Żywa Planeta https://zywaplaneta.pl/ Minerały, skały, skamieniałości, geologia, dzieje Ziemi Fri, 09 Oct 2026 06:53:53 +0000 pl-PL hourly 1 https://zywaplaneta.pl/wp-content/uploads/2021/10/cropped-favicon-zywaplaneta-32x32.png Żywa Planeta https://zywaplaneta.pl/ 32 32 Paratetyda: „nasze” ostatnie ciepłe morze https://zywaplaneta.pl/paratetyda/ Fri, 09 Oct 2026 06:53:08 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=8012 15 milionów lat temu Karpaty dopiero ulegały wypiętrzeniu. Morze ustępowało z terenu obecnych Beskidów, a Tatry wciąż oczekiwały na czasy zlodowaceń, które nadadzą im rysy znane współcześnie. Pas wyżyn był już wówczas z grubsza ukształtowany. Istniały w ogólnych zarysach Góry Świętokrzyskie. Wciąż nie było jeszcze jednak współczesnej sieci rzecznej. W takich warunkach na tereny obecnej […]

Artykuł Paratetyda: „nasze” ostatnie ciepłe morze pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Niemal 100% terenu Polski pod wodą. Głębokie morze syluru https://zywaplaneta.pl/sylur-glebokie-morze/ Wed, 30 Sep 2026 09:53:17 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7999 Około 430 milionów lat temu, w okresie sylurskim, prawie całe terytorium dzisiejszej Polski przykryte było wodami mórz, w większości głębokich. Poza skromnym paskiem lądu znajdującym się przypuszczalnie wzdłuż obecnej granicy z Białorusią i kilku archipelagów wysp najprawdopodobniej nie było żadnych innych wynurzonych obszarów. A przynajmniej nie ma na to żadnych dowodów. Tamten epizod ogromnego zalewu […]

Artykuł Niemal 100% terenu Polski pod wodą. Głębokie morze syluru pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Sól kamienna leży pod połową Polski https://zywaplaneta.pl/sol-kamienna-cechsztynska/ Wed, 12 Aug 2026 04:42:12 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7769 270 milionów lat temu na tereny Polski (w okresie permskim), znajdującej się wówczas w okolicach zwrotnika, wkroczyło ciepłe morze cechsztyńskie. Miało ono niezbyt dogodne połączenie ze światowym oceanem, przez okolice dzisiejszego Morza Północnego. Cyklicznie rosnący i opadający poziom oceanu (zmiany te były efektem rozwoju i zaniku zlodowaceń na południowej półkuli) powodował, że połączenie to było […]

Artykuł Sól kamienna leży pod połową Polski pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Wielkie pokrywy lawowe na pograniczu Polski, Białorusi i Ukrainy https://zywaplaneta.pl/pokrywy-lawowe-trapy-wolynskie/ Thu, 30 Apr 2026 09:12:41 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7590 Miliard lat temu niemal wszystkie ziemskie lądy wchodziły w skład jednego, ogromnego kontynentu nazywanego przez geologów Rodinią. W tym tak zwanym superkontynencie Europa była reprezentowana niemal wyłącznie przez obecną platformę wschodnioeuropejską, czyli Skandynawię, europejską część Rosji, kraje bałtyckie, Białoruś, Ukrainę oraz kawałek północno-wschodniej Polski. Do tego kawałka obecnej Europy przylegała… Ameryka Południowa. Znajdowała się ona […]

Artykuł Wielkie pokrywy lawowe na pograniczu Polski, Białorusi i Ukrainy pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Radiolaryty – pokazują nam, gdzie na terenie Polski znajdowały się kiedyś głębokie morza https://zywaplaneta.pl/radiolaryty-polska/ Fri, 13 Mar 2026 14:19:28 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7419 W płytkich morzach tworzą się głównie piaskowce (skały osadowe okruchowe) oraz wapienie (skały osadowe chemiczne, zazwyczaj powstają one na dnach cieplejszych zbiorników morskich niż w przypadku piaskowców). Te skały znajdują się – na różnych głębokościach – na terenie całego naszego kraju. To pokazuje, że w przeszłości każde miejsce położone na terytorium Polski stanowiło dno morza […]

Artykuł Radiolaryty – pokazują nam, gdzie na terenie Polski znajdowały się kiedyś głębokie morza pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Dolinki denudacyjne – powiew wyżyn i gór na nizinach https://zywaplaneta.pl/dolinki-denudacyjne/ Sat, 21 Feb 2026 14:57:55 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7386 Widział je każdy mieszkaniec pasa pojezierzy oraz nizin północnej i środkowej Polski. Te niewielkie, ale bardzo atrakcyjne formy terenu pojawiają się na krawędziach wysoczyzn polodowcowych oraz stokach wzgórz moreny czołowej. Nie dorównują wąwozom lessowym Kazimierza Dolnego, ale stanowią ciekawe urozmaicenie krajobrazu, sięgające swoją historią tysięcy lat wstecz. Nie byłoby dolinek, gdyby nie lądolód skandynawski. To […]

Artykuł Dolinki denudacyjne – powiew wyżyn i gór na nizinach pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Przebiegunowania Ziemi – skąd wiemy, że bieguny magnetyczne zamieniają się miejscami? https://zywaplaneta.pl/przebiegunowania-ziemi/ Tue, 17 Feb 2026 15:26:20 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7368 Linie ziemskiego pola magnetycznego zmieniają powoli swoją orientację. Wraz z nimi wędrują bieguny magnetyczne – północny i południowy – w tempie kilkudziesięciu kilometrów rocznie. Co do tego nie ma wątpliwości, bo potrafimy bez problemu ustalić położenie biegunów: wskazuje je zwykły kompas. Średnio co kilkaset tysięcy lat dochodzi jednak do tak zwanego przebiegunowania Ziemi: bieguny magnetyczne […]

Artykuł Przebiegunowania Ziemi – skąd wiemy, że bieguny magnetyczne zamieniają się miejscami? pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Dlaczego nie wydobywamy dziś w Polsce rud żelaza? https://zywaplaneta.pl/osadowe-zloza-zelaza-polska/ Thu, 04 Dec 2025 16:19:58 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7334 Minęło ponad 30 lat od zaprzestania wydobycia rud żelaza w Polsce. W XX wieku eksploatowano niemal wyłącznie tak zwane osadowe rudy żelaza, głównie znajdujące się w skałach osadowych powstałych w okresie jurajskim (wczesnej i środkowej jurze), czyli około 200-165 milionów lat temu. Złoża te znajdowały się w okolicach Częstochowy oraz Zawiercia, w świętokrzyskim (na północ […]

Artykuł Dlaczego nie wydobywamy dziś w Polsce rud żelaza? pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Cała Polska pod wodą, czyli globalne ocieplenie z okresu kredowego https://zywaplaneta.pl/globalne-ocieplenie-z-okresu-kredowego/ Sat, 27 Sep 2025 05:59:41 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7309 Około 90 milionów lat temu, w okresie kredowym ery mezozoicznej, świat był o wiele gorętszy niż obecnie. Był to najcieplejszy moment na przestrzeni ostatnich niemal 250 milionów lat dziejów Ziemi. Średnie temperatury na powierzchni planety były 20 stopni Celsjusza wyższe niż obecnie! Temu globalnemu ociepleniu, zaznaczonemu czerwonym polem na wykresie, towarzyszył ogromny wzrost światowego poziomu […]

Artykuł Cała Polska pod wodą, czyli globalne ocieplenie z okresu kredowego pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]> Góry lodowe na oceanie, czyli Polska 440 milionów lat temu https://zywaplaneta.pl/polska-440-milionow-lat-temu/ Mon, 11 Aug 2025 09:52:11 +0000 https://zywaplaneta.pl/?p=7281 Niecałe 445 milionów lat temu, w schyłku okresu ordowickiego, terytorium dzisiejszej Polski położone było na dwóch oddzielnych kontynentach. Północna i wschodnia część kraju znajdowała się na Bałtyce. Był to kontynent, którego granice w przybliżeniu pokrywały się w zasięgiem obecnej platformy wschodnioeuropejskiej. 445 milionów lat temu leżał on w podzwrotnikowych szerokościach geograficznych południowej półkuli. Południowo-zachodnia część […]

Artykuł Góry lodowe na oceanie, czyli Polska 440 milionów lat temu pochodzi z serwisu Żywa Planeta.

]]>