Dobrze zbudowana rezerwa daje czas na spokojną reakcję. Pozwala uniknąć nerwowego zadłużania się, sprzedaży rzeczy pod presją i podejmowania pochopnych decyzji finansowych. Poniżej znajdziesz prosty sposób na obliczenie własnej poduszki, przykłady kwot oraz wskazówki, gdzie trzymać pieniądze na czarną godzinę.

Poduszka finansowa – co to jest?

Poduszka finansowa to odłożona rezerwa pieniędzy przeznaczona na sytuacje awaryjne. Nie jest to fundusz na wakacje, remont planowany od kilku miesięcy ani kapitał na inwestycje. Jej główne zadanie polega na tym, aby w razie problemów pokryć podstawowe koszty życia bez natychmiastowego zadłużania się.

Najprościej można powiedzieć, że poduszka finansowa działa jak prywatny system bezpieczeństwa. Jeśli nagle spadają dochody albo pojawia się pilny wydatek, masz środki, które pozwalają normalnie funkcjonować przez pewien czas. Dzięki temu nie musisz podejmować decyzji pod presją jednego dnia.

Warto też odróżnić poduszkę finansową od zwykłych oszczędności. Oszczędności mogą mieć różne cele: zakup sprzętu, wakacje, wkład własny, prezent czy remont. Poduszka ma być używana tylko wtedy, gdy pojawia się realna potrzeba ochrony budżetu.

Po co mieć poduszkę finansową?

Poduszka finansowa pomaga przede wszystkim wtedy, gdy życie nie idzie zgodnie z planem. Może przydać się przy utracie pracy, dłuższej chorobie, nagłej naprawie auta, awarii sprzętu domowego, wzroście raty kredytu albo chwilowym spadku dochodów w firmie.

Brak rezerwy często sprawia, że nawet średni wydatek staje się dużym problemem. Osoba bez oszczędności może być zmuszona do korzystania z pożyczki, karty kredytowej albo innych form szybkiego finansowania. Przy niektórych produktach finansowych można spotkać się także z rozwiązaniami takimi jak czek GIRO, dlatego tym bardziej warto rozumieć, że własna rezerwa daje większą niezależność.

Poduszka finansowa nie rozwiązuje każdego problemu, ale zmniejsza stres. Daje kilka tygodni lub miesięcy na znalezienie nowej pracy, uporządkowanie zobowiązań, negocjacje z bankiem albo spokojne zaplanowanie kolejnych kroków.

Poduszka finansowa a codzienny spokój

Największą zaletą poduszki nie jest sama kwota na koncie, ale poczucie kontroli. Osoba, która ma rezerwę, może podejmować decyzje rozsądniej. Nie musi zgadzać się na pierwszą ofertę pracy tylko dlatego, że za kilka dni kończą się pieniądze na rachunki.

To ważne również w rodzinach. Jeśli domowy budżet zależy od jednej pensji, nawet krótka przerwa w dochodach może być trudna. Poduszka finansowa daje wtedy przestrzeń do działania bez paniki.

Ile powinna wynosić poduszka finansowa?

Nie istnieje jedna kwota dobra dla wszystkich. Poduszkę finansową liczy się od miesięcznych kosztów życia, a nie od wysokości pensji. To ważne, bo dwie osoby zarabiające tyle samo mogą mieć zupełnie inne wydatki, kredyty i obowiązki rodzinne.

Najczęściej przyjmuje się, że minimalna poduszka powinna pokrywać 3 miesiące podstawowych kosztów. Bezpieczniejszym poziomem jest 6 miesięcy, a osoby z większym ryzykiem finansowym mogą celować w 9 lub 12 miesięcy.

Tabela pokazuje, że poduszka finansowa nie musi być abstrakcyjną kwotą. Wystarczy znać swoje miesięczne koszty i pomnożyć je przez liczbę miesięcy, na które chcesz się zabezpieczyć.

Poduszka na 3 miesiące – absolutne minimum

Poduszka na 3 miesiące to dobry pierwszy cel. Sprawdzi się szczególnie u osób, które mają stabilne zatrudnienie, niskie koszty życia, brak dużych kredytów i możliwość szybkiego znalezienia nowej pracy.

Nie oznacza to jednak, że taka kwota zawsze wystarczy. To raczej poziom startowy, który chroni przed najpilniejszymi problemami i pozwala uniknąć działania w panice.

Poduszka na 6 miesięcy – bezpieczniejszy standard

Sześciomiesięczna poduszka finansowa daje znacznie większy komfort. Jest dobrym celem dla par, rodzin, osób z kredytem hipotecznym, rodziców oraz wszystkich, którzy mają stałe zobowiązania.

Taki poziom zabezpieczenia pozwala spokojniej przejść przez utratę pracy, czasowe problemy zdrowotne albo spadek dochodów. Nie jest łatwy do zbudowania w kilka tygodni, ale można dojść do niego stopniowo.

Poduszka na 9-12 miesięcy – dla większej stabilności

Większa poduszka finansowa jest szczególnie ważna dla przedsiębiorców, freelancerów i osób pracujących w branżach, w których dochody są nieregularne. Przyda się także rodzinom, w których tylko jedna osoba zarabia lub które mają wysokie stałe koszty.

W przypadku prowadzenia działalności warto rozdzielić prywatną rezerwę od pieniędzy firmowych. Inaczej traktuje się środki na życie, inaczej kapitał na rozwój, inwestycje czy zewnętrzne formy finansowania, takie jak venture capital.

Jak obliczyć własną poduszkę finansową?

Najpierw trzeba policzyć podstawowe miesięczne koszty. Chodzi o wydatki, których nie da się łatwo uniknąć: mieszkanie, jedzenie, rachunki, transport, raty kredytów, leki, ubezpieczenia, opłaty za dzieci i inne stałe zobowiązania.

Wzór jest prosty:

miesięczne koszty życia x liczba miesięcy zabezpieczenia = docelowa poduszka finansowa

Jeśli Twoje miesięczne koszty wynoszą 4000 zł, to poduszka na 3 miesiące wyniesie 12 000 zł. Przy 6 miesiącach będzie to 24 000 zł, a przy 12 miesiącach 48 000 zł. Nie trzeba odkładać całej kwoty od razu. Ważne, aby znać cel i konsekwentnie się do niego zbliżać.

W praktyce warto policzyć dwa warianty budżetu. Pierwszy to normalne miesięczne wydatki. Drugi to budżet awaryjny, czyli kwota potrzebna do życia po ograniczeniu rzeczy zbędnych. Dzięki temu łatwiej ustalić realistyczną kwotę zabezpieczenia.

Jak zacząć budować poduszkę finansową od zera?

Budowanie poduszki najlepiej zacząć od małego celu. Dla wielu osób myśl o odłożeniu 20 000 lub 30 000 zł jest zniechęcająca, ale pierwsze 1000, 2000 albo 3000 zł jest znacznie bardziej osiągalne. Taki fundusz awaryjny może pokryć mniejszą naprawę, wizytę u specjalisty albo pilny zakup.

Najważniejsza jest regularność. Lepiej odkładać 200 zł miesięcznie przez dłuższy czas niż planować bardzo wysokie kwoty i rezygnować po dwóch miesiącach. Dobrym rozwiązaniem jest automatyczny przelew ustawiony zaraz po wypłacie. Wtedy oszczędzanie nie zależy wyłącznie od silnej woli.

Możesz zacząć od prostych kroków:

• policz miesięczne koszty życia,
• ustal pierwszy mały cel, na przykład 3000 zł,
• załóż osobne konto na rezerwę,
• ustaw stały przelew po wypłacie,
• zwiększaj kwotę, gdy rosną dochody lub spadają wydatki.

Nie warto czekać na idealny moment. Poduszkę finansową można budować nawet przy niewielkich dochodach, choć wtedy proces trwa dłużej. Kluczowe jest to, aby pieniądze były odkładane regularnie i nie mieszały się z budżetem na codzienne zakupy.

Ile odkładać miesięcznie?

Kwota zależy od dochodów i kosztów życia. Dla jednej osoby realne będzie 100 zł miesięcznie, dla innej 500 zł albo 1500 zł. Nie ma sensu ustalać planu, który wygląda dobrze tylko na papierze, ale powoduje ciągłe frustracje.

Dobrym punktem wyjścia może być 5-10 procent dochodu. Jeśli to za dużo, można zacząć od mniejszej kwoty i zwiększyć ją po spłacie zobowiązania, zmianie pracy albo ograniczeniu zbędnych kosztów.

Gdzie trzymać poduszkę finansową?

Poduszka finansowa powinna być bezpieczna, łatwo dostępna i oddzielona od pieniędzy na bieżące wydatki. Jej celem nie jest maksymalny zysk, ale ochrona w sytuacji awaryjnej. Dlatego nie warto trzymać całej rezerwy w ryzykownych aktywach, które mogą stracić na wartości dokładnie wtedy, gdy pieniędzy będziesz potrzebować.

Najczęściej sprawdza się konto oszczędnościowe, rachunek pomocniczy albo lokata, którą można szybko zerwać. Część osób trzyma niewielką kwotę w gotówce, aby mieć dostęp do pieniędzy także wtedy, gdy pojawi się problem techniczny z bankiem lub kartą.

Konto oszczędnościowe

Konto oszczędnościowe jest wygodne, bo pozwala oddzielić rezerwę od codziennych pieniędzy, a jednocześnie daje do niej względnie szybki dostęp. To dobre miejsce na większą część poduszki, zwłaszcza jeśli środki nie są zamrożone na długi czas.

Lokata

Lokata może być dobrym uzupełnieniem, jeśli jej warunki pozwalają szybko odzyskać pieniądze. Nie powinna jednak blokować całej poduszki w taki sposób, że dostęp do środków w nagłej sytuacji będzie utrudniony.

Gotówka

Niewielka kwota w gotówce może być praktyczna, ale trzymanie całej poduszki w domu nie jest najlepszym rozwiązaniem. Pieniądze są wtedy narażone na kradzież, zniszczenie i utratę wartości przez inflację.

Czego nie robić z poduszką finansową?

Najczęstszy błąd polega na tym, że poduszka finansowa zaczyna pełnić kilka funkcji naraz. Ma być jednocześnie oszczędnością na wakacje, wkładem do inwestycji, pieniędzmi na remont i rezerwą awaryjną. W takiej sytuacji trudno zachować jej prawdziwy cel.

Nie warto też trzymać poduszki na tym samym koncie, z którego płaci się za zakupy. Jeśli pieniądze są zbyt łatwo dostępne, łatwiej wykorzystać je na rzeczy, które nie są konieczne.

Najważniejsze błędy to:

• inwestowanie całej poduszki w ryzykowne aktywa,
• używanie rezerwy na zachcianki,
• brak osobnego konta lub wydzielonego miejsca na środki,
• ustalenie zbyt ambitnego celu i szybka rezygnacja,
• brak odbudowy poduszki po wykorzystaniu części pieniędzy.

Poduszka finansowa jest blisko związana z pojęciem wypłacalności w codziennym życiu. W firmach podobne znaczenie ma płynność finansowa, czyli zdolność do regulowania zobowiązań na czas. W domowym budżecie chodzi o podobną zasadę: mieć środki, zanim problem zmusi do pożyczania pieniędzy.

Kiedy można użyć poduszki finansowej?

Poduszki finansowej można użyć wtedy, gdy pojawia się wydatek konieczny lub spadają dochody. Dobrym przykładem jest naprawa samochodu potrzebnego do pracy, zakup leków, pilna wizyta lekarska, utrata zatrudnienia albo awaria sprzętu, bez którego trudno normalnie funkcjonować.

Nie jest to jednak fundusz na promocje, spontaniczne wyjazdy czy zakupy poprawiające humor. Jeśli rezerwa będzie regularnie wykorzystywana na cele niezwiązane z bezpieczeństwem, szybko przestanie pełnić swoją funkcję.

Po użyciu części pieniędzy trzeba zaplanować odbudowę poduszki. Można przez kilka miesięcy odkładać więcej, ograniczyć wydatki dodatkowe albo przeznaczyć na ten cel premię, zwrot podatku czy dodatkowy dochód. Ważne, aby nie traktować naruszonej rezerwy jako nowej normy.

Poduszka finansowa a długi

Jeśli masz długi, budowanie poduszki finansowej może wydawać się trudne. Mimo to warto mieć przynajmniej mały fundusz awaryjny. Bez niego każdy nieplanowany wydatek może prowadzić do kolejnego zadłużenia.

Przy drogich zobowiązaniach, takich jak chwilówki czy wysoko oprocentowane karty kredytowe, rozsądne może być połączenie dwóch działań: odkładania niewielkiej rezerwy i intensywnej spłaty najdroższych długów. Najpierw warto zbudować podstawową kwotę bezpieczeństwa, a potem kierować większe środki na redukcję zadłużenia.

W przypadku kredytu hipotecznego lub innych dużych zobowiązań poduszka jest szczególnie ważna. Stałe raty nie znikają tylko dlatego, że chwilowo spadają dochody. Rezerwa daje czas na rozmowę z bankiem, zmianę pracy lub reorganizację budżetu.

Najważniejsze zasady na koniec

Poduszka finansowa nie musi powstać od razu. Najważniejsze jest to, aby zacząć, nawet od małych kwot. Pierwszy cel może być niewielki, ale powinien być konkretny i łatwy do zmierzenia.

Najbardziej praktyczne podejście polega na liczeniu poduszki od kosztów życia. Dla jednych wystarczającym początkiem będą 3 miesiące wydatków, dla innych rozsądniejszym celem będzie 6 albo 12 miesięcy. Im większa odpowiedzialność finansowa, nieregularne dochody i stałe zobowiązania, tym większa powinna być rezerwa.

Dobrze zaplanowana poduszka finansowa daje spokój, ale wymaga dyscypliny. Trzeba trzymać ją osobno, nie wydawać na przypadkowe cele i regularnie odbudowywać po wykorzystaniu. Dzięki temu staje się realnym zabezpieczeniem, a nie tylko kolejną nazwą dla zwykłych oszczędności.

Karta kredytowa pozwala na dokonywanie płatności nawet wtedy, gdy nie mamy nic na koncie. Wobec tego jest to bardzo wygodny instrument finansowy, na który decyduje się coraz więcej osób. Niektórzy decydują się na użycie karty kredytowej jedynie w nagłych sytuacjach, a inni korzystają z niej stale, budując tym samym pozytywną historię kredytową. Dobrze jest wiedzieć, jakie są wady korzystania z karty kredytowej, a jakie zalety.

Czym jest karta kredytowa?

Wiele osób myli kartę kredytową z kartą debetową, która wydawana jest do każdego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, jednak w rzeczywistości są to dwa różne instrumenty finansowe. Karta debetowa pozwala na korzystanie z gotówki do wysokości posiadanych środków, a kredytowa – w ramach obowiązującego limitu przyznanego przez bank. Limit ten zależny jest od posiadanej historii kredytowej i wewnętrznej oceny banku. Jeśli chcemy zdecydować się na kartę kredytową konkretnego banku, nie musimy mieć w nim konta. Warto zaznaczyć, że nie jest to rozwiązanie dla osób rozrzutnych, które szybko tracą kontrolę nad ilością wydawanych środków. Warto mieć na uwadze to, że jest to kredyt i jego niespłacenie będzie wiązało się z przykrymi konsekwencjami i koniecznością zwrotu zdecydowanie wyższych kwot, ponieważ narosną od nich odsetki i kary.

Karta kredytowa – zalety

Zalety kart kredytowych dla każdego mogą być różne. Najczęściej wspomina się o wygodzie i braku konieczności posiadania gotówki. Dla wielu osób odliczanie drobnych jest uciążliwe, a ich przechowywanie sprawia kłopot. Jeśli masz kartę kredytową, wystarczy, że przyłożysz ją do terminala i gotowe – transakcja wykonana. Kartą kredytową możesz zapłacić nie tylko stacjonarnie, ale również w większości sklepów online, które przyjmują płatności tego typu. Nie będziesz miał problemu również z płatnościami w serwisach streamingowych. Wiele osób uważa, że czują się oni bezpieczniej, decydując się na korzystanie z karty kredytowej zamiast gotówki. Takie karty są ubezpieczone, więc nawet jeśli ktoś ją ukradnie i wykorzysta, bank weźmie odpowiedzialność na siebie, a Ty nie poniesiesz żadnych wydatków i nie będziesz musiał nic spłacać. Dlatego przed podpisaniem umowy warto dopytać o ubezpieczenie i jego warunki. Dobrym pomysłem jest również zapoznanie się z pojęciem cashback. Dzięki niemu mamy możliwość wypłaty gotówki przy okazji płatności za zakupy. To wygodne rozwiązanie, które pozwala na pominięcie prowizji od wypłaty.

Karta kredytowa – wady

Oczywiście karty kredytowe również mają wady. Pierwszą z nich jest wysoki koszt prowizji za wypłatę gotówki. Jeśli okaże się, że w wybranym sklepie nie będzie możliwości płatności kartą, będziesz zmuszony do zrezygnowania z transakcji lub poniesiesz koszt prowizji od 3 aż do 6 procent kwoty. Warto zaznaczyć, że samo korzystanie z karty kredytowej jest darmowe, jednak tylko w teorii. W praktyce jesteś zmuszony do wykonywania transakcji na określoną kwotę w każdym miesiącu. Dopiero aktywne korzystanie z karty zapewni Ci brak dodatkowych opłat. W związku z tym nie jest to propozycja dla osób, które chcą nieco zaoszczędzić i starają się ograniczać wydatki. Osobom korzystającym z kart kredytowych może być zdecydowanie trudniej zarządzać finansami i w rzeczywistości będą wydawać więcej, niż naprawdę potrzebują. Warto również wspomnieć o odsetkach, które rosną, gdy saldo spada poniżej określonego limitu. Wtedy musisz liczyć się z dodatkowymi kosztami, które potrafią być naprawdę wysokie. Dlatego warto dokładnie przestrzegać warunków, a korzystanie z karty będzie przyjemnością.

Czy warto zdecydować się na kartę kredytową?

Karta kredytowa może okazać się wygodnym rozwiązaniem. Jednak decydując się na jej wyrobienie, musisz rozważyć wszystkie za i przeciw. Na pewno nie jest to najlepsze rozwiązanie dla osób, które są rozrzutne i żyją ponad stan, ponieważ taka karta może okazać się później sporym problemem. Z tego rozwiązania powinny skorzystać osoby, które nie wydają więcej, niż potrzebują i rozsądnie dysponują środkami. Oczywiście przy wyborze karty kredytowej warto dokładnie przeanalizować warunki i sprawdzić, z jakimi opłatami wiąże się korzystanie z niej i ile trzeba zapłacić za wypłatę gotówki. W ten sposób uda nam się wybrać kartę, która zaoferuje nam dokładnie to, czego potrzebujemy.

Źródła:

• https://klastermorski.com.pl/zalety-i-wady-kart-kredytowych/#:~:text=Jednak%2C%20jak%20się%20mawia%2C%20wszystko%20ma%20wady%20i,odpowiedzialnego%20korzystania%20z%20karty%20jest%20to%20bardzo%20wygodne
• https://confronter.pl/pl/blog/kredyty-pozyczki/wady-i-zalety-posiadania-karty-kredytowej
• https://www.bankier.pl/wiadomosc/Plusy-i-minusy-karty-kredytowej-1486731.html

Opracowano na zlecenie partnera Santander Consumer Bank

Wypłata środków z użyciem czeku GIRO to usługa, którą oferuje obecnie wiele firm pożyczkowych. Rozwiązanie to polecana jest wówczas, gdy nie ma możliwości przekazania klientowi pieniędzy w formie tradycyjnej. Czek GIRO pozwala na wypłatę gotówki w dowolnym oddziale Poczty Polskiej lub Banku Pocztowego. Pożyczka gotówkowa w takiej formie nie jest udzielana przelewem, dlatego jej odbiór wymaga złożenia osobistej wizyty przez klient. Aby otrzymać pieniądze w stacjonarnej placówce pocztowej, trzeba okazać czek GIRO oraz dowód osobisty. Dokument tożsamości jest też wymagany na etapie składania wniosku, który można wypełnić przez internet.

Zastosowanie pożyczek na czek GIRO

Obecnie bardzo wielu Polaków ma problemy ze spłatą zobowiązań, co wiąże się z wszczęciem postępowania komorniczego oraz nierzadko zajęciem rachunku bankowego. Takie osoby nie mogą zaciągać kolejnych pożyczek z przelewem na konto, ponieważ organ egzekucyjny natychmiast zajmie je na poczet spłaty wcześniejszych zadłużeń. Rozwiązaniem w takiej sytuacji jest właśnie czek GIRO. Pieniądze w ramach takiej pożyczki są wypłacane jako gotówka, której kwota nie trafia na konto zajęte przez komornika. Czek GIRO polecany jest też osobom, które po prostu nie prowadzą rachunku bankowego – np. seniorów. Warto jedna pamiętać, że nie każda pożyczka tego typu jest dostępna dla zadłużonych. Pożyczkodawcy weryfikują klientów w KRD, BIK i innych bazach, dlatego mają prawo odmowy udzielenia finansowania.

Przyznanie pożyczki na czek GIRO

Pożyczka przyznawana na czek GIRO jest produktem finansowym, który oferują jedynie firmy pożyczkowe. Takiej formy finansowania nie udzielają więc instytucje bankowe. Obecnie możliwość pożyczki z wypłatą w placówce Poczty Polskiej jest dostępna u wielu pożyczkodawców, którzy oferują przystępne warunki spłaty całego zobowiązania i stawiają swoim klientom niewygórowane wymagania. Usługa ta nie wymaga też spełniania skomplikowanych formalności. Pożyczki na czek GIRO (więcej informacji znajdziesz na: https://www.zadluzenia.com/pozyczki-na-czek-giro/) zazwyczaj klasyfikowane są jako pożyczki na raty. Czas ich spłaty może zatem wynieść od 1 miesiąca do nawet 72 miesięcy, czyli okres 6 lat. Sam proces przekazywania gotówki do oddziału Poczty Polskiej przebiega bardzo szybko. Pieniądze mogą być gotowe do wydania przez klienta już w ciągu kilkunastu minut od uzyskania pozytywnej decyzji pożyczkowej, dzięki czemu wystarczy jedynie udać się do najbliższej placówki i odebrać przyznane środki. Jedynym ograniczeniem są wówczas godziny otwarcia punktów pocztowych.

Odbiór pieniędzy na poczcie

Pożyczka na czek GIRO z odbiorem na poczcie jest rozwiązaniem mniej powszechnym, niż tradycyjny przelew środków na konto bankowe. Usługa ta od lat jednak utrzymuje się na rynku i nieustannie znajduje swoich odbiorców, przez co firmy pożyczkowe starają się na różne sposoby promować ją w swoich ofertach. Pożyczka udzielona na czek GIRO to rozwiązanie, które wiąże się z wieloma korzyściami. Taka forma finansowania pozwala bowiem na szybkie uzyskanie bezpośredniego dostępu do fizycznej gotówki. Niemałą zaletą udzielania pożyczki za pośrednictwem placówki pocztowej i realizowania jej przez sam Bank Pocztowy jest wysokie bezpieczeństwo wymiany danych. Ze względu na osobistą wizytę klienta w stacjonarnym oddziale, proces weryfikacji w momencie pobrania pieniędzy jest bardzo pewny.

Proces udzielania pożyczki na czek GIRO w praktyce

Aby otrzymać pożyczkę na czek GIRO, należy odpowiednio to zaznaczyć podczas wypełniania wniosku o finansowanie. W takim przypadku trzeba po prostu wskazać wypłatę w takiej formie, czyli z odbiorem na poczcie. Jeżeli decyzja pożyczkowa będzie pozytywna, czek GIRO przyznawany jest wnioskującemu w formie elektronicznej SMM-em lub e-mailem, bądź też w postaci papierowej. Dysponując takim dokumentem, można już udać się do najbliższego oddziału Poczty Polskiej lub placówki Banku Pocztowego. Aby otrzymać gotówkę, należy przedstawić otrzymany druk czekowy oraz dowód osobisty lub inny honorowany dokument tożsamości. Pracownik oddziału weryfikuje wszystkie dokumenty i informacje, a następnie wypłaca klientowi pieniądze na podstawie czeku GIRO.

Czym są kryptowaluty?

Kryptowaluty to wirtualne waluty wykorzystywane głównie w internecie. Mogą służyć do nabywania produktów i usług, choć na ogół bywają traktowane jako przedmiot inwestycji. Ich główną cechą charakterystyczną jest brak fizycznej postaci.

Te wirtualne pieniądze zostały utworzone na bazie algorytmu. Zapewniają wysokie bezpieczeństwo transakcji dzięki cyfrowemu szyfrowaniu zwanemu kryptografią (stąd wziął się początek ich nazwy – krypto). Zdecydowana większość walut cyfrowych funkcjonuje dzięki technologii blockchain, czyli łańcuchu bloków. Składa się on z osobnych bloków, które są połączone, co umożliwia im zapisywanie poszczególnych transakcji.

Warto wiedzieć, że kryptowaluty nie są kontrolowane przez żadne scentralizowane instytucje. Tym, co w głównej mierze odróżnia je od tradycyjnych pieniędzy, jest właśnie zdecentralizowany system. Można się domyślać, że jest to nadrzędny powód tak dużego zainteresowania kryptowalutami.

Kryptowaluty a waluty fiat – czym się różnią?

Zacznijmy od wyjaśnienia, czym są w ogóle waluty fiat. Są to pieniądze fiducjarne, czyli legalne środki płatnicze w danym kraju, np. złoty czy euro. Przejdźmy więc do różnic występujących pomiędzy kryptowalutami a tradycyjnymi pieniędzmi. Podzielę to na następujące kategorie:

• stabilność – kryptowaluty nie są stabilne ze względu na wahania notowań, pieniądz jest utrzymywany na jednolitym poziomie,
• czas transakcji – transakcje kryptowalutowe przebiegają praktycznie natychmiast – w odróżnieniu od pieniężnych, którym zajmuje to zdecydowanie więcej czasu,
• forma – cyfrowe waluty nie występują w fizycznej postaci (oprócz monet kolekcjonerskich), a pieniądze tradycyjne jak najbardziej,
• bezpieczeństwo – w przypadku transakcji kryptowalutowych jest ono nieporównywalnie większe,
• dane właściciela – kryptowaluty gwarantują anonimowość, która w przypadku pieniądza nie istnieje,
• kontrola – w przypadku kryptowalut mamy do czynienia ze zdecentralizowanym systemem, który nie podlega nadzorowi, podczas gdy nad klasycznymi pieniądzmi czuwają instytucje finansowe, są też zależne od gospodarki światowej.

Jak wygląda rynek kryptowalut?

Pierwsza kryptowaluta (czyli bitcoin) została wprowadzona w 2009 r. Jednak do dzisiaj rynek kryptowalut nie jest dojrzały, mimo że stworzono już tysiące cyfrowych aktywów.

Od chwili pojawienia się na rynku pierwszej kryptowaluty, nie miała ona zbyt wielu fanów. Ludzie z reguły podchodzili do tego tematu ostrożnie, ponieważ niewiele się o tym mówiło. Jednak w pewnym momencie kryptowaluty zaczęły zdobywać popularność. W zasadzie można powiedzieć, że od pewnego czasu stały się po prostu modne.

Poza tym cechą charakterystyczną tego rynku jest właśnie zmienność. Wygląda to tak, że w ciągu kilku godzin kurs może rosnąć, żeby zaraz później zacząć spadać. Wiąże się to z tym, że decydując się na inwestowanie w nie, w takim samym stopniu możemy liczyć na duże zyski, jak i duże straty.

Istotne jest też to, że kryptorynek nie podlega żadnej kontroli, nie ma więc oficjalnych przepisów co do jego funkcjonowania. Kryptowaluty są więc całkowicie uzależnione od użytkowników.

Ze względu na panującą sytuację gospodarczą w ostatnim czasie występuje tendencja spadkowa bitcoina, który jest królem wśród kryptowalut. Można to jednak wytłumaczyć tym, że coraz więcej ludzi boi się przeznaczać swoje oszczędności na tego typy inwestycje, gdyż są one po prostu bardzo niepewne.

Warto wspomnieć o jeszcze jednym znaczącym fakcie, a mianowicie – giełdy kryptowalut są czynne na okrągło, przez 24 godziny na dobę. To również ma wpływ na wahania ich cen.

Jakie występują rodzaje kryptowalut?

Aktualnie na rynku istnieje mnóstwo kryptowalut. Jeśli chcesz być na bieżąco, bez problemu możesz je znaleźć choćby na platformach giełdowych. Poniżej omówię wybrane przeze mnie najpopularniejsze kryptowaluty.

Bitcoin

Bitcoin (BTC) to najpopularniejsza kryptowaluta, która bazuje na technologii peer-to-peer. Co istotne, była to pierwsza kryptowaluta na rynku. Od lat jest również najdroższa pod względem kapitalizacji rynkowej.

Poza tym, że zajmuje czołowe miejsce w świecie kryptowalut, zapotrzebowanie na bitcoiny wpływa też na kurs wielu z nich. Dlatego śledząc kurs bitcoina, możemy uzyskać obraz aktualnej sytuacji na rynku. Mówiąc w skrócie – cena bitcoina w pewein sposób reguluje ceny kryptowalut.

Bitcoin został stworzony przez Satoshi Nakamoto w 2009 r. Co ciekawe, nie wiadomo na pewno, czy to jedna osoba, czy większa grupa programistów. Nigdy nie potwierdzono tej tożsamości, prawdopodobnie jest to jedynie pseudonim. Powstał on z myślą o alternatywnej wersji walut fiat, co oczywiście udało się osiągnąć. Gwarantuje on szybkie transakcje, które nie wymagają pośrednictwa żadnego banku.

Podaż bitcoina jest ograniczona – zaraz po jego powstaniu w kodzie źródłowym została określona liczba monet możliwych do wydobycia, która wynosi 21 mln. Aktualnie zostało ich mniej niż 10%. Pamiętajmy, że regularnie wzrasta trudność wydobycia tej waluty. Prognozy jednak mówią, że wszystkie bitcoiny zostaną wykopane do 2140 r.

Nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że bitcoin to nie tylko kryptowaluta, ale także platforma płatnicza. Jest tak samo zdecentralizowana jak cyfrowe waluty, wykorzystuję też technologię blockchain.

Inwestowanie w BTC – jak działają kontrakty CFD?

Chcąc inwestować w bitcoina, można to zrobić kontraktami CDF. Jest to związane z dużym ryzykiem, ale patrząc na to z drugiej strony, możesz wtedy zarobić nie tylko na wzrostach cen, ale również na spadkach.

Czym są w ogóle kontrakty CFD? Otóż są one złożonymi instrumentami finansowymi, ich nazwa oznacza dokładnie „kontrakt na różnicę kursową”. Zwróć uwagę na fakt, że nie musisz nawet posiadać określonej wiedzy, jeśli chcesz spróbować swoich sił w handlu kontraktami CFD.

Miej jednak na uwadze, że mnóstwo ludzi straciło wszystkie swoje pieniądze właśnie w wyniku handlu kontraktami CFD. Najczęściej dzieje się to z powodu dźwigni finansowej, która teoretycznie powinna pomagać w zwiększeniu zysków. Niestety coraz częściej nie ma to pokrycia w rzeczywistości – liczymy na duży zysk, a jedyne, co dostajemy, to rozczarowanie związane z poniesionymi stratami.

Ethereum

W zasadzie ethereum to nazwa platformy płatniczej, natomiast tokeny, które umożliwiają płatności w tej sieci to ethery (ETH). Działa ona na zasadzie zdecentralizowanego serwisu, tak samo jak bitcoin. Jeśli chodzi o inne podobieństwa, opiera się również na technologii blockchain. Płatności realizowane są pomiędzy poszczególnymi użytkownikami.

Zajmuje drugie miejsce na liście najpopularniejszych kryptowalut. Patrząc z perspektywy porównawczej do BTC, sieć ethereum zapewnia możliwość dokonania większej ilości transakcji w stosunkowo krótszym czasie. Co ciekawe, nie istnieją też szczegółowe ograniczenia w kwestii ilości tych cyfrowych aktywów. W tym przypadku jedyną restrykcją jest emisja eteru – określona na poziomie 18 mln rocznie.

Jeśli chodzi o zastosowanie sieci ethereum, to istnieje tutaj mnóstwo możliwości. Najważniejsze z nich to:

• tworzenie aplikacji opartych na technologii blockchain, oczywiście o zdecentralizowanym charakterze,
• zawieranie umów cyfrowych,
• płatności internetowe.

Warto wiedzieć, że sieć ethereum pojawiła się relatywnie niedawno, bo w 2015 r.

Litecoin

Litecoin (LTC) jest kolejnym przykładem kryptowaluty działającej w systemie peer-to-peer. Ze względu na to, że bazuje na kodzie źródłowym bitcoina, w wielu kwestiach go też przypomina. Główne podobieństwa dotyczą tego, że działa w technologii blockchain oraz ma ograniczoną liczbę monet – 84 mln.

Ogólna koncepcja polegała na tym, żeby ta waluta cyfrowa była bardziej efektywna (od bitcoina) przy jednoczesnym zredukowaniu kosztów transakcyjnych. Wydobywanie LTC przebiega szybciej i generalnie jest to łatwiejsze do przeprowadzenia. Tak jak w przypadku innych kryptowalut, litecoina również cechują spore wahania kursu.

LTC został stworzony w 2011 r. przez Charliego Lee – ówczesnego pracownika Google. Jest to więc jedna z najstarszych na rynku kryptowalut.

Solana

Solana (SOL) jest zdecentralizowaną kryptowalutą opartą o technologię blockchain w systemie open-source. Korzysta z połączenia algorytmu Proof of Stake oraz Proof of History w celu osiągnięcia jak największej prędkości danej transakcji, gwarantując użytkownikom bezpieczeństwo.

Powstała głównie z myślą o deweloperach i wszelkich instytucjach technologicznym na świecie. Umożliwia ona m.in. tworzenie zdecentralizowanych aplikacji, obsługuje też smart kontrakty. Z tego względu jest sporą konkurencją dla sieci ethereum.

Transakcje w sieci solana wyróżniają się tym, że są znakowane czasem. Sieć działa w formie zegara kryptograficznego, może też funkcjonować jako zdecentralizowany zegar. Realnie wygląda to tak, że solana jest w stanie przetwarzać nawet 50 000 transakcji na sekundę. Poza tym transakcje w tej sieci charakteryzują się relatywnie niskim kosztem.

Anatoly Yakovenko stworzył tę kryptowalutę w 2017 r.

Monero

Monero (XMR) to platforma, która powstała w 2014 r. Funkcjonuje dzięki technologii blockchain, podobnie jak inne wirtualne waluty. Poszczególne transakcje zapewniają ogromną anonimowość – dane adresata i nadawcy są poufne, tak samo kwota przelewu. Według ekspertów jest jedną z najbezpieczniejszych platform dla użytkowników.

Liczba monet XMR nie została w żaden sposób ograniczona. Sieć monero przypomina nieco ripple – pod względem możliwości realizowania przelewów do każdego miejsca na świecie. Transfer jest przesyłany innym użytkownikom bez żadnego pośrednictwa.

Wydobywanie tych cyfrowych monet działa na podobnych zasadach jak w przypadku bitcoina. Innowacją jest tutaj nieokreślony rozmiar pojedynczego bloku, ponieważ zmienia się on na bieżąco dzięki algorytmowi, na podstawie 100 ostatnich bloków. Kwoty transakcyjne również obliczane są w taki sposób.

Co ciekawe, na początku monero było nazywane bitmonero, czyli dokładnie „bitcoin” (w języku esperanto). Szybko jednak postanowiono zmienić nazwę na krótszą i taka funkcjonuje do dzisiaj.

Ripple

Ripple (XRP) to platforma działająca w systemie peer-to-peer, ma ona rozproszony charakter. Posiada również otwarty kod źródłowy. Została wprowadzona w 2012 r. XRP to nazwa tokenów w jej sieci.

Zapewnia szybkie przelewy w obrocie międzynarodowym. W pewnym sensie pełni funkcję łącznika w transakcjach pomiędzy poszczególnymi giełdami, bankami czy korporacjami. Nie ma możliwości wykopywania tej kryptowaluty.

Jest w stanie przetwarzać więcej transakcji niż bitcoin. Poza tym umożliwia połączenie z systemami wykorzystywanymi przez banki. Jej twórcy postawili sobie za cel swobodne przesyłanie pieniędzy w każdej walucie i do każdego kraju.

Cardano

Cardano (ADA) to kolejna zdecentralizowana platforma, która jest oparta na technologii blockchain, a ponadto cechuje ją otwarty kod źródłowy.

Jednak to, co ją szczególnie wyróżnia spośród innych, to fakt, że u jej podstaw leży filozofia naukowa. Podczas jej tworzenia opierano się na badaniach akademickich. W całości została stworzona na własnym kodzie źródłowym, opracowała ją grupa ekspertów z całego świata.

Została wprowadzona w 2017 r. przez Charlesa Hoskinsona – współzałożyciela sieci ethereum.

Sieć cardano jest połączeniem kryptografii, systemów rozproszonych oraz projektowania mechanizmów. Posiada własną kryptowalutę o nazwie ADA. Token został nazwany w ten sposób na cześć brytyjskiej matematyczki, Ady Lovelace. Co ciekawe, kobieta została uznana za pierwszą programistkę w historii – jest twórczynią pierwszego algorytmu.

Binance Coin

Binance coin (BNB) został stworzony w 2017 r. Jego autorami są deweloperzy z giełdy Binance. Opiera się na blockchainie ethereum. Docelowo tokeny BNB miały redukować opłaty handlowe, będąc po prostu tokenem użytkowym.

Dzięki korzystaniu z tej waluty cyfrowej możesz zyskać określone zniżki na różne transakcje w obrębie tej ogromnej giełdy kryptowalut.

Binance coin ma zamknięty kod źródłowy, wobec tego nie ma do niego dostępu. Poza tym nie ma możliwości wydobywania tokenów.

Warto wiedzieć, że przez pierwsze pięć lat istnienia, utrzymywał pozycję w 1. piątce kryptowalut, biorąc pod uwagę kapitalizację rynkową.

Opinie na temat tej kryptowaluty są podzielone. Niektórzy jednak twierdzą, że ze względu na korelacje z giełdą Binance, transakcje są obarczone wysokim ryzykiem.

Kryptowaluty – czy warto w nie inwestować?

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Czasami warto, a czasami nie. Tak naprawdę nigdy nie ma pewności, co się stanie, gdy zaryzykujesz.

Jeśli należysz do osób zafascynowanych tymi cyfrowymi aktywami, a dodatkowo masz wolne środki, to oczywiście możesz przeznaczyć ich część na inwestycję w jakąś kryptowalutę.

Pamiętaj jednak o tym, aby podchodzić do tego tematu z powściągliwością. Zanim zaczniesz inwestować, zapoznaj się z podstawowymi informacjami, które bywają bardzo przydatne, zwłaszcza jeśli chodzi o pieniądze. Możesz skorzystać z porady doradcy finansowego, który w sposób merytoryczny przedstawi wszelkie istotne kwestie i ostatecznie pomoże Ci podjąć decyzję.

Przygotowując się do inwestycji, koniecznie sprawdź, w jaki sposób można przechowywać takie aktywa, aby były bezpieczne. Na koniec zdecyduj, w jakie kryptowaluty inwestować, biorąc pod uwagę ich aktualne kursy na giełdzie, a także Twoje możliwości finansowe.

Podsumowanie

Kryptowaluty to cyfrowe aktywa służące do dokonywania płatności w internecie i poza nim. Istnieją już sklepy, w których można płacić np. za pomocą bitcoinów. Poza tym coraz popularniejsze stają się inwestycje w te wirtualne pieniądze. Opisałem tutaj najważniejsze kwestie, na które warto zwrócić uwagę przed zainwestowaniem w nie swoich pieniędzy.

W artykule skupiłem się na kilku najbardziej znanych kryptowalutach na rynku, wśród których znalazły się m.in. ethereum, solana czy binance coin.

Interesuje Cię tematyka biznesowa lub finansowa i szukasz podobnych wpisów? W takim razie zapraszam Cię na mojego bloga biznesowego, znajdziesz tam więcej tego typu artykułów.

Ubezpieczenia należności odgrywają fundamentalną rolę w budowaniu stabilności finansowej przedsiębiorstw. Usta­le­nie wła­ści­we­go li­mi­tu kre­dy­to­we­go jest jed­nym z naj­więk­szych wy­zwań w za­rzą­dza­niu na­leż­no­ścia­mi han­dlo­wy­mi. Co zrobić, gdy przyznany limit kredytowy nie jest satysfakcjonujący dla przedsiębiorstwa. Najprościej skorzystać z fachowego doradztwa brokera zajmującego się ubezpieczeniem należności. Mnogość ofert, pełny przegląd rynku, a przede wszystkim ogromne doświadczenie i coraz częściej własne działy oceny ryzyka pomogą uzyskać limit na satysfakcjonującym poziomie.

„Od kilku lat dysponujemy wewnętrznym Działem Oceny Ryzyka. Pracują w nim specjaliści, którzy swoje doświadczenie zdobywali pracując po stronie ubezpieczyciela, ustalając i wprowadzając w życie obowiązujące procedury oceny klientów. Znajomość wszelkich procedur oraz szerokiego spektrum możliwości pozwala nam bardzo często uzyskiwać lepsze limity kredytowe niż te przyznawane przez ubezpieczycieli bez naszego wsparcia” – mówi Bartosz Dobecki, Prezes Zarządu Unity Trade Credit Broker, kluczowego brokera zajmującego się ubezpieczeniem należności w Polsce.

Wyższy limit kredytowy w zasięgu

W przypadku, kiedy przyznany limit kredytowy nie jest wystarczający, warto sprawdzić czy ubezpieczyciel posiadał aktualne dane finansowe odbiorcy. Z uwagi na to, iż kontrahent nie zawsze chce przekazać dane finansowe, limit kredytowy może być obniżony. W takiej sytuacji warto poprosić odbiorcę o udostępnienie sprawozdań celem rewizji decyzji kredytowej.  

„Jeśli przyznany limit nie jest satysfakcjonujący, rekomendujemy także przekazanie historii płatności z kontrahentem. Nienaganna dyscyplina płatnicza jest czynnikiem wspierającym i zachęcającym analityka do przychylniejszej oceny odnośnie wysokości limitu kredytowego. W przypadku polis z wysoką składką niektórzy ubezpieczyciele wskazują konkretnego analityka do obsługi polisy. Daje to komfort bezpośredniego kontaktu z osobą przyznającą limit kredytowy i możliwość uzyskania informacji o powodach przyznania limitu niższego niż wnioskowany” – mówi Aneta Mroczek, Dyrektor Działu Oceny Ryzyka, Unity Trade Credit Broker.

Broker służy dodatkowym wsparciem

Współpraca z brokerem bywa także wykorzystywana jako dodatkowe wsparcie w procesie uzyskiwania wyższych limitów kredytowych. Działając w obszarze wielu sektorów gospodarki broker ma lepszą wiedzę na temat oceny ryzyka wybranej branży i co za tym idzie, stopnia otwartości na limity kredytowe przez ubezpieczycieli. Mając informację o tym, jak pracuje polisa dostawcy oraz jaka jest jej szkodowość, broker szuka właściwych rozwiązań wspierając starania dostawcy w otrzymaniu wyższego limitu kredytowego.

„Warto wiedzieć, że broker dysponuje pełną ofertą ubezpieczycieli i może zaproponować rozwiązanie najbardziej dopasowane do konkretnych potrzeb przedsiębiorcy. Mamy produkty pozwalające na uzyskanie ochrony dla odbiorców z bardziej ryzykownych krajów np. z Europy Wschodniej, Azji czy Afryki. Są także produkty pozwalające na uzyskanie dodatkowej ochrony u obecnego ubezpieczyciela – przykładowo Topliner w Coface, CAP / CAP+ w Allianz Trade lub Ochrona+ w KUKE. Może się to wiązać z wyższą stawką. Dysponujemy także produktami pozwalającymi na podwyższenie limitów z obecnej umowy u innego ubezpieczyciela – Top Up w Credendo czy produkty KUKE” – tłumaczy Andrzej Bednaryczk, Członek Zarządu Unity Trade Credit Broker.

Istnieje także możliwość zawarcia odrębnej umowy z drugim ubezpieczycielem, dotyczącej ubezpieczenia wybranych odbiorców, którym główny ubezpieczyciel nie przyznał limitów w satysfakcjonującej wysokości. W tym wariancie nie ma możliwości sumowania limitów, konieczne jest wyłączenie danego odbiorcy z podstawowej polisy.

Wyższe limity kredytowe, a dodatkowe narzędzia proponowane przez rynek

Ciekawym połączeniem przy uzyskiwaniu wyższej ochrony w ramach limitów kredytowych jest dodatkowe skorzystanie z usług faktoringowych. Faktoring to usługa finansowa polegająca na wykupie przez firmę faktoringową od przedsiębiorstwa należności z tytułu sprzedaży towarów lub usług. Dzięki temu przedsiębiorstwo uzyskuje środki finansowe zaraz po wystawieniu faktury.

Faktoring można traktować jako alternatywę dla tradycyjnego kredytu albo jako jego uzupełnienie. Zapewnia natychmiastowy dostęp do środków finansowych, skraca cykl obrotu gotówką w firmie i dzięki temu pozwala rozwijać biznes.

„Aby skutecznie się zabezpieczyć te dwa narzędzia powinny być do siebie dopasowane. Konieczne jest rozwiązanie uszyte na miarę, by konsekwentnie podnosić zakres ochrony. W ramach grupy Unity od kilku lat funkcjonuje Dział Rozwiązań Finansowych. To zespół specjalistów od finansów, którzy znakomicie uzupełniają naszą ofertę w zakresie ubezpieczeń. Na rynku działa wiele firm faktoringowych, oferujących swoje usługi dla różnych grup klientów. Są wśród nich również spółki powiązane z ubezpieczycielami należności. Negocjując w imieniu klienta oba produkty widzimy często większą chęć do przejęcia ryzyka przez partnera finansowego. Dobrym przykładem jest tutaj Coface, który przy powiązaniu ubezpieczenia należności z faktoringiem jest gotowy objąć ochroną 100% należności klienta. Pozostali faktorzy również dysponują bardzo ciekawymi rozwiązaniami. Łącząc kompetencje w zakresie ubezpieczeń i faktoringu jesteśmy w stanie znaleźć jeszcze więcej możliwości zabezpieczenia i finansowania należności naszych klientów” – podsumowuje Łukasz Barański, Członek Zarządu Unity Trade Credit Broker.

Duży broker ubezpieczeniowy to przede wszystkim większe możliwości uzyskania odpowiedniego limitu kredytowego. Bezpośredni kontakt z ubezpieczycielem, specjaliści z zakresu finansów oraz własny Dział Oceny Ryzyka to gwarancja dużo bardziej precyzyjnej oceny limitów kredytowych.

Złotą zasadą przy inwestowaniu pozostaje to, by nie inwestować całego posiadanego kapitału w jedną inwestycję, np. w zakup akcji jednej spółki giełdowej. Mówi się, że nie należy „wkładać wszystkich jajek do jednego koszyka”.

Złotą zasadą przy inwestowaniu pozostaje to, by nie inwestować całego posiadanego kapitału w jedną inwestycję, np. w zakup akcji jednej spółki giełdowej. Mówi się, że nie należy „wkładać wszystkich jajek do jednego koszyka”. Ważne jest dywersyfikowanie narzędzi i instrumentów inwestycyjnych, dla ograniczania ponoszonego ryzyka inwestycyjnego. Dzięki temu nawet jeśli jedno z aktywów zacznie przynosić straty, będą one rekompensowane przez inne, podjęte przez gracza inwestycje. Sprawdź też: https://www.xtb.com/pl/edukacja/etf-wig20-mwig40 Sprawdźmy, jakie są metody dywersyfikowania portfela inwestycyjnego i co to właściwie oznacza?

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego sposobem na zmniejszanie ryzyka

By dywersyfikować portfel inwestycyjny trzeba uzupełniać go zróżnicowanymi aktywami. Celem takiego działania jest przeciwdziałanie spadkom, które miałyby wpływ na wysokość kapitału i zysków danej osoby. Skuteczna dywersyfikacja portfela zależy od stopnia powiązania zmian cen tworzących go aktywów. Trzeba dążyć do tego, aby ewentualne spadki wartości części aktywów znajdujących się w posiadaniu inwestora były zrekompensowane wzrostami wartości innych. Przykładowo, jeśli inwestor ma w portfelu akcje spółek związanych z transportem, a nagle zaczynają one tracić na wartości, to dobrze by było, aby dla równowagi miał i inne akcje w portfelu, np. spółek energetycznych, o stabilnej sytuacji finansowej, których kurs będzie piął się ku górze.

Najsilniejszą dywersyfikację można uzyskać, gdy występuje ujemna korelacja zmian cen aktywów, czyli wtedy, gdy wzrostowi cen jednych instrumentów towarzyszy spadek cen drugich. Z perspektywy inwestora oczywiście najlepiej byłoby, gdyby jego aktywa rosły w tym samym czasie, ale z drugiej strony trzeba mieć na uwadze, że przy odwróceniu trendu na raz będą one też tracić na wartości.

Trzy różne metody dywersyfikacji

Dotychczas najwięcej mówiliśmy o dywersyfikacji w wymiarze doboru różnych aktywów do portfela inwestycyjnego. Nie jest to jednak jedyna metoda, jaką można się posłużyć przy budowaniu portfela inwestycyjnego. Można przeprowadzać dywersyfikację celów i horyzontu inwestycyjnego oraz dywersyfikację różnych rynków światowych, czy nawet dywersyfikację geograficzną.

Cele i horyzont inwestycyjny są powiązane ze sobą. Inwestor powinien dopasowywać aktywa znajdujące się w jego portfelu do tego, czy inwestycje mają mieć charakter krótko, średnio czy długoterminowy. By minimalizować ryzyko, należy korzystać ze wszystkich tych trzech rozwiązań.

Z kolei dywersyfikacja rynków obejmuje inwestowanie nie tylko na rynku rodzimym, polskim, ale również na rynkach obcych, w instrumenty zagraniczne, które obarczone są wyższym ryzykiem, spowodowanym spreadami walutowymi.

Dzięki odpowiedniemu podejściu do konstruowania swojego portfela inwestycyjnego, z wykorzystaniem trzech metod dywersyfikacji można zapewnić sobie ograniczenie ryzyka inwestycyjnego, wypracowanie dużych zysków, przy jednoczesnej ochronie kapitału. Inwestor musi uważnie śledzić różne rynki i branże, by móc z uwagą i racjonalnie budować portfel inwestycyjny. Dowiedz się więcej: https://trading-academy.pl/podstawy-dywersyfikacji-na-globalnych-rynkach/

W przeciwieństwie do oryginalnej technologii podpisu cyfrowego (elektronicznego), dzisiejsze e-podpisy są łatwe w użyciu. Można je tworzyć za pomocą komputera z połączeniem internetowym.

Podpis elektroniczny na świecie

Wiele osób ma niesłuszne wrażenie, że technologia podpisu elektronicznego to jakaś nieprzetestowana nowość. Prawda jest taka, że podpisy cyfrowe istnieją od dziesięcioleci i zyskują popularność w głównym nurcie. Pomysł aby opracować podpis elektroniczny powstał już w latach 70. ubiegłego wieku. W wyniku pandemii Covid-19 korzystanie z podpisów elektronicznych stało się nową normą dla wielu firm na całym świecie.

Podpis elektroniczny w Polsce. Ustawa o podpisie elektronicznym

Polska zaczęła uznawać podpisy elektroniczne za prawomocne w 2001 roku wraz z uchwaleniem ustawy o podpisie elektronicznym. W 2016 roku rozporządzenie eIDAS ujednoliciły przepisy dotyczące podpisu elektronicznego we wszystkich krajach członkowskich UE.

E-podpisy są jednym z bardziej bezpiecznych i wygodnych form zawierania transakcji biznesowych oraz komunikacji z administracją. Pomimo rosnącej popularności, wiele osób i firm w Polsce nadal nie wie co to podpis elektroniczny oraz jak on w zasadzie funkcjonuje.

Ustawa o podpisie elektronicznym – Jak działa podpis elektroniczny?

Podpisy, o których mowa, udowadniają, że wiadomość lub dokument cyfrowy nie został, celowo lub nieumyślnie, zmodyfikowany od momentu podpisania. Podpisy cyfrowe robią to, generując unikalny kod wiadomości lub dokumentu i szyfrują go za pomocą klucza prywatnego nadawcy. Wygenerowany skrót jest unikalny dla wiadomości lub dokumentu, a zmiana dowolnej jego części całkowicie zmieni skrót.

Po zakończeniu, wiadomość lub dokument cyfrowy jest podpisany w sposób elektroniczny i wysyłany do odbiorcy. Odbiorca generuje następnie własny skrót wiadomości lub dokumentu cyfrowego i odszyfrowuje skrót nadawcy (zawarty w oryginalnej wiadomości) przy użyciu klucza publicznego nadawcy. Odbiorca porównuje wygenerowany przez siebie skrót z odszyfrowanym kodem nadawcy. Jeśli są zgodne, wiadomość lub dokument cyfrowy nie został zmodyfikowany, a nadawca jest uwierzytelniony.

Jak i kiedy używać podpisu elektronicznego?

W Polsce wyróżnia się stosowanie zwykłego podpisu elektronicznego oraz bezpiecznego podpisu elektronicznego. Zwykły podpis elektroniczny stosuje się głównie w powszechnej wymianie korespondencji e-mail, gdyż nie jest na tyle bezpieczny, by używać go do „podpisywania” ważnych dokumentów, takich jak pisma sądowe czy deklaracje podatkowe.

Bezpieczny podpis elektroniczny

Jest potwierdzony certyfikatem kwalifikowanym. To znaczy, że spokojnie można używać go do wymiany oficjalnych dokumentów i ważnych urzędowych pism, aby mogły być formalnie zaakceptowane przez urzędników czy innych adresatów. Narodowe Centrum Certyfikacji funkcjonuje jako główny urząd świadczący usługi certyfikacyjne bezpiecznego podpisu elektronicznego w Polsce.

Prawomocność E-podpisu

Kwalifikowany podpis elektroniczny, o którym mowa w ustawie, w świetle prawa, ma taką samą moc, jak własnoręczne złożenie podpisu na papierze. Pisma, deklaracje czy faktury, podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, są uznawana tak samo jak dokumenty podpisane przez osobę sposobem tradycyjnym.

Bezpieczny, certyfikowany podpis elektroniczny możemy użyć do podpisania e-deklaracji podatkowych, faktur elektronicznych, podpisywania umów, składania deklaracji podatkowych drogą internetową, składania innych pism, podań, formularzy rejestracyjnych m.in. do sądów, KRS, CEIDG, GIODO, urząd patentowy i innych urzędów w Polsce.

Czy profil zaufany to to samo co podpis elektroniczny?

Profil zaufany i podpis elektroniczny mają na celu potwierdzić tożsamość danej osoby. Jest jednak wiele różnic pomiędzy tymi dwoma funkcjami. Profil zaufany został stworzony do kontaktów z administracją publiczną. Natomiast podpis elektroniczny, oprócz tego, można wykorzystać również do celów biznesowych i prywatnych. Podpisem elektronicznym można załatwić większą ilość spraw w internecie, podczas gdy profilem zaufanym możemy potwierdzić tożsamość w systemie elektronicznej administracji oraz podpisać dokument podpisem zaufanym.

Jak uzyskać podpis kwalifikowany? Niezbędne informacje

Należy najpierw zastanowić się po co jest nam potrzebny podpis elektroniczny. Jeżeli tylko do kontaktów z urzędami, potrzebny będzie podpis zaufany, a żeby go wyrobić musimy posiadać profil zaufany. Wystarczy wejść na stronę ePUAP po czym potwierdzić swoją tożsamość kontem bankowym lub stawić się w urzędzie.

Jeżeli potrzebujemy podpisu elektronicznego do spraw biznesowych, można skorzystać z różnych platform, które możemy znaleźć w internecie. Umożliwiają one podpisywanie dokumentów i innych pism, za pomocą zwykłego podpisu lub kwalifikowanego.

Należy pamiętać że podpis elektroniczny ważny jest w całej Unii Europejskiej, w której znajduje się około 200 firm wydających certyfikaty takich podpisów.

Patrząc na dzisiejszy rynek z pewnością możemy zauważyć niesamowity postęp technologiczny, który doprowadza do wzmożonego zapotrzebowania na innowacje. Oczywistym jest, że odpowiedzią na popyt jest tworzenie produktów i usług, które zaspokoją wspomniane potrzeby. Mówiąc o takich przedsiębiorstwach mamy często na myśli ryzykowne przedsięwzięcia, które charakteryzuje możliwa do osiągnięcia wysoka stopa zwrotu. Niestety, takie firmy często wymagają dużych nakładów finansowych, w związku z czym muszą szukać inwestorów. Jednym z rozwiązań jest venture capital.

Co to jest venture capital?

Venture capital to pojęcie, które w słowniku języka polskiego zagościło stosunkowo niedawno. Wydaje się jednak, że zadomowiło się na dobre i nie ma zamiaru opuszczać naszych granic. Przechodząc do sedna, musimy wyjaśnić, że venture capital w tłumaczeniu z języka angielskiego oznacza dosłownie kapitał podwyższonego ryzyka. To powoduje, że możemy określić go jako specyficzną formę finansowania rozwoju firm. Najczęściej pojawia się ona w odniesieniu do tzw. finansowania zalążkowego oraz startupów.

W związku z powyższym, o venture capital możemy mówić w odniesieniu do niepublicznych przedsiębiorstw znajdujących się we wczesnych fazach rozwoju. Tego typu działalnością zajmują się z reguły wyspecjalizowane podmioty, które są w stanie ocenić ryzyko oraz możliwą do osiągnięcia stopę zwrotu.

Co ciekawe, venture capital ma charakter własnościowy. Oznacza to, że jest realizowany w danej firmie poprzez objęcie pakietu akcji lub udziałów. Dzięki temu inwestor staje się jednocześnie współwłaścicielem spółki.

Korzyści płynące z venture capital

Osoba, która próbuje zrealizować swój pomysł, a brakuje jej środków finansowych, może skorzystać właśnie z venture capital. Dzięki takiemu sposobowi finansowania przedsiębiorca zderza się z wieloma zaletami. Przede wszystkim otrzymuje kapitał, który jest niezbędny do rozwoju i ekspansji firmy. Poza tym, venture capital nie wymagają zabezpieczeń oraz są trudne do wycofania bez obopólnej zgody. Oznacza to, że inwestor już na starcie bierze na siebie ryzyko z tym związane, a jednocześnie nie pozbawi przedsiębiorcy nagłego odpływu gotówki.

Dodatkowo, mamy do czynienia z rozsądnym kosztem obsługi gotówki, który nierzadko może okazać się korzystniejszy niż kredyt bankowy.

Co więcej, w przypadku znalezienia odpowiedniej osoby nie musimy martwić się o długotrwałe analizy związane z oceną zdolności kredytowej przedsiębiorstwa, która, szczególnie w początkowej fazie rozwoju, bywa znikoma.

Wsparcie, z którego warto skorzystać

Fundusz venture capital ze swojego założenia pozostaje w spółce przez okres 3 do 7 lat. Po tym czasie najczęściej następuje sprzedaż akcji, bądź udziałów osobom zainteresowanym. Oznacza to, że nie mamy tutaj styczności z pojęciem odsetek jak w przypadku kredytów bankowych. Ponadto, tego typu finansowanie nie sprowadza się tylko i wyłącznie do przekazania środków finansowych. Przedsiębiorcy mogą dodatkowo liczyć na szerokie wsparcie poparte doświadczeniem i wiedzą – w szczególności w odniesieniu do aspektów prawnych i finansowych.

Venture capital w Polsce

Sytuacja venture capital na polskim rynku jest na bieżąco monitorowania. Efektem tego są różnorodne raporty. Dzięki nim możemy dowiedzieć się, czy jest to opłacalna forma pozyskania kapitału.

Patrząc na lata 2019-2021 możemy z łatwością zauważyć gwałtowny wzrost popularności tego typu rozwiązań. Trzy lata temu mieliśmy do czynienia z 922 transakcjami tego typu. Natomiast w 2021 roku liczba wzrosła do ponad 3 tysięcy, a przez polski rynek venture capital przepłynęło ponad 3,5 mld zł.

Jak widać, wzrost popularności jest tu niemal skokowy. Oznacza to, że rozwijający się rynek venture capital nie tylko stanie się bardziej dostępny, ale też powinien być poddawany w dyskusje wewnątrzfirmowe jako jeden ze sposobów pozyskania kapitału.

Kto może skorzystać z venture capital?

Kapitałodawcami w przypadku venture capital mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i inne podmioty. Pośród tych drugich często wymienia się wszelkiego rodzaju właścicieli dobrze prosperujących przedsiębiorstw, agencje rządowe, towarzystwa ubezpieczeniowe, czy korporacje.

Mając tak szeroko pole manewru z pewnością możemy zastanawiać się teraz, kto może skorzystać z venture capital. Otóż szansę na uzyskanie tego typu finansowania mają przede wszystkim spółki, które nie są notowane na giełdzie. Poza tym, powinny one działać w obrębie branży, która charakteryzuje się perspektywami wzrostu. To z pewnością ułatwi pozyskanie finansowania.

Lista firm, które powinny wziąć pod uwagę venture capital jest jednak zdecydowanie dłuższa. Do wymienionych powyżej z pewnością powinniśmy dodać przedsiębiorstwa, które są zarządzane w odpowiedni, klarowny sposób oraz te posiadające zweryfikowany rynkowo model biznesowy i jasną wizję rozwoju.

Podwyżki rent i emerytur w 2022 roku

Waloryzacja emerytur i rent ma miejsce dnia 1 marca każdego roku. To właśnie wówczas wypłacane są pierwsze emerytury po ich dostosowaniu do realiów obecnego roku. Ogłoszenie wskaźnika waloryzacji ma miejsce jednak kilka miesięcy wcześniej. Zwyczajowo przyjęło się, że początek roku kalendarzowego przynosi informację o przyszłych zmianach. W 2022 roku wskaźnik ten wyniósł 107%.

Co oznacza ta liczba?

Od dnia pierwszego marca 2022 roku wysokość emerytur i rent zostanie zwiększona o 7 procent. Zgodnie z tym wskaźnikiem najniższą możliwą emeryturą będzie świadczenie w wysokości 1217 złotych i 98 groszy netto (1338 złotych i 44 groszy brutto). Zmiana wysokości świadczenia obliczana jest na podstawie kwot brutto. I to właśnie wysokość tego świadczenia sumowana jest z konkretnym odsetkiem, który przypadł na dany rok.

Od czego zależy wysokość świadczeń emerytalnych?

Sposób obliczania świadczenia emerytury po waloryzacji nie budzi większych kontrowersji. Jednak dla wielu seniorów niezrozumiała pozostaje kwestia obliczania wcześniej wspomnianego czynnika.

Na waloryzację świadczeń emerytalnych ma wpływ ogólna sytuacja gospodarcza i ekonomiczna w kraju. Średnia rocznego wzrostu cen towarów i usług wpływa w bezpośredni sposób na zmianę wysokości emerytur i rent. Dla przykładu obserwowane w ostatnich miesiącach znaczne podwyżki cen podstawowych produktów spożywczych przyczyniają się do uzyskania dodatniego wskaźnika waloryzacji.

Podwyżki świadczeń senioralnych są również związane z wysokością średniego wynagrodzenia w kraju. W obrębie badań statystycznych wyróżnia się również pojęcie inflacji emeryckiej. Za jego definicją kryje się zestawienie ogólnej inflacji kraju i tej, która dotyka emerytów. Z tego powodu analizowane są również zmiany w cenach produktów i usług, z których korzystają osoby pobierające świadczenie emerytalne. Wzrost każdego z wymienionych czynników wpływa na wyższy wskaźnik waloryzacji rent i emerytur, a tym samym zwiększenie otrzymywanych świadczeń.

W jaki sposób samodzielnie obliczyć wysokość emerytury po waloryzacji?

Podstawą do samodzielnego obliczenia wysokości emerytury po waloryzacji jest jej oficjalny wskaźnik na dany rok. W 2022 wyniósł on 7 procent. Dlatego w pierwszym etapie dokonywania rachunków należy pomnożyć wartość brutto emerytury z poprzedniego roku przez współczynnik 0,07. Otrzymana suma to różnica wysokości świadczenia pomiędzy rokiem ubiegłym a obecnym.

Dokładną wartość emerytury można w łatwy sposób otrzymać dodając różnicę do wysokości zeszłorocznego świadczenia. Identyczne wyniki otrzyma osoba, która w pierwszym etapie pomnoży zeszłoroczną wartość brutto przez współczynnik 1,07.  Watro jednak pamiętać, że otrzymane wyniki to wartości brutto.

Dokonując dalszych rachunków każdy senior otrzyma wielkość swojej emerytury po tegorocznej waloryzacji. Dla przykładu osoby, które otrzymywały w 2021 roku emeryturę w wysokości 2000 złotych brutto mogą obecnie spodziewać się świadczenia wynoszącego 1947 złotych na rękę. Dodatni współczynnik waloryzacji sprawia, że zauważalną podwyżkę zaobserwuje każdy świadczeniobiorca.

Jakiej waloryzacji emerytur i rent można spodziewać się w 2023 roku?

Jeszcze wyższego wskaźnika waloryzacji rent i emerytur można spodziewać się w 2023 roku. Zgodnie z pierwszymi prognozami świadczeniobiorcy mogą liczyć na emerytury brutto wyższe o blisko 10 procent. Oczywiście decydującą rolę w obliczaniu wysokości emerytur mają oficjalne dane rządowe. Jednak zwiększająca się inflacja praktycznie gwarantuje kolejny wzrost wysokości tych świadczeń.

Czy waloryzacja emerytur chroni świadczeniobiorców przed aktualnym stanem gospodarki?

Sporym zaskoczeniem był ogłoszony w 2022 roku wskaźnik waloryzacji. Zgodnie z niezależnymi prognozami wartość ta miała być jeszcze wyższa, co w praktyce przekładałoby się na większe świadczenia dla emerytów i rencistów. Wiele osób wskazuje na niewystarczający poziom rekompensaty, którą w założeniu ma gwarantować coroczna waloryzacja.

Dostosowanie wysokości świadczeń jest dla wielu emerytów niewystarczające do zapobiegnięcia odczucia skutków inflacji. Wzrost cen podstawowych produktów spożywczych przekracza kilkukrotnie różnice w świadczeniach. Z tego powodu emeryci są grupą społeczną szczególnie narażoną na problemy ekonomiczne.

W niektórych przypadkach istnieje możliwość wprowadzenia dwóch waloryzacji emerytur w danym roku kalendarzowym. Sytuacje takie mają miejsce szczególnie wtedy, kiedy inflacja przekracza 10 procent. Obecnie rząd nie zapowiedział drugiej waloryzacji w 2022 roku – opcja taka jest jednak możliwa. Dlatego należy poczekać na ostateczne analizy i podjęcie ostatecznej decyzji przez Minister pracy, rodziny i polityki społecznej.

Jednocześnie, system emerytalny w naszym kraju definiuje pewne obostrzenia, które uprawniają nas do otrzymania tego świadczenia. A jak jest w innych krajach Starego Kontynentu? Sprawdźmy powszechny wiek emerytalny w Europie.

Pojęcie emerytury w Polsce

Emerytura jest pojęciem, które wywołuje niemałe emocje, nie tylko w naszym kraju. Niezależnie od tego, możemy znaleźć różnorodne definicje, które określają ją w profesjonalny sposób. Wydaje się, że polska charakterystyka jest zbliżona do tej stosowanej w innych krajach Europy. Jednak na potrzeby niniejszego artykułu skupimy się na przytoczeniu zagadnienia, jakie obowiązuje w świetle polskiego prawa.

W ślad za tym, emeryturę należy definiować jako świadczenie pieniężne przysługujące ubezpieczonemu, który spełnił określone warunki, aby je otrzymywać. Mamy tu na myśli przede wszystkim osiągnięcie odpowiedniego wieku emerytalnego, przebieg dotychczasowego zatrudnienia, czy złożenie wniosku o wypłatę. Nie bez znaczenia jest również charakter pracy. Osoby pracujące w szczególnych warunkach mogą z reguły liczyć na wyższą kwotę świadczenia.

Co ważne, różnorodny wiek emerytalny w Europie, który jest również jednym z czynników w naszym kraju powoduje, że dyskusja na temat tego świadczenia jest zdecydowanie ciekawsza.

Wiek emerytalny w Polsce

W naszym kraju każdy obywatel po spełnieniu przytoczonych warunków ma prawo do otrzymania emerytury. Warto zauważyć, że z racji na dokonujące się w ostatnich kilkudziesięciu latach zmiany, świadczenie jest wypłacane na podstawie różnych zasad.

Wysokość emerytury

Wysokość emerytury dla osób, które urodziły się przed 1949 rokiem jest określona przez staż pracy oraz wysokość zarobków z wybranych okresów. Z kolei w przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948r. świadczenie jest ustalane na podstawie kapitału zgromadzonego na indywidualnym koncie ubezpieczonego.

Niezależnie od tego, wspomniane czynniki nie mają wpływu na wiek emerytalny w Polsce. I chociaż tutaj mieliśmy również do czynienia z wieloma zmianami, to obecnie wynosi on 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Co więcej, w kuluarach mówi się o zmianie tego trendu. Analizowany jest pomysł tzw. emerytury stażowej, która być może w przyszłości wywróci obecny system do góry nogami.

Emerytura w Niemczech

Odejdźmy teraz od naszego kraju i skupmy się na tym, jak kształtuje się wiek emerytalny w Europie. Na pierwszy plan weźmiemy naszych zachodnich sąsiadów – Niemcy. Temat wieku emerytalnego wydaje się tu być tak samo żywy, jak i w Polsce. Co więcej, dyskusja nabiera jeszcze większego tempa za sprawą panującej obecnie galopującej inflacji.

Co ciekawe, mamy tutaj również do czynienia z nachodzącymi na siebie przepisami emerytalnymi. Wiele zależy od daty urodzenia. Osoby, które osiedliły się w Niemczech przed 31 grudnia 1990 roku podlegają porozumieniu emerytalnemu z 1975 roku. Pozostali korzystają ze świadczeń na mocy prawa Unii Europejskiej.

W 2021 roku średni wiek emerytalny w Niemczech wynosił 64,05 lat dla mężczyzn i 64,18 lat dla kobiet. Patrząc z perspektywy obowiązujących przepisów prawnych o emeryturę mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 67 lat niezależnie od płci.

Emerytura w Holandii

Pojęcie emerytury w Holandii jest nieco szersze. Przede wszystkim możemy mówić o tzw. AOW, czyli rodzaju emerytury socjalnej, która należy się każdemu mieszkańcowi, niezależnie od osiąganych dochodów. Aby jednak ubiegać się o to świadczenie należy spełniać poniższe kryteria:

• zamieszkiwanie na terenie Holandii między 15. a 65. rokiem życia,
• ukończenie 65 lat,
• posiadanie ubezpieczenia z tytułu AOW.

Co ciekawe, o taki rodzaj emerytury mogą ubiegać się również osoby, które pracowały w Holandii tylko przez pewien okres czasu. Jest to jednak rozpatrywane indywidualnie.

Poza tym, holenderski system emerytalny oferuje inne rodzaje emerytur, takie jak np. VUT. Abstrahując od tego, obecny wiek emerytalny wynosi 66 lat i 4 miesiące. 

Emerytura we Francji

Przyjrzyjmy się teraz Francji, która równie często bywa kierunkiem pracy Polaków. Tamtejszy system emerytalny przeszedł dość sporą reformę w 2010 roku. Francuski rząd, w myśl nowych przepisów, postanowił podwyższyć wiek emerytalny z 60 do 62 lat. Nie ma tutaj znaczenia, czy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest kobietą, czy mężczyzną.

Co ciekawe, Francuzi z ponad 40-letni stażem pracy mogą ubiegać się o najwyższe dostępne świadczenie. Generalnie rzecz biorąc francuski system emerytalny wyodrębnia dwa rodzaje świadczeń emerytalnych: podstawowe oraz pracownicze.

Emerytura w Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania, pomimo niedawno Brexitu, radzi sobie nie najgorzej. Czy to samo można powiedzieć o tamtejszych emerytach? Rząd gwarantuje najniższe, gwarantowane świadczenie, które jest dostępne dla osób z minimalnym stażem pracy 35 lat. Wynosi ono 179,60 funtów tygodniowo, co miesięcznie daje kwotę niespełna 1000 funtów.

Wiek emerytalny w Wielkiej Brytanii wynosi obecnie 66 lat zarówno dla mężczyzn, jak i kobiet. Niestety, obywatele nie mają powodów do zadowolenia. Wartości te mają niebawem ulec zmianie. Finalnie, w 2028 roku, osoba chcąca otrzymywać świadczenie emerytalne będzie musiała ukończyć 68 lat.

Emerytury w pozostałych państwach Europy

Do tej pory skupiliśmy się na najbardziej popularnych państwach w Europie, które jednocześnie są częstym kierunkiem w poszukiwaniu pracy przez Polaków. Europa to jednak zdecydowanie większy kontynent. Każde z państw rządzi się swoimi prawami w odniesieniu do systemu emerytalnego.

Poniżej skupimy się na kolejnych, wybranych państwach i w syntetyczny sposób przedstawimy obowiązujący w nich powszechny wiek emerytalny:

• Portugalia – 66 lat dla kobiet i mężczyzn
• Szwajcaria – 65 lat dla kobiet i mężczyzn
• Belgia – 67 lat dla kobiet i mężczyzn
• Chorwacja – 67 lat dla kobiet i mężczyzn
• Grecja – 67 lat dla kobiet i mężczyzn
• Hiszpania – 67 lat dla kobiet i mężczyzn
• Irlandia – 68 lat dla kobiet i mężczyzn
• Norwegia – 67 dla kobiet i mężczyzn