http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij

Column – Naar de #kerk, moet dat nou #leuk zijn (vervolg)?

2013-03-12T10:19:42Z

Dit bericht werd origineel als 'Column – Naar de #kerk, moet dat nou #leuk zijn (vervolg)?' geplaatst op http://lelij.com.

Eerder schreef ik naar aanleiding van een themanummer van Kontekstueel (27/2) nogal kritisch over de kerkdienst; vooral prikkelend bedoeld. En dat leverde de nodige reacties op; meestal instemmend, maar ook heilzaam corrigerend.

Naar aanleiding van mijn column legden we gisteren in een heel ander verband 1 Kortinthe 14 daar nog eens naast. Daar worden het spreken in vreemde talen (door ons maar al te vaak plat geslagen tot tongentaal) en profetie tegen elkaar afgezet en geeft Paulus aanwijzingen aan de gemeente van Korinthe voor hun samenkomst. Er schijnt heel wat mis te zijn geweest met die gemeente, maar dat gezegd zijnde vroeg ik me meteen af wat Paulus aan mijn huidige gemeente of aan mijn vroegere gemeentes geschreven zou hebben. Maar als je zo’n vraag stelt, volgt daar maar al te vaak een hele discussie uit, waarin goed en fout (in onze eigen ogen) worden uitgewisseld zonder dat het tot een erg vruchtbaar gesprek komt over dat onderwerp.

Ik laat dus maar even in het midden wat Paulus geschreven zou hebben aan ‘mijn’ gemeentes. Ik heb daar natuurlijk best beelden bij (zie bijvoorbeeld mijn vorige column), maar het lijkt me vruchtbaarder om het deze keer over een andere boeg te gooien en iets dieper in te gaan op 1 Korinthe 14 en wat daar wordt gezegd. In een gemeente (dus ook als die gemeente samenkomt) heeft profetie een belangrijker plaats dan het spreken van vreemde talen. De vreemde talen zijn bedoeld voor de ongelovigen; de profetie is bedoeld voor de gemeente (vers 22). En als die profetie een plek heeft in de gemeente? Dan – staat in vers 3 – is er sprake van bemoediging, vermaning en troost. Het is maar wat je leuk vindt, maar ik vind het heerlijk om bemoedigd te worden als het even niet meer gaat. Het is maar wat je nodig hebt, maar als ik verdriet heb, hunker ik naar troost. En als ik met mezelf in de knoop lig, helpt een vermaning me vaak om dingen weer op een rij te krijgen; orde op zaken te stellen; het vuil de deur uit te doen.

En zoals je in mijn vorige column hebt kunnen proeven: tijdens de eredienst miste ik dat – de troost, de bemoediging en de vermaning – en – zei ik letterlijk – verveelde ik me soms stierlijk tijdens een kerkdienst. In onze nieuwe gemeente – waar we ons recent bij hebben aangesloten – gebeurt er meer tijdens die kerkdienst. Ik weet natuurlijk nog niet hoe bestendig dat is, maar lofprijzing en profetie laten me momenteel veel ruimte voor de verwerking van het verdriet dat er in overvloed blijkt te zijn. En hoewel de prediking niet zo diep gaat als de gereformeerden zeggen te gaan, is er zoveel variatie dat het weer leuk begint te worden om naar de kerk te gaan. Overigens is dat niet het leuk van leuk, maar het leuk van groeien in je geloof, van de lach en de traan, kortom: van de breedte en diepte van het hele leven; dat echt niet altijd leuk is en hoeft te zijn. En dat is me daar een bevrijding: dat het soms, maar niet altijd leuk hoeft te zijn!

Maar opnieuw is dat – weliswaar op een heel andere manier – toch weer ‘what’s in it for me?‘. En dat is wat me nou al jaren boeit in 1 Korinthe 14: dat het daar niet gaat om ‘what’s in it for me?‘, maar om hoe ik die troost, die bemoediging en die vermaning weer door kan geven aan anderen; hoe ik in de woorden van Paulus profeet kan zijn. Want het is natuurlijk fijn om bemoedigd, getroost en vermaand te worden (en daar de vruchten van te plukken), maar er zitten zoveel mensen in de kerk die dat even niet meevoelen; die de troost niet vinden en zich voelen alsof ze er alleen voor staan; zonder God. In die kerk zitten nog steeds (veel) mensen die er uitgaan, zoals ze erin gingen; met alle (ver)twijfel(ing), verdriet, pijn, opgepepte vrolijkheid en misschien wel 1.001 smoezen om er onderuit te komen dat wat zij doen echt niet door de beugel kan. Of – nog erger – ze vinden het wel prima zo, omdat hun leven zonder God met het ene been nog in de kerk toch wel op orde lijkt. Zelf zit ik bij tijden telkens weer in één van die rollen en ben ik God dankbaar dat Hij daarin zelf ingrijpt of mensen met een missie op mijn pad brengt; mensen die God verkondigen of vertegenwoordigen; mensen door wie God mij helend aanraakt.

1 Kortinthe 14 leert me dat ik er alles aan heb te doen om dat wat ik krijg door te geven; om profeet te zijn; om troostend, bemoedigend of vermanend op te treden; namens God; me open te stellen naar wat God me ingeeft om te doen of te zeggen; om anderen daar weer mee op weg te helpen. En daarmee kom ik toch weer uit bij wat Wim Dekker in zijn Marginaal en missionair zegt over de lege handen die verlangend open liggen naar God; zodat Hij het hart kan vullen met de woorden om door te geven. Natuurlijk, zegt hij ook: we doen ons stinkende best om het goede daarin te doen, maar het is God die daarin mee moet komen om er wat van te maken.

Daar zit ‘m meteen wel de spanning. Ik maak me namelijk enorme zorgen over wat Wim Dekker de schuivende generatie noemt; de generatie tussen de 25 en 40 die ook z’n laatste been langzaam terugtrekt uit de kerk en verdwijnt. Hier een ouderling die na 4 dienstjaren gefrustreerd de kerkdeuren achter zich sluit; daar een student die het allemaal niet meer gelooft; ergens anders weer een jongere die af en toe nog komt en dan ineens niet meer. En ‘t is dat God me in de kraag heeft gevat; anders zou ik nu ook een (vrolijk) leventje zonder God leven. Ik wil het van de daken schreeuwen tegen de mensen die het niet onder ogen (willen/durven) zien: kijk nou wat er gebeurt! En hier – in 1 Korinthe 14 – lees ik: wees stil, leg je handen open, wacht op God en Hij zal het allemaal door jou heen recht trekken; binnen de veilige grenzen van Zijn gemeente!

Het is dat de Geest zijn Goddelijke gang gaat en mijn handen vult; en die van anderen; om door te geven. Anders zou het allemaal niks zijn en al helemaal niets worden met de kerk.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Column – we liegen wat af; over epo, porno en zo

2012-12-25T13:22:05Z

Dit bericht werd origineel als 'Column – we liegen wat af; over epo, porno en zo' geplaatst op http://lelij.com.

Bron: Flickr, Jim Grant

Tijdens de Tour de France van 2011 stond ik langs de kant van de weg en zag ik de mannen op de foto langskomen; achteraan in het peloton. Na de onthullingen rondom Lance Armstrong heb ik daar andere beelden bij dan toen. Toen was ik nog naïef. Ik zat net zelf op de fiets en begon me te interesseren voor de wielersport. En ik vond het wel cool om de helden – die veel sneller en krachtiger fietsten dan ik – voorbij te zien gaan; in een oogwenk; dat wel; onderaan de Alpe d’Huez die ik een paar dagen daarvoor ook had beklommen.

Maar zoals gezegd: ondertussen ben ik door alle ‘nieuws’ rondom Armstrong de naïviteit wel zo’n beetje voorbij. En waar Leipheimer eerst een eenling leek te zijn, blijkt nu 90% van de Rabobankploeg ook epo en allerlei andere troep te hebben gebruikt. Tenminste: als ik de NOS en veel andere partijen mag geloven, want voorlopig blijft het gissen en heeft niemand de feiten volledig op een rij. En precies daar begint het te wringen, want wie is hierin nog te vertrouwen? Welk (financieel) belang hebben fietsers, hun belangenbehartigers, de NOS en andere nieuwsvergaarders bijvoorbeeld bij een doofpot of juist bij volledige openbaarheid? Ik weet het niet. Ik kan er ook geen precieze hoogte van krijgen. Maar lekker zit het me niet.

Het lijkt aantrekkelijk om het hier maar bij te laten; lekker op afstand. Maar ook dat is niet mijn ding. Het blijft wringen. En dat heeft alles te maken met het filmpje dat ik de afgelopen weken meerdere keren bekeek op YouTube: http://youtu.be/p3Uos2fzIJ0; het prisoner’s dilemma in optima forma. Op afstand had ik al bij de eerste keer door hoe het af zou lopen (en ik ben eigenlijk best benieuwd of dat ook voor anderen geldt). Maar het begon me pas echt te duizelen toen ik me voor probeerde te stellen hoe ik me zou voelen als ik in de stoel van de verliezer (of winnaar) zou zitten… Want op afstand (zonder belangen) is het gemakkelijk praten (en misschien ook wel inschatten), maar in het spel raak je al snel verstrikt en kan er best veel op het spel staan. Wat zou ik dan doen, als ik in het spel zou moeten kiezen voor steal or split (afgezien van de slimme zet die een andere speler deed in hetzelfde spel: http://youtu.be/S0qjK3TWZE8; dat werkte ook maar één keer) ? We liegen wat af met elkaar. Het begint met de kleine dingen op het werk. Het gaat door als de belangen groter worden en het neemt ongezonde proporties aan, als we dichter bij ons hart komen. Ik heb bijvoorbeeld nog lang geloofd in de eerlijkheid van iemand als Michael Boogerd (die ooit niet onverdienstelijk fietste bij de Rabobank). Maar nu hij – in de hoek gedreven – praat over vitamines, begint de twijfel toch ook z’n breekijzer in mijn ziel te zetten.

Dat gebeurde ook toen ik gisteren tussen neus en lippen door hoorde opmerken dat 80 tot 90% van de mannen in de kerk verslaafd is aan porno. Ik beluister die cijfers normaal gesproken met een gezonde dosis scepsis (vind ik zelf), maar ik kan er niet omheen dat ik ook in mijn omgeving mannen tegenkom die daar niet vanaf kunnen blijven. Veel cijfers kun je er op het internet niet over terugvinden. Ik stuitte wel op een kort artikeltje (http://www.crosswalk.com/church/pastors-or-leadership/how-many-porn-addicts-are-in-your-church-1336107.html), maar hoe serieus je die getallen nou moet nemen? Afhankelijk van de definitie kijk ik namelijk ook wel eens porno, want laten we eerlijk zijn: als je een beetje actief bent op het internet, kun je er niet omheen. En als porno je via het internet niet bereikt, gebeurt het wel op andere plekken (zie bijvoorbeeld mijn blog over ‘Phileine zegt sorry‘).

Ik maak me daar echt zorgen over, want wie vertrouwt mij na al die cijfers nog, als ik zeg dat God mij gezegend heeft met ongevoeligheid voor porno; dat ik porno eerder als bedreiging dan als verleiding ervaar? De wereld vindt dat het moet kunnen; dat porno een onschuldig tijdverdrijf kan zijn. Ik geloof daar niet in. Door vallen en opstaan ben ik erachter gekomen dat wat ik opzuig mijn beeld van de wereld meer bepaalt dan me lief is. Zo bekeken maakt het nogal uit of ik porno snuif of de Bijbel lees en de diepte daarvan tot me door laat dringen. Laat er overigens geen misverstand over bestaan. Jezus is er duidelijk over. Als ik een vrouw begeer, pleeg ik overspel. En als je een beetje thuis bent in de Joodse/Bijbelse wetgeving, staan daar zware straffen op…

Maar dat is niet wat me echt bezighoudt; wat me echt zorgen baart. Waar het me wel om gaat? Dat geniepig gebruik van epo of porno ook anderen in een kwaad daglicht stelt. Want dat Leipheimer en Boogerd hebben gebruikt, wat zegt dat over de ploeg van vandaag? Niets toch? Niets negatiefs, maar – helaas – ook niets positiefs. Met andere woorden: het tast het basisvertrouwen in de wielersport aan. En dichter bij huis: dat 50% van de mannen in de kerk (wel eens) porno kijkt (en daaraan verslaafd raakt) tast het onderlinge basisvertrouwen aan. Welke man of vrouw kan ik nog vertrouwen? En – misschien nog wel erger – hoe zit het met mijn eigen man/vrouw of vriend/vriendin? Ik geloof er niet in dat vroeger alles beter was, maar het agressieve individualisme dat bijvoorbeeld Friedrich Nietzsche predikte laat vandaag wat dat betreft diepe sporen na. Begrijp me goed: individualisme heeft ons in mijn ogen ook veel goeds gebracht, maar als het alleen nog draait om mij; als ik maar aan m’n trekken kom…

Zolang het prisoner’s dilemma vrijblijvend en op afstand blijft, zijn er rationeel aantrekkelijke ontsnappingsroutes denkbaar (trek de logische alternatieven maar eens na via internet). Maar als het dichterbij komt – als het erom gaat spannen – ligt het allemaal niet zo gemakkelijk meer. En als daardoor wantrouwen leidend wordt voor wat we doen, denken en voelen… Dan is samenleven ver te zoeken. In zo’n samenleving kan vertrouwen en kwetsbaarheid je namelijk danig beschadigd achterlaten. Dan is het maar net wat je voor dat vertrouwen over hebt en of je stevig genoeg in je schoenen staat op het moment dat het er echt op aankomt; als jouw epo of porno voorbijkomen en/of als je mensen in je eigen omgeving tegenkomt die je altijd vertrouwde en die zijn gevallen voor hun eigen verleiding; die altijd hebben gelogen over hun eigen epo, porno en zo.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Dementie: wat een ellende toch!

2012-12-02T21:49:32Z

Dit bericht werd origineel als 'Dementie: wat een ellende toch!' geplaatst op http://lelij.com.

Enkele weken geleden overleed Bernlef op 75-jarige leeftijd. Een paar jaar geleden las ik zijn boekenweekgeschenk – ‘De pianoman‘ – en ik was halverwege zijn boek ‘Publiek geheim‘ (waarvoor hij in 1987 de AKO Literatuurprijs ontving). Hoewel ik sinds halverwege de jaren ’80 wist dat hij met ‘Hersenschimmen‘ een fenomenaal boek geschreven moest hebben, had ik het nooit gekocht en dus ook niet gelezen. Het was er gewoon nooit van gekomen; tot ik een paar weken geleden m’n eerste ebook kocht en ‘Hersenschimmen‘ alsnog las.

Het boek is geschreven vanuit het perspectief van Maarten die snel dementeert. De ramen van zijn leefwereld staan in het begin van het boek nog wijd open, maar versmallen zich tot een spleetje, waardoor hij de wereld nauwelijks meer waar kan nemen. Bernlef heeft dat leven van Maarten razend knap gecomponeerd. Eerst krimpt je hart nog ineen, als je beseft dat hij nietsvermoedend zijn eigen huis voorbijloopt of als hij zich met hamer en schroevendraaier een weg naar buiten baant uit zijn eigen huis. Het wordt steeds duidelijker en je maakt het steeds intenser mee: de wereld van Maarten valt uit elkaar en op een gegeven moment betrap je jezelf erop dat je niet meer weet wat je in de vorige regel gelezen hebt.

Bijna zou ik zeggen: is dit niet iets wat de leraar Nederlands in de klas van mijn dochter zou kunnen bespreken? Maar ook hier weer de natte droom van een schrijver van destijds mijn leeftijd die een in het wild vrijend paartje betrapt? Waarom denken zelfs goede schrijvers toch dat ik interesse heb voor wat hen in een natte droom bezighoudt? Vroeger kwam je nog wel eens een boek tegen waar zo’n passage met zwarte stift ‘onzichtbaar’ was gemaakt. Want zonder die onnodige passage zou het boek nog affer dan af zijn geweest.

M’n vader begint op de manier van Maarten de interesse te verliezen voor wat er om hem heen gebeurt. Dat begon sluipend, maar wordt steeds zichtbaarder. Misschien is het daarom zo ingrijpend en meeslepend wat Bernlef hier beschrijft. En vooruit kijkend naar mijn eigen ouderdom: zo gaat dat dus, als je dementerend ouder wordt? Ik moet er niet aan denken!

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Column – Naar de kerk; moet dat nou leuk zijn?

2012-12-03T19:20:33Z

Dit bericht werd origineel als 'Column – Naar de kerk; moet dat nou leuk zijn?' geplaatst op http://lelij.com.

‘Gebeurt er nog iets?‘ was de titel van een boekje van ir J. van der Graaf dat ik jaren geleden kocht, maar nooit helemaal gelezen heb. Ondertussen is de titel sprekend en in combinatie met het thema ‘Zonder kerkgang ben je verloren‘ van het laatste nummer van Kontekstueel roept dat bij mij een heleboel vragen op.

Want wat moet ik in die kerk? Is dat dan de enige reden nog, waarom ik naar de kerk zou gaan (om Van Ruler te parafraseren; bij hem leerde ik gelukkig andere dingen); dat ik dan verloren ga? Nee, verloren ga je niet per definitie, begint het redactioneel, maar als je eenmaal uit de kerk stapt – leert de ervaring – is dat het begin van het einde zonder God. Zo; daar kun je het dan mee doen.

En dan toch weer die dringende vraag: gebeurt er eigenlijk wel iets in die kerk? Want laat ik eerlijk zijn: net als mijn tijdgenoten – die veelal niet (meer) in de kerk komen – wil ik graag vermaakt worden; er moet wel wat gebeuren dat mij boeit; dat mij in beweging brengt. En eerlijk gezegd verveel ik me soms stierlijk in de kerk; als de bezieling in de preek ontbreekt; als steeds maar dezelfde uitsnede uit de psalmen wordt gezongen (met tegenwoordig – jawel – af en toe zelfs een lied); als dezelfde opeenvolging van oude gewoontes wordt herhaald; waarvan ondertussen bijna niemand meer echt iets begrijpt. Het kan zo aan de oppervlakte blijven hangen in de kerk en in mijn hart! Wat dat betreft ben ik het hartgrondig eens met wat H.J. Maat daarover in zijn artikel schrijft.

Met Prof. F.G. Immink en met zijn bijdrage ‘Gebeurt er wel iets?‘ kan ik wat minder uit de voeten. Het zal liggen aan het taalveld dat hij gebruikt (te theologisch; teveel riekend naar restauratie van vergane glorie). Mijn ervaring is dat het heilige toch meer gebeurt buiten dan binnen de eredienst en liturgie. Dat zal er alles mee te maken hebben dat ik me onder het oude stempel vandaan heb moeten wurmen; en dat het met dat wurmen niet altijd zachtzinnig is gegaan. Het zal ook te maken hebben met mijn karakter dat zich laaft aan verandering. Of zal het liggen aan mijn moderne mensenziel die doodgeslagen door beeld en twitter niet anders meer kan verwerken dan korte of beeldende tekst?

Laat ik het maar zo kort houden als ik het voel: wat een onzin! Hoewel niet dagelijks, spreekt de Bijbel nog steeds tot mijn verbeelding. En hoewel ik terugschrik voor de dikte van ‘Een seculiere tijd‘ van Charles Taylor – laat ik wel eerlijk blijven – ben ik gewend om dikke boeken te lezen en blijven ze me boeien. Dat is het niet. Want in tweets kan ik niet uitdrukken wat ik echt kwijt wil en op twitter ben ik nog niemand tegengekomen die dat wel lukt; structureel. Er wordt – ook op mijn eigen blog – nog veel geschreven en uitgebreid uitgeweid. Dat is het allemaal niet. Dat is kijken naar de verschijnselen en een paar verschijnselen uit willen roeien om de wortel weg te halen van het probleem (of – zoals ik dat ooit las bij Hubert L. Dreyfus in een heel ander verband – klimmen in een boom om over te kunnen stappen op de maan). Dat werkt niet. En diep in ons hart weten we dat allemaal; soms weggestopt, maar toch.

Deze zomer las ik in de Franse zon het proefschrift van Wim Dekker (‘Afwezigheid van God‘; zie je wel dat het niet aan mijn spanningsboog ligt?). Als ik het me goed herinner was het Houtepen – die ik via Wim Dekker leerde kennen – die de vinger op de zere plek legde: het ligt aan ons verlangen naar God; of – beter gezegd – aan de afwezigheid daarvan. In zijn bijdrage aan dit themanummer van Kontekstueel met de titel ‘Dorst naar de levende God‘ pakt Wim Dekker dat thema opnieuw op. Dat klinkt allemaal nogal conservatief; signaleert hij zelf (in mijn bespreking van zijn ‘Marginaal en Missionair‘ stelde ik vast dat schijn wat dat betreft heel erg bedriegt). Maar niets is minder waar. Want hoe stinkend de predikant zijn best ook doet – het is hem geraden! – daar hangt het niet van af of ik me stierlijk verveel. Het zijn ook niet de vormen van de eredienst die mensen in de weg staan of waar ze graag tegen aanschoppen. Het vertrouwen ontbreekt; dat God recht kan doen en ook tijdens de eredienst in kan grijpen en mij aan kan raken. En ja, die moderne mensenziel; die is bij mij veel en veel te groot! En mijn vertrouwen blijft onder de maat van het mosterdzaadje dat in al zijn kleinheid mensen in beweging zou kunnen zetten.

Moet het dan maar bij het oude blijven? Nou, wat mij betreft niet; maar wel omzichtig en vanuit het vertrouwen dat God wonderen doet. Dat kan op de manier die Bas van der Graaf en zijn gemeente in Amsterdam hebben gekozen (zoals beschreven in het interview dat Wim Dekker en J. van Noppen met hem hadden voor dit themanummer); terug naar het woord, zoals door God gegeven; niet mijn uitsnede daaruit, maar de toegesneden selectie die de gemeente van eeuwen her daaruit gemaakt heeft; opnieuw levend gemaakt doordat de predikant zich erin ingraaft; omdat hij moet. Spannend lijkt me dat. Gaat dat vanzelf? Nee, natuurlijk niet. De taaiheid van een willekeurige gemeente – J.T. Baart is daar in zijn bijdrage eerlijk over – laat weinig ruimte voor leuke experimenten. Het spant erom. Het gaat niet om het blikje bier dat van Heiniken of Grolsch mag zijn. Het gaat erom of het juiste licht schijnt in onze duistere wereld; dat ons behoedt voor struikelen; ook als we experimenteren met de eredienst.

Dat doen we overigens niet zomaar; is de stelling van H.J. Maat. Want hoe je het ook wendt of keert: buitenstaanders moeten worden ingewijd. Zelfs tijdens het kijken van een wedstrijd in een stadion gelden basale gewoontes die je – op straffe van bijvoorbeeld een gebroken neus – maar beter na kunt leven. En ook daar gaat het wel eens mis. Bovendien: we zijn geen sekte of studentenvereniging; waar extreme screening of ontgroening de toegangspas vormen tot the inner circle. Er is geen inner circle in de kerk. Iedereen zou zich welkom moeten weten. En laten we hier niet overdrijven, want hoewel ik mijn hart daarbij soms vasthield ben ik mensen in de eredienst tegengekomen die ik daar echt niet had verwacht.

Moet het nou leuk zijn om naar de kerk te gaan? Nee; leuk niet. Dat is het nooit geweest en dat hoeft het van mij nooit te worden ook (dat zou je van mij met recht het hellend vlak mogen noemen). Maar ik verlang er zo naar om God weer eens te ontmoeten tijdens de dienst. Dat gebeurt, maar mij niet vaak genoeg. Dat overkomt mij teveel buiten de kerk; als ik een boek of de Bijbel pak of als ik naar een concert ga in mijn geval. Het zou van mij meer mogen gaan over het vertrouwen dat God aan wil raken; wil helen; dat Hij mij uit de razende gekte van mijn leven wil tillen en tot rust wil brengen. Als we vandaag bijeen zijn rondom de thema’s zonde, verlossing en dankbaarheid zouden predikant en hoorder het moeten hebben over de binding van dagelijkse sleur of ge-stress-te haast; over de rust die daar los van kan maken; over het intense verlangen naar heelheid waar dan ruimte voor komt; en over het delen van dat verlangen met degene die naast je zit.

Dat is wat ik mis in de gepolijste kant-en-klare brokjes die ik nu in de preek vaak krijg aangereikt. Ik word als modern mens in het foute hoekje van de kerk gezet (en vaak wordt vergeten dat bijna iedereen opgeschoven is naar dat foute hoekje van de kerk). Maar over wat mij daarin zondig maakt, gaat het niet; ook niet over de verlossing daarvan en al helemaal niet over de intense vreugde die deze verlossing ons dagelijks zou kunnen geven. Hangt het dan toch van die preken af? Nee, dat niet. Maar ik wil geholpen worden. En ik ben geen zeventiende-eeuwer meer. Ik leef vandaag en ben – inderdaad – besmet met het moderne denken waar iedereen om mij heen (binnen of buiten de kerk) mee is besmet. Mijn leven en dat van mijn tijdgenoten is soms rauw en vaak te eenzaam om in woorden uit te kunnen drukken. Daar zou het wat mij betreft over moeten gaan; niet over theologische spitsvondigheden (en over de liturgie die daar het resultaat van is), maar over de diepe boodschap die de Bijbel daarover aanreikt. Dat is spitten; in de wetenschap dat het daar niet van afhangt. Want als predikant en hoorder (ik sta soms in de ene; vaak in de andere positie) het van God verwachten en als ze samen op zoek gaan naar Hem; dan gebeurt er weer wat in de eredienst! En dan kan het best nog leuker worden dan wat wij er nu maar al te vaak van verwachten.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Eigenlijk heb je de tijd in eigen hand

2012-11-25T20:28:28Z

Dit bericht werd origineel als 'Eigenlijk heb je de tijd in eigen hand' geplaatst op http://lelij.com.

Het gebeurt me maar net iets vaker dan once in a lifetime dat ik een boek lees, waarin ik me zo herken dat ik na afloop niet meer weet of wat ik heb geleerd nu van mezelf of in dit geval van de schrijfster is of was. Marli Huijer heeft zo’n boek geschreven, waarin de chemie van eigen ervaring en het gelezene op nieuwe ideeën brengt en mijn leven verandert; hoewel je daar natuurlijk ook weer niet al te schokkende dingen bij hoeft te bedenken.

‘Ritme, Op zoek naar een terugkerende tijd‘ van Marli was voor mij een feest van herkenning. Vooral de eerste hoofdstukken leidden me terug in de tijd naar toen ik een jaar geleden weer begon te studeren. In augustus had ik me ingeschreven voor een premaster Theologie bij LOI en PThU. Het materiaal werd begin november bezorgd en argeloos nam ik de eerste bladzijden door van het pakket waarvan ik me nu nog steeds door de laatste stappen heen worstel: Oud Grieks. En ik wist na die eerste bladzijden: dat gaat me niet vanzelf lukken. En daar sta je dan, want het geloof in mijn eigen discipline had ik lang geleden opgegeven. Daar zou ik het dus niet van moeten hebben. Maar die zomer had ik ook per fiets de Galabier beklommen en was ik na een eerste mislukking (m’n ketting brak) toch gewoon bovenop de top gearriveerd.

Ik gebruikte dat als metafoor voor mijn studie; gewoon beginnen te trappen; met het doel voor ogen; en het vertrouwen dat het goed kon komen. Maar die eerste maand kwam er dus niet zo heel veel uit mijn vingers en ik besloot het anders aan te pakken. Ik zou 3 weken vrij nemen om het vliegwiel op gang te brengen om het daarna alleen nog maar gaande te hoeven houden. En dat bleek te werken; niet vanaf de eerste week; dat ging nog wat moeizaam. Maar vanaf week twee heeft dat vliegwiel niet meer stil gestaan; soms liet ik het op z’n gemak wat uitlopen; soms gaf ik het een extra zetje. Maar het echte inzicht was: dat ritme an sich is beloning genoeg. Ik hoef het niet zo nodig alleen nog maar te hebben van het bereikte doel (de top van de Galabier); de weg erheen – het juiste ritme van mijn studie – begon ik ook enorm te waarderen. En als mensen nu soms zeggen: knap hoor; dat je naast je werk kunt studeren? Dan denk ik bij mezelf: daar heb ik helemaal geen discipline voor nodig! Het vliegwiel van het juiste ritme houdt mij met plezier op gang! En dat was precies het feest van herkenning dat ik vond in het boek van Huijer.

Met name het steeds terugkerende idee in haar boek dat – in de woorden van Friedrich Nietzsche – het Apollinische van de regelmaat vraagt om het Dionysische van de vruchtbare verandering, maakt het leuk om ritmisch te werken. Als we – met andere woorden – ons leven inrichten als een jaknikker, treedt er levensmoeheid op die kan leiden tot burned out of lichtere overspannenheid. Mijn vrijdag-studiedag is ondertussen verschoven naar de woensdag. En op die woensdag begin ik op tijd met studeren, maar stap ik – ter afwisseling en om het leuk te houden – als beloning een paar uur op de fiets; telkens – dat wel – een ander rondje en dus een andere afstand. Dat ritme heeft twee voordelen. Het houdt m’n leven op een prettige manier op gang en – niet onbelangrijk – ik behaal mijn doelen zonder verkrampt te hoeven leven. Want vandaag hoeft niet alles af.

Dat gaat ondertussen niet vanzelf. Toen ik bijvoorbeeld overstapte van de vrijdag naar de woensdag-studiedag had ik er nog geen rekening mee gehouden dat ook mijn gezin in het ritme leefde van een vrije woensdagmiddag. Dat het ritme van ons allen niet meer wordt bepaald door de natuur, stelt ons voor uitdagingen die we voorheen niet hadden. Steeds meer heeft een ieder zijn eigen (bio)ritme en hoe ga je ermee om dat je als vader en moeder ritmes binnen je gezin toch op elkaar af wilt stemmen? Vriendschappen staan daardoor onder druk. Binnen de veilige grenzen van het gezin leeft ieder voor je het weet in z’n eigen ritme langs de anderen heen. En ook op het werk – in de woorden van Marjolein Februari – “is het zonder twijfel het meest onderschatte maatschappelijke en economische probleem van onze tijd dat de wereld wordt geregeerd door ochtendmensen”. Hoe hou je – hoe krijg je – dat allemaal bij elkaar?

Op die manier passeren in het boek van Huijer verschillende ritmes in muziek, sexualiteit, social media en religie. Door die indeling in hoofdstukken bleef haar boek in mijn drukke bestaan behapbaar; telkens een afgerond geheel; dat binnen afzienbare tijd gelezen kon worden. Voor mij werd dat de afgelopen maanden tot een nieuw ritme dat zich heen kon weven door de andere ritmes van m’n leven; even een hoofdstukje van Huijer door ‘s avonds net iets eerder te stoppen met studeren of door het boek mee te nemen naar het zwembad waar zoonlief nog steeds – weer zo’n ritme dat alweer ruim twee jaar duurt – z’n A probeert te halen.

Zo lezend kwam ik er achter dat het leven vol ritmes zit; het ene ritme in het voorhoofd; het andere onbewust naar het achterhoofd verplaatst. Huijer maakte me er bewust van dat ik daarin de afgelopen jaren (na m’n overspannenheid) goede keuzes heb gemaakt. Ik ben bijvoorbeeld anders – vooral kritischer – naar muziek gaan luisteren. Ik ben een dag minder gaan werken. Die dag heb ik losgeweekt van het weekend, waardoor ik midden in de week op kan ademen. Maar door aan het einde van het boek ook concrete handreikingen te doen voor leefbare en gezonde ritmes bracht ze me op een nieuw idee; dat een beetje in m’n achterhoofd terecht was gekomen, zeg maar. Want hoewel ik met de zondag als strikte rustdag groot ben gebracht, schoot dat er de laatste 20 jaar steeds meer bij in. Ja, we gaan ‘s morgens nog naar de kerk, maar we waren nog niet thuis of alle achterstallig onderhoud van computers, administratie en nog heel veel andere dingen vroegen om mijn aandacht. En ik gaf daar steeds meer aan toe; waardoor ik eigenlijk niet meer echt tot rust kon komen; dus ook niet kwam.

Vanaf vandaag hebben we een daad gesteld en spraken we af dat we voor het avondeten geen computer meer aan zouden raken. Ik heb lekker gevoetbald met mijn zoon (wie scoort is keep ). Ik heb gelezen over de kerkdienst als de plek waar God tot ons kan spreken (Kontekstueel), over een gefrustreerde wetenschapper (‘Solar’ van Ian McEwan) en over de Sociaal-Democratie (‘Het land is moe‘ van Tony Judt). En ik heb – maar dat lukte pas aan het einde van de middag – af en toe zelfs eens voor me uit zitten staren. Wat me opviel was dat zelfs rust niet vanzelf gaat. Als je gewend bent om altijd maar bezig te zijn – altijd maar te doen – dan blijft de bijna lichamelijke drang duwen tegen en trekken aan je rust.

Dank je, Marli, dat je me op zo’n concreet nieuw idee hebt gebracht; dat religieus gezien in m’n genen was gestampt, maar ondertussen toch redelijk weggesleten was; omdat ik me tegen mijn opvoeding verzette. Voor rust was geen ruimte in mijn 24/7; en dus ook niet voor God die geen echt luisterend oor meer vond in mij. Ik hoop dat ik die rode draad van rust, reinheid en ritme nog nadrukkelijker door mijn leven heen kan leggen dan me tot vandaag al was gelukt.

Want 24/7 kan altijd nog; later; als ik hier beneden dood ben, maar met God verder leef in het nooit meer eindigend ritme van eeuwige rust en regelmaat.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Column – het liberalisme van ‘alles moet kunnen’ is soms ook gewoon strafbaar

2012-11-20T06:46:13Z

Dit bericht werd origineel als 'Column – het liberalisme van ‘alles moet kunnen’ is soms ook gewoon strafbaar' geplaatst op http://lelij.com.

Na ‘Phileine zegt sorry‘ (die vanwege sex en grof taalgebruik de waarschuwing ‘mogelijk schadelijk onder 12 jaar’ heeft meegekregen) vond de leraar Nederlands van mijn dochter het nog niet goed genoeg. Het moest blijkbaar nog indringender. De sex van Phileine en Max moest blijkbaar worden overtroffen; en hoe! Meekijkend met mijn dochter (nadat zij de beelden allang had opgeslagen of verdrongen; je weet hoe dat gaat) was het alsof ik een klap in m’n gezicht kreeg.

TBS is – op z’n zachtst en dus eufemistisch uitgedrukt – nogal heftig (Dat vanwege geweld en grof taalgebruik voor deze film wordt gewaarschuwd met de categorie ‘mogelijk schadelijk onder 16 jaar’, lijkt me dan ook veel meer dan terecht). Achteraf gezien had ik de film al eerder gezien, maar daar kwam ik tegen het einde van de film pas achter toen ik één van de minder heftige beelden uit de film herkende. Hé, dacht ik, dat heb ik eerder gezien! Net als in de film ‘Van God los’ van dezelfde regisseur, Pieter Kuijpers, wordt het geweld uitgebreid in beeld gebracht en op rij volgen de moord van een psychologe in de gevangenis, oma, moeder…

Als ik regisseur van de film was geweest had ik dat veel subtieler in beeld gebracht. Dat had gekund, maar Kuijpers heeft daar niet voor gekozen. Het zal er ook best aan liggen dat ik niet regelmatig kijk naar films in dit genre. Ik hou er niet van om geweld zo close-up in beeld gebracht te zien. En eigenlijk – als ik eerlijk ben – is het ook niet het geweld dat me zo van m’n stuk bracht. Hoewel het geweld expliciet in beeld wordt gebracht, leidt het niet af van het verhaal dat wordt verteld. En dat verhaal wordt door het samenspel van Theo Maassen (Johan) en Lisa Smit (Tessa) heel krachtig in beeld gebracht. Johan zit TBS uit voor de moord op zijn vader, maar niemand gelooft dat hij die moord heeft gepleegd om zijn zusje te beschermen. Hij snapt dat die situatie wellicht nooit zal veranderen en besluit om samen met een mede-gevangene te vluchten. Dat lukt en na de ontvoering van Tessa (een tiener die samen met een vriendin terugkomt van een feest) escaleert zijn zoektocht naar wat hij ziet als gerechtigheid. En of je het nou eens bent met de uitbeelding van geweld of niet: Kuijpers weet dat samenspel tussen Johan en Tessa onder je huid te krijgen. Ik denk dat het geweld juist daarom ook zo dichtbij kwam; omdat het me raakte. En toch had ik de beelden blijkbaar verdrongen en kostte het me moeite om ze terug te krijgen; toen ik me probeerde te herinneren wat de film destijds met me had gedaan.

Maar na de eerste schok kwam ook de woede. Want hoe had die leraar Nederlands het in zijn botte hersens gehaald om dit aan mijn dochter te laten zien. In die stemming begon ik aan een mail (die ik nooit heb verstuurd) en zoekend naar materiaal voor mijn mail stuitte ik op de websites van Nicam en Verispect, waar artikel 240a uit het Wetboek van Strafrecht wordt geciteerd: “Met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van vierde categorie wordt gestraft hij die een afbeelding, een voorwerp of gegevensdrager, bevattende een afbeelding waarvan de vertoning schadelijk is te achten voor personen beneden de leeftijd van zestien jaar, verstrekt, aanbiedt of vertoont aan een minderjarige van wie hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, dat deze jonger is dan zestien jaar“. Bingo! Barbertje zal hangen.

Maar nu het stof van de woede is neergedaald, nu ik de leraar en zijn directeur heb uitgenodigd voor een gesprek en zij die uitnodiging na een “indringend” gesprek van de directeur met zijn medewerker hebben afgeslagen (omdat er tussen de directeur en de leraar in de woorden van de directeur “wel genoeg is gezegd”), nu zit ik met een dilemma opgescheept. Blijkbaar is het vertonen van ‘TBS‘ aan een 3 HAVO klas strafbaar en eerlijk gezegd: de straf die daaraan maximaal is gekoppeld vond ik nogal fors! Dat wil je zo’n leraar toch niet aandoen? En toen besefte ik: voor je het weet leef ik in de omgekeerde wereld van het alles moet kunnen en ga ik daar zelf in mee.

Maar wat dan wel? De afgelopen weken heb ik veel mensen in mijn omgeving ‘lastig’ gevallen met die vraag. Bijna iedereen – van gelovig christen tot overtuigd atheïst – was het met me eens dat het niet helemaal normaal was wat die leraar had gedaan. Maar om nou tot het gaatje te gaan en uiteindelijk te willen melden wat is gebeurd (met de mogelijke consequentie…)? Aan de andere kant: nadat ik laatst – omdat ik dacht dat het wel kon – door rood was gereden, hield de agent ook geen indringend gesprekje met me en liet hij het daarbij…

Voor mezelf heb ik ondertussen besloten dat ik er niet mee kan leven, als ik niets doe. De directeur heeft onze uitnodiging voor een gesprek zonder hoor en wederhoor in een eerste rond afgeslagen. Zijn reactie geeft me geen vertrouwen dat mijn dochter (en al die andere tieners) een volgende keer niet opnieuw wordt geconfronteerd met grensoverschrijdende taal en/of beelden. Over de schreef is deze keer niet zomaar over de schreef; zoals ik dat ook wel eens doe. Barbertje hoeft van mij echt niet meer te hangen, maar ik vind wel dat dit niet meer mag gebeuren. En als de leraar en/of de school dat niet met mij eens zijn, moet de rechter er desnoods maar een uitspraak over doen. We leven ten slotte niet voor niets in een rechtsstaat.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Column – De munt waarmee het liberalisme ons (terug)betaalt is zo vals!

2012-12-02T21:52:02Z

Dit bericht werd origineel als 'Column – De munt waarmee het liberalisme ons (terug)betaalt is zo vals!' geplaatst op http://lelij.com.

Het zit me dwars: dat moderne liberalisme dat tegenwoordig overal doorheen lijkt te sijpelen. En ik raak er maar niet aan gewend. Nu heb ik an sich niets tegen het liberalisme zelf. Soms zeg ik zelfs wel eens gekscherend dat ik als christen nog liberaler ben en denk dan de meest verstokte liberalen doen. En daar zit ‘t ‘m misschien ook wel gewoon in: dat liberalen zich verstokt of – zo je wilt – fundamentalistisch kunnen gaan gedragen; vrijheid als dictatuur. En dat laatste is precies waar ik me zo aan stoor.

Neem bijvoorbeeld m’n dochter van 14 die afgelopen week thuiskwam met de mededeling dat zij bij Nederlands de film ‘Phileine zegt sorry’ had moeten kijken. Ze voegde eraan toe dat ze zich daar wat ongemakkelijk bij had gevoeld. Als vader word ik daar nieuwsgierig van. In de literatuur had ik (de kwaadaardige) Arnon Grunberg en (de goedaardige variant) Ronald Giphart altijd gemeden, maar blijkbaar is het tegenwoordig bon ton om dat soort figuren te propageren. Jan Wolkers is uit; Giphart en Grunberg zijn in. Ach ja, ook ik word een dagje ouder…

Ik scande dus de film en waar ik al bang voor was bleek maar al te waar: de blote mannenbillen waren veelvuldig in beeld als typisch Nederlands symbool voor sex. Nu heb ik principieel niet zo’n probleem met sex, maar wel als ze als porno in beeld wordt gebracht; zeker als mijn dochter wordt verplicht daarnaar te kijken! Ik weet niet hoe ze voor deze film tot de plakker ‘vanaf 12 jaar’ zijn gekomen, maar zelfs ik voel me ongemakkelijk bij al dat blote vlees.

Maar goed; of ik dat nou wil of niet: dat soort films worden in Nederland nu eenmaal gemaakt; of ik me daar nu tegen verzet of niet. En ik heb van Stephen Covey geleerd dat je jouw circle of commitment en je circle of influence maar beter zo goed mogelijk op elkaar aan kunt laten sluiten. Met andere woorden: van de daken schreeuwen dat ik niet wil dat dit soort films worden gemaakt? Dat zal niet snel tot verandering leiden.

Hoewel ik me bij het kijken van deze film dus wel degelijk ongemakkelijk voelde, is dat niet waar ik me echt druk over maak. Afgezien van de porno snijdt deze film namelijk ook een aantal thema’s aan die er best toe doen. In mijn directe omgeving merk ik namelijk dat sorry zeggen niet gemakkelijk is en zelf vind ik sorry zeggen ook meer mijn favoriete rotgevoel dan dat ik er een sport van maak. Toch merk ik ook – en die opluchting zit ‘m enorm vergroot ook in de film – dat het oplucht om sorry te zeggen; dat het de lucht opklaart zoals geen ander woord dat kan doen. Ook het andere thema – dat ouders soms veel kapot kunnen maken bij hun kinderen – komt in de rand van de film best uitdrukkelijk in beeld. De relatie tussen moeder en dochter is problematisch en Westdijk brengt best goed in beeld wat dat voor een dochter kan betekenen.

Zo slecht vind ik de film dus ook weer niet. Ik heb er wel moeite mee dat veel literatuur (zie bijvoorbeeld mijn commentaar op ‘Dis‘ van Marcel Möring) en vooral Nederlandse films altijd met die expliciete porno opgeleukt moeten worden. Maar ook dat is niet mijn belangrijkste probleem met bijvoorbeeld deze film. Dat is veel meer dat belijdende liberalen in mijn directe omgeving (de leraar Nederlands van mijn dochter in dit geval) mijn dochter en mij verplichten om naar deze porno te kijken. Ik dacht dat liberaal stond voor vrijheid, maar verstokte liberalen (en leraren, zeker Nederlandse leraren, zijn daar vaak sterke exemplaren van) laten me in dit soort gevallen weinig ruimte om in vrijheid eigen keuzes te maken. En er is zoveel fantastische (ook Nederlandse) literatuur zonder porno!

Nu ben ik geen voorstander van de tolerantie die (in de analyse van – meen ik – Charles Taylor) ontstaat vanuit onverschilligheid; zolang ik er maar geen last van heb. En ik ben er ook van overtuigd dat het Nederlandse christendom schrijvers als Maarten ‘t Hart en Jan Wolkers mede aan zichzelf te danken heeft (het was een feest van herkenning om dat terug te lezen bij Wim Dekker). De tolerantie van de 16de eeuw ligt ver achter ons en de kerken in Nederland hebben de sfeer in Nederland soms best verstikt. In die zin zou je kunnen zeggen dat het liberalisme de kerk met gelijke munt terugbetaalt. Toch vind ik die munt vals, want waar het christendom zich in oneindige vrijheid kan bewegen worden er Bijbels gezien toch grenzen aan gesteld; en die begrenzing kun je zomaar als verstikkende muren gaan interpreteren of ervaren. Het liberalisme daarentegen belijdt oneindige vrijheid zonder daaraan grenzen te willen stellen. En daar zit ‘m precies de kneep, want de leraar Nederlands van mijn dochter schrapte in het evangelie dat alles moet kunnen de passages waarin staat dat mijn dochter en ik dus ook vrij zijn om vrij binnen grenzen te leven en te denken.

Ik heb best sympathie voor het liberalisme. Toch ervaar ik de totalitaire kanten van het liberalisme, als de vrijheid wordt tot een gebod, waarmee de leraar Nederlands mij om de oren slaat: “Gij zult ‘Phileine zegt sorry‘ kijken”. Geef mij dan toch maar gewoon het Evangelie – de goede boodschap – van Jezus Christus en die gekruisigd.

Ik ben van plan – om mijn circles of commitment en influence beter op elkaar af te kunnen stemmen – het gesprek met die leraar Nederlands daarover maar eens aan te gaan. Dan kan ik het meteen met hem hebben over ‘TBS‘ van Theo Maassen, waar een stikker ‘vanaf 16 jaar’ op is geplakt; waar mijn dochter ook verplicht naar moest kijken… Waar zijn de tijden dat je bij Nederlands nog gewoon een boek moest lezen en voorbij het gemakkelijke beeld kon kijken; je creatieve vermogens nodig had om voorbij je lange neus de wereld te kunnen verkennen? Dat was nog eens vrijheid!

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Het laagje civilisatie is zo dun…

2012-11-05T21:50:03Z

Dit bericht werd origineel als 'Het laagje civilisatie is zo dun…' geplaatst op http://lelij.com.

Rationeel begreep ik altijd al wel hoe het zat met het laagje vernis dat onze samenleving overdekte; en dat de barsten er zomaar in kunnen schieten. Maar vanaf het moment dat ik dat voor mezelf netjes op een rijtje had gezet, begreep ik nooit hoe ik zelf aan dat spel mee zou kunnen doen.

Slechts één keer heb ik tot in de puntjes van m’n haarvaten gevoeld dat ik het zelf ook had kunnen doen. Daar hoefde ik niets voor op een rijtje te zetten. Het overspoelde me gewoon, toen ik in 1991 voor de dodenmuur in Auschwitz stond. En de vraag of ik dat ook had kunnen doen, heeft me daarna nog jaren bezig gehouden; eigenlijk diep weg gestopt nog steeds wel.

En dat gevoel dient zich na ‘Carnage‘ van Roman Polanski opnieuw en indringend aan. Want – blijkt uit deze film – er hoeft maar dit te gebeuren (niets dus) voordat de vernis afspettert van onze kleinburgerlijkheid. Een verbale oorlog kan zomaar tot een machteloosheid leiden die in minder beschermde omstandigheden in een bloedbad (de letterlijke vertaling van carnage) zou kunnen veranderen.

Buiten spelen de kinderen verder alsof er niets is gebeurd en de hamster heeft zich probleemloos aangepast aan zijn nieuwe omgeving. Maar in de beslotenheid van de woonkamer van één van de ouderparen wordt een onverbiddelijke discussie gevoerd over de schuld of onschuld van hun kinderen Zachary en Ethan. De schijnbare overeenstemming over wat is gebeurd kraakt bij een eerste ongelukkig gebruikt woord. Maar waar de ouders zich in eerste instantie nog eensgezind tegen de andere ouders keren, worden bestaande tegenstellingen binnen beide huwelijken realistisch, maar pijnlijk blootgelegd, als de ene man zijn vrouw afvalt en andersom, enzovoort. Kortom: Polanski weet op bijzonder vermakelijke wijze duidelijk te maken hoe onderlinge relaties binnen de kortste keren kunnen ontploffen; terwijl het aan het einde van de film nergens over blijkt te gaan.

Eerder ontdekte ik dat Polanski zelf ook geen lieverdje is (zie mijn blog over ’Schervengericht‘ van A.F.Th. van der Heijden). Ondanks die ontdekking vermaakte ik me met ‘Chinatown‘ en bleef ik onder de indruk van ‘The Pianist‘ van deze regisseur. Maar waar ik bij deze films van buitenaf bleef kijken, bewerkte Polanski met zijn laatste film ‘Carnage‘ een perspectiefwisseling van Polanski als regisseur naar mijzelf als deelnemer aan een geciviliseerde samenleving. Daardoor werd ik me er pijnlijk bewust van dat die vernis over mijn eigen leventje ook regelmatig aan stukken springt; niet omdat een ander er met zijn verfkrabber op inhakt, maar omdat mijn civilisatie soms net zo nep is als die van andere mensen; als van Polanski zelf bijvoorbeeld.

En dat vind ik een hele prestatie voor de regisseur van een film.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Wat gaat er schuil achter Street Art? Soms veel, soms onthutsend weinig!

2012-11-01T21:56:08Z

Dit bericht werd origineel als 'Wat gaat er schuil achter Street Art? Soms veel, soms onthutsend weinig!' geplaatst op http://lelij.com.

Zoals ik vandaag op Facebook en Twitter al liet weten, vind ik de Street Art van Bansky geniaal! Het is subtiel, maar confronterend en beter dan hij kan ik het in taal niet uitdrukken (met dank aan een collega die me daar vandaag op wees).

Nieuwsgierig? Kijk bijvoorbeeld eens op:

- http://www.banksy.co.uk/outdoors/jb1.html
- http://www.banksy.co.uk/indoors/rickshaw2.html.

Cultuurfilosofen kunnen daar een puntje aan zuigen, want de kracht die Bansky in z’n tekeningen legt, kunnen zij vanuit hun veilige woon- en studeerkamers nooit aan hun teksten meegeven. Misschien zou een verhaal erbij in de buurt kunnen komen, maar niet elk verhaal is een sterk verhaal.

Dat bleek maar weer toen ik vanavond – nieuwsgierig geworden – de film ‘Exit through the Gift Shop‘ keek; ja inderdaad: een film die door Bansky werd geregisseerd en waarin hij zelf optreedt, maar waarin vooral Mr. Brainwash centraal staat. Zo krachtig als zijn tekeningen zijn, zo slapjes vond ik het verhaal over een selfmade kunstenaar die zich uit het niets heeft gekatapulteerd naar het wereldje waar geld wordt uitgegeven aan lucht.

Zoals Harrie Jekkers ooit zong (in het nummer Jan Willem):

en weet u wat Jan Willem doet?
dat is nog nooit gedaan
hij zet twee punten op een doek,
gaat dan naar een verband op zoek
vertrekt dan uit het ene punt en komt daarna spontaan
met beulp van vingerverf bij het and’re punt weer aan
en dat is nog nooit, dat is nog nooit, dat is nog nooit gedaan
zij die eig’lijk nu al vinden dat Jan Willem kl**e is
die mogen dat pas zeggen als ie uit de mode is
pas dan wordt het een wedstrijd, wie zal de eerste zijn,
die roept: Jan Willem, dat was een ***, die trok alleen een lijn

Dat dus. Maar struinend over het internet is er nog niemand geweest die dat over Mr. Brainwash heeft durven zeggen. En hoewel Bansky ruime slagen om de arm houdt, durft hij het in deze film niet aan om echt afstand te nemen van de figuur die geen filmer bleek te zijn; die commercieel slaagde, maar als kunstenaar faalde.

Street Art kan er vreselijk in slagen om onder de huid te kruipen en stuitend subtiel zichtbaar te maken wat niemand wil zien. Bansky kan dat als geen ander. Daarom alleen al had hij zijn handen niet moeten branden aan een film. Een verhaal in een film kan krachtig zijn, maar ik weet zeker dat Bansky met één plaatje meer had kunnen zeggen dan met anderhalf uur bewegend beeld. Nu is het halfbakken geworden en spaart hij de kool en de geit. Als Street Artist had hij per direct een einde kunnen maken aan de commercieel aantrekkelijke, maar lege carrière van Mr. Brainwash en ik denk dat hij dat diep in zijn hart liever had gedaan.

Misschien voelt de film daarom wel zo vals aan…

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken

Het is weer niks met ‘VSV‘ van Leon de Winter

2012-10-17T19:16:07Z

Dit bericht werd origineel als 'Het is weer niks met ‘VSV‘ van Leon de Winter' geplaatst op http://lelij.com.

Sartre had dat veel beter begrepen dan Leon de Winter: als iemand eenmaal dood is, moet je niet over de hemel schrijven. En als je dat dan toch doet – zoals Sartre in zijn ‘De teerling is geworpen‘ – zorg dan dat je de hoofdpersoon weer zo snel mogelijk uit die hemel op aarde krijgt. Dat is een mooi boek overigens: ‘De teerling is geworpen‘. Ik las het 15 jaar geleden, maar weet me de verhaallijn nog precies te herinneren en herkende me destijds en nog steeds in de boodschap die Sartre daarmee wilde geven: vertrouw niet teveel op wat je kunt bereiken; op idealen; of op mensen die vast wel naar je zullen luisteren. Hou het – met andere woorden, hoewel dat de boodschap van Sartre niet meer zal zijn – vooral realistisch en richt je op de dingen, waarvan jij denkt dat ze het meeste effect kunnen hebben (maar dan zijn we ondertussen bij Stephen R. Covey die deze zomer overleed en dat is weer een heel ander verhaal).

Maar goed, Leon de Winter schrijft over een hemel waar Theo van Gogh terechtkomt als hij is doodgeschoten in Amsterdam. Heel origineel is dat idee overigens niet. Gezien de stijl en beschrijving verdenk ik Leon de Winter er ondertussen stilletjes van dat hij het concept inclusief ‘nanny’ voor Theo heeft gegapt uit de roman ‘The Lovely Bones‘ van Alice Sebold (vertaald als ‘De wijde hemel‘). Ook bij Sebold valt me nu op (ik heb alleen nog maar de eerste 4 hoofdstukken gelezen) dat haar beschrijvingen over de hemel saai aanvoelen en dat ik al snel door probeer te bladeren naar wat er op aarde gebeurt. Bij Sebold valt dat op, omdat je het verhaal op aarde graag wilt blijven volgen. Maar bij Leon de Winter is het op aarde bijna net zo saai als in het vagevuur. Wat Theo van Gogh er nog te zoeken heeft? Ik weet het nog steeds niet.

De hemel dus; of eigenlijk een soort van vagevuur; waar gesnoven, gedronken en gerookt wordt, omdat Van Gogh dat altijd zo prettig vond (nog zo’n puntje van Sebold). Ik heb daar natuurlijk heel andere beelden bij, maar Theo heeft nog iets goed te maken. Hij heeft het teveel mensen moeilijk gemaakt (waaronder – saillant detail – Leon de Winter himself) en mag dat als geest goed proberen te maken voordat hij op kan lossen in het witste wit dat door Leon de Winter bij wijze van substituut voor de hemel ten tonele wordt gevoerd.

Waarom maak ik eigenlijk nog veel meer woorden vuil aan dit boek? Zoals ik eerder al stelde (in mijn blog over zijn ‘Het recht op terugkeer‘) vind ik niet dat Leon de Winter literatuur schrijft. Ik vind wel – en ik heb alles van hem gelezen – dat hij mooie en spannende verhalen kan schrijven. ‘God’s Gym’ en ‘De ruimte van Sokolov‘ zijn daar sterke voorbeelden van. Maar met ‘VSV‘ heeft hij toch echt iets geproduceerd wat ik liever niet had gelezen; zo slecht vind ik het. Bram Moszkowicz, Geert Wilders, Piet-Hein Donner en Job Cohen komen voorbij in een andere rol dan waarin ze vandaag terecht gekomen zijn. Kortom: Leon de Winter schrijft over een schijnwereldje, voert zichzelf en passant ook op als rol in het complot, maar heeft geen verhaal, laat staan een roman geschreven. Leon de Winter heeft het begrip terrorisme als concept goed begrepen (en ook welke verstrekkende gevolgen dat kan hebben), maar hij heeft er deze keer geen goed verhaal van gemaakt. Sterker nog: het is een slecht verhaal.

Misschien krijg je dat wel, als je jezelf als successchrijver ook met politiek gaat bemoeien. Voor je het weet lopen dan werkelijkheid en fictie dwars door elkaar heen en krijg je een ratjetoe. En dat laatste is misschien wel het beste predikaat dat ik voor VSV kan gebruiken: slechte ratjetoe, waarvan ik zelfs als tussendoortje niet lekker kon genieten.

Al de berichten van kadmosb kun je terugvinden op http://lelij.com - Een blog van Karel J. van der Lelij - Altijd kritisch en betrokken