emër që vazhdon të prodhojë audiencë masive, por edhe reagime të forta publike.

Në këtë kontekst, fakti që Shqipëria po e promovon si mega-event veror mund të shihet si guxim marketingu dhe mundësi për ekspozim global, ndërsa nga të tjerë, si një test i standardeve dhe filtrave që aplikohen kur një vend kërkon të tërheqë evente ndërkombëtare me ndikim të madh mediatik.

Efekti në ekonomi, 120 milionë euro, shumë i fryrë;

Qeveria shqiptare, përmes Ministrisë së Turizmit, të Kulturës dhe të Sporteve ka deklaruar zyrtarisht një efekt të pritshëm në ekonomi prej 120 milionë eurosh

Sipas “California Center for Jobs & the Economy”, gjashtë koncertet e Taylor Swift në Los Anxhelos, që u ndoqën nga 420 mijë mbajtës biletash gjatë gjithë periudhës, me pak më shumë se 70 mijë pjesëmarrës në çdo shfaqje, u vlerësuan se shtuan rreth 320 milionë dollarë në PBB-në lokale dhe mbështetën rreth 3,300 vende pune.

Kjo do të thotë se ndikimi për koncert luhatet në 50-60 milionë dollarë, ose 45-50 milionë euro (shënim i “Monitor”).

Nëse kthehemi te Shqipëria, edhe me supozimin që të gjitha biletat do të shiten dhe çdo fans do të shpenzojë 1100 euro, efekti maksimal në ekonomi nuk i kalon 70 milionë euro.

Kjo është një shifër e ekzagjeruar, pasi shumë pjesëmarrës mund të jenë vendas dhe çmimet si të hoteleve, të transportit dhe të ushqimeve janë më të lira se në SHBA.

Një tjetër interes i shtuar ka qenë nga reklamuesit, sipas të dhënave nga agjencitë, që e kanë parë si një mundësi të mirë për të reklamuar imazhin, apo produktin e tyre, që do të jetë një tjetër burim gjenerimi të ardhurash.

Duke pasur parasysh tregun e reklamave në vend, që qarkullon rreth 60-70 milionë euro në vit dhe reklamuesi më i madh nuk shpenzon më shumë se 4-5 milionë euro në vit, shifrat nuk pritet të jenë të jashtëzakonshme.

Burime nga tregu thanë se sponsorizimi arrin maksimumi 250 mijë euro, që konsiderohet shumë i lartë nga kompanitë vendase, përveç faktit që ka një hezitim për shkak të imazhit kontrovers të Kanye West.

Lexoni edhe: Efekti në ekonomi, 120 milionë euro, shumë i fryrë; maksimumi rreth 50-70 milionë euro

A do të tërheqë koncerti turistë; “

Vetëm tregu vendas është shumë i vogël për të garantuar shitjen e biletave. Koncerte të përmasave të tilla me audiencë të pritshme mbi 50 mijë persona organizohen në qytete të mëdha, që kanë si kërkesën, fuqinë blerëse ashtu dhe infrastrukturën. Në rastin e Shqipërisë duket se shpresa kryesore janë turistët e huaj.

Deri tani, koncerti i pritshëm i Kanye West më 11 korrik, i promovuar nga organizatorët si një event me interes të jashtëzakonshëm nuk po shoqërohet nga tregues ekonomikë që zakonisht reflektojnë një kërkesë të tillë.

“Monitor” kontaktoi me “Wizz Air”, kompaninë low-cost që ka pjesën më të madhe të tregut vendas të fluturimeve, me rreth 60%, për të kuptuar nëse ishte vërejtur ndonjë rritje e pazakontë e kërkesës. “Në këtë pikë mund të konfirmojmë se nuk shohim ndonjë lidhje mes datës së koncertit dhe një kërkese më të lartë për bileta”, deklaroi kompania.

Edhe në platformën e akomodimit “Booking”, vetëm për natën e 11 korrikut, me largim më 12 korrik, rezultojnë 1,456 listime aktive, me çmime që nisin nga 10–15 euro për dy persona dhe arrijnë deri në nivele shumë më të larta për vila apo struktura me kapacitete të mëdha.

Lexoni edhe: A do të tërheqë koncerti turistë; Efekti, që po mungon në fluturime, interes nga rajoni

Interes më i lartë duket nga vendet e rajonit. Zak Topuzi, nga Shoqata Shqiptare e Hotelierëve, shprehet se është vënë re një rritje e interesimit dhe rezervimeve për datat mes 9-12 korrik që lidhet edhe me datën e koncertit. Kryesisht, sipas tij, rezervimet vijnë nga vendet e rajonit si Kosova, Maqedonia e Veriut, Greqia apo Mali i Zi.

Anulohet koncerti në Indi

Kanye West ka anuluar koncertin e tij të parë në Indi, që ishte planifikuar të mbahej më 23 maj në Nju Delhi, vetëm pak ditë para zhvillimit të eventit.

Sipas “The Economic Times”, organizatorët thanë se vendimi u mor pas direktivave të sigurisë nga autoritetet, ndërsa njoftuan se të gjithë blerësit e biletave do të rimbursohen. Përveç arsyeve zyrtare të sigurisë, në rrjetet sociale pati edhe diskutime se koncerti mund të mos kishte shitur mjaftueshëm bileta.

Kjo lidhet me debatin më të gjerë për të ashtuquajturën “Blue Dot Fever”, fenomeni ku shumë vende të pashitura shfaqen si pika blu në hartat e biletave. Megjithatë, shitjet e dobëta nuk janë konfirmuar zyrtarisht si shkak i anulimit.

Tendenca globale e “etheve të vendeve bosh”

Europa që po mbyll dyert

Në javët e fundit, disa vende europiane kanë anuluar ose refuzuar koncertet e Kanye West për shkak të deklaratave të tij antisemite dhe glorifikimit të nazizmit. Në Mbretërinë e Bashkuar, autoritetet i refuzuan hyrjen artistit, duke sjellë edhe anulimin e festivalit “Wireless”, ku ai ishte planifikuar të ishte “headliner” për tri net radhazi.

Sipas “Reuters” dhe mediave britanike, vendimi u mor pasi sponsorë të mëdhenj u tërhoqën dhe qeveria britanike argumentoi se prania e tij “nuk ishte në interesin publik”. Edhe në Zvicër dhe Poloni, koncertet e planifikuara janë anuluar.

Klubi zviceran FC Basel refuzoi organizimin e eventit pas presionit publik dhe debatit politik mbi deklaratat e artistit.

Në Francë, koncerti në Marsejë u shty mes kritikave të forta politike dhe presionit publik. Shqipëria duket se po ndjek logjikën e kundërt, aty ku vende të Europës po distancohen, Tirana po e shndërron koncertin në një simbol të hapjes dhe ambicies për evente globale.

The post Basti i koncertit të Kanye West, a do të shiten të gjitha biletat, po infrastruktura dhe siguria?!   appeared first on Revista Monitor.

Përtej debatit që ka ndezur në rrjet dhe politikë, koncerti i Kanye West po trajtohet nga qeveria si një projekt me ndikim ekonomik dhe simbolik për Shqipërinë.

Nga pritshmëritë për dhjetëra mijë vizitorë, tek efekti në hoteleri, transport, turizëm dhe promovimin ndërkombëtar të vendit, autoritetet e shohin eventin si një mundësi për të testuar kapacitetin e Shqipërisë për mega-evente të këtij niveli.

Në intervistën për “Monitor”, ministri i Turizmit, i Kulturës dhe i Sportit, Blendi Gonxhja, flet për përfitimet ekonomike që parashikohen, kritikat për prioritetet publike, sfidat me informalitetin dhe ambicien për ta kthyer Shqipërinë në një destinacion të eventeve ndërkombëtare.

 Çfarë ndikimi ekonomik parashikohet të ketë koncerti i Kanye West për Tiranën dhe sa është përllogaritja e pritshme në të ardhura nga turizmi, hoteleria, transporti dhe shërbimet?

Një ndikim ekonomik direkt ka lidhje me xhiron e të gjithë konsumit, të gjithë produkteve dhe të gjithë shërbimeve që këta njerëz mendohet të vijnë në Shqipëri me rastin e këtij koncerti. Llogaritet që mund të jenë jo vetëm ata që janë me biletë, por dhe ata që do t’i shoqërojnë.

Mund të jenë familjarë, mund të jenë njerëz të cilët vijnë në grup.

Eksperienca jonë: 22.000 veta në stadium për finalen e Europa League, por ishin afërsisht 45.000 veta në Shqipëri, në kryeqytet, të cilët erdhën me rastin e asaj ngjarjeje. Pra, ishin mbi dyfishi.

Dhe kjo tregon që këto aktivitete sjellin dhe shumë të tjerë, përveç atyre që futen e kanë mundësinë të kenë një biletë.

Jo vetëm nga pikëpamja e xhiros së koncertit, por dhe nga pikëpamja e asaj që konsumohet nga subjektet shqiptare aty,  të cilat do të jenë të gjitha me kasa dhe që deklarojnë, pra, në kuptimin e një ekonomie të përgjithshme që ndikohet nga këto aktivitete, mendohet se mund të jetë 100 milionë euro deri në 120 milionë euro xhiro e përgjithshme që këto lloj aktivitetesh zakonisht sjellin. Është aktiviteti më i madh në historinë e Shqipërisë, në këto përmasa.

Dhe nga ana tjetër, ka një të ardhur të dytë shumë të rëndësishme, që është ajo indirekte: ajo e promovimit të imazhit, e reputacionit, të destinacionit dhe të besueshmërisë së brandit shqiptar sa u takon eventeve dhe organizimeve të këtij niveli.

Pra, një nivel elitar i performancës nga pikëpamja e këngëtarit, por edhe një nivel shumë i lartë i organizimit të eventit dhe i sigurisë. Të gjitha këto, në gjithë botën, përkthehen në një kartëvizitë të jashtëzakonshme për Shqipërinë, nga pikëpamja e imazhit ndërkombëtar.

Në shumë vende europiane, koncertet e artistëve të këtij niveli janë përdorur si instrument për të rritur turizmin urban. A synon Shqipëria të pozicionohet si destinacion për evente të mëdha ndërkombëtare?

Që të bësh një reklamë të tillë pozitive për Shqipërinë, për imazhin tonë në botë, do të duheshin miliona euro, të cilat ne nuk do t’i paguajmë sepse do t’i kemi të gjitha këto falas, nga aftësia që do të tregojmë me organizimin e këtij eventi.

Vetëm fakti që eventi është shpallur që do të jetë në Shqipëri, ka filluar të bëjë një promocion automatik për Shqipërinë, të cilin ne nuk e kemi paguar.

Pra, nga pikëpamja e të gjitha përfitimeve direkte dhe indirekte, e para që përmenda është ajo xhiroja e madhe ekonomike, qarkullimi i parasë, i cili në një pjesë të tij lë taksa dhe arkëton të ardhura për ekonominë shqiptare.

Nuk diskutohet një pjesë e tij, sepse për shembull ka bileta të cilat arkëtohen nga kompani që janë të huaja.

Ka bileta koncerti që natyrisht do të deklarohen nga kompania organizatore, që është promotor i huaj, në bashkëpunim me një promotor shqiptar. Jo të gjitha këto deklarohen në kuptimin fiskal në Shqipëri, por një pjesë e madhe e tyre do të lënë taksa në Shqipëri dhe do të taksohen në Shqipëri si shërbime.

Gjithë shërbimet e akomodimit, shërbimet e konsumimit, të transportit etj., do të taksohen në Shqipëri, pra këto sjellin taksa reale në ekonomi për buxhetin e shtetit.

Kjo dhe ai përfitimi ndërkombëtar i jashtëzakonshëm që është në “natyrë dhe jo në para”, që do të kishte një kosto të jashtëzakonshme nëse ne do ta bënim me para.

Të dyja bashkë këto bëjnë që ne të kemi përfitim konkret shumë të madh, për të cilin duhet të punojmë dhe t’i gjendemi këtij aktiviteti me të gjitha forcat që kemi, sepse është absolutisht e justifikueshme që nga ky përfitim ne të garantojmë mbarëvajtjen e aktivitetit.

Ka kritika që Tirana po investon më shumë tek eventet spektakolare se sa tek infrastruktura bazë urbane. Si i përgjigjeni këtij debati në rastin e këtij koncerti?

Gjërat ecin në paralel. Nga njëra anë duhet zhvillimi infrastrukturor dhe natyrisht zhvillimi i përgjithshëm ekonomik, i cili sjell një përshtypje dhe një standard më të lartë në kuptimin e vendit, të qytetarëve, të mirëqenies e të tjerë.

Nga ana tjetër, është një “win-win” në kuptimin që aktivitetet e këtij niveli, aktivitetet e mëdha, kalendari i pasur kulturor-artistik, jeta dhe gjallëria e skenës artistike-kulturore, investimi me evente dhe sjellja e tyre në Shqipëri duke edukuar gjithë publikun ndërkombëtar që ky është një destinacion i sigurt, mikpritës, shumë interesant dhe tërheqës bën që në një kohë edhe më të shkurtër, ne të kemi një mirëqenie edhe më të madhe të popullatës dhe të komunitetit.

Por ndërkohë, mund të kemi edhe një fizibilitet më të mirë të të gjitha investimeve që bëjmë nga pikëpamja e infrastrukturës, hotelerisë, akomodimit dhe industrisë turistike, sepse pa njerëz, kjo industri nuk funksionon.

Kështu që, nga njëra anë ne natyrisht garantojmë zhvillimin e infrastrukturës, ku bashkitë, njësitë administrative, shteti, qeveria qendrore, programet dhe fondet e ndryshme të investimeve bëjnë punën e tyre.

Nga ana tjetër, pa u shoqëruar kjo me një kalendar shumë të pasur dhe me interes shumë të lartë për këtë destinacion, nuk do të plotësohej sa duhet i gjithë kuadri.

Në këtë pikëpamje, këto të dyja janë në një simbiozë; janë të dyja anët e së njëjtës medalje, që është medalja e arit. Po t’i bëjmë të dyja mirë – dhe kuptohet që nuk mund të bëjmë vetëm të dytën pa bërë të parën, apo vetëm të parën pa bërë të dytën, atëherë çdo gjë është shumë mirë.

Në Shqipëri po investohet në çdo nivel. Nuk diskutohet që po investohet në infrastrukturë, ndryshe nuk do të ishte e mundur që ne të flisnim për numra të tillë dhe as nuk do të ndodhnin këto aktivitete.

Të kesh ambicie më të lartë dhe të synosh një objektiv gjithmonë e më të lartë, është tregues i një vendi që ka shanse të ngjitet lart në arenën e atyre vendeve që janë sot në krye jo vetëm në nivelin ekonomik, por edhe në nivelin e interesit të lartë kulturor-artistik, interesit për t’i vizituar dhe reputacionit që  kanë.

Sa mund të ndikojnë në ekonominë informale, qiratë ditore, shitjet ambulante të biletave në treg dhe a ka plan monitorimi?

Ne duhet të jemi të lumtur që në Tiranë, sfida jonë të jetë kjo, që të kemi sfida të tilla dhe të përballemi me to, ku natyrisht shumë institucione, organe, agjenci, inspektorate, trupa e forca të ndryshme do të testohen e do të provojnë veten. Natyrisht që ne kështu edhe mësojmë. Nuk diskutohet që Shqipëria po përforcohet nga të gjitha pikëpamjet.

Ne po formalizojmë ekonominë në shumë sektorë. Nuk diskutohet që edhe turizmi, siç ka qenë edhe fushata e ndërmarrë tashmë nga Ministria e Financave, Drejtoria e Tatimeve duke filluar nga 1 Qershori,  pra e digjitalizimit të pagesave dhe e digjitalizimit të të gjithë arkave të shërbimeve që lidhen me industrinë e turizmit.

Të gjitha këto janë pjesë e një strategjie që gradualisht ekonomia formalizohet, net-qëndrimet që deklarohen, faturimet dhe fiskalizimi shtrihet e përhapet edhe më tej në gjithë ekonominë, në gjithë shërbimet.

Kjo e gjitha gradualisht ka bërë që të kemi ato shifra që kemi sot  për të ardhurat që mbledhim, të cilat janë shumë më të larta brenda një viti dhe nuk janë në proporcion vetëm me numrat e vizitorëve që shtohen, por shumë më të larta sesa numrat, gjë që tregon se lufta ndaj informalitetit po jep rezultate.

Dhe nuk diskutohet që Shqipëria, o tani o kurrë, është më pranë mundësisë që këto potenciale, në kuptimin e të ardhurave që mund të jenë për ekonominë, t’i arkëtojë, t’i bëjë ato të shpërndarshme në të mira materiale për të gjithë komunitetin dhe t’i kthejë ato në të mira materiale: në vepra publike, në buxhet të shtetit, në buxhet të bashkive, në buxhet të subjekteve të bizneseve të cilat mund t’i deklarojnë, të cilat mund të punojnë, mund të rrisin ndërmarrjet e tyre, mund të rrisin shërbimet e tyre, mund të rrisin cilësinë e shërbimeve të tyre.

Të gjitha këto janë pjesë graduale e asaj që është Shqipëria 2030.

Për këtë, ne po punojmë në çdo aspekt të jemi, në një kohë kur kemi dhe një sfidë të fortë, – integrimi europian, ku ne në çdo sektor, në çdo prej kapitujve që pikërisht merren me konvergjencën ligjore, me konvergjencën administrative dhe me konvergjencën tonë sociale sa i takon Bashkimit Europian, ne të jemi të përgatitur që brenda vitit 2030, të hyjmë në Bashkimin Europian me të gjitha institucionet të ngritura dhe në gjendje që të garantojmë për qytetarët një shtet ligjor, një ekonomi tregu formale dhe sa më të avancuar, sa më ndjellëse për investitorët dhe për të gjithë njerëzit që kanë nismë dhe që duan të jetojnë dhe të punojnë në Shqipëri.

Sa kapacitet ka realisht Tirana për të përballuar një fluks të madh vizitorësh në një event të tillë, nga infrastruktura rrugore te hoteleria dhe siguria?

Nuk do të jetë vetëm Tirana. Fati i madh dhe një nga avantazhet është që jemi një vend me distanca të vogla. Kjo funksionon shumë mirë për evente të tilla. Tirana, Elbasani, Kavaja, Durrësi, Vora, Kamza, Shijaku,  të gjitha bashkitë me radhë, janë në një afërsi gati gjysmë ore me njëra-tjetrën dhe në raport me Tiranën.

Me infrastrukturën që po përmirësohet nga të gjitha krahët, ne sot me makinë për 15 minuta jemi në Elbasan.

Nga ana tjetër, edhe Unaza e Madhe e Tiranës ka bërë që kryeqyteti të jetë shumë herë më lehtë i përshkueshëm. E gjithë kjo, e kombinuar me Aeroportin e Rinasit, me Portin e Durrësit dhe me të gjithë korridoret që kryqëzohen në këtë territor  si Korridori VIII dhe Korridori Blu, bashkë me pikat kryesore kufitare, portuale dhe aeroportuale  bën që gjithë ky territor të funksionojë si një i vetëm, siç i themi ndryshe “Durana”.

Ky territor qendror, dhe jo vetëm Qarku i Tiranës, do të jetë shtëpia e gjithë këtyre njerëzve.

Madje, ne mendojmë se do të ketë njerëz që do të flenë pse jo edhe në Shkodër, në Vlorë apo në Berat, sepse mund të vijnë për një natë në koncert dhe pastaj dy-tre netët e tjera të organizojnë ditët e tyre.

Për këtë arsye, ofertat e agjencive po bëhen që ata të vizitojnë vendin edhe nga ana turistike e kulturore, duke bashkuar kështu  turizmin, koncertin dhe njohjen me vendin tonë.

Kështu që, nga kjo pikëpamje, ka shumë qytete që do ta përballojnë këtë fluks. Ky fluks nuk mund të përballohet vetëm nga Tirana. Si kundërshembull: po të bësh një garë në Red Bull Ring në Spielberg të Austrisë, asnjë nga ata 150.000 veta që shkojnë për Formula 1 nuk fle në Spielberg.

Të gjithë flenë një, dy apo tri orë larg pistës, ose vijnë nga aeroportet përreth. Pra, kudo në botë flihet edhe dy-tri orë larg, apo një orë larg. Ne kemi fatin që mund ta kesh hotelin vetëm gjysmë ore larg.

Lexoni edhe:

Basti i koncertit të Kanye West, a do të shiten të gjitha biletat, po infrastruktura?!  

The post Blendi Gonxhja: Koncerti mund të gjenerojë deri në 120 milionë euro qarkullim në ekonomi appeared first on Revista Monitor.

Koncerti i paralajmëruar i Kanye West në Tiranë nuk po shihet më vetëm si një event muzikor. Përmasat e projektit, çmimet e larta të biletave dhe infrastruktura që kërkon organizimi i një audience me dhjetëra mijë njerëz, e kanë kthyer atë në një test për tregun shqiptar të argëtimit dhe vetë kapacitetin e vendit për të përballuar evente masive ndërkombëtare.

Ndërsa debati publik është fokusuar te biletat që arrijnë deri në 330 euro dhe ritmi i shitjeve, organizatorët e shohin projektin si një provë për industrinë lokale të eventeve, por edhe për mënyrën si shqiptarët po ndryshojnë raportin me konsumin dhe eksperiencat.

Në një intervistë për “Monitor”, drejtuesi i “Redcloud”, Klodian Makashi, flet për rrezikun financiar të koncertit, skepticizmin që ekziston ende në tregjet europiane, mungesën e infrastrukturës në Shqipëri dhe arsyen pse ky koncert mund të shërbejë si pikë kthese për industrinë e eventeve në vend.

Një koncert si ai i Kanye West kërkon standarde shumë të larta teknike dhe logjistike. A e ka realisht Shqipëria infrastrukturën për ta përballuar një event të këtyre përmasave?

Koncerti i Kanye West ka përmasa shumë të mëdha, ndaj po diskutojmë se ka shumë çështje teknike dhe logjistike që lidhen me numrin e njerëzve që do të vijnë në Tiranë në ato ditë, para koncertit dhe gjatë tij.

Për të qenë të sinqertë, Shqipëria aktualisht nuk e ka infrastrukturën për të përballuar një event të këtyre përmasave, por kjo duhet parë edhe si një mundësi për të kuptuar çfarë infrastrukture i duhet vendit për të menaxhuar 60 mijë apo edhe 100 mijë njerëz që mund të vijnë në Tiranë dhe në Shqipëri.

Kjo përfshin akomodimin, transportin, aeroportin dhe të gjitha shërbimet e tjera që duhet të funksionojnë në koordinim me qeverinë, ministritë dhe institucionet përkatëse. Një pjesë tjetër shumë e rëndësishme është infrastruktura teknike e eventit, pra ku do të zhvillohet ngjarja. Në Shqipëri nuk kemi një vend që të ketë infrastrukturën e gatshme që të presë të tilla evente.

Ndaj do të duhet që të bëjmë këtë stadium për të pritur këtë masë njerëzish, që janë diku te 36 mijë ulur dhe 30 mijë më këmbë rreth skenës. Do të jetë gati patjetër sepse ka inxhinierë dhe grup pune që do të merren me këtë proces dhe kanë përvojë. Industria që do të angazhohet në këtë projekt do të duhet të punojë me standarde dhe certifikime ndërkombëtare.

Për stadiumin dhe strukturat që do të vijnë nga jashtë nuk mund të bëhen improvizime, çdo gjë duhet të ndërtohet sipas standardeve profesionale. Bëhet fjalë për një projekt shumë të madh, sepse është përgjegjësi shumë e madhe.

Ky është edhe një test i rëndësishëm për të treguar nëse Shqipëria është gati të organizojë evente të tilla. Ne kemi nisur të fitojmë përvojë me evente ndërkombëtare, si finalja e Conference League në Tiranë, por ky projekt do të shërbejë edhe si një shkollë praktike për kompanitë lokale, grupet e punës, furnitorët dhe gjithë industrinë e eventeve në vend.

Pse jo, kjo mund të jetë baza për të menduar seriozisht për krijimin e një infrastrukture të përhershme për evente masive, përmes bashkëpunimit mes qeverisë dhe sektorit privat. Aktualisht Shqipëria nuk ka një hapësirë me kapacitete të posaçme për koncerte kaq të mëdha.

Ka vende të mira për evente dhe ndeshje, si Air Albania, por jo infrastrukturën e nevojshme me përmasa të tilla.

Shpresojmë që ky të jetë hapi i parë drejt një diskutimi serioz për të krijuar diçka të përhershme në të ardhmen, siç ekziston edhe jashtë. Duke e parë nga pikëpamja e biznesit dhe e interesit, kjo ndihmon edhe ekonominë, sidomos nëse shtrihet gjatë gjithë vitit, jo vetëm në evente në verë.

Çmimet e biletave kanë hapur debatin për fuqinë blerëse në Shqipëri. A po krijohen evente për një elitë të vogël konsumi apo ekziston realisht një treg më i gjerë që i përballon?

Çmimet e biletave fillonin nga 100 euro. Tani bileta më e lirë është 120 euro, deri në 330 euro. Për një eveniment të tillë, për një koncert të këtyre përmasave që të justifikohet investimi që do të bëhet, çmimi i biletave do të jetë në këto shifra, sepse financiarisht nuk justifikohet ndryshe.

Për fat të keq, industria e muzikës në botë, jo vetëm në Shqipëri, ka kaluar në nivele shumë të larta financiare, sepse është një industri që ka treguar se funksionon kudo. Dhe ata që merren me këtë industri, që bëjnë ture, koncerte dhe tashmë edhe rezidenca që po bëhen, po shpenzojnë dhjetëra miliona euro për projekte ku kanë pa diskutim kthim financiar.

Mundet që çmimi të mos jetë për të gjitha shtresat e shoqërisë, por edhe eventet janë me mundësi financiare. Përjet dëshirës, është edhe mundësia. Jo çdo gjë që na rrethon financiarisht, kemi mundësi ta përballojmë.

Kështu është edhe ky koncert. Artisti është shumë i shtrenjtë, mund të them që është një ndër artistët më të paguar sot në botë. Edhe produksioni është i shtrenjtë.

Sa i madh është rreziku financiar pas një koncerti të tillë dhe çfarë ndodh nëse shitjet nuk arrijnë pritshmëritë?

Rreziku financiar është gjithnjë aty, ekziston. Paraprakisht në çdo sipërmarrje që dikush merr, e konsideron edhe riskun. Në rastin konkret, këto analiza janë bërë nga kompani që merren me këtë punë prej 30 vitesh, në rastin konkret nga investitori “StreetLife”.

E njohin tregun, nuk njohin Shqipërinë, nuk njohin rajonin dhe është hera e parë për ta.

Edhe për ne është hera e parë për të parë diçka të tillë nga pikëpamja financiare, si do të shkojë deri në fund. Është një rast studimor (case study) për t’u parë se si do të shkojë deri në fund. Ka optimizëm që do të shiten, patjetër, sepse ka interes jashtëzakonisht të madh, edhe nga vendi, edhe nga jashtë.

Dhe optimizmi është që të gjitha biletat do të shiten. Kuptohet që ka një numër biletash që duhen shitur patjetër, sepse ajo është pjesa që bën break-even-in, që besoj do të arrihet pa problem. Dhe gjysma e atij objektivi është arritur, ndërkohë që kemi ende dy muaj kohë për të shitur.

Kështu që nuk besoj se do të jemi në fazën apo situatën e pakëndshme ku do të gjenerohen humbje, sepse të gjithëve duhet të na interesojë që ky projekt të sjellë sa më shumë fitime, sepse do të jetë një histori suksesi shumë e mirë, e cila do të dalë edhe jashtë Shqipërisë dhe do të përmendet edhe nga grupet e interesit që merren me këtë punë në Europë.

Dhe normalisht, në momentin që Shqipëria tregon se është gati dhe mund ta përballojë nga ana e infrastrukturës, që shteti ndihmon dhe është mbështetës për gjithë kostot përkatëse. Nga ana financiare tregon që ka treg, pra që njerëzit shpenzojnë para për argëtim. Për mua duhet pa diskutim të shpenzojnë për argëtim, sepse është diçka që na mungon shumë si popull, duhet të ushqejmë shpirtin.

Është në interesin tonë të bëjmë maksimumin që të shiten të gjitha biletat. Në fund të dalim të gjithë të lumtur, edhe publiku që do të shohë koncertin live, por edhe ata që kanë bërë investimin, të marrin investimin e tyre mbrapsht. Në rast se nuk dalin biletat dhe ka humbje, humbja është diçka që e mbulojnë investitorët, pra e mbajnë ata.

Në këtë industri jemi mësuar të kemi situata të tilla, për fat të keq. Është industri me risk të lartë, sepse pavarësisht skenarëve apo analizave që mund të bësh paraprakisht, gjithmonë ka faktorë befasues që mund të dalin ndryshe nga çfarë është parashikuar në fillim.

Leverdia

Optimizmi është që të gjitha biletat do të shiten. Kompania partnere e shitjeve në Shqipëri bën të ditur se, ka një numër biletash që duhen shitur, e cila llogaritet 40 mijë. Sipas tyre, gjysma e atij objektivi është arritur, ndërkohë që ka ende dy muaj kohë për të shitur.

Nëse koncerti rezulton sukses, sepse deri tani nuk janë shitur gjysmat e biletave, a mendoni se mund të ndryshojë mënyrën si investohet në industrinë e eventeve dhe muzikës në Shqipëri?

Kjo është çështje këndvështrimesh. Nga pikëpamja ime, si dikush që merrem prej vitesh me këtë punë dhe që kam analizuar edhe raste në vende të tjera ku ky artist, por edhe artistë të tjerë, kanë shitur bileta, situata nuk duket aspak negative.

Ne në Shqipëri kemi shitur tashmë mbi 20 mijë bileta, ndoshta edhe 21 mijë sot, nuk e di me siguri. Kjo është vala e parë e njerëzve që blejnë biletat, pra fansat më të pasionuar, ata që reagojnë menjëherë. Pastaj vjen një fazë më normale e shitjeve, ku ritmi stabilizohet dhe njerëzit nuk ndihen më nën presionin se “do të mbeten pa bileta”. Në fund duhen shitur edhe rreth 6 mijë bileta të tjera.

Personalisht mendoj se mund të shitet edhe më shumë se kaq. Duke pasur parasysh që kanë mbetur ende dy muaj dhe është arritur afërsisht 30% e objektivit, kjo nuk është pak. Të shesësh në Shqipëri 20 mijë bileta në 3 ose 4 ditë, në këto nivele çmimesh, është një arritje e jashtëzakonshme. Nuk ka ndodhur më parë një gjë e tillë, pavarësisht artistit apo rastit.

Për të krijuar një lloj paraleleje, në Turqi, në Stamboll, që është një treg shumë herë më i madh se Shqipëria, në javën e parë janë shitur rreth 30 mijë bileta. Ndërsa në Shqipëri janë shitur 20 mijë. Në raport me madhësinë e tregjeve, diferenca nuk është edhe aq e madhe.

Nga analiza që është bërë për shitjen e biletave, Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut konsiderohen praktikisht si një treg i përbashkët. Pastaj vijnë vizitorët nga vende të tjera si Greqia, Italia, Gjermania, Serbia e kështu me radhë. Deri tani, Shqipëria dhe Kosova janë padyshim në vend të parë për numrin e biletave të shitura.

Çuditërisht, në vend të dytë është Greqia, me më shumë shitje sesa Maqedonia e Veriut. Pastaj vijnë Gjermania, Polonia dhe vende të tjera. Italia, për shembull, ka pasur më pak shitje se këto tregje.

Në fakt, tregjet europiane ende nuk janë aktivizuar plotësisht. Ka njëfarë skepticizmi për projektin, sepse artisti ka pasur anulime dhe probleme të tjera në të kaluarën, ndaj shumë njerëz po presin të shohin si do të ecë situata para se të blejnë biletën.

Duhet pasur parasysh që kanë mbetur ende dy muaj, ndaj është herët për të thënë nëse ka apo jo probleme reale.

Probleme nuk besoj se do të ketë, përveç rasteve të paparashikueshme, larg qoftë. Por ajo që është shumë e rëndësishme për ne, për vendin dhe për tregun, është të shohim si do të rezultojë ky projekt në fund.

Sepse nëse Shqipëria arrin të përballojë një projekt me këtë nivel kostoje dhe me një nga artistët më të paguar në botë për momentin, atëherë kjo do të thotë se tregu ynë po kalon një test shumë të rëndësishëm.

Dhe nëse kalon ky test, projektet e tjera do të jenë shumë më të lehta për t’u përballuar financiarisht.

A po lind në Shqipëri një kulturë e re konsumi, ku njerëzit shpenzojnë më shumë për eksperienca sesa për mallra tradicionale?

Shpresoj shumë që kjo kulturë e re konsumi në Shqipëri të lindë dhe të rritet sa më tepër. Jo sepse merremi ne me këtë punë, por sepse është diçka që realisht na mungon dhe lidhet drejtpërdrejt me kulturën tonë si shoqëri.

Më vjen keq që ende sot, për fat të keq, familjet dhe njerëzit në Shqipëri nuk po u japin rëndësinë e duhur përvojave. Dhe nuk e kam fjalën vetëm për koncertet, thjesht sepse punojmë në këtë fushë. E kam fjalën në përgjithësi për udhëtimet, festivalet, teatrin, koncertet, kurset, ndeshjet sportive, aktivitetet ku familjet kalojnë kohë bashkë dhe krijojnë kujtime.

Kemi jashtëzakonisht shumë mangësi në këtë aspekt dhe këto mungesa, për fat të keq, reflektohen edhe në mënyrën si jetojmë. Shpesh dukemi si një popull që zien kot, me shumë ngarkesë emocionale brenda vetes, sepse nuk kemi ku ta shkarkojmë.

Dhe kjo lidhet shumë edhe me mungesën e alternativave kulturore dhe sociale. Uroj që kjo kulturë e re konsumi të zhvillohet sa më shumë, që njerëzit të kuptojnë se ia vlen të shpenzosh para për eksperienca. Ndoshta është më mirë të kursesh pak te një palë këpucë, te një bluzë apo te një veshje më e shtrenjtë, sepse në fund ato janë thjesht mallra.

Konsumohen, vjetrohen dhe humbasin vlerën. Ndërsa eksperiencat, koha që kalon me veten, me familjen, me një mik apo me fëmijët, mbeten. Kanë një vlerë që nuk matet.

Të shkosh në një koncert, në një galeri, në teatër apo edhe në një ndeshje futbolli, janë gjëra që ne shpesh i kemi lënë pas dore, madje ndonjëherë edhe i kemi përbuzur me idenë se “ne shqiptarët nuk kemi nevojë për këto”. Tingëllon pak qesharake, por fatkeqësisht ka qenë një mendësi reale për shumë kohë.

Sa më shumë të kemi të tilla aktivitete, aq më mirë është për ne si shoqëri. Sepse mallrat kanë datë skadence.

Ndërsa përvojat dhe koha që kalon me njerëzit e tu, janë të pazëvendësueshme. Më kujtohet një reklamë e Mastercard-it që e shpjegonte shumë bukur këtë ide. Tregonte një baba me djalin duke shkuar në stadium për të parë një ndeshje futbolli. Reklama listonte çmimin e biletave, ushqimeve apo sendeve që kishin blerë atë ditë.

Por në fund thoshte se koha që babai kalonte me djalin ishte e paçmuar (priceless). Dhe unë uroj shumë që edhe te ne kjo mënyrë të menduari të rritet, sepse kemi vërtet nevojë për të si popull.

Lexoni edhe:

Basti i koncertit të Kanye West, a do të shiten të gjitha biletat, po infrastruktura?!  

The post “Ky koncert është një test për të parë nëse Shqipëria është gati” appeared first on Revista Monitor.

Qeveria shqiptare, përmes Ministrisë së Turizmit, të Kulturës dhe të Sporteve ka deklaruar zyrtarisht një efekt të pritshëm në ekonomi prej 120 milionë eurosh.

Por, sa realiste është kjo pritshmëri?! Një krahasim me koncertet e këngëtarëve më të mëdhenj globalë na ndihmon të bëjmë një vlerësim të ngjashëm edhe për Shqipërinë.

Turi i fundit i Taylor Swift, “The Eras Tour”, këngëtares më të madhe aktualisht në botë, me numrin më të lartë të dëgjimeve në Spotify, është zyrtarisht turi muzikor më fitimprurës në historinë e muzikës live.

Sipas Guinness World Records dhe Billboard, ai u bë turi i parë që kaloi kufirin e 2 miliardë dollarëve të ardhura nga biletat, me më shumë se 10 milionë spektatorë në 149 koncerte në pesë kontinente.

Efekti ekonomik total ishte shumë më i madh se biletat. Në SHBA, “U.S. Travel Association” vlerësoi se fansat shpenzonin mesatarisht rreth 1,300 dollarë për udhëtim (rreth 1100 euro), hotele, ushqim, veshje dhe shpenzime të tjera lokale. Vetëm në 20 qytetet e para amerikane, ndikimi u vlerësua në mbi 5 miliardë dollarë.

Në nivel qytetesh, ndikimi ishte i dukshëm. Sipas “California Center for Jobs & the Economy”, gjashtë koncertet e Taylor Swift në Los Anxhelos, që u ndoqën nga 420 mijë mbajtës biletash gjatë gjithë periudhës, me pak më shumë se 70 mijë pjesëmarrës në çdo shfaqje, u vlerësuan se shtuan rreth 320 milionë dollarë në PBB-në lokale dhe mbështetën rreth 3,300 vende pune.

Kjo do të thotë se ndikimi për koncert luhatet në 50-60 milionë dollarë, ose 45-50 milionë euro (shënim i “Monitor”).

Nëse kthehemi te Shqipëria, edhe me supozimin që të gjitha biletat do të shiten dhe çdo fans do të shpenzojë 1100 euro, efekti maksimal në ekonomi nuk i kalon 70 milionë euro. Kjo është një shifër e ekzagjeruar, pasi shumë pjesëmarrës mund të jenë vendas dhe çmimet si të hoteleve, të transportit dhe të ushqimeve janë më të lira se në SHBA.

Në SHBA, p.sh., një natë në hotel kushton nga 80-150 dollarë për dhomat ekonomike, në 180-350 dollarë/nata për hotelet mesatare dhe në qytete të mëdha, gjatë eventeve, si Nju Jork, Majami, Las Vegas apo Los Anxhelos: 400–800+ dollarë/nata. G

jatë turneut të Taylor Swift, shumë media amerikane raportuan se çmimet e hoteleve u rritën ndjeshëm. Në disa qytete, nata në hotel arrinte 500–1,000 dollarë pranë stadiumeve dhe Airbnb shpesh kalonte 1,500 dollarë për fundjavë koncerti.

Në Shqipëri, sipas një kërkimi në Booking, për datat 10-12 korrik, hoteli më i shtrenjtë është “Marriot” (5 yje), me rreth 240 euro/nata, “Rogner” (5 yje) me 150 euro, “Mak Albania” (5 yje), “Hotel Kotoni” (me 4 yje), 100 euro/nata, ndërsa për hotelet me 3 yje, çmimet luhaten në 50-70 euro/nata. (Deri më 21 maj, mund të rezervoje me lehtësi një hotel apo shtëpi me qira në kryeqytet).

Nëse llogarisim një shpenzim mesatar prej 60-70% të mesatares në SHBA, ose 660-770 euro/person, me supozimin që do të shiten të gjitha biletat, efekti në ekonominë shqiptare do të luhatej në 40-50 milionë euro.

Një tjetër interes i shtuar ka qenë nga reklamuesit, sipas të dhënave nga agjencitë, që e kanë parë si një mundësi të mirë për të reklamuar imazhin, apo produktin e tyre, që do të jetë një tjetër burim gjenerimi të ardhurash.

Duke pasur parasysh tregun e reklamave në vend, që qarkullon rreth 60-70 milionë euro në vit dhe reklamuesi më i madh nuk shpenzon më shumë se 4-5 milionë euro në vit, shifrat nuk pritet të jenë të jashtëzakonshme.

Burime nga tregu thanë se sponsorizimi arrin maksimumi 250 mijë euro, që konsiderohet shumë i lartë nga kompanitë vendase, përveç faktit që ka një hezitim për shkak të imazhit kontrovers të Kanye West.

Gjithsesi për Shqipërinë, një event i këtij niveli mbetet një nga rastet e rralla kur industria e argëtimit kthehet në konsum masiv ekonomik në shkallë qyteti.

Lexoni edhe:

Basti i koncertit të Kanye West, a do të shiten të gjitha biletat, po infrastruktura?!  

The post Efekti në ekonomi, 120 milionë euro, shumë i fryrë; maksimumi rreth 50 – 70 milionë euro appeared first on Revista Monitor.

Koncerte të përmasave të tilla me audiencë të pritshme mbi 50 mijë persona organizohen në qytete të mëdha, që kanë si kërkesën, fuqinë blerëse ashtu dhe infrastrukturën.

Deri tani, koncerti i pritshëm i Kanye West më 11 korrik, i promovuar nga organizatorët si një event me interes të jashtëzakonshëm nuk po shoqërohet nga tregues ekonomikë që zakonisht reflektojnë një kërkesë të tillë. Shenja e parë vjen nga sektori i fluturimeve.

Në teori, shpallja e koncertit dhe shitja e biletave do të duhej të sillnin një efekt të matshëm në rezervimet e biletave të avionëve drejt Tiranës.

Një pjesë e vizitorëve nga rajoni mund të zgjedhin transportin tokësor ose detar, por trafiku ajror pritej të ishte ndër përfituesit kryesorë të eventit. Me koncertin që është në më pak se dy muaj, turistët përveç prerjes së biletave të shfaqjes, duhet të kishin rezervuar edhe udhëtimin.

“Monitor” kontaktoi me “Wizz Air”, kompaninë low-cost që ka pjesën më të madhe të tregut vendas të fluturimeve, me rreth 60%, për të kuptuar nëse ishte vërejtur ndonjë rritje e pazakontë e kërkesës. “Në këtë pikë mund të konfirmojmë se nuk shohim ndonjë lidhje mes datës së koncertit dhe një kërkese më të lartë për bileta”, deklaroi kompania.

Një tjetër tregues që normalisht do të reflektonte rritje të fortë të interesit është tregu i akomodimit. Të dhënat aktuale nga Booking.com tregojnë një situatë relativisht të zakonshme për kulmin e sezonit turistik. Një kërkim për periudhën 10–12 korrik nxjerr ende 1,648 hotele dhe apartamente të disponueshme.

Vetëm për natën e 11 korrikut, me largim më 12 korrik, rezultojnë 1,456 listime aktive, me çmime që nisin nga 10–15 euro për dy persona dhe arrijnë deri në nivele shumë më të larta për vila apo struktura me kapacitete të mëdha.

Pamja ka një kontrast të ndjeshëm me precedentë apo ngjarje të ngjashme. Në maj 2022, kur u zhvillua finalja e UEFA Europa Conference League Final 2022, në stadiumin “Air Albania”, mes AS Roma dhe Feyenoord, tregu i akomodimit reagoi menjëherë.

Edhe pse ndeshja luhej më 25 maj, rezervimet për netët 24–25 maj arritën në çmime nga 600 deri në afro 10 mijë euro për njësi. Ky ishte një efekt i algoritmit që tregonte kërkesën e lartë, sepse më pas çmimet u stabilizuan.

Në atë kohë, tifozët e të dyja skuadrave kishin nga 4 mijë bileta secila, ndërsa rreth 8 mijë vende të tjera u shpërndanë për publikun vendas dhe të huaj.

Në këtë kontekst, pritshmëritë për koncertin e Kanye West që sipas organizatorëve mund të mbledhë deri në 60 mijë persona në Tiranë do të duhej të kishin ndikim shumë më të dukshëm dhe më të hershëm në tregun e fluturimeve dhe të akomodimit. Deri tani, treguesit nuk po e mbështesin këtë narrativë, me përjashtim të rajonit.

Interes nga rajoni

Zak Topuzi, nga Shoqata Shqiptare e Hotelierëve, shprehet se është vënë re një rritje e interesimit dhe rezervimeve për datat mes 9-12 korrik që lidhet edhe me datën e koncertit. Kryesisht, sipas tij, rezervimet vijnë nga vendet e rajonit si Kosova, Maqedonia e Veriut, Greqia apo Mali i Zi.

“Ka një rritje të rezervimeve nga vendet e rajonit dhe kjo bie në sy për ato data. Mendoj se në ato ditë të korrikut, Tirana do të jetë plotësisht e rezervuar”, tha z. Topuzi.

Lexoni edhe:

Basti i koncertit të Kanye West, a do të shiten të gjitha biletat, po infrastruktura?!  

The post A do të tërheqë koncerti turistë; Efekti, që po mungon në fluturime, interes nga rajoni appeared first on Revista Monitor.

Të gjithë e dinë se ekonomia e Bashkimit Europian rëndohet nga barra e rregulloreve. Por ndoshta nuk e keni vënë re se tashmë këtë e pranojnë edhe vetë europianët. Ata janë aq të shqetësuar, sa vrulli për të zgjidhur problemin është më i madh se në çdo moment tjetër të një brezi.

Më 28 prill, BE-ja prezantoi plane për ta bërë procesin e hartimit të rregullave më të thjeshtë dhe më të qëndrueshëm. Ajo paraqiti një afat për realizimin e kësaj dhe për heqjen e barrierave tregtare brenda bllokut.

Pyetja trilionëshe është nëse, pas shumë nismave të dështuara, Europa mund t’i kthejë më në fund qëllimet e mira në përparim.

Europa duhet të rritet nëse dëshiron të paguajë borxhet, të kujdeset për grupin në rritje të qytetarëve të moshuar dhe të mbrohet pa ndihmën e Amerikës.

Megjithatë, ekonomia e saj mbetet shumë pas asaj të Xha Semit (personifikimi simbolik i Shteteve të Bashkuara të Amerikës). Në tremujorin e parë, prodhimi ekonomik shënoi rritje të papërfillshme dhe tani lufta me Iranin ka rritur çmimet e energjisë.

Beteja për rritjen po zhvillohet në dy fronte. I pari është në Bruksel, ku përballen dy strategji shumë të ndryshme. Disa burokratë europianë mendojnë se BE-ja duhet të orientohet drejt subvencioneve, proteksionizmit dhe kapitalizmit shtetëror në stilin kinez.

Të tjerë parapëlqejnë rrugën liberale të tregjeve më të hapura, më konkurruese dhe më të integruara.

Vitet e fundit, mendimi ekonomik i BE-së ka marrë një nuancë më franceze: disi më dyshues ndaj tregjeve konkurruese dhe tregtisë së lirë, dhe më favorizues ndaj dirigjizmit ekonomik (një term ekonomik francez që përshkruan një model ku shteti luan rol të fortë drejtues në ekonomi, përmes ndërhyrjeve, planifikimit, subvencioneve dhe kontrollit mbi sektorë strategjikë).

Megjithatë, inkurajues është fakti se disa qëndrime më liberale po rezistojnë.

Ndryshimet e propozuara në rregullat e rrepta të BE-së për bashkimet e kompanive dikur dukeshin se do të zbusnin përkushtimin tradicional të bllokut ndaj mirëqenies së konsumatorit, në mënyrë që të krijoheshin “kampionë europianë”.

Tani duket se rregullat do të pësojnë vetëm ndryshime të vogla, jo një rishikim të plotë. Përkushtimi i Europës ndaj konkurrencës mbijeton.

Megjithatë, një gjë është të shmangësh kthimin pas. Po përparimi? Krahas nismës për derregulim, që përfshin dhjetë projektligje “omnibus” për të ulur kostot administrative të kompanive, tregtia vazhdon të liberalizohet.

Më 1 maj, një marrëveshje mes BE-së dhe Mercosur-it, anëtarët e plotë të të cilit janë Argjentina, Brazili, Paraguai dhe Uruguai, hyri përkohësisht në fuqi.

Marrëveshje të reja janë arritur gjithashtu me Indinë, Indonezinë dhe Australinë, ndërsa marrëveshje me Malajzinë dhe Filipinet janë në prag.

Ndryshe nga marrëveshjet tregtare shpesh sipërfaqësore dhe të brishta të Presidentit Donald Trump, këto janë të thella dhe rezultat i viteve të punës.

Beteja e dytë zhvillohet në nivel kombëtar dhe do të jetë më e vështirë për t’u fituar. Një pjesë e madhe e fuqisë për hartimin e rregullave qëndron te qeveritë kombëtare, të cilat pëlqejnë të fajësojnë Brukselin për burokracinë e tyre. Ato shpesh zgjedhin të mbrojnë kompanitë vendase, veçanërisht nga konkurrenca e huaj në sektorin e shërbimeve.

Gjithashtu, Ato gjithashtu ua shtojnë barrën rregullave të BE-së kur i transpozojnë në ligjet kombëtare.

Politikanët janë vazhdimisht nën presionin e proteksionistëve që kundërshtojnë gjithçka, nga lidhja e rrjeteve të energjisë elektrike deri te lejimi i kompanive të regjistruara në një vend për të operuar në një tjetër.

Reformat në nivel kombëtar ecin ngadalë. Çdo qeveri është një nga 27. Shumë pak prej tyre ndajnë ndjenjën e re të urgjencës së Brukselit.

Shumë prej tyre ngurrojnë të përballen me grupet e fuqishme të interesit, duke shpresuar të përfitojnë nga reformat që bëjnë vendet e tjera, pa paguar vetë koston politike.

Ndryshimet e fundit, si ato në shërbimin postar të Danimarkës apo në sistemin e pensioneve në Holandë, kanë ndodhur kryesisht në vende më miqësore ndaj tregut. Ndërsa vende të mbërthyera nga rregulla të shumta, si Italia dhe Gjermania, kanë bërë shumë pak.

Rritja ekonomike e Europës kërkon që qeveritë kombëtare t’i bashkohen përpjekjes liberalizuese. Kjo do të thotë gjithashtu zbatimi i shumë rekomandimeve të tjera të paraqitura në raportet e hartuara nga Enrico Letta dhe Mario Draghi, dy ish-kryeministra italianë.

Startup-et europiane kanë nevojë për më shumë kapital, që mund të sigurohet duke financuar në mënyrë të mjaftueshme skemat e pensioneve dhe duke vazhduar integrimin e tregjeve të kapitalit përtej kufijve.

Kontinenti duhet të tërheqë më shumë nga punëtorët më të talentuar të botës, me skema vizash në nivel blloku dhe njohjen e kualifikimeve të huaja.

Po ashtu, ka nevojë për energji më të lirë, gjë që kërkon investime në rrjet dhe projektim të kujdesshëm të tregjeve, ndërsa më shumë energji e rinovueshme hyn në sistem.

Asgjë nga këto nuk do të jetë e lehtë. BE-ja ka një pafundësi rregulloresh kundërproduktive. Përpjekjet për t’i hequr ato shpesh dështojnë, pasi shpesh forcat reaksionare si në të majtë, ashtu edhe në të djathtë, i mbrojnë ato.

Por Europa mbetet një ekonomi gjigante, me 450 milionë banorë dhe me gati një të pestën e prodhimit botëror.

A do të mjaftojnë këtë herë përmasat e kësaj mundësie dhe pasojat e rënda të dështimit për ta shtyrë Europën të veprojë ndryshe? Më shumë se kurrë, europianët duhet të thjeshtojnë rregullat dhe të ulin barrën rregullatore.

Burimi: The Economist

The post Europa po çliron biznesin. Por jo mjaftueshëm appeared first on Revista Monitor.

Disa nga rastet më të përfolura:

Zayn Malik anuloi të gjitha datat e turneut në SHBA dhe disa koncerte në Britani pas një shtrimi në spital për shkak të një sëmundjeje të paspecifikuar.

LeAnn Rimes shtyu disa koncerte të turneut “30 Years of Blue” për shkak të një “sëmundjeje të rëndë”, që më vonë rezultoi të ishte COVID-19 dhe laringit.

Dolly Parton anuloi koncertin rezidencial në Las Vegas për shkak të problemeve shëndetësore dhe trajtimeve mjekësore.

Colter Wall anuloi pjesën e mbetur të turneut dhe njoftoi një pauzë të pacaktuar nga muzika live duke deklaruar se po përballet me probleme të shëndetit mendor.

Meghan Trainor anuloi turneun “Get in Girl Tour”, zyrtarisht për të balancuar jetën familjare dhe projektet e reja muzikore, megjithëse mediat amerikane spekuluan edhe për shitje të dobëta biletash.

Post Malone shtyu nisjen e turneut të tij për të përfunduar albumin e ri, ndërsa mediat e industrisë përmendën edhe kërkesë më të dobët nga publiku.

The Pussycat Dolls anuluan shumicën e datave të turneut të rikthimit në Amerikën e Veriut. Media amerikane e lidhi këtë me fenomenin e quajtur “Blue Dot Fever”, pra numrin e lartë të biletave të pashitura në Ticketmaster.

Morrissey anuloi disa koncerte gjatë muajve të fundit për shkak të problemeve shëndetësore dhe reagimeve ndaj medikamenteve.

Scorpions anuluan turneun në Indi për shkak të problemeve shëndetësore të anëtarëve të grupit.

HAUSER njoftoi anulimin e të gjitha koncerteve të planifikuara për vitin 2026 për shkak të një problemi shëndetësor që kërkon trajtim të menjëhershëm.

Sipas The Times, fenomeni i “Blue Dot Fever” (vende bosh në stadium) lidhet me pikat blu që tregojnë biletat e pashitura në faqen e platformës së njohur Ticketmaster. Në thelb, kjo do të thotë se nuk ka mjaftueshëm blerës për biletat e këtyre koncerteve, duke i bërë turnetë e artistëve financiarisht të paqëndrueshme.

Edhe artistët shumë të suksesshëm shpesh humbasin para gjatë turneve dhe duhet të gjejnë mënyra për të financuar shfaqjet përtej të ardhurave të drejtpërdrejta nga shitja e biletave.

“The Times” ka vënë në dukje se në natën e parë të turneut të Post Malone, faqja tregonte “pika blu në të gjithë sektorët e sallës”.

Fansat pretenduan se shumë bileta në turneun e Meghan Trainor kishin mbetur të pashitura përpara se ajo ta anulonte, ndërsa edhe “vendimi i dhimbshëm” i Pussycat Dolls është lidhur me shitjet më të ulëta.

Edhe çmimet e biletave janë një problem. Sipas “Fortune”, çmimi mesatar i biletave në SHBA, ku shumë artistë kanë anuluar më së shumti koncerte, është rritur ndjeshëm gjatë vitit të fundit, nga 115 dollarë (84 paund) vitin e kaluar në 144 dollarë (106 paund) në vitin 2026. Në vitin 2020, ai ishte 82 dollarë (60 paund).

E njëjta prirje vlen edhe në këtë anë të Atlantikut: të dhënat tregojnë se mes viteve 1996 dhe 2025, çmimi mesatar i biletave të koncerteve në Mbretërinë e Bashkuar u rrit me 521%.

Njerëzit thjesht mund të mos jenë të gatshëm ose në gjendje të paguajnë. Dhe nëse mendoni se çmimet e fryra të biletave mund ta kompensojnë këtë mungesë, platforma e të dhënave muzikore AndR pretendon se: “Nga një biletë prej 100 dollarësh [73 paund], artisti përfiton mesatarisht vetëm 8.16 dollarë [6 paund], më pak sesa tarifat që paguhen për shitjen e biletës”.

Për më tepër, rritja e çmimeve të karburanteve pas konfliktit me Iranin do të thotë se turnetë, të cilët varen nga avionët, trenat dhe automjetet për të transportuar artistët nga një vend në tjetrin, po përballen me tkurrje të mëtejshme të fitimeve, që edhe më parë ishin minimale.

Në SHBA, muzikantët po konkurrojnë për të ardhurat e konsumatorëve përballë eventeve të mëdha si Kupa e Botës FIFA 2026, biletat e së cilës janë cilësuar si “zhvatëse”.

Edhe Kanye West anulon koncertin në Indi

Kanye West ka anuluar koncertin e tij të parë në Indi, që ishte planifikuar të mbahej më 23 maj në Nju Delhi, vetëm pak ditë para zhvillimit të eventit.

Sipas “The Economic Times”, organizatorët thanë se vendimi u mor pas direktivave të sigurisë nga autoritetet, ndërsa njoftuan se të gjithë blerësit e biletave do të rimbursohen. Edhe “Times of India” raportoi se anulimi lidhej me shqetësimet e sigurisë të ngritura nga qeveria indiane.

Në deklaratën e organizatorëve thuhej se siguria e fansave, artistit dhe publikut mbetej përparësi, sidomos në kushtet e situatës së tensionuar në kryeqytet.

“India Today” shkroi se ky ishte anulimi ose shtyrja e dytë e koncertit të Ye në Indi. Shfaqja ishte planifikuar fillimisht për më herët gjatë vitit, por ishte zhvendosur për shkak të tensioneve gjeopolitike dhe rajonale.

Sipas mediave indiane, koncerti konsiderohej një nga eventet muzikore më të shumëpritura të vitit, ndërsa fansave u është premtuar rimbursim i plotë i biletave. Organizatorët kanë lënë të hapur mundësinë e shtyrjes së koncertit për në muajin tetor.

Sipas Moneycontrol, biletat për koncertin e Kanye West në Nju Delhi kushtonin nga 7,500 rupi indiane deri në 30,000 rupi (rreth 80 deri në 320 euro), pa përfshirë taksat.

Përveç arsyeve zyrtare të sigurisë, në rrjetet sociale pati edhe diskutime se koncerti mund të mos kishte shitur mjaftueshëm bileta. Kjo lidhet me debatin më të gjerë për të ashtuquajturën “Blue Dot Fever”, fenomeni ku shumë vende të pashitura shfaqen si pika blu në hartat e biletave. Megjithatë, shitjet e dobëta nuk janë konfirmuar zyrtarisht si shkak i anulimit.

Anulimi në Indi vjen në një periudhë kur reperi amerikan, i njohur tashmë si Ye, po përballet me vështirësi edhe në vende të tjera. Koncerte apo festivale të lidhura me të janë anuluar ose vënë në diskutim në Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Poloni dhe Zvicër, mes polemikave për deklaratat e tij dhe çështjeve të sigurisë, sipas “El Pais”.

The post Tendenca globale e “etheve të vendeve bosh” appeared first on Revista Monitor.

Sa lehtë mundet që një person keqdashës, pa njohuri shkencore dhe me motive hakmarrjeje, të krijojë dhe përhapë një patogjen (mikroorganizëm ose agjent biologjik që shkakton sëmundje) të rrezikshëm? Pragu po ulet vazhdimisht.

Përparimet në sekuencimin gjenetik kanë bërë që “recetat” për agjentët biologjikë të jenë gjerësisht të disponueshme; mjetet e modifikimit gjenetik si CRISPR mund teorikisht të shndërrojnë mikroorganizma të padëmshëm në diçka vdekjeprurëse; ndërsa pajisjet dhe mjetet e nevojshme për të ndërtuar dhe për të kultivuar proteina e viruse të rrezikshme mund të blihen online për disa qindra dollarë.

Tani në këtë fushë kanë hyrë edhe modelet e mëdha gjuhësore (LLM = sisteme të Inteligjencës Artificiale të trajnuara me sasi shumë të mëdha tekstesh dhe informacioni).

Të trajnuara me një sasi të madhe njohurish shkencore, përfshirë informacione të specializuara mbi viruset dhe bakteret, këto modele mund të kthejnë përdorues pa përvojë në “ekspertë” brenda një kohe shumë të shkurtër. Kjo shqetëson specialistët e biosigurisë, të cilët muajt e fundit janë bërë më alarmantë.

Vitin e kaluar, OpenAI, Anthropic dhe Google forcuan masat parandaluese të sigurisë. Kompanitë nuk mund ta përjashtonin më mundësinë që modelet e tyre të ndihmonin njerëz me njohuri të kufizuara shkencore që duan të zhvillojnë armë biologjike, megjithëse Anthropic tha se “qëllimi ynë nuk është të krijojmë alarm”.

Është e natyrshme të shtrohet pyetja nëse bota po afrohet drejt një epoke të frikshme të bioterrorizmit të ndihmuar nga IA-ja dhe, nëse po, çfarë duhet bërë për ta parandaluar.

Një bioterrorist potencial që kërkon të sigurojë një patogjen të përshtatshëm me siguri do të mund të merrte informacione të dobishme nga një model i Inteligjencës Artificiale.

Në dhjetor 2025, Instituti Britanik i Sigurisë së IA-së raportoi se modelet kryesore mund të gjeneronin në mënyrë të besueshme protokolle shkencore për sintetizimin e viruseve dhe baktereve nga fragmente gjenetike.

Po atë muaj, dy shkencëtarë të RAND Corporation, një institut amerikan kërkimor, treguan se modelet e disponueshme në treg mund të jepnin ndihmë në fazën më të vështirë të bashkimit të fragmenteve të ARN-së së poliovirusit.

Por lëshimi i një agjenti vdekjeprurës “nuk është aq i thjeshtë sa të futësh një molekulë ADN-je apo ARN-je në qeliza dhe të presësh që ajo të prodhojë një virus”, thotë Michael Imperiale, profesor emeritus i Mikrobiologjisë dhe Imunologjisë në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Miçiganit.

Një pjesë e vështirësisë qëndron te kalimi nga teoria në praktikë. Kur një eksperiment i ndërlikuar virologjik dështon, të kuptosh çfarë shkoi keq dhe si ta korrigjosh në provën tjetër është një aftësi thelbësore, që nuk mësohet vetëm nga librat.

Edhe në këtë pikë, LLM-të po ndihmojnë. Merrni testin “Virology Capabilities Test”, një vlerësim i përdorur gjerësisht dhe i zhvilluar nga SecureBio, një organizatë jofitimprurëse me bazë në Kembrixh të Massachusetts-it. Testi përbëhet nga 322 pyetje të ndërlikuara për zgjidhjen e problemeve, që matin aftësitë eksperimentale të përdoruesit.

Kur SecureBio u kërkoi vitin e kaluar rreth 36 ekspertëve kryesorë të zgjidhnin pjesë të testit, rezultati mesatar i tyre ishte vetëm 22%. Për krahasim, fillestarët në biologji që e bënë testin me ndihmën e modeleve të mëdha gjuhësore arritën 28%, sipas një studimi të publikuar në shkurt nga divizioni kërkimor i kompanisë amerikane Scale AI.

Modelet që e kryen testin pa ndihmën e njeriut shënuan rezultate edhe më të larta, nga 55% në 61% për modelet më të fundit, afërsisht në të njëjtin nivel me ekipet e virologëve më të mirë.

Rezultate të tilla kanë ndikuar në vendimet e fundit të zhvilluesve të modeleve për të vendosur më shumë masa sigurie. Por një studim i publikuar në shkurt nga Active Site, një tjetër organizatë jofitimprurëse në Kembrixh, sugjeron se modelet kanë ende rrugë për të bërë si asistentë laboratori në botën reale.

Studimi i tyre ishte prova e parë e kontrolluar dhe e rastësishme për të testuar rritjen e aftësive që këto mjete mund t’i japin një fillestari, fenomen i njohur si “uplift”, në një laborator biologjik praktik.

Kur 153 pjesëmarrës me përvojë minimale në biologji morën detyra që lidhen me prodhimin e një virusi, modelet e IA-së nuk dhanë ndonjë rritje domethënëse të aftësive. Vetëm katër nga pjesëmarrësit e ndihmuar nga LLM-të përfunduan detyrat kryesore, një më pak sesa grupi i kontrollit që mund të përdorte vetëm internetin.

Sipas Joe Torres, një prej autorëve të studimit, LLM-të shpesh “prodhonin me shpejtësi përgjigje që dukeshin bindëse, por ishin të gabuara”, duke sabotuar përpjekjet e përdoruesve të tyre.

Ata që mbështeteshin më shumë te chatbot-et nuk patën rezultate më të mira se ata që i përdorën më pak. Pjesëmarrësit në të dy grupet thanë se burimi më i dobishëm për ta ishte YouTube.

Ngritje dhe rënie

Këto rezultate nxjerrin në pah paradoksin themelor të “uplift”. Nëse një përdorues ka nevojë për ndihmën e modelit, ai nuk do ta dijë kur modeli po jep këshilla të gabuara, thotë Sonia Ben Ouagrham-Gormley, profesore në Universitetin George Mason, e cila ka studiuar historitë e programeve të armëve biologjike gjatë Luftës së Ftohtë. Dhe aty ku ka “uplift”, mund të ketë edhe pengesa.

Anthropic ka zbuluar se Mythos dhe Opus ndihmojnë ekspertët me nivel doktorature të punojnë shumë më shpejt dhe të prodhojnë protokolle më të mira për eksperimente komplekse virologjike sesa ata që përdorin vetëm internetin.

Megjithatë, të gjitha protokollet përmbanin gabime kritike që do të çonin në dështim në një eksperiment real.

Për më tepër, vlerësuesit e rrezikut biologjik të Anthropic zbuluan se modelet e kompanisë shfaqnin prirje servile, kishin halucinacione rregullisht dhe ishin tepër të sigurt për ato që i quanin “ide të pamundura”.

Kur ekspertët njerëzorë propozonin një ide të pazbatueshme, modeli shpesh e zgjeronte atë në mënyrë inkurajuese, në vend që të sugjeronte alternativa të tjera. Në një test, ekspertëve të biologjisë iu kërkua të hartonin “një plan të detajuar për një agjent biologjik katastrofik” duke përdorur Mythos.

Edhe skemat më të mira kishin mangësi, sipas vlerësuesve njerëzorë. Një vlerësues vuri në dukje se Mythos sugjeronte hapa “që në fakt do të garantonin dështimin”.

Kjo mund të japë njëfarë sigurie për momentin. Por fakti që edhe disa fillestarë në studimin e Active Site arritën të sintetizonin një virus nuk duhet nënvlerësuar, thotë Luca Righetti, një tjetër autor i studimit, i cili e kreu punën në grupin e sigurisë së IA-së METR.

Dhe përparimi teknik vazhdon. Mjetet e reja të projektimit biologjik funksionojnë si LLM që gjenerojnë sekuenca nukleotidesh në vend të fjalëve; aktorët keqdashës mund t’i përdorin ato për t’i bërë patogjenët ekzistues më të rrezikshëm.

Sipas një studimi të financuar nga Departamenti Amerikan i Luftës, këto mjete projektimi, të cilat kanë një gamë përdorimesh legjitime, mund një ditë të modifikojnë sekuencat gjenomike në mënyra që i bëjnë patogjenët më virulentë, më të transmetueshëm dhe më rezistentë ndaj kundërmasave.

Ndërkohë, studiuesit do të duhet të gjejnë mënyra më të mira për të vlerësuar rreziqet. Kjo fushë ende nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të kuptuar, për shembull, nëse IA-ja ndihmon më shumë ekspertët me përvojë në biologji apo fillestarët.

Cassidy Nelson, drejtoreshë e politikave të biosigurisë në Qendrën për Rezistencë Afatgjatë në Londër, është një nga shumë studiuesit veçanërisht të shqetësuar për rrezikun që paraqesin individët me njëfarë ekspertize.

Nga ana e saj, ekipi vlerësues i Active Site është veçanërisht i interesuar për efektin e mundshëm “uplift” te “përdoruesit e fuqishëm të IA-së”, që dinë të nxjerrin maksimumin nga modelet, thotë Dr. Torres.

Eksperimentet e bëra publike ende nuk kanë treguar nëse IA-ja mund të ndihmojë në krijimin e viruseve apo baktereve të vërteta patogjene, të cilat mund të kenë nevojë të trajtohen ndryshe nga agjentët e padëmshëm si ai i bashkuar nga pjesëmarrësit në studimin e Active Site.

Po ashtu, asnjë studim nuk ka vlerësuar nëse IA-ja mund të ndihmojë në ruajtjen e kushteve të nevojshme për të prodhuar një agjent biologjik për një kohë të mjaftueshme që ai të shndërrohet në armë në shkallë të gjerë.

Plotësimi i këtyre boshllëqeve në njohuri ka të ngjarë të kërkojë përfshirjen e qeverive, si dhe koordinim delikat ndërkombëtar. Për shembull, zhvillimi i komponentëve të një arme biologjike për të demonstruar “uplift” ndoshta do të shkelte Konventën për Armët Biologjike.

Vitin e kaluar, një ekip i Microsoft, gjiganti teknologjik, projektoi 76 mijë sekuenca të modifikuara ADN-je për patogjenë të rrezikshëm, për të treguar se si këto mund t’u shmangeshin proceseve të kontrollit të kompanive që ofrojnë shërbime postare të sintezës së nukleotideve.

Por ata nuk sintetizuan asnjërën prej tyre për të verifikuar nëse ishin funksionale. Duke vepruar kështu, ata u paralajmëruan se, mund të “interpretohej si veprim i zhvillimit të armëve biologjike”.

Për shkak të këtyre sfidave, zhvilluesit mund të kenë nevojë të ngadalësojnë ritmin me të cilin publikojnë modele të reja. Për shembull, gjatë gjashtë muajve që iu deshën Active Site për të publikuar rezultatet e provës së saj mbi “uplift”, u shfaqën katër modele të reja të avancuara me aftësi biologjike të përmirësuara.

Dr. Torres vëren se këto modele duket se kanë më pak gjasa të krijojnë sekuenca që duken të besueshme, por janë të gabuara, krahasuar me modelet që ekipi i tij testoi në studimin fillestar. Kjo mund të rrisë aftësinë e tyre për të ndihmuar përdoruesit. Deri në publikimin e rezultateve të provës pasuese, të planifikuar për më vonë këtë vit, aftësitë e modeleve ka të ngjarë të jenë përmirësuar edhe më tej.

Ka precedent për një kujdes të tillë. Muajin e kaluar, Anthropic njoftoi se po kufizonte aksesin në Mythos, modelin e saj kryesor në botë për sigurinë kibernetike, derisa të sqaroheshin rreziqet që ai paraqet.

Nëse zhvilluesit zbulojnë se një model ka një rritje të ndjeshme të aftësive biologjike të rrezikshme, do të ishte po aq e arsyeshme që ai të mbahej i izoluar, derisa të kuptohet se sa mund t’i ndihmojë përdoruesit. Kur rreziqet janë kaq të mëdha, pak durim mund të bëjë shumë ndryshim.

Burimi: The Economist

The post Si IA-ja mund të lehtësojë bioterrorizmin appeared first on Revista Monitor.

Nga Peter Sear Ph.D.

Kur verbohen nga autoriteti i tyre, shumë liderë paguajnë “taksën e arrogancës”

Shpesh e ngatërrojmë dominimin me lidershipin. Priremi t’i shohim njerëzit që kontrollojnë ambientin dhe imponojnë vullnetin e tyre si “më të mirët” në atë që bëjnë. Por, sipas autorit, i cili punon si psikolog në fushën e performancës elitare, ekziston një fenomen që përsëritet vazhdimisht: pushteti mund të funksionojë si një anestetik neurologjik. Ai mpin pikërisht aftësitë empatike që janë thelbësore për sukses afatgjatë. (Empatia është aftësia për të kuptuar dhe ndier emocionet, mendimet apo gjendjen e një personi tjetër, duke u vendosur në këndvështrimin e tij).

Kur një lider verbohet nga autoriteti i tij, ai nuk bëhet thjesht “i vështirë” në komunikim. Ai kthehet në një rrezik strategjik për organizatën.

Në atë moment fillon të paguajë atë që autori e quan “taksa e arrogancës”. Vendimet merren në një vakum psikologjik, të shkëputura nga perspektivat e ekipit dhe motivet e kundërshtarëve, dhe kjo ka një kosto të lartë.

Shkenca pas “verbërisë empatike”

Studimet neurologjike sugjerojnë se pushteti mund të ndryshojë realisht mënyrën se si truri përpunon sinjalet sociale.

Sipas kërkimeve, njerëzit në pozicione me autoritet të lartë shfaqin aktivitet më të ulët të “pasqyrimit” në korteksin paraballor të trurit. Kjo do të thotë se verbëria empatike nuk është vetëm një zgjedhje personale, por edhe një efekt neurologjik i pushtetit.

Mungesa e empatisë nuk është thjesht mungesë “mirësie”. Ajo është një dështim i inteligjencës njerëzore.

Një lider që nuk arrin të empatizojë nuk arrin më as të perceptojë. Ai humbet aftësinë për të kuptuar sinjalet delikate të pakënaqësisë te një anëtar bordi apo ndryshimin e strategjisë te një konkurrent.

Në vend që të drejtojë një organizatë reale, ai fillon të menaxhojë një projeksion të egos së vet.

Dhe shembujt për këtë nuk mungojnë.

Brishtësia e “heroit”

Nga perspektiva e psikologjisë Jungiane, ky është një dështim i integrimit personal.

Një lider i verbuar nga pushteti identifikohet tepër me arketipin e “Heroit”. Ai mohon “hijen” e vet, pjesën e psikikës që pranon gabimet, dyshimet dhe nevojën për lidhje njerëzore.

Ndërsa një lider i integruar është elastik sepse mund të pranojë gabimet dhe të ndryshojë drejtim, lideri i verbuar nga pushteti është i brishtë.

Për shkak se e konsideron vizionin e vet si të pagabueshëm, çdo mendim ndryshe shihet si kërcënim që duhet shtypur, jo si sinjal që duhet analizuar.

Kështu bien perandoritë.

Lideri krijon një “dhomë jehone”, ku e vërteta heshtet shumë përpara se të arrijë në majë

Shembuj të dështimit

Historia e kolapsit të korporatave rrallëherë është histori matematikash të këqija. Më shpesh është histori izolimi psikologjik.

Rasti i Nokia-s

Lidershipit të Nokia-s nuk i mungonte inteligjenca, por kishte një “shkëputje empatike”.

Ata krijuan një kulturë ku menaxherët e mesëm ndiheshin të pasigurt për të raportuar të vërtetën mbi rritjen e tregut të smartphone-ve.

Liderët nuk kishin empatinë e nevojshme për të ruajtur sigurinë psikologjike brenda kompanisë.

Ishte si të drejtoje një avion me instrumente të dëmtuara.

Kriza financiare e vitit 2008

Shumë nga figurat në qendër të krizës kishin hyrë në atë që autori e quan “cikli i arrogancës”.

Identifikimi i tyre me imazhin e “zotërve të universit” i verboi përballë realitetit njerëzor të rreziqeve që po merrnin.

Ata humbën aftësinë për të kuptuar ndikimin sistemik të vendimeve të tyre, derisa kolapsi u bë i pashmangshëm.

Empatia strategjike si mjet mbijetese

Nëse nuk arrin të “lexosh” kundërshtarin, nuk mund të parashikosh lëvizjen e tij të ardhshme.

Në librin Empathic Leadership: Lessons from Elite Sport, autori argumenton se liderët më të mirë, ata që arrijnë të ruajnë suksesin në kohë, e trajtojnë empatinë si një mjet inteligjence.

Empatia është një nga mënyrat më natyrale për të mbledhur informacion. Në fakt, duhet një përpjekje e madhe për ta “fikur”.

Empatia strategjike i lejon liderit të kuptojë “fërkimet psikologjike” gjatë negociatave apo “lodhjen kulturore” brenda ekipit shumë kohë përpara se këto probleme të shfaqen në bilancet financiare.

Ajo funksionon si sistemi më i hershëm paralajmërues.

Duke qëndruar emocionalisht të lidhur me njerëzit dhe organizatën, liderët empatikë shmangin “taksën e arrogancës” dhe ruajnë një pamje të qartë e të pashformuar të realitetit konkurrues.

Përtej dominimit

A janë liderët e verbuar nga pushteti vërtet në formën e tyre më të mirë?

Sipas provave, ata janë në fakt më të cenueshmit.

Lidershipi i vërtetë kërkon guximin për të mbetur njerëzor dhe emocionalisht i lidhur, edhe kur efektet dehëse të pushtetit përpiqen ta vënë psikikën në gjumë.

Liderët më efektivë nuk janë domosdoshmërisht më të zhurmshmit. Janë ata që kanë disiplinën për të mbajtur “sensorët empatikë” gjithmonë aktivë, duke siguruar që strategjia e tyre të mbetet e lidhur me realitetin.

The post Pse mungesa e empatisë është dështimi më i madh i lidershipit appeared first on Revista Monitor.

Bordi i Transparencës njoftoi se  në datë 29 Maj 2026, në mbledhjen e radhës vendosi:

Çmimi i shitjes me pakicë i nënproduktit gazoil i standardit SSH EN 590 të jetë jo më shumë se 185 lekë/litri, ndërsa i shitjes me shumicë jo më shumë se 173 lekë/litër.

Çmimi i shitjes me pakicë i nënproduktit benzinë e standardit SSH EN të jetë jo më shumë se 173 lekë/litri, ndërsa i shitjes me shumicë jo më shumë se 161 lekë/litër.

Çmimet e caktuara nga Bordi do të hynë në fuqi sot datë 29 ora 13.00 dhe do të jenë të vlefshme deri në mbledhjen e ardhshme të bordit ku do të pasqyrohen ndryshimet e çmimeve të shitjes.

Tërheqim vëmendjen e çdo operatori të shitjes me shumicë dhe pakicë të nënprodukteve të naftës mbi detyrimin e zbatimit të këtij vendimi.

Në rast të shkeljeve të konstatuara nga operatorë të ndryshëm do të vendoset pezullimi i aktivitetit.

Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit sëbashku me Ministrinë e Financave dhe Ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjisë janë angazhuar të mbrojnë interesat e konsumatorëve shqiptarë dhe ruajtjes së parimeve të konkurrencës së ndershme në treg.

SQARIM: Referuar Aktit Normativ nr. 1, Datë 3.4.2026 “Për një shtesë në ligjin nr. 61/2012, “Për akcizat në Republikën e Shqipërisë,” të ndryshuar, ku është parashikuar, se në rast se çmimi i shitjes me pakicë, për gazoili është më i lartë se 220 lek/litri, apo për benzinën është më i lartë se 200 lek/litri, zbatohet niveli 80% i akcizës. Bazuar në zbatimin e metodologjisë për llogaritjen e çmimeve tavan te shitjes me pakice, çmimet janë nën kufirin e Aktit Normativ nr. 1, datë 3.4.2026, dhe për rrjedhojë niveli i akcizës do të zbatohet i plotë, 100%.

Gazoili për peshkim – çmimi i shitjes së gazoilit për peshkim, referuar Ligjit 9975, datë 28.07.2008 “Për taksat Kombëtare”, ne nenin Neni 9 “Përjashtimet nga pagimi i taksave kombëtare”, pika 6 parashikohet: …“Përjashtohen nga pagimi i taksës së qarkullimit dhe taksës së karbonit anijet e peshkimit.  Gjithashtu referuar nenit 10, pika 3 germa “d” te Ligjit 61/2012 “Për akcizat në RSH” parashikohet përjashtimi nga detyrimet e akcizes i karburantit për anijet e peshkimit, në sasitë, kushtet dhe kriteret e përcaktuara në VKM. Referuar metodologjise së përcaktuar në aktin normativ, çmimi i shitjes së gazolit për peshkim rezulton 90 lekë.

The post Nafta ulet edhe me 2 lekë për litêr appeared first on Revista Monitor.